Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki
RQy6yppyIAEN51
Skradziony pocałunek Źródło: Jean-Honoré Fragonard, Skradziony pocałunek, ok. 1780, olej na płótnie, Hermitage Museum, Sankt Petersburg, domena publiczna.
Skradziony pocałunek
Jean-Honoré Fragonard, Skradziony pocałunek, ok. 1780, olej na płótnie, Hermitage Museum, Sankt Petersburg, domena publiczna

Romantyczna miłość jako uczucie wzniosłe, „kosmiczne” i przeciwstawione zimnemu rozumowi, odwołuje się do fatumj0000000DMB2v23_000tp001fatum. Romantyk powinien być nieszczęśliwy z miłości, a przynajmniej takie stwarzać pozory - dlatego jego uczuciowość często sprawia wrażenie teatralnej. W opisie romantycznych porywów serca istotną rolę odgrywają urywkowe wspomnienia. Są one tworzywem literackich portretów pamięciowych ukochanych osób – najczęściej utraconych, ale też na zawsze upamiętnionych.

Już wiesz

1) Sięgnij po dowolny zbiór aforyzmów na temat miłości i wynotuj te, które kojarzą ci się z romantyczną uczuciowością.

2) Przypomnij sobie podstawowe założenia sentymentalizmu.

3) Przygotuj słowa klucze związane z pojęciami: 'pamięć', 'miłość', 'czas'.

j0000000DMB2v23_000tp001
j0000000DMB2v23_0000000N
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Romantyczna miłość

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
RNitALXW6fY5Z1
Nas troje Źródło: Philipp Otto Runge, Nas troje, 1805, domena publiczna.
Nas troje
Philipp Otto Runge, Nas troje, 1805, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Jednym z najważniejszych czynników kształtujących romantyczną uczuciowość był sentymentalizm. Romantycy – na wzór swoich literackich idoli, takich jak bohaterowie Cierpień młodego Wertera (1774) Johanna Wolfganga Goethego czy Nowej Heloizy (1761) Jeana Jacques’a Rousseau – postępowali w zgodzie z prawami serca. Czerpali z twórczości sentymentalnej wzory zachowań i cytaty na każdą życiową okazję. Uczynili z niej uniwersalny język, za pomocą którego się porozumiewali i nadawali głębszy sens otaczającej rzeczywistości. Literatura sentymentalna odgrywała rolę swatki: umożliwiała zarówno autorom, jak i opisywanym przez nich bohaterom zainicjowanie intymnego dialogu. Sentymentalne dzieła określały nową formę narracyjną dla związków miłosnych.

Specyfikę i konsekwencje romantycznej mody na sentymentalizm podsumował Stanisław Wasylewski.

Ciekawostka

Zapanowała masowa psychoza czułostkowości, epidemia łez, mania roztkliwiania się nad byle głupstwem. Dawne „spazmy modne” zastąpiono histerycznymi wybuchami płaczu. Szlochają nie tylko kobiety podczas lektury, aż książki butwieją z wilgoci; płaczą żołnierze w obozach, dyplomaci w gabinetach. [...] Jakaś polska wariatka, zresztą kuta na cztery nogi w interesach, odbędzie pielgrzymkę do grobu Petrarki we Włoszech, by zapłakać nad kościotrupkiem ukochanego kotka poety, albowiem zdechł przed 400 laty. Obowiązują czułostkowe minoderie w mowie potocznej, nieznośnie rozpieszczonej. [...] Sentymentalizm już od kolebki paczył, wynaturzał dusze, ucząc obłudnej ckliwości, zniekształcając przeżycia. Wychowywano przyszłych romantyków jak pod kloszem cieplarni na rośliny wątłe, egzotyczne, które powinny były zwiędnąć w twardym klimacie wieku. [...] Wiele złego wyrządził sentymentalizm. Odbierając młodym uczucie realnej rzeczywistości, nie zaprawiał do walki z trudnościami, lecz skazywał na śmieszące, bezpłodne marzycielstwo.

Wraz z rozwojem romantyzmu sentymentalny model miłości podlegał pewnym zmianom. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć pogłębienie tragicznego wymiaru uczucia. Konfrontacja romantycznych marzeń o miłości idealnej z codziennością – komplikującą bądź uniemożliwiającą ich realizację w życiu – pozwoliła romantykom odkryć twórczy potencjał miłosnego cierpienia. Stało się ono synonimem piękna, wartością pożądaną i uszlachetniającą człowieka. Miłość nieszczęśliwa mogła być więc jednocześnie miłością spełnioną – w pięknie ułożonym spektaklu - dramacie życia:

„Bo słuchajcie i zważcie u siebie,
Że według bożego rozkazu:
kto nie doznał goryczy ni razu,
Ten nie dozna słodyczy w niebie” 1j0000000DMB2v23_000tp0021.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
RZKNPfNRinZNU1
Paolo i Francesca Źródło: Gaetano Previati, Paolo i Francesca, ok. 1887, olej na płótnie, Accademia Carrara, Włochy, domena publiczna.
Paolo i Francesca
Gaetano Previati, Paolo i Francesca, ok. 1887, olej na płótnie, Accademia Carrara, Włochy, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Ciekawostka

Powyższy obraz przedstawia średniowieczną parę kochanków: Paola Malatestę i Franceskę da Rimini, którzy w czasach romantyzmu stali się niezwykle popularni. Tragiczną historię tych dwojga opisał Dante Alighieri w piątej pieśni Boskiej komedii. Zamężna Francesca i Paolo, brat jej męża, oddali się raz „dla zabawy” wspólnej lekturze legend arturiańskich i, uległszy ich nastrojowi, zakochali się w sobie. Gdy mąż Franceski odkrył jej romans z Paolem, zamordował oboje.

Słownik literatury polskiej XIX wiekuMarta Piwińska
Marta Piwińska Słownik literatury polskiej XIX wieku

Romantyzm uważa za wartość samo doświadczenie miłości niezależnie od tego, czy przynosi ono szczęście, czy nieszczęście, a sztuka przedstawia zwłaszcza miłość prowadzącą do zguby. Romantyzm bowiem programowo oddziela miłość od tradycyjnie wiązanych z nią pojęć szczęścia, powodzenia życiowego, realizacji planów „ułożenia sobie życia” i satysfakcji erotycznej. […] Skierowana jest przeciw moralności tradycyjnej, wiążącej uczucie między kobietą a mężczyzną z małżeństwem, i przeciw opartej na naturze, XVIII‑wiecznej libertyńskiej filozofii miłości. Jest „szalona” nie dlatego, że nie liczy się z przeszkodami i rozsądkiem, lecz że stanowi jeden z głównych argumentów w romantycznej polemice z racjonalistyczną filozofią życia. Jest „nieszczęśliwa”, choć wzajemna, prowadzi do katastrofy […]. Jest zwykle platoniczna, choć zmysłowa, „niewinna” i „jedyna” przeciw teorii i praktyce swobody erotycznej XVIII w. Uznana za najwyższe i graniczące z ekstazą religijną doświadczenie, niezwykła i „święta” – przeciwstawia się w ten sposób myśli, która miłość, rozumianą jako erotyczne spełnienie, zrównuje z innymi naturalnymi potrzebami człowieka. Przez filozofię miłości styl romantyczny dowodzi swego indywidualizmu, spirytualizmu, irracjonalizmu.
[…] Temat miłości w romantyzmie nie zawsze musi się łączyć z wątkiem romansowym – co jest jedną z najbardziej oryginalnych i charakterystycznych cech stylu. Podejmowany bywa jako tęsknota do miłości idealnej i doskonałej, której przedmiotem jest postać wymarzona lub utracona. […]
Aby nadać doświadczeniu miłości szczególną intensywność i odmienność od powszechnie znanych uczuć, bohaterowie romantyczni, podobnie jak Werter, programowo podsycają miłosne cierpienia, wybierając kobiety zaręczone z innym lub zamężne. Świadomie zamieniają swe uczucia w „pasję” — w namiętne, wszechogarniające, absolutne przeżycie, które staje się rodzajem ekstatycznego męczeństwa, czymś podobnym do stanów ekstazy religijnej. Programowa platoniczność romansu stanowi subtelnie wyspekulowaną torturę.

j0000000DMB2v23_00000_BIB_002

Po przeczytaniu tekstów Stanisława Wasylewskiego i Marty Piwińskiej wykonaj polecenia i odpowiedz na pytania:

Ćwiczenie 1.1

Odwołując się do swojej wiedzy i opinii na temat sentymentalizmu, odpowiedz, czy zgadzasz się z cytowaną wypowiedzią Stanisława Wasylewskiego. Uzasadnij swoje stanowisko.

Ćwiczenie 1.2
RJEaoecRhn4UT1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 1.3

Wyjaśnij, jaki jest związek miłości romantycznej ze szczęściem, powodzeniem życiowym i realizacją planów „ułożenia sobie życia”.

Ćwiczenie 1.4

Stwórz definicję pojęcia 'nieszczęśliwa miłość'.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 1.5

W IV części Dziadów Gustaw wypowiada słowa: „Gdy na dziewczynę zawołają: żono! / Już ją żywcem pogrzebiono!”. Zinterpretuj je, odnosząc się do przeczytanego tekstu o miłości romantycznej.

Ćwiczenie 2
R1FvimEzL9nzg1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000000DMB2v23_000tp002
j0000000DMB2v23_00000029
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Adam i Maryla

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
R1BvvMxtmoY6J1
Tuhanowicze Tuhanowicze Źródło: Wincenty Dmochowski, 1861, akwarela, domena publiczna.
Tuhanowicze
Wincenty Dmochowski, 1861, akwarela, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Rt3GorCiTV1LS1
Adam Mickiewicz według akwareli Walentego Wańkowicza
1823, domena publiczna

Wiersz Do M*** Adam Mickiewicz napisał prawdopodobnie w 1823 roku. Przyjmuje się, że utwór adresowany był do Maryli Puttkamerowej (właśc. Marianny Ewy Wereszczakówny), którą poeta poznał podczas swojej pierwszej wizyty w Tuhanowiczachj0000000DMB2v23_000tp003Tuhanowiczach, w 1820 roku. Wereszczakówna była wówczas zaręczona z hrabią Wawrzyńcem Puttkamerem, z którym wzięła ślub w 1821 roku.

Ciekawostka
RM9ef9SbPGykG1
Maria z Wereszczaków Puttkamerowa, fot. z fototypii wg K. Mordasiewicza
XIX wiek, domena publiczna
Opowieść o Gustawie i Maryli, czyli Teatr, życie i literaturaMarta Zielińska
Marta Zielińska Opowieść o Gustawie i Maryli, czyli Teatr, życie i literatura
RuSmTCLwaj5KT1
Maryla z Wereszczaków Puttkamerowa
Louis von Schorn, ok. 1819, domena publiczna

Kiedy w sierpniu zjawił się tam [w Tuhanowiczach – przyp. red.] z Zanemj0000000DMB2v23_000tp004Zanem, ukazały mu się na kształt raju, cudu, w który przestał już wierzyć. Że się spełni. [...] To była miłość od pierwszego wejrzenia. [...]. Obojgu chodziło [...] o dramatyczną, by nie powiedzieć wprost – nieszczęśliwą miłość. Niemożliwą miłość. Pod tym względem dobrali się rzeczywiście doskonale. Każdy ideał ma to do siebie, że jest nieosiągalny, nie da się go sprowadzić na ziemię i wpleść w ziemski porządek rzeczy. [...] Nie groził im ślub, swaty, intercyzy, a potem nudna małżeńska powszedniość. [...] W tych warunkach mogła się właśnie narodzić miłość czysta, romantyczna, bezinteresowna, oderwana od wszelkiej prozy życia. Absolutne, nie skażone niczym porozumienie dwóch bratnich dusz. Jak w teatrze. [...] Gdyby nie było Puttkamera, czy gdyby się wycofał, panna Wereszczakówna mogłaby łatwo stać się „panną W.”. Bo wypadłaby z roli napisanej przez „zbójeckie romansej0000000DMB2v23_000tp005zbójeckie romanse”, a wpadłaby w inną, całkem prozaiczną rolę panny na wydaniu.

j0000000DMB2v23_00000_BIB_004

Kulminacja romansu przypada na jesień 1822 roku. Wówczas Mickiewicz napisał do – zamężnej już – Maryli list, w którym padły słowa: „Moja najdroższa, jedyna! nie widzisz przepaści, nad którą stoimy!”. Ponieważ Puttkamerowa nie mogła znieść rozstania z poetą, próbowała popełnić samobójstwo, natomiast Mickiewicz nosił się z zamiarem zabicia męża ukochanej. Z czasem drogi tych dwojga rozeszły się na zawsze, ale czy można powiedzieć, że uczucie ich łączące nie przetrwało próby czasu? Po przeczytaniu wiersza Do M*** spróbuj samodzielnie odpowiedzieć na to pytanie.

Po przeczytaniu tekstów Piotra Chmielowskiego i Marty Zielińskiej wykonaj polecenia i odpowiedz na pytania.

Ćwiczenie 3.1

Jaką rolę w relacji Adama Mickiewicza i Maryli Wereszczakówny odegrała literatura?

Ćwiczenie 3.2

Wyjaśnij, dlaczego związek tych dwojga został porównany do teatru.

Ćwiczenie 3.3

Puść wodze wyobraźni i scharakteryzuj postać Adama Mickiewicza z czasów, gdy poznał on Marylę. Możesz się wzorować na stylu, w jakim Piotr Chmielowski opisał Wereszczakównę.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 3.4

Romantyczne historie miłosne są pełne niedomówień i zagadek. Przedstawcie zatem historię Adama i Maryli w formie kolejnej zagadki. W tym celu przygorujcie krzyżówkę. Wymyślcie hasła i ułóżcie pytania związane ze wspomnianymi bohaterami romantycznego teatru życia. Przedstawcie sobie nawzajem efekty swojej pracy i spóbujcie rozwiązać wykonane krzyżówki. Pamiętajcie, że litery z hasła mogą się znaleźć na początku, na końcu lub w środku wyrazów tworzących łamigłówkę.

R149DBnXzyp7J1
zadanie interaktywne
RzUXSss5gKVZl1
samouczek - Jak zrobić krzyżówkę? Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0, muzyka: audiojungle.net.
j0000000DMB2v23_000tp005
j0000000DMB2v23_000tp004
j0000000DMB2v23_000tp003
j0000000DMB2v23_00000048
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

„Bom wszędzie cząstkę mej duszy zostawił”

Miłość romantyczna nierozerwalnie wiązała się ze stratą, tęsknotą i pamięcią. Wspomnienie utraconej osoby, rozpamiętywanie i upamiętnianie przeżytych z nią chwil umożliwiało romantykom symboliczny powrót do minionych zdarzeń. W ten sposób nieobecne postaci uobecniały się na nowo i ze zdwojoną siłą (serca i pamięci) – w słowach.

RVLfZWRyY7IW0
Miniatura należąca do Adama Mickiewicza
Karl Ditz lub Jan Damel, Portret Marii z Wereszczaków hr. Puttkamerowej, ok. 1822, domena publiczna
RlXcEOuXmoO6i
Adam Mickiewicz, Do M***, czyta Agnieszka Podsiadlik Adam Mickiewicz, Do M***, czyta Agnieszka Podsiadlik Źródło: www.wolnelektury.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
RFdvLaUhdoNN21
Fragment wiersza Do M*** (rękopis)
ok. 1827, domena publiczna
Do M***Adam Mickiewicz
Adam Mickiewicz Do M***

Precz z moich oczu!... posłucham od razu,
Precz z mego serca!... i serce posłucha,
Precz z mej pamięci!... nie tego rozkazu
Moja i twoja pamięć nie posłucha.

Jak cień tym dłuższy, gdy padnie z daleka,
Tym szerzej koło żałobne roztoczy, –
Tak moja postać, im dalej ucieka,
Tym grubszym kirem twą pamięć pomroczy.

Na każdym miejscu i o każdej dobie,
Gdziem z tobą płakał, gdziem się z tobą bawił,
Wszędzie i zawsze będę ja przy tobie,
Bom wszędzie cząstkę mej duszy zostawił.

Czy zadumana w samotnej komorze
Do arfy zbliżysz nieumyślną rękę,
Przypomnisz sobie: właśnie o tej porze
Śpiewałam jemu tę samę piosenkę.

Czy grając w szachy, gdy pierwszymi ściegi
Śmiertelna złowi króla twego matnia,
Pomyślisz sobie: tak stały szeregi,
Gdy się skończyła nasza gra ostatnia.

Czy to na balu w chwilach odpoczynku
Siędziesz, nim muzyk tańce zapowiedział,
Obaczysz próżne miejsce przy kominku,
Pomyślisz sobie: on tam ze mną siedział.

Czy książkę weźmiesz, gdzie smutnym wyrokiem
Stargane ujrzysz kochanków nadzieje,
Złożywszy książkę z westchnieniem głębokiem,
Pomyślisz sobie: ach! to nasze dzieje...

A jeśli autor po zawiłej probie
Parę miłośną na ostatek złączył,
Zagasisz świecę i pomyślisz sobie:
Czemu nasz romans tak się nie zakończył?...

Wtem błyskawica nocna zamigoce:
Sucha w ogrodzie zaszeleszczy grusza
I puszczyk z jękiem w okno załopoce...
Pomyślisz sobie, że to moja dusza.

Tak w każdym miejscu i o każdej dobie,
Gdziem z tobą płakał, gdziem się z tobą bawił,
Wszędzie i zawsze będę ja przy tobie,
Bom wszędzie cząstkę mej duszy zostawił.

j0000000DMB2v23_00000_BIB_005

Po przeczytaniu wiersza Do M*** wykonaj polecenia i odpowiedz na pytania.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
1
Ćwiczenie 4
R1RgbdGffZ0Ns1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
Ćwiczenie 5.1

Ćwiczenie 5.2
Rwsx3ZDe2GDk61
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5.3

Ćwiczenie 5.4
RFm87QWrKhol61
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5.5

Po poprawnym rozwiązaniu poprzedniego zadania wskaż w wierszu elementy potwierdzające odpowiedź zaznaczoną przez ciebie.

Ćwiczenie 5.6

Udowodnij, że rozmowę, którą prowadzi postać mówiąca w wierszu, można nazwać wyimaginowanym dialogiem z ukochaną.

Ćwiczenie 5.7

Wytłumacz, jakie znaczenie dla ekspresji utworu ma użycie powtarzającego się trybu rozkazującego: „Precz z moich oczu!”, „Precz z mego serca!”, „Precz z mej pamięci!”. Jakie uczucia postaci mówiącej zostały wyrażono w tych sformułowaniach?

Ćwiczenie 5.8

Określ, jakie znaczenie dla uczuć postaci mówiącej ma pamięć o ukochanej.

  • Omów sceny wspomnień obecne w tekście.

  • Scharakteryzuj obraz utraconej kobiety.

Ćwiczenie 5.9

Wymień zastosowane w utworze powtórzenia i paralelizmy, a następnie określ ich funkcję w tekście.

Ćwiczenie 5.10

Wyjaśnij zastosowany w utworze zabieg dramatyzacji monologu lirycznego.

Ćwiczenie 5.11

Zinterpretuj, odnosząc się do wiersza Adama Mickiewicza, słowa Michała Pawła Markowskiegoj0000000DMB2v23_000tp006Michała Pawła Markowskiego: „Przejście z nieobecności do obecności dokonuje się po kładce języka”.

Ćwiczenie 5.12

Zastanów się i napisz, jak inaczej nazwać ból rozstania i w jaki sposób go łagodzić. Zdecyduj, czy ucieczka jest dobrym rozwiązaniem w takiej sytuacji. Nadaj swojej wypowiedzi kształt poetycki.

Ćwiczenie 5.13

Wskaż fragment wiersza, do którego odnosi się poniższa ilustracja, a następnie wyjaśnij symbolikę gry w zastosowanym przez autora porównaniu.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury
R11UUzDgRg6RW11
Szachy Źródło: www.pixabay.com, domena publiczna.
www.pixabay.com, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
1
Ćwiczenie 6
RQzaAFjEFbpDI1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
JPOL_E3_E4_Tekstykultury
j0000000DMB2v23_000tp006
j0000000DMB2v23_0000006U
JPOL_E3_E4_Konteksty

„Pamiętam nagłe zachwycenie”

JPOL_E3_E4_Konteksty
R1drZalHvsFiS1
Po lewej – autoportret; po prawej – portret Anny Pietrowny Kern Po lewej – autoportret; po prawej – portret Anny Pietrowny Kern Źródło: Aleksander Puszkin, 1829, domena publiczna.
Po lewej – autoportret; po prawej – portret Anny Pietrowny Kern
Aleksander Puszkin, 1829, domena publiczna
JPOL_E3_E4_Konteksty
Rnoiu5txTyFzt1
Aleksander Puszkin
Orest Kiprienski, 1827, olej na płótnie, Galeria Trietiakowska, Moskwa, domena publiczna
RBu6ePdodgajf1
Natalia Gonczarowa
Ivan Makarov, 1849, domena publiczna
Rlr4dItZCWQpc1
Przerwane spotkanie
Karl Bryullov, Przerwane spotkanie, 1827, akwarela, Tretyakov Gallery, Moskwa, domena publiczna
Aleksander Puszkin

Aleksander Puszkin

przedstawiciel romantyzmu rosyjskiego, jeden z największych pisarzy rosyjskich. Długo mieszkał w Petersburgu, gdzie zaangażował się w sprawy polityczne. Krytykował system carski. Pisał utwory skierowane przeciwko carskiej tyranii i absolutyzmowi. W 1820 roku wydał swój pierwszy poemat Rusłan i Ludmiła i zwrócił uwagę krytyków. Za działalność konspiracyjną Puszkin został skazany na zesłanie: przebywał m.in. w Odessie, na Kaukazie i na Krymie. Po klęsce powstania dekabrystów poeta wyjechał do Moskwy. Jego utwory zaczęto poddawać specjalnej cenzurze. Cenzurował je nawet sam car.

W 1831 roku Puszkin ukończył swoje największe dzieło, zatytułowane Eugeniusz Oniegin (wyd. fragmentarycznie w latach 1824–1831, całość 1833). Oniegin – tytułowy bohater, pełen wewnętrznych dylematów – reprezentuje typ romantycznego indywidualisty, który przeżywa ból istnienia. Inne utwory, które przyniosły poecie sławę, to: powieści Dama pikowaCórka kapitana oraz poemat historyczny Jeździec miedziany, powstały pod wpływem Ustępu z III części Dziadów Adama Mickiewicza.

W 1831 roku Puszkin ożenił się z Natalią Gonczarową. Zmarł w wyniku ran otrzymanych w pojedynku z francuskim emigrantem Georges’em d’Anthèsem (1837): walczył w obronie honoru żony.

Wiersz Aleksandra Puszkina Do*** powstał w 1825 roku i został poświęcony Annie Pietrownie Kern – arystokratce i autorce pamiętników. Kern i Puszkin spotkali się przed 1825 rokiem. W czerwcu 1825 roku spotkali się ponownie, gdy poeta przebywał na wygnaniu. Wkrótce wywiązał się między nimi krótki romans.

Do***Aleksander Puszkin
Aleksander Puszkin Do***

Pamiętam nagłe zachwycenie:
Niespodziewanie cię ujrzałem
Jak nieuchwytne przewidzenie,
Jak piękne bóstwo doskonałe.
W udręce żalu rozpaczliwej,
Pod niespokojnych trosk nawałem
Długo słyszałem głos twój tkliwy
I miłe rysy w snach widziałem.
Mijały lata. Burz porywy
Marzenia dawne potargały,
Uszedł z pamięci głos twój tkliwy
I wdzięk twych rysów doskonały.
W więzieniu, w mroku opuszczenia
Dni moje z wolna upływały,
Wyzbyte wiary, łez natchnienia,
Próżne miłości, próżne chwały.
Lecz przyszło duszy przebudzenie:
I oto znowu cię ujrzałem
Jak nieuchwytne przywidzenie,
Jak piękne bóstwo doskonałe.
I serce bije upojeniem,
I znów dla serca zmartwychwstały
Wiara i miłość, i natchnienie,
I łzy, i życie pełne chwały.

j0000000DMB2v23_00000_BIB_006

Po przeczytaniu wiersza Do*** wykonaj polecenia i odpowiedz na pytania.

Ćwiczenie 7.1

Wyjaśnij, jakie znaczenie w tekście mają wspomnienia i pamięć o ukochanej.

Ćwiczenie 7.2

Jaką rolę odgrywa w wierszu Aleksandra Puszkina czas?

Ćwiczenie 7.3

Udowodnij, że utwór skonstruowany jest na bazie kontrastu.

JPOL_E3_E4_Konteksty
1
Ćwiczenie 8
R1FLPu6tH6b7S1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
JPOL_E3_E4_Konteksty
j0000000DMB2v23_0000008J
JPOL_E3_E4_Konteksty

Miłość od pierwszego wejrzenia

Miłość od pierwszego wejrzeniaWisława Szymborska
Wisława Szymborska Miłość od pierwszego wejrzenia

Oboje są przekonani,
że połączyło ich uczucie nagłe.
Piękna jest taka pewność,
ale niepewność piękniejsza.

Sądzą, że skoro nie znali się wcześniej,
nic między nimi nigdy się nie działo.
A co na to ulice schody, korytarze,
na których mogli się od dawna mijać?

Chciałabym ich zapytać,
czy nie pamiętają –
może w drzwiach obrotowych
kiedyś twarzą w twarz?
jakieś „przepraszam” w ścisku?
głos „pomyłka” w słuchawce?
– ale znam ich odpowiedź.
Nie, nie pamiętają.

Bardzo by ich zdziwiło,
że od dłuższego już czasu
bawił się nimi przypadek.

Jeszcze nie całkiem gotów
zamienić się dla nich w los,
zbliżał ich i oddalał,
zabiegał im drogę
i tłumiąc chichot
odskakiwał w bok.

Były znaki, sygnały,
cóż z tego, że nieczytelne.
Może trzy lata temu
albo w zeszły wtorek
pewien listek przefrunął
z ramienia na ramię?
Było coś zgubionego i podniesionego.
Kto wie, czy już nie piłka
w zaroślach dzieciństwa?

Były klamki i dzwonki,
na których zawczasu
dotyk kładł się na dotyk.
Walizki obok siebie w przechowalni.
Był może pewnej nocy jednakowy sen,
natychmiast po zbudzeniu zamazany.

Każdy przecież początek
to tylko ciąg dalszy,
a księga zdarzeń
zawsze otwarta w połowie.

j0000000DMB2v23_00000_BIB_007

Po przeczytaniu wiersza Wisławy Szymborskiej wykonaj następujące polecenia.

Ćwiczenie 9.1

Wyjaśnij znaczenie potocznego związku frazeologicznego, który posłużył poetce za tytuł utworu.

Ćwiczenie 9.2

Zinterpretuj cytat: „Piękna jest taka pewność, / ale niepewność piękniejsza”.

Ćwiczenie 9.3

Określ, jakie znaczenie ma w życiu człowieka przypadek.

Ćwiczenie 9.4

Wyjaśnij funkcję zabiegów artystycznych zastosowanych w utworze.

  • Zastanów się, czy upersonifikowany przypadek może zakładać istnienie przeznaczenia.

  • Określ, czy poetka używa tych zabiegów w sposób ironiczny, np. we fragmencie: „Bardzo by ich zdziwiło, / że od dłuższego już czasu / bawił się nimi przypadek. // Jeszcze nie całkiem gotów / zamienić się dla nich w los, / zbliżał ich i oddalał, / zabiegał im drogę / i tłumiąc chichot / odskakiwał w bok”.

Ćwiczenie 9.5

Porównaj los opisany w wierszu z romantycznym rozumieniem pojęcia 'fatum'.

j0000000DMB2v23_0000009J
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Przeprowadź pisemną analizę porównawczą wiersza Adama Mickiewicza Do M*** oraz utworu Aleksandra Puszkina Do***. W tym celu wykonaj poniższe polecenia.

Ćwiczenie 10.1

Ustal, co łączy oba utwory.

Ćwiczenie 10.2

Wyjaśnij, na czym polega wykorzystanie w obu wierszach miłości romantycznej jako tematu.

Ćwiczenie 10.3

Przywołaj fragmenty utworów, które świadczą o wyzyskaniu pamięci jako zabiegu kreacji poetyckiej.

Ćwiczenie 10.4

Opisz, w jaki sposób zmienia się obraz kobiety w obu utworach. Zwróć uwagę na etapy życia postaci mówiącej obecne w wierszach, podobieństwo tytułów, pamięć miłosnych przeżyć, np. przedmiotów, zjawisk natury, dźwięków, konkretnych sytuacji, np. wspólnie spędzonych chwil, i emocjonalny charakter utworów (uczucia, przeżycia i myśli postaci mówiącej).

Ćwiczenie 10.5

Który z utworów dobitniej uwypukla uczucia postaci mówiącej? Uzasadnij swoją odpowiedź.

Ćwiczenie 10.6

Porównaj środki językowe i stylistyczne użyte przez poetów.

Ćwiczenie 10.7

Opisz swoje odczucia po lekturze obu wierszy. Jeżeli twoje wrażenia są zróżnicowane, to wyjaśnij, z czego wynikają te różnice.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 11

Napisz rozprawkę, w której udowodnisz stwierdzenia: „Życie jest pasmem zdarzeń, ściśle ze sobą powiązanych”, a „Każdy przecież początek / to tylko ciąg dalszy, / a księga zdarzeń / zawsze otwarta w połowie”.

Ćwiczenie 12

Zinterpretuj pisemnie słowa Cypriana Norwidaj0000000DMB2v23_000tp007Cypriana Norwida pochodzące z traktatu Promethidionj0000000DMB2v23_000tp008Promethidion: „Kto kocha, widzieć chce choć cień obrazu”.

Ćwiczenie 13

Stwórz poetycki portret pamięciowy ukochanej osoby (rzeczywistej albo fikcyjnej), wykorzystując dowolne słowa klucze, wybrane cytaty i urywki wspomnień. Możesz dodać również materiały ilustracyjne.

RdZuKEjDst3lx1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o..
uzupełnij treść
R4lD0bb3xOeDr1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000000DMB2v23_000tp007
j0000000DMB2v23_000tp008
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida