Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał
Polecenie 1

Zapoznaj się ze schematem i towarzyszącymi mu materiałami źródłowymi. Wyjaśnij, w jakim celu autor obrazu zdecydował się nawiązać do historii mitycznego bohatera trojańskiego, Hektora?

R1Mdf7hBTY4R9
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Polecenie 2
Jakie elementy kultury sarmackiej występują na obrazie?
Jakie elementy kultury sarmackiej występują na obrazie?
RkM3540icLNCV
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Polecenie 3

Rozstrzygnij, które elementy historii ukazanej na obrazie wydają ci się prawdopodobne, które symboliczne, a które zupełnie fantastyczne.

RZ0g8yFKdwbjo
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).

Józef Oleszkiewicz, Pożegnanie hetmana Jana Karola Chodkiewicza z małżonką Anną przed wyruszeniem na wyprawę chocimską w 1621 roku, 1808 r.

R18W0c4YN5Wb61
Obraz przedstawia scenę rodzajową. Na tarasie pałacu ma miejsce scena pożegnania hetmana Jana Karola Chodkiewicza z małżonką Anną. Mężczyzna jest ubrany w zbroję i hełm. Trzyma za rękę stojącą na tarasie młodą kobietę w zwiewnej sukni. Za plecami kobiety stoją młode kobiety. Za plecami hetmana liczni żołnierze w zbrojach. Opis: 1. Hetman Jan Karol Chodkiewicz. Artysta ukazał hetmana w momencie, kiedy ten musi dokonać wyboru: pozostać z młodą żoną czy wyruszyć na wojnę. Podobny dylemat towarzyszył Hektorowi, bohaterowi homeryckiej epopei. Trojanin, który wyruszył na pojedynek z niezwyciężonym Achillesem, pozostawił żonę oraz syna., 2. Płaszcz Chodkiewicza. Czerwony płaszcz narzucony na zbroję kojarzy się z kanonem przedstawiania stroju Hektora w nowożytnej sztuce europejskiej. Tak Hektor został przedstawiony na obrazie Heinricha Wilhelma Tischbeina Hektor napomina Parysa: Hektor, Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna. 3. Anna {audio}Anna Alojza Chodkiewiczowa ukazana została jako młoda osoba: rzeczywiście, w 1621 r. liczyła sobie 21 lat. Artysta przedstawił ją jako świeżo poślubioną mężatkę. Takie wyobrażenie nie jest zgodne z prawdą, gdyż do ślubu doszło w listopadzie 1620 r., a więc niespełna rok przed bitwą chocimską, ale zdążyło się już utrwalić w pamięci historycznej Polaków. Kasper Niesiecki (1682-1744), heraldyk, autor poczytnego herbarza, pisał jakoby hetman „w sam dzień, pożegnawszy nienaruszoną w panieństwie oblubienicę, ruszył pod Chocim”. Tę wersję wydarzeń powtórzył oświeceniowy twórca Julian Ursyn Niemcewicz w swoich popularnych “Śpiewach historycznych”, które powstały w latach 1808-1811. Przez wiele dziesięcioleci było to jedno z najpoczytniejszych polskich dzieł. Zawarte w nim treści ukształtowały całe pokolenia młodych Polaków. 4. Portyk kościoła {audio}Portyk kościoła przywołuje skojarzenia z budowlą antyczną. Element architektury nawiązuje do Skajskiej Bramy w Troi, przy której odbyło się pożegnanie Hektora z Andromachą. W europejskiej tradycji malarskiej detale te stanowiły tło dla nieszczęsnych mitycznych małżonków. 5. Próg {audio}Próg – element dosłowny, ale i symboliczny: oddziela świat domowy, bezpieczny od strefy zewnętrznej, groźnej, bo związanej z wojną. Anna Alojza ze świtą nie przekracza progu, poza którym znajdują się już hetman oraz rycerze., 6. Paź {audio}Giermek zajmuje „strefę wojenną” obrazu. Jako jedyna z ukazanych postaci nie interesuje się losem małżonków, ale spogląda w dal. Postać pazia została wyeksponowana przez artystę, bowiem przypada mu istotna rola: ciągnąc hetmana za rękę, oddziela go od „sfery domowej” i prowadzi do boju. 7. Zbrojni {audio}Rycerze w hełmach, zbrojach i pancerzach kojarzą się z postaciami znanymi z malarstwa Franciszka Smuglewicza (1745–1807), również kontusze i żupany stanowią nawiązanie do jego stylu. Tutaj przedstawienie grupy zbrojnych ma wyjaśniać powód rozstania małżonków. Być może ich obecność zapowiada dalsze losy Chodkiewicza. Jedna z najbardziej znanych prac Smuglewicza ukazuje bowiem moment śmierci hetmana w czasie oblężenia Chocimia. 8. Autor {audio}Józef Oleszkiewicz (1777–1830), polski i litewski malarz, autor dzieł o tematyce historycznej, religijnej, mitologicznej oraz portretów. Studiował w Wilnie, pod okiem m.in. znanego malarza Franciszka Smuglewicza, a swój talent doskonalił w Paryżu. We Francji miał okazję podpatrywać warsztat wielkiego mistrza malarstwa klasycystycznego Jaques’a-Louis Davida. Po powrocie z Paryża Oleszkiewicz tworzył w Wilnie, na Wołyniu, a następnie w Petersburgu. W stolicy carów został przyjęty do Akademii Sztuk Pięknych. Przez współczesnych uznawany był za człowieka o niezwykłej uczciwości oraz barwnej osobowości. Autor Portret Oleszkiewicza powstały ok. 1805 r. Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna. 9. Dzieło Pożegnanie hetmana Jana Karola Chodkiewicza z małżonką Anną przed wyruszeniem na wyprawę chocimską w 1621 roku to obraz o imponującej wielkości, bo liczący aż 12 m². Dzieło nawiązuje do renesansowego stylu Rafaela oraz klasycystycznych płócien Jacques’a-Louis Davida. Oleszkiewicz wykorzystał w swojej pracy motyw zaczerpnięty z Iliady Homera: moment pożegnania Hektora z małżonką, Andromachą, przed pojedynkiem z Achillesem. Urszula Makowska, znawczyni twórczości Oleszkiewicza, w taki sposób tłumaczy dobór tematu: „Oleszkiewicz, podobnie jak większość ówczesnych artystów, znał […] eposy Homera, bo erudycja w dziedzinie literatury należała wtedy do kanonu akademickiego wykształcenia malarzy. Podczas zagranicznych studiów przyswoił sobie sposoby ukazywania scen antycznych, ale jednocześnie musiał przesiąknąć rodzimą tradycją sarmacką, w której wielcy Polacy byli porównywani z bohaterami starożytnymi, jak na przykład w Wojnie chocimskiej Wacława Potockiego, opisującego w ten sposób także cnoty Chodkiewicza”. Reprodukcję dzieła zobaczyć można w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce.dziełoMuzeum w Kozłówce. Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna. 10. Mecenas Obraz Pożegnanie hetmana… Oleszkiewicz stworzył z myślą o Aleksandrze Chodkiewiczu (1776–1838). Dzieło powstało jako forma podziękowania artysty za opiekę i przyjaźń. Potomek hetmana Jana Karola Chodkiewicza był nie tylko hojnym mecenasem; Oleszkiewicz nazywał go wręcz „ojcem i bratem”. Malarzowi na pewno łatwo było znaleźć wspólny język z Chodkiewiczem. Hrabia słynął bowiem jako wielki miłośnik sztuki oraz człowiek licznych zainteresowań. Parał się pisarstwem, chemią, litografią, wojskowością, kolekcjonował dzieła sztuki, szczycił się posiadaniem wspaniałej biblioteki, znakomitej orkiestry, a nawet własnego teatru. Portret mecenasa Aleksandra Chodkiewicza. Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Fragment literacki, do którego nawiązuje tematyka dzieła

RXVjXQBvMLoKw
Homer, Iliada, fragment pieśni VI (w przekładzie Pawła Popiela).

Różne warianty i ujęcia pożegnania Hektora z Andromachą. Obrazy różnych autorów

1

Obrazy Franciszka Smuglewicza

1