Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Istnieją mapy, na których wysokości zaznacza się za pomocą nie tylko poziomic, ale i odpowiednich barw. Jeśli przyjrzymy się takiej mapie, to zobaczymy, że niektóre obszary zaznaczone są różnymi odcieniami zieleni. Ponadto są jeszcze obszary oznaczone na żółto i czerwono. Dlaczego tak się dzieje? Ma to związek z ukształtowaniem terenu w różnych rejonach naszego kraju oraz z ich wysokością nad poziomem morza.

Już wiesz
  • jakie są elementy krajobrazu;

  • co to jest wysokość bezwzględna;

  • jakie istnieją formy terenu.

Nauczysz się
  • opisywać ukształtowanie terenu;

  • podawać cechy charakterystyczne nizin, wyżyn i gór;

  • rozróżniać góry niskie, średnie i wysokie.

iedYcA4Wgm_d5e169

1. Co to jest mapa hipsometryczna?

Podczas jazdy na rowerze łatwo zauważyć, że czasem jest nam dość ciężko, gdy jedziemy pod górę, a innym razem – łatwo, kiedy z niej zjeżdżamy. Wiemy już, że na niektórych mapach istnieją linie – poziomice – łączące punkty leżące na tej samej wysokości. Na mapach hipsometrycznychmapa hipsometrycznamapach hipsometrycznych obszary położone między poziomicami zaznacza się określonymi kolorami. W legendzie mapy hipsometrycznej zawsze znajduje się informacja, jaki przedział wysokości oznacza każda z użytych barw. Na podstawie wysokości bezwzględnejukształtowania powierzchni można wyróżnić główne jednostki ukształtowania powierzchni: niziny, wyżyny i góry.

RElGjQ054O3Uf1
Źródło: Wydawnictwo Edukacyjne Wiking, licencja: CC BY 3.0.
iedYcA4Wgm_d5e205

2. Niziny

NizinynizinyNiziny to obszary o wysokości bezwzględnej od 0 do 300 m n.p.m. i równinnej, falistej lub pagórkowatej powierzchni. Różnice wysokości względnych na nizinach rzadko przekraczają 60 m. Na mapach hipsometrycznych obszary nizinne oznaczone są różnymi odcieniami zieleni. Niziny są różnorodne: mogą być płaskie lub pagórkowate.

Polecenie 1

Korzystając z mapy hipsometrycznej, wskaż niziny na obszarze Polski. W której części kraju jest ich najwięcej?

Ciekawostka

Istnieją niziny położone poniżej poziomu morza – są to depresjedepresjadepresje. W Polsce depresje występują niedaleko ujścia Wisły do morza, na terenie Żuław Wiślanych. W najniżej położonym punkcie Polski teren znajduje się niemal 2 m poniżej poziomu morza. Depresja nie zostaje zalana wodami dzięki temu, że w naturalny sposób (albo w wyniku działań człowieka) oddzielona jest od morza fragmentami wyżej położonego lądu.

RTZwt0AaA6Phs1
W okolicy wsi Raczki Elbląskie znajduje się najniżej położony punkt Polski (1,8 m p.p.m.)
iedYcA4Wgm_d5e257

3. Wyżyny

WyżynywyżynyWyżyny to obszary, które spełniają dwa warunki:

  • ich wysokość bezwzględna przekracza 300 m n.p.m.,

  • różnice wysokości względnej nie przekraczają 300 m.

Wyżyny mają zwykle bardziej urozmaiconą powierzchnię od nizin – może być ona równinna, ale częściej jest falista lub pagórkowata (np. Góry Świętokrzyskie zalicza się do wyżyn!). Granica między nizinami a wyżynami jest niewyraźna, najczęściej jedna forma przechodzi płynnie w drugą.

Ważne!

W Polsce niekiedy za wyżyny uważa się obszary leżące już powyżej 200 m n.p.m. Dlatego na mapach hipsometrycznych Polski tereny położone powyżej tej wysokości zaznaczone są już kolorem żółtym.

iedYcA4Wgm_d5e310

4. Góry

GórygóryGóry to obszary o wysokości bezwzględnej powyżej 300 m n.p.m., gdzie wysokości względne przekraczają 300 m. Wyróżniamy góry niskie, średniewysokie.

Cechy gór niskich, średnich i wysokich

Góry niskie (zaliczane do wyżyn)

Góry średnie

Góry wysokie

Wysokości bezwzględne

rzadko przekraczające 600 m n.p.m.

do ok. 1600 m n.p.m.

w Polsce do 2499 m n.p.m.

Wysokości względne

rzadko przekraczające 300 m

znacznie przekraczające 300 m

znacznie przekraczające 300 m

Rzeźba terenu

łagodne stoki, płaskie wierzchołki i szerokie, płytkie doliny rzek

strome stoki i łagodne wierzchołki szczytów, często głębokie doliny rzek

strome stoki, ostre wierzchołki szczytów, głębokie doliny rzek z bardzo stromymi zboczami

Przykłady

Góry Świętokrzyskie

Sudety, Beskidy, Bieszczady

Tatry

iedYcA4Wgm_d5e357

Podsumowanie

  • Jednostki ukształtowania terenu wyróżnia się na podstawie wysokości bezwzględnej i różnic wysokości względnych.

  • Niziny to obszary o wysokości bezwzględnej do 300 m n.p.m.

  • Wyżyny to obszary o wysokości powyżej 300 m n.p.m. i wysokościach względnych nieprzekraczających 300 m.

  • Góry to obszary o wysokości powyżej 300 m n.p.m. i różnicach wysokości względnych powyżej 300 m.

Praca domowa
Polecenie 2.1

Znajdź na mapie hipsometrycznej Polski krainy geograficzne zaliczane do nizin, wyżyn, gór wysokich i gór średnich.

Polecenie 2.2

Wyjdź na otwartą przestrzeń w najbliższej okolicy i przyjrzyj się ukształtowaniu terenu. Zdecyduj, czy teren jest równinny czy pagórkowaty.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Rzeźbiarze krajobrazuiDjrB2gqYXRzeźbiarze krajobrazu
Nie każda skała jest twardaii7AH4XJdfNie każda skała jest twarda

iedYcA4Wgm_d5e439

Słowniczek

depresja
depresja

obszar lądu położony poniżej poziomu morza

góry
góry

obszary o wysokości powyżej 300 m n.p.m., gdzie między szczytami i dolinami jest więcej niż 300 m różnicy wysokości

mapa hipsometryczna
mapa hipsometryczna

mapa, na której odwzorowano ukształtowanie powierzchni terenu, nanosząc poziomice i określone barwy między nimi

niziny
niziny

obszary położone na wysokościach od 0 do 300 m n.p.m.

wyżyny
wyżyny

obszary położone powyżej 300 m n.p.m. z niewielkimi różnicami wysokości względnych

iedYcA4Wgm_d5e547

Zadania

Ćwiczenie 1
RFWlQZib5TmXA1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
RupwETHJwyNzx1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
R1ZhkUVeDvgZW1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
R1CdSNPoKO0hb1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
R1HhfORiqIQiQ1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida