E-materiały przeznaczone do nauki w szkołach lub do samodzielnej pracy ucznia.

1)

porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów ojczystych; (46)

2)

dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów historycznych i cywilizacyjnych. (46)

1)

analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; (54)

2)

rozpoznaje rodzaje źródeł, ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; (40)

3)

dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii i ich przyczyny; (44)

4)

ugruntowuje potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia współczesnych mechanizmów społecznych i kulturowych. (41)

1)

tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym; (45)

2)

dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego; (40)

3)

dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje informacje pozyskane z różnych źródeł wiedzy; (40)

1)

definiuje podstawowe pojęcia (prehistoria, historia, historiografia, źródło historyczne); (0)

2)

rozpoznaje rodzaje źródeł historycznych; (0)

3)

przedstawia periodyzację dziejów powszechnych i ojczystych. (0)

1)

wyjaśnia zagadnienie rewolucji neolitycznej; (0)

2)

porównuje uwarunkowania geograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim i Dalekim Wschodzie; (1)

3)

charakteryzuje organizację państw i strukturę społeczeństw w cywilizacjach starożytnego Bliskiego Wschodu; (2)

4)

rozpoznaje najważniejsze osiągnięcia kulturowe starożytnych cywilizacji Bliskiego i Dalekiego Wschodu; (2)

5)

charakteryzuje wierzenia ludów tworzących cywilizacje starożytnego Bliskiego i Dalekiego Wschodu, z uwzględnieniem judaizmu. (2)

1)

charakteryzuje geograficzne warunki ukształtowania się cywilizacji greckiej; (0)

2)

porównuje organizację społeczeństwa Aten i Sparty oraz formy ustrojowe greckich polis; (2)

3)

opisuje różne formy ekspansji w świecie greckim (kolonizację grecką i fenicką, wojny grecko-perskie i ekspansję Aleksandra Macedońskiego); (1)

4)

charakteryzuje religię starożytnych Greków; (0)

5)

rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Greków. (3)

1)

lokalizuje w czasie i przestrzeni cesarstwo bizantyjskie i charakteryzuje jego osiągnięcia w zakresie kultury; (2)

2)

wyjaśnia genezę islamu i charakteryzuje główne zasady tej religii; (0)

3)

przedstawia główne kierunki ekspansji arabskiej; (0)

4)

opisuje charakterystyczne cechy kultury arabskiej i rozpoznaje jej najważniejsze osiągnięcia. (0)

1)

opisuje zasięg terytorialny, organizację władzy, gospodarkę i kulturę państwa Franków, ze szczególnym uwzględnieniem polityki Karola Wielkiego; (2)

2)

charakteryzuje ideę cesarstwa karolińskiego i porównuje ją z ideą cesarstwa Ottonów; (0)

3)

opisuje proces tworzenia się państw w Europie, z uwzględnieniem ich chrystianizacji. (2)

1)

wyjaśnia ideowe i polityczne przyczyny, a także charakter rywalizacji papiestwa z cesarstwem o zwierzchnictwo nad średniowieczną Europą; (0)

2)

charakteryzuje polityczne, społeczno-gospodarcze i religijne uwarunkowania wypraw krzyżowych do Ziemi Świętej i rekonkwisty oraz przedstawia ich skutki. (0)

1)

charakteryzuje funkcjonowanie władzy, struktur społecznych i gospodarki w systemie feudalnym; (3)

2)

opisuje charakterystyczne przejawy ożywienia społeczno-gospodarczego w Europie XI–XIII w.; (1)

3)

charakteryzuje realia życia codziennego w średniowiecznym mieście i wsi. (2)

1)

wyjaśnia uwarunkowania narodzin państwa polskiego i jego chrystianizacji, z uwzględnieniem roli Mieszka I i Bolesława Chrobrego; (1)

2)

opisuje zmiany terytorialne państwa polskiego w X–XII w.; (1)

3)

rozpoznaje tendencje centralistyczne i decentralistyczne w życiu politycznym państwa polskiego w X–XII w.; (1)

4)

zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski i Europy w X–XII w. (0)

1)

charakteryzuje przemiany społeczne i gospodarcze w Europie w późnym średniowieczu; (1)

2)

opisuje zmiany na mapie politycznej Europy w XIV–XV w.; (2)

3)

charakteryzuje następstwa upadku cesarstwa bizantyjskiego i ekspansji tureckiej dla Europy. (2)

1)

wyjaśnia uniwersalny charakter kultury średniowiecza, wskazując na wyjątkową rolę chrześcijaństwa; (1)

2)

rozpoznaje dokonania okresu średniowiecza w dziedzinie kultury, z uwzględnieniem dorobku polskiego średniowiecza; (1)

3)

określa znaczenie chrześcijaństwa w obrządku łacińskim dla rozwoju kultury polskiej; (0)

4)

charakteryzuje sztukę romańską i gotycką. (0)

1)

charakteryzuje przyczyny i przebieg wypraw odkrywczych; (1)

2)

opisuje udział poszczególnych państw europejskich w podziale Nowego Świata w XVI–XVIII w.; (1)

3)

wyjaśnia wpływ wielkich odkryć geograficznych na społeczeństwo, gospodarkę i kulturę Europy oraz obszarów pozaeuropejskich. (1)

1)

wyjaśnia główne prądy ideowe epoki; (1)

2)

rozpoznaje dokonania twórców renesansowych w dziedzinie kultury; (0)

3)

charakteryzuje sztukę renesansową. (1)

1)

wyjaśnia religijne, polityczne, gospodarcze, społeczne, kulturowe uwarunkowania i następstwa reformacji, opisując jej główne nurty i postaci; (1)

2)

wyjaśnia rolę soboru trydenckiego i opisuje różne aspekty reformy Kościoła katolickiego; (1)

3)

opisuje mapę polityczną i wyznaniową Europy w XVI w. (1)

1)

przedstawia drogę do nowego modelu monarchii europejskich w epoce nowożytnej, z uwzględnieniem charakterystyki i oceny absolutyzmu francuskiego; (5)

2)

charakteryzuje konflikty polityczne w Europie, z uwzględnieniem ekspansji tureckiej i charakteru wojny trzydziestoletniej; (2)

3)

wyjaśnia genezę i opisuje następstwa rewolucji angielskich; (1)

4)

opisuje przemiany w kulturze europejskiej w XVII w. (1)

1)

opisuje zmiany terytorialne państwa polsko-litewskiego i charakteryzuje jego stosunki z sąsiadami w XVI w.; (1)

2)

wyjaśnia funkcjonowanie najważniejszych instytucji życia politycznego w XVI-wiecznej Polsce i ocenia funkcjonowanie demokracji szlacheckiej; (2)

3)

omawia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej i modelu życia gospodarczego (gospodarka folwarczno-pańszczyźniana) na tle europejskim; (1)

4)

przedstawia sytuację wyznaniową na ziemiach państwa polsko-litewskiego w XVI w. (0)

1)

wyjaśnia przyczyny, okoliczności i następstwa zawarcia unii realnej pomiędzy Koroną a Litwą; (2)

2)

charakteryzuje ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów w świetle postanowień unii lubelskiej; (1)

3)

opisuje strukturę terytorialną i ludnościową Rzeczypospolitej Obojga Narodów; (0)

4)

wyjaśnia prawne i kulturowe podstawy tolerancji religijnej na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVI w. (0)

1)

opisuje okoliczności, zasady, przebieg i następstwa pierwszych wolnych elekcji; (1)

2)

charakteryzuje działania Stefana Batorego w zakresie polityki wewnętrznej i zagranicznej; (0)

3)

zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów państwa polsko-litewskiego w XVI w. z wydarzeniami europejskimi. (1)

1)

ocenia dorobek polskiej myśli politycznej doby renesansu; (1)

2)

rozpoznaje dokonania twórców polskiego odrodzenia w dziedzinie kultury. (1)

1)

omawia konflikty wewnętrzne i zewnętrzne Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie panowania Wazów; (1)

2)

opisuje sytuację wewnętrzną i położenie międzynarodowe Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1669–1696; (0)

3)

ocenia znaczenie bitwy pod Wiedniem dla losów Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Europy; (0)

4)

charakteryzuje zmiany granic Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w.; (1)

5)

zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Europy i świata w XVII w. (0)

1)

opisuje proces oligarchizacji życia politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, uwzględniając wpływy obce, liberum veto i rokosze; (2)

2)

wyjaśnia przyczyny kryzysów wewnętrznych oraz załamania gospodarczego Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w.; (1)

3)

ocenia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej i modelu życia gospodarczego na tle europejskim w XVII w.; (1)

4)

rozpoznaje dokonania twórców epoki baroku powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów. (0)

1)

charakteryzuje postęp techniczny i przemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej; (2)

2)

wyjaśnia główne idee oświecenia i rozpoznaje dokonania epoki w dziedzinie kultury; (3)

3)

charakteryzuje absolutyzm oświecony na przykładach państw sąsiadujących z Rzecząpospolitą Obojga Narodów; (0)

4)

charakteryzuje proces modernizacji Rosji w XVIII w. i rosyjską ideę imperium. (2)

1)

wyjaśnia genezę i charakteryzuje następstwa amerykańskiej wojny o niepodległość; (0)

2)

charakteryzuje ustrój Stanów Zjednoczonych w świetle założeń konstytucji amerykańskiej; (1)

3)

wyjaśnia przyczyny i opisuje skutki rewolucji francuskiej; (1)

4)

ocenia znaczenie rewolucji amerykańskiej i francuskiej z perspektywy politycznej, gospodarczej i społecznej; (0)

5)

przedstawia wkład Polaków w walkę o niepodległość Stanów Zjednoczonych. (0)

1)

wyjaśnia wpływ konfederacji targowickiej na wybuch wojny z Rosją; (0)

2)

charakteryzuje przebieg powstania kościuszkowskiego, z uwzględnieniem roli jego przywódców; (0)

3)

opisuje zasięg terytorialny drugiego i trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej; (1)

4)

przedstawia przyczyny upadku Rzeczypospolitej w XVIII w.; (0)

5)

zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Rzeczypospolitej w XVIII w. z wydarzeniami w Europie i na świecie. (0)

1)

rozpoznaje dokonania przedstawicieli polskiego oświecenia w dziedzinie kultury; (1)

2)

rozpoznaje i charakteryzuje najważniejsze zabytki architektury i sztuki doby oświecenia w Polsce; (0)

3)

omawia rolę instytucji oświeceniowych (Komisja Edukacji Narodowej, Biblioteka Załuskich, teatr, czasopiśmiennictwo). (1)

1)

charakteryzuje walkę Francji o dominację w Europie; (4)

2)

przedstawia sukcesy i porażki wewnętrznej polityki Napoleona; (2)

3)

przedstawia przykłady zaangażowania się Polaków po stronie Napoleona, z uwzględnieniem Legionów Polskich we Włoszech; (1)

4)

charakteryzuje genezę, ustrój i dzieje Księstwa Warszawskiego; (1)

5)

ocenia znaczenie epoki napoleońskiej dla losów Francji i Europy. (1)

1)

wyjaśnia genezę powstania styczniowego i opisuje jego następstwa; (0)

2)

opisuje działania władz powstańczych, charakter toczonych walk oraz międzynarodową reakcję na powstanie; (0)

3)

charakteryzuje organizację polskiego państwa podziemnego w okresie powstania styczniowego, z uwzględnieniem roli jego przywódców, w tym Romualda Traugutta; (0)

4)

przedstawia problem uwłaszczenia chłopów w zaborze rosyjskim oraz porównuje z procesem uwłaszczeniowym w pozostałych zaborach. (2)

1)

porównuje procesy zjednoczeniowe Włoch i Niemiec w XIX w.; (0)

2)

wyjaśnia przyczyny i skutki wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych; (1)

3)

omawia przyczyny, zasięg i następstwa ekspansji kolonialnej państw europejskich, Stanów Zjednoczonych i Japonii. (0)

1)

przedstawia przemiany gospodarcze w Europie i świecie, wymienia najważniejsze odkrycia naukowe i dokonania techniczne; charakteryzuje procesy migracyjne; (3)

2)

charakteryzuje nowe prądy ideowe i kulturowe, ruch emancypacyjny kobiet, przemiany obyczajowe i początki kultury masowej; (1)

3)

wyjaśnia procesy demokratyzacji ustrojów państw Europy Zachodniej; (2)

4)

charakteryzuje różne formy zorganizowanej działalności robotników. (0)

1)

wyjaśnia specyfikę polskiego pozytywizmu oraz twórczości młodopolskiej; (0)

2)

rozpoznaje dorobek kultury polskiej doby pozytywizmu i Młodej Polski; (0)

3)

wskazuje przykłady najwybitniejszych dzieł tworzonych „ku pokrzepieniu serc”; (0)

4)

rozpoznaje najważniejszych ludzi nauki oraz omawia ich dokonania. (0)

1)

wyjaśnia pośrednie i bezpośrednie przyczyny wybuchu wojny, z uwzględnieniem procesu powstawania dwóch przeciwstawnych systemów sojuszy; (2)

2)

opisuje charakter działań wojennych na różnych frontach; (2)

3)

wyjaśnia okoliczności przystąpienia USA do wojny i ich rolę w konflikcie; (0)

4)

przedstawia przyczyny i skutki rewolucji lutowej i październikowej w Rosji; (2)

5)

wyjaśnia przyczyny klęski państw centralnych i Rosji. (0)

1)

omawia stosunek państw zaborczych do sprawy polskiej w przededniu i po wybuchu wojny; (0)

2)

przedstawia koncepcje polskich ugrupowań politycznych wobec nadciągającego konfliktu światowego; (0)

3)

analizuje umiędzynarodowienie sprawy polskiej (m.in. akt 5 listopada, rola USA i rewolucji rosyjskich, deklaracja z 3 czerwca 1918 r.); (1)

4)

charakteryzuje przykłady zaangażowania militarnego Polaków podczas wojny, ze szczególnym uwzględnieniem losów Legionów. (0)

1)

analizuje cywilizacyjne i kulturowe następstwa wojny; ocenia straty wojenne, wylicza społeczne i gospodarcze następstwa wojny; (2)

2)

przedstawia postanowienia traktatu wersalskiego; charakteryzuje słabe strony ładu wersalskiego; (1)

3)

charakteryzuje cele Ligi Narodów; (1)

4)

wyjaśnia znaczenie układów z Rapallo i Locarno dla ładu międzynarodowego; (1)

5)

charakteryzuje wielki kryzys gospodarczy; (4)

6)

rozpoznaje dorobek okresu międzywojennego w dziedzinie kultury i nauki. (0)

1)

wyjaśnia genezę powstania państwa sowieckiego i charakteryzuje jego politykę wewnętrzną i zagraniczną w okresie międzywojennym; (2)

2)

wyjaśnia genezę faszyzmu i charakteryzuje faszystowskie Włochy; (3)

3)

charakteryzuje drogę Hitlera do władzy w Niemczech; (5)

4)

charakteryzuje politykę wewnętrzną i zagraniczną III Rzeszy w latach trzydziestych; (3)

5)

porównuje funkcjonowanie aparatu terroru w ZSRS i III Rzeszy. (0)

1)

rozpoznaje osiągnięcia w dziedzinie kultury i nauki z okresu II Rzeczypospolitej oraz ich twórców; (1)

2)

charakteryzuje zróżnicowanie kulturowe II Rzeczypospolitej. (1)

1)

przedstawia ideologiczne, polityczne i gospodarcze przyczyny wybuchu II wojny światowej; (0)

2)

wyjaśnia wpływ polityki hitlerowskich Niemiec na rozbijanie systemu wersalskiego; (2)

3)

charakteryzuje politykę appeasementu; (1)

4)

wyjaśnia genezę paktu Ribbentrop-Mołotow i przedstawia jego postanowienia. (1)

1)

omawia współpracę hitlerowskich Niemiec i ZSRS w latach 1939–1941; (3)

2)

charakteryzuje etapy agresji i aneksji obu totalitarnych mocarstw; (5)

3)

sytuuje w czasie i przestrzeni przełomowe wydarzenia II wojny światowej (polityczne i militarne); (3)

4)

charakteryzuje politykę hitlerowskich Niemiec na terenach okupowanej Europy; (0)

5)

wyjaśnia przyczyny klęski państw Osi; (1)

6)

opisuje uwarunkowania militarne i polityczne konferencji Wielkiej Trójki (Teheran, Jałta, Poczdam) i przedstawia ich ustalenia. (2)

1)

przedstawia prawno-ustrojowe regulacje okupacyjnych władz, dotyczące terytorium państwa polskiego i zamieszkującej tam ludności; (1)

2)

przedstawia realia życia codziennego w okupowanej Polsce; (1)

3)

wymienia i charakteryzuje przykłady największych zbrodni niemieckich i sowieckich (m.in. Auschwitz, Palmiry, Piaśnica, Ponary, Katyń, Miednoje, Charków); (2)

4)

porównuje system sowieckich i niemieckich obozów pracy, obozów koncentracyjnych oraz obozów zagłady; omawia kwestie deportacji i wysiedleń ludności oraz jej planowanego wyniszczenia; (1)

5)

wyjaśnia przyczyny i rozmiary konfliktu polsko-ukraińskiego, w tym ludobójstwa ludności polskiej na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej; (0)

6)

charakteryzuje postawy polskiego społeczeństwa wobec polityki okupantów oraz wymienia przykłady heroizmu Polaków, w tym: Witolda Pileckiego, Maksymiliana Marii Kolbego; (0)

a)

Muzeum Powstania Warszawskiego, (0)

b)

Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, (0)

c)

Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu. (0)

1)

omawia działalność rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie; (1)

2)

ocenia znaczenie układu Sikorski-Majski dla obywateli polskich, znajdujących się pod okupacją sowiecką; (0)

3)

przedstawia przykłady bohaterstwa żołnierzy polskich na frontach II wojny światowej, w tym: bitwę o Narvik, bitwę o Anglię, bitwę pod Tobrukiem, bitwę o Monte Cassino, bitwę pod Falaise, bitwę o Arnhem, bitwę o Kołobrzeg, bitwę o Bredę; (1)

4)

analizuje politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojny światowej; (1)

5)

charakteryzuje organizację i cele Polskiego Państwa Podziemnego; (1)

6)

charakteryzuje polityczną i militarną działalność Armii Krajowej oraz Narodowych Sił Zbrojnych i Batalionów Chłopskich; wskazuje różne formy oporu wobec okupantów; (2)

7)

wyjaśnia uwarunkowania akcji „Burza”; (1)

8)

charakteryzuje powstanie warszawskie (uwarunkowania polityczne, przebieg walk, następstwa powstania, postawę aliantów i Związku Sowieckiego); (1)

9)

zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski w okresie II wojny światowej z wydarzeniami w Europie i na świecie. (2)

1)

wyjaśnia genezę procesów dekolonizacyjnych w Azji i Afryce, (3)

2)

wyjaśnia przyczyny i przedstawia skutki konfliktów zimnowojennych, w tym wojny w Wietnamie, kryzysu kubańskiego oraz wojny w Afganistanie; (3)

3)

wyjaśnia charakter konfliktów na Bliskim Wschodzie, ze szczególnym uwzględnieniem konfliktu arabsko-izraelskiego; (2)

4)

charakteryzuje genezę i etapy integracji europejskiej. (0)

1)

charakteryzuje i wyjaśnia znaczenie najważniejszych przemian naukowo-technicznych na świecie po II wojnie światowej; (2)

2)

analizuje najważniejsze przemiany kulturowe i społeczne po II wojnie światowej; (2)

3)

charakteryzuje zjawisko „rewolucji obyczajowej” i ruchów młodzieżowych, ze szczególnym uwzględnieniem wydarzeń 1968 roku; (2)

4)

opisuje rozwój nowych środków komunikacji społecznej i ocenia ich znaczenie. (3)

1)

charakteryzuje proces rozpadu ZSRS i określa jego następstwa; (2)

2)

charakteryzuje przemiany społeczno-polityczne w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1989–1991; (1)

3)

opisuje konflikty na terenie byłej Jugosławii oraz wojny czeczeńskie; (2)

4)

charakteryzuje kontynuację procesu integracji w Europie i przedstawia główne etapy rozwoju Unii Europejskiej. (1)

1)

przedstawia proces sowietyzacji kraju na płaszczyźnie ustrojowej, gospodarczo-społecznej i kulturowej; (2)

2)

omawia i ocenia skutki terroru stalinowskiego w Polsce; (1)

3)

wyjaśnia przyczyny i następstwa poznańskiego czerwca oraz znaczenie wydarzeń październikowych 1956 roku; (1)

4)

opisuje formy i skutki prześladowania Kościoła katolickiego. (2)

1)

wyjaśnia przyczyny wprowadzenia stanu wojennego, opisuje jego specyfikę oraz społeczne, gospodarcze i polityczne skutki; (1)

2)

charakteryzuje postawy Polaków wobec stanu wojennego, przedstawia formy oporu społecznego oraz ocenia rolę ks. Jerzego Popiełuszki i okoliczności jego śmierci; (1)

3)

wyjaśnia przyczyny zawarcia porozumienia okrągłego stołu opisuje i ocenia jego skutki; (3)

4)

rozpoznaje największe powojenne polskie osiągnięcia w dziedzinie kultury i nauki, z uwzględnieniem twórczości emigracyjnej. (2)

1)

przedstawia proces rozpadu Układu Warszawskiego i odzyskiwania suwerenności przez Polskę; (1)

2)

opisuje kluczowe przemiany ustrojowe w latach 1989–1997, wyjaśnia ich międzynarodowe uwarunkowania; (1)

3)

wyjaśnia kontrowersje wokół problemu dekomunizacji i lustracji; (1)

4)

ocenia proces transformacji ustrojowej i gospodarczej; (1)

5)

charakteryzuje i ocenia polską politykę zagraniczną (w tym przystąpienie Polski do NATO i do Unii Europejskiej). (4)

1)

charakteryzuje nauki pomocnicze historii; (1)

2)

wyjaśnia zasady krytycznej analizy i interpretacji różnych rodzajów źródeł historycznych; (1)

3)

analizuje różne oceny historiografii, dotyczące dziejów ojczystych i powszechnych. (1)

1)

charakteryzuje pradzieje ludzkości z podziałem na epoki; (0)

2)

charakteryzuje organizację państw i strukturę społeczeństw w cywilizacjach starożytnego Dalekiego Wschodu; (1)

3)

porównuje systemy prawne i etyczne cywilizacji starożytnego Bliskiego i Dalekiego Wschodu. (0)

1)

porównuje geograficzne uwarunkowania narodzin cywilizacji starożytnego Wschodu i Grecji; (0)

2)

charakteryzuje kulturę kreteńską i mykeńską; (0)

3)

ocenia funkcjonowanie demokracji w Atenach czasów Peryklesa; (0)

4)

opisuje państwo Aleksandra Macedońskiego; (1)

5)

wyjaśnia specyfikę kultury hellenistycznej. (1)

1)

omawia początki Rzymu, z uwzględnieniem kultury Etrusków; (1)

2)

charakteryzuje organizację armii oraz etapy ekspansji rzymskiej; (3)

3)

rozpoznaje dziedzictwo antyku grecko-rzymskiego we współczesnym świecie; (0)

4)

wyjaśnia pojęcia obywatel i obywatelstwo w polis ateńskiej i republikańskim Rzymie oraz wyjaśnia recepcję antycznego pojęcia obywatel w późniejszych epokach. (0)

1)

opisuje charakterystyczne cechy bizantyjskiego systemu politycznego; (2)

2)

charakteryzuje etapy ekspansji Arabów i ocenia ich politykę wobec ludności podbitej; (0)

3)

wyjaśnia wpływ cywilizacji islamskiej na cywilizację łacińską i bizantyjską. (0)

1)

opisuje wierzenia i organizację społeczną Słowian; (0)

2)

opisuje proces powstawania pierwszych państw w Europie Środkowo-Wschodniej z uwzględnieniem wpływu cywilizacji łacińskiej i bizantyjskiej; (1)

3)

charakteryzuje kierunki ekspansji Normanów i ocenia jej skutki; (1)

4)

ocenia znaczenie renesansu karolińskiego dla rozwoju kultury europejskiej. (0)

1)

wyjaśnia przyczyny rozłamu w Kościele w XI w.; (0)

2)

charakteryzuje i ocenia rolę zakonów w średniowiecznej Europie; (0)

3)

opisuje kierunki, charakter oraz konsekwencje najazdów mongolskich dla Europy. (1)

1)

opisuje formy produkcji i handlu w średniowieczu; (1)

2)

charakteryzuje genezę, rozwój i rolę średniowiecznych miast, z uwzględnieniem miejskich republik kupieckich. (1)

1)

przedstawia geografię plemienną Polski przedpiastowskiej; (1)

2)

charakteryzuje organizację państwa wczesnopiastowskiego; (0)

3)

dokonuje bilansu panowania władców piastowskich (do 1138 r.); (0)

4)

charakteryzuje spór Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem. (0)

1)

charakteryzuje przebieg walk o tron senioralny w kontekście postanowień tzw. testamentu Bolesława Krzywoustego; (0)

2)

porównuje zasady kolonizacji na prawie polskim i na prawie niemieckim; (0)

3)

charakteryzuje proces formowania się społeczeństwa stanowego w Polsce. (0)

1)

wyjaśnia przyczyny kryzysu idei władzy uniwersalnej w Europie późnego średniowiecza; (3)

2)

charakteryzuje kryzysy polityczne, społeczne i religijne późnego średniowiecza; (3)

3)

opisuje i wyjaśnia proces powstawania monarchii stanowych w Europie. (3)

1)

ocenia znaczenie unii polsko-litewskiej z perspektywy obu narodów; (0)

2)

rozpoznaje przejawy wielokulturowości na ziemiach polskich w XIV–XV w., z uwzględnieniem stosunku Kazimierza Wielkiego do diaspory żydowskiej; (0)

3)

wyjaśnia wpływ rozwoju przywilejów szlacheckich na sytuację gospodarczą państwa; (0)

4)

dokonuje bilansu panowania władców panujących w Polsce w XIV i XV w.; (0)

5)

ocenia politykę dynastyczną Jagiellonów w XV w. (0)

1)

opisuje rolę uniwersytetów i ich organizację oraz wyjaśnia przyczyny trwałości idei uniwersyteckiej; (1)

2)

charakteryzuje przemiany życia religijnego w okresie średniowiecza; (0)

3)

określa znaczenie włączenia ziem polskich do cywilizacyjnego kręgu świata zachodniego (łacińskiego). (0)

1)

charakteryzuje cywilizacje prekolumbijskie; (4)

2)

przedstawia proces rozrostu posiadłości kolonialnych państw europejskich w XVI–XVIII w. (1)

XV.

Czasy renesansu. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto analizuje i interpretuje teksty obrazujące myśl filozoficzną i polityczną doby renesansu. (1)

1)

porównuje najważniejsze wyznania protestanckie; (0)

2)

przedstawia i ocenia kontrreformacyjne działania Kościoła katolickiego; (0)

3)

wyjaśnia wpływ reformacji i kontrreformacji na kulturę; (0)

4)

charakteryzuje najważniejsze wojny religijne. (1)

1)

opisuje proces kształtowania się państwa moskiewskiego/rosyjskiego w XVI–XVII w.; (1)

2)

porównuje ewolucję ustroju Francji i Anglii w XVII w.; (1)

3)

charakteryzuje przemiany kapitalistyczne w życiu gospodarczym Europy Zachodniej XVI–XVII w.; (0)

4)

charakteryzuje sztukę barokową. (1)

1)

ocenia rozwiązanie problemu państw zakonnych w Prusach i Inflantach; (1)

2)

charakteryzuje ruch egzekucyjny szlachty (wskazując przedstawicieli) i ocenia jego znaczenie dla rozwoju parlamentaryzmu w państwie polsko-litewskim; (0)

3)

charakteryzuje stosunki wewnętrzne w Koronie i na Litwie, uwzględniając rozwarstwienie stanu szlacheckiego; (2)

4)

charakteryzuje główne nurty reformacji w państwie polsko-litewskim; (0)

5)

ocenia sytuację gospodarczą państwa ostatnich Jagiellonów. (0)

1)

ocenia kulturową rolę Polski w przeniesieniu wzorców cywilizacji zachodniej na obszary ruskie i litewskie; (0)

2)

charakteryzuje działania kontrreformacyjne ze strony Kościoła katolickiego i władz państwowych. (0)

1)

ocenia polityczną rolę wybitnych postaci okresu pierwszych wolnych elekcji; (0)

2)

charakteryzuje sytuację wewnętrzną i międzynarodową Rzeczypospolitej na początku panowania Zygmunta III Wazy. (0)

1)

analizuje i interpretuje fragmenty dzieł pisarzy politycznych polskiego odrodzenia; (0)

2)

ocenia wpływ reformacji i kontrreformacji na rozwój kultury w Rzeczypospolitej Obojga Narodów; (0)

3)

charakteryzuje związki renesansu polskiego z europejskim. (0)

1)

wyjaśnia wewnętrzne i międzynarodowe uwarunkowania XVII-wiecznych konfliktów Rzeczypospolitej Obojga Narodów; (1)

2)

przedstawia przebieg wojen toczonych przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów w XVII w., z uwzględnieniem roli wybitnych dowódców i polityków, w tym: Stanisława Żółkiewskiego, Jana Karola Chodkiewicza, Stefana Czarnieckiego, Jana III Sobieskiego. (0)

1)

charakteryzuje udział poszczególnych stanów w życiu gospodarczym Rzeczypospolitej Obojga Narodów; (1)

2)

opisuje i ocenia projekty wzmocnienia władzy królewskiej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w tym: Piotra Skargi, Jana Kazimierza; (1)

3)

charakteryzuje cechy sztuki barokowej i opisuje sarmatyzm jako ideologię i styl życia szlachty w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. (0)

1)

opisuje rozwój parlamentaryzmu i rewolucję przemysłową w Anglii; (1)

2)

analizuje i interpretuje fragmenty tekstów myślicieli oświeceniowych; (2)

3)

charakteryzuje sztukę klasycystyczną; (0)

4)

charakteryzuje najważniejsze konflikty polityczne w Europie i na świecie w XVIII w. (2)

1)

ocenia rolę przywódców rewolucji amerykańskiej i francuskiej; (1)

2)

charakteryzuje etapy rewolucji francuskiej i wyjaśnia specyfikę okresu jakobińskiego; (3)

3)

ocenia sytuację wewnętrzną i międzynarodową Francji w dobie Dyrektoriatu. (0)

1)

charakteryzuje i ocenia projekty naprawy Rzeczypospolitej w I poł. XVIII w., w tym: Stanisława Leszczyńskiego, Stanisława Konarskiego; (0)

2)

ocenia znaczenie polsko-saskiej unii personalnej i rolę panujących; (0)

3)

wyjaśnia znaczenie konfederacji barskiej; (0)

4)

charakteryzuje położenie międzynarodowe i sytuację wewnętrzną Rzeczypospolitej po pierwszym rozbiorze; (1)

5)

porównuje polskie rozwiązania konstytucyjne z amerykańskimi i francuskimi. (0)

1)

przedstawia przebieg wojny w obronie Konstytucji 3 maja, z uwzględnieniem roli dowódców; (0)

2)

ocenia postać Tadeusza Kościuszki jako pierwszego polskiego nowożytnego bohatera narodowego; (0)

3)

porównuje politykę państw zaborczych na zagarniętych ziemiach Rzeczypospolitej; (1)

4)

charakteryzuje wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny upadku Rzeczypospolitej w XVIII w. (0)

1)

wyjaśnia związki oświecenia polskiego z europejskim; (0)

2)

omawia i ocenia dorobek piśmiennictwa oświeceniowego w służbie Rzeczypospolitej (Hugo Kołłątaja, Stanisława Staszica); (0)

3)

omawia rolę Stanisława Augusta jako mecenasa sztuki. (0)

1)

wyodrębnia etapy ekspansji Francji i omawia proces tworzenia kolejnych antynapoleońskich koalicji; (5)

2)

przedstawia przebieg wojny 1809 r. na ziemiach polskich; (0)

3)

ocenia postać księcia Józefa Poniatowskiego; (0)

4)

ocenia stosunek Napoleona do sprawy polskiej. (0)

1)

ocenia rolę Świętego Przymierza; (0)

2)

charakteryzuje ruchy społeczne i niepodległościowe w I poł. XIX w.; (1)

3)

charakteryzuje proces powstawania niepodległych państw w Ameryce Łacińskiej; (0)

4)

wyjaśnia założenia doktryny Monroe; (1)

5)

charakteryzuje przebieg Wiosny Ludów w Europie. (2)

1)

charakteryzuje ruch spiskowy na ziemiach polskich; (0)

2)

prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące powstania listopadowego i roli jego przywódców; (0)

3)

wyjaśnia przyczyny i charakter przemian społecznych i gospodarczych na ziemiach polskich w I poł. XIX w.; (1)

4)

porównuje programy głównych obozów Wielkiej Emigracji, rozpoznając ich przedstawicieli; (0)

5)

charakteryzuje różnice między klasycyzmem i romantyzmem. (0)

1)

ocenia znaczenie powstania styczniowego dla kształtowania się nowoczesnego narodu polskiego; (0)

2)

opisuje przykłady działalności Polaków w czasie zesłania na Syberii. (0)

1)

charakteryzuje podział polityczny świata u schyłku XIX w.; (1)

2)

przedstawia reformy wewnętrzne w państwach zaborczych w II połowie XIX i na początku XX wieku; (1)

3)

charakteryzuje proces modernizacji Japonii. (0)

1)

rozpoznaje wybitnych teoretyków i działaczy nowych ideologii; opisuje ich dokonania; (0)

2)

wyjaśnia związki ideologii z ruchami narodowowyzwoleńczymi i zjednoczeniowymi, z działalnością partii politycznych oraz związków zawodowych; (2)

3)

charakteryzuje odrodzenie się idei sportu olimpijskiego. (0)

1)

charakteryzuje rozwój przemysłowy ziem polskich, z uwzględnieniem urbanizacji; (0)

2)

charakteryzuje nowe klasy i warstwy społeczne; (0)

3)

porównuje programy nowoczesnych ruchów politycznych; charakteryzuje dokonania najważniejszych przedstawicieli tych ruchów; (0)

4)

porównuje przyczyny i przebieg rewolucji w latach 1905–1907 w Rosji i w Królestwie Polskim; (0)

5)

przedstawia rezultaty wystąpień rewolucyjnych i ocenia ich znaczenie. (0)

1)

charakteryzuje podstawy ideowe i program polskiego pozytywizmu; (0)

2)

charakteryzuje różne nurty w sztuce na przełomie XIX i XX w.; (0)

3)

ocenia rolę kultury polskiej w dziele zachowania tożsamości narodowej przez Polaków w dobie rusyfikacji i germanizacji. (0)

1)

omawia najważniejsze konflikty polityczne i militarne poprzedzające I wojnę światową, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji na Bałkanach; (0)

2)

omawia strategiczne koncepcje prowadzenia wojny i ich realizację; (1)

3)

przedstawia przebieg działań wojennych na najważniejszych frontach, dostrzegając zależności między nimi; (0)

4)

charakteryzuje sytuację ludności cywilnej, z uwzględnieniem przykładów eksterminacji. (0)

1)

opisuje polskie przedsięwzięcia polityczne po stronie państw centralnych i Ententy; (0)

2)

przedstawia szlak bitewny żołnierzy polskich formacji wojskowych w tym: Łowczówek, Rokitna, Kostiuchnówka, Kaniów, Krzywopłoty, z uwzględnieniem roli dowódców; (0)

3)

charakteryzuje przykłady politycznych działań państwowotwórczych i wymienia ich liderów; (0)

4)

ocenia skalę zniszczeń wojennych na ziemiach polskich; (0)

5)

opisuje tragizm losów Polaków wcielonych do armii zaborczych. (0)

1)

przedstawia postanowienia traktatów pokojowych podpisanych z sojusznikami Niemiec; (1)

2)

ocenia funkcjonowanie Ligi Narodów i skutki amerykańskiego izolacjonizmu; (1)

3)

wyjaśnia przyczyny wielkiego kryzysu gospodarczego i ocenia skuteczność metod jego zwalczania na świecie; (1)

4)

ocenia sytuację Niemiec w latach dwudziestych; (2)

5)

charakteryzuje przemiany cywilizacyjne na świecie w okresie międzywojennym. (3)

1)

porównuje systemy totalitarne charakteryzując ich imperialne cele; (2)

2)

wyjaśnia rolę ideologii w systemach totalitarnych i zjawisko kultu jednostki; (3)

3)

wyjaśnia przyczyny i opisuje przejawy kryzysu demokracji w okresie międzywojennym; (1)

4)

charakteryzuje państwa autorytarne w Europie i na świecie; (1)

5)

ukazuje skalę wewnętrznych represji w ZSRS w latach 30. (w tym tzw. operację polską NKWD 1937–1938). (2)

1)

wyjaśnia wewnętrzne i międzynarodowe uwarunkowania odzyskania niepodległości przez Polskę; (1)

2)

opisuje genezę i przebieg wojny polsko-bolszewickiej oraz jej powiązanie z kwestią ukraińską i litewską; (1)

3)

ocenia z perspektywy polskiej i europejskiej polityczne i cywilizacyjne znaczenie bitwy warszawskiej; (1)

4)

charakteryzuje proces formowania się granic z Czechosłowacją i Litwą. (0)

1)

porównuje ustrój i rzeczywistość polityczną w II Rzeczypospolitej przed i po przewrocie majowym; (0)

2)

charakteryzuje dynamikę zmian na polskiej scenie politycznej w okresie międzywojennym; (1)

3)

ocenia skuteczność polskiej polityki zagranicznej w okresie międzywojennym; (2)

4)

analizuje politykę wewnętrzną władz i postawy społeczeństwa II Rzeczypospolitej wobec zagrożenia wojennego. (1)

1)

charakteryzuje przemiany społeczne i gospodarcze w II Rzeczypospolitej, z uwzględnieniem problemu reformy rolnej; (2)

2)

analizuje stosunki narodowościowe i religijne na obszarze II Rzeczypospolitej; (0)

3)

ocenia politykę gospodarczą i społeczną władz II Rzeczypospolitej. (1)

4)

dostrzega obecność Polonii poza granicami kraju, z uwzględnieniem roli Związku Polaków w Niemczech. (0)

1)

opisuje proces upowszechniania oświaty w II Rzeczypospolitej; (1)

2)

ocenia dorobek II Rzeczypospolitej w dziedzinie kultury, nauki i sportu na tle europejskim; (0)

3)

charakteryzuje przejawy kultury masowej w Polsce międzywojennej. (1)

1)

charakteryzuje proces marginalizowania Ligi Narodów przez państwa niedemokratyczne; (1)

2)

charakteryzuje i ocenia ekspansję Włoch oraz wojnę domową w Hiszpanii i jej uwarunkowania. (2)

1)

charakteryzuje przebieg działań wojennych na Dalekim Wschodzie i na innych frontach II wojny światowej; (1)

2)

omawia narodziny i działalność Wielkiej Koalicji; (2)

3)

charakteryzuje sytuację ludności cywilnej oraz jeńców wojennych, z uwzględnieniem przykładów eksterminacji; (0)

4)

charakteryzuje polityczne, gospodarczo-społeczne oraz kulturowe skutki II wojny światowej. (0)

1)

wyjaśnia rolę okupantów w zaognianiu trudnych relacji polsko-litewskich i polsko-ukraińskich; (1)

2)

porównuje i ocenia założenia i metody polityki III Rzeszy i Związku Sowieckiego w okupowanej Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem eksterminacji inteligencji i duchowieństwa. (1)

1)

rozróżnia terminologię stosowaną w nauce na określenie niemieckiej polityki eksterminacyjnej w okresie II wojny światowej (m.in. Holokaust, Szoa, Porajmos); (1)

2)

wyjaśnia religijne, kulturowe i polityczne korzenie rasizmu i antysemityzmu; (1)

3)

przedstawia rasistowską i antysemicką politykę Niemiec hitlerowskich przed II wojną światową; (0)

4)

przedstawia i omawia działania rządu Rzeczypospolitej Polskiej wobec tragedii Zagłady, z uwzględnieniem misji Jana Karskiego i roli „Żegoty”. (1)

1)

opisuje przebieg i specyfikę konfliktów w Wietnamie oraz wojen arabsko-izraelskich i ocenia ich skutki; (1)

2)

charakteryzuje tzw. rok Afryki; (1)

3)

omawia przemiany w Chinach po śmierci Mao Zedonga; (0)

4)

wyjaśnia przyczyny i uwarunkowania rozwoju terroryzmu w Europie i na świecie. (2)

1)

dostrzega problem biedy we współczesnym świecie, ze szczególnym uwzględnieniem państw Południa; (1)

2)

charakteryzuje najważniejsze współczesne zagrożenia cywilizacyjne; (2)

3)

wyjaśnia rolę religii we współczesnym świecie, w tym znaczenie Soboru Watykańskiego II dla działalności Kościoła katolickiego w świecie i idei ekumenizmu; (2)

4)

charakteryzuje rolę kultury masowej i sportu we współczesnym świecie. (3)

1)

porównuje proces obalania komunizmu w krajach Europy Środkowo-Wschodniej i transformacji ustrojowej tych państw; (1)

2)

wyjaśnia przyczyny rosnącego znaczenia Chin w świecie współczesnym; (0)

3)

charakteryzuje nowe zagrożenia dla ładu międzynarodowego. (1)

1)

ocenia następstwa społeczno-gospodarcze zmiany granic państwa polskiego; (0)

2)

omawia sytuację polskiej emigracji politycznej i działalność rządu Rzeczypospolitej na uchodźstwie. (0)

1)

wyjaśnia założenia propagandy komunistycznej i charakteryzuje cechy sztuki socrealizmu; (2)

2)

wyjaśnia rolę radia „Wolna Europa” wobec propagandy komunistycznej; (1)

3)

ocenia efekty społeczne i gospodarcze planu sześcioletniego; (2)

4)

charakteryzuje przejawy odwilży popaździernikowej. (1)

1)

opisuje postawy społeczne od negacji i oporu po przystosowanie i współpracę; (1)

2)

wyjaśnia znaczenie obchodów millenijnych w roku 1966, z uwzględniem roli prymasa Stefana Wyszyńskiego; (2)

3)

rozpoznaje najważniejsze postacie „Solidarności” (z perspektywy ogólnopolskiej i lokalnej); (2)

4)

charakteryzuje osiągnięcia polskich twórców kultury, ludzi nauki i sportowców w latach 60. i 70. (1)

1)

ocenia międzynarodową reakcję na wprowadzenie stanu wojennego w Polsce; (2)

2)

opisuje i ocenia politykę władz PRL względem Kościoła w latach 80.; (1)

3)

opisuje wpływ Kościoła katolickiego na ruch społeczny Polaków; (2)

4)

charakteryzuje realia życia codziennego w PRL lat 80. (3)

1)

charakteryzuje przemiany społeczno-polityczne, gospodarcze i kulturowe lat 90.; (2)

2)

charakteryzuje polityczne spory o kształt wolnej Polski; (2)

3)

ocenia społeczne koszty transformacji; (2)

4)

charakteryzuje stosunki Polski z państwami sąsiednimi. (1)