Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Prezentacja multimedialna

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Pliki i katalogi w systemie Linux

Źródło: Martin Wettstein, domena publiczna.

Praca z plikami i katalogami to jedna z podstawowych czynności, jakie codziennie wykonują użytkownicy komputerów oraz administratorzy systemów informatycznych, korzystający z graficznego interfejsu systemu operacyjnego. Trudności w użytkowaniu pojawiają się w momencie, gdy zarządzając plikami i katalogami, chcemy korzystać tylko z tekstowego interfejsu użytkownika. W takim wypadku niezbędna jest znajomość poleceń konsoli.

Z tego e-materiału dowiesz się, jak wykorzystać polecenia konsoli systemu Linux do tworzenia, kopiowania i usuwania plików oraz katalogów.

Więcej informacji o systemie Linux znajdziesz w e-materiałach:

- System operacyjny Linux,

- Podstawowe operacje w systemie Linux,

- Kompresja i archiwizacja w systemie Linux,

- Linux: zarządzanie procesami w systemie.

Twoje cele

- Przeanalizujesz, jak zarządzać plikami i katalogami z poziomu tekstowego interfejsu użytkownika.

- Prześledzisz, dlaczego warto stosować polecenia konsoli w typowych zadaniach administracyjnych.

- Scharakteryzujesz polecenia służące do zarządzania plikami i katalogami.

- Zarządzisz plikami i katalogami za pomocą konsoli.

Przeczytaj

Pliki i katalogi w połączeniu z terminalem Linux

Korzystając na co dzień z komputera, wykonujemy za jego pomocą dziesiątki czynności i zadań. Jedne z nich są proste i oczywiste, inne zaś mniej lub bardziej skomplikowane. Jedną z najbardziej podstawowych czynności, jakie wykonuje każdy z nas, jest zarządzanie plikami i katalogami.

Codziennie kopiujemy dziesiątki plików, tworzymy nowe czy też usuwamy niepotrzebne. Podobnie dzieje się z katalogami. Zarządzanie nimi jest proste, gdy korzystamy z graficznego interfejsu użytkownika. Za jego pomocą, przy użyciu myszy lub gestów, możemy w łatwy sposób tworzyć, przenosić i usuwać zasoby. Pojawia się jednak pytanie: co w sytuacji, gdy nie mamy do dyspozycji interfejsu graficznego, tylko konsolę tekstową? W takim przypadku również możemy zarządzać zasobami plikowymi - wystarczy znać podstawowe polecenia i komendy.

W systemie Linux wykorzystano hierarchiczną strukturę katalogów. Głównym katalogiem jest katalog / (tzw. root). Znajduje się w nim określona liczba katalogów i przyjęło się, że nie umieszcza się w nim kolejnych.

Oto lista tych katalogów:

katalog

Co zawiera?

/bin

wykonywalne pliki podstawowych narzędzi systemowych

/boot

pliki niezbędne do uruchomienia systemu

/dev

pliki, które nie są faktycznie plikami na dysku, lecz odnoszą się do urządzeń - za ich pośrednictwem system komunikuje się z urządzeniami

/etc

pliki konfiguracyjne, ustawienia systemowe

/home

pliki określające ustawienia każdego użytkownika, miejsce zapisu danych, np. dokumentów, obrazków, muzyki etc.

/lib

systemowe biblioteki dzielone zawierające funkcje, które są wykonywane przez wiele różnych programów

/media

dostęp do nośników wyjmowanych (miejsce montowania nośników wymiennych) (np. pendrive, CD-ROM)

/mnt

miejsce montowania dysków (w dystrybucjach takich jak Ubuntu, dyski są montowane w /media)

/proc

wirtualny katalog zawierający dane o aktualnie uruchomionych procesach

/root

ustawienia głównego administratora każdego systemu uniksowego, który ma maksymalne uprawnienia

/sbin

pliki wykonywalne poleceń, które mogą być wykonywane tylko przez administratora

/tmp

pliki tymczasowe

/usr

dodatkowe programy, które umożliwiają pracę użytkownikowi systemu

/var

pliki systemowe, których zawartość często się zmienia (logi programów lub systemu, pliki HTML)

Słownik

katalog główny ( / )

nadrzędny katalog każdej dystrybucji systemu operacyjnego opartego na jądrze Linux; w tym katalogu znajdują się wszystkie inne katalogi; odpowiednikiem katalogu głównego w systemach Windows jest C:

konsola tekstowa

program pozwalający na konfigurację urządzeń sieciowych (również systemów operacyjnych) z wykorzystaniem poleceń tekstowych

lokalizacja bieżąca

miejsce w strukturze katalogów systemu operacyjnego, w jakim aktualnie znajduje się zalogowany użytkownik

Prezentacja multimedialna

Polecenie 1

Zapoznaj się z prezentacją przedstawiającą różne operacje wykonywane w systemie Linux, takie jak tworzenie plików i katalogów, kopiowanie ich czy usuwanie, a następnie wykonaj ćwiczenia.

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Tworzenie katalogów

Jeśli podczas tworzenia pliku/katalogu nie określimy lokalizacji, zasób zostanie utworzony w lokalizacji bieżącej. Jest to miejsce w strukturze katalogów systemu operacyjnego, w którym aktualnie znajduje się użytkownik wykonujący polecenie. Po zalogowaniu się na określone konto użytkownika, jego lokalizacją bieżącą jest katalog domowy i to tam utworzony zostanie zasób.

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Można utworzyć jednocześnie więcej niż jeden katalog. Wykonanie takiego polecenia:

mkdir kat1 kat2 kat3

utworzy trzy katalogi.

Jeśli nazwa katalogu/folderu ma składać się z więcej niż jednego słowa, należy użyć cudzysłowu lub apostrofów. Wykonanie takiego polecenia:

mkdir "ważne dokumenty"

utworzy katalog o nazwie ważne dokumenty.

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Aby sprawdzić, czy katalog o podanej nazwie został utworzony, można użyć polecenia: ls, które wyświetla zawartość lokalizacji, w jakiej się znajdujemy. Po wykonaniu polecenia zostanie zwrócona lista zawartości.

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Tworzenie plików

Mamy już nowy katalog. Teraz spróbujemy utworzyć w nim kilka plików. Użyjemy do tego polecenia touch, które pozwala w łatwy sposób tworzyć puste pliki, czyli takie, które nie zawierają żadnych danych.

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Podobnie jak w przypadku katalogów, również pliki można tworzyć jednocześnie.

Polecenie utworzyło nam trzy pliki o podanych nazwach. Wykonując polecenie:

ls dokumentacja

możemy zweryfikować poprawność działań.

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Kopiowanie plików

Jedną z najczęściej wykonywanych czynności w codziennej pracy z plikami jest ich kopiowanie oraz przenoszenie z jednej lokalizacji do drugiej. W kolejnym kroku skopiujemy pliki z katalogu dokumentacja do nowej lokalizacji.

Przy kopiowaniu plików wymagane jest podanie nowego miejsca/lokalizacji dla zasobów. Jeśli katalog docelowy o podanej w poleceniu nazwie nie istnieje, system go utworzy!

Skopiowanie plików spowoduje, że będą one przechowywane zarówno w nowej, jak i starej lokalizacji. Jeśli chcemy przenieść pliki, nie kopiując ich, możemy użyć polecenia mv – jego składania jest identyczna jak polecenia cp.

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Polecenie utworzyło kopię zawartości katalogu dokumenty i zapisało ją w katalogu kopia dokumentacja.

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Usuwanie plików i katalogów

Skoro mamy już pliki w dwóch lokalizacjach (foldery dokumentacja oraz kopia dokumentacja), usuńmy katalog źródłowy. W tym celu wykorzystamy polecenie rm.

Do usuwania pojedynczych plików również używamy polecenia rm, z tą różnicą, że nie stosujemy opcji -r, która służy tylko do usuwania katalogów.

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Zamiana bieżącej lokalizacji

Wiemy już, że lokalizacją bieżącą użytkownika, który zalogował się do systemu, jest jego katalog domowy. Elastyczność systemów opartych na jądrze Linux pozwala wykonywać większość czynności i działań z poziomu tej właśnie lokalizacji. Jeśli jednak chcielibyśmy ją zmienić, to znaczy przenieść się do innego katalogu, możemy skorzystać z polecenia cd.

Zastosowanie polecenia cd:

- Chcemy zmienić lokalizację bieżącą na dowolną inną – w tym celu używamy polecenia cd, a jako argument podajemy nową lokalizację, np.:

- cd dokumenty – przeniesie nas do katalogu dokumenty (jeśli istnieje) zapisanego w bieżącej lokalizacji;

- cd dokumenty/pliki/dane2020 – przeniesie nas do katalogu dane2020 (jeśli istnieje) zapisanego w katalogu pliki, który jest zapisany w katalogu dokumenty w bieżącej lokalizacji;

- cd /dokumenty – przeniesie nas do katalogu dokumenty (jeśli istnieje) zapisanego w katalogu głównym systemu;

- cd /etc – przeniesie nas do katalogu etc zapisanego w katalogu głównym.

- Chcemy zmienić lokalizację bieżącą na katalog główny – w tym celu używamy polecenia cd, a jako argument podajemy ukośnik (/), np.: cd /.

- Chcemy zmienić lokalizację bieżącą na katalog domowy – w tym celu używamy polecenia cd, a jako argument podajemy znak tyldy (~), np.: cd ~.

- Chcemy zmienić lokalizację bieżącą i przejść o jeden katalog „wyżej” – w tym celu używamy polecenia cd, a jako argument podajemy dwie kropki (..), np.: cd ..

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Informacje o tym, w jakim miejscu w strukturze katalogów aktualnie znajduje się zalogowany użytkownik, widać w miejscu zaznaczonym na grafice.

Znak tyldy informuje nas, że jest to katalog domowy zalogowanego użytkownika, a po ukośniku podana jest nazwa folderu, do którego się przenieśliśmy.

- Nagranie Audio

Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteerZVgTdp.html

Praktycznie każde polecenie konsolowe posiada dodatkowe opcje i możliwości. Jedną z nich jest polecenie mkdir. Pozwala ono na jednoczesne utworzenie nie tylko pojedynczego czy kliku pojedynczych katalogów, lecz także całej struktury.

Źródło: Contentplus.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 1

Utwórz katalog o nazwie dokumentacja.

Ćwiczenie 2

Stwórz trzy puste pliki w katalogu dokumentacja.

Ćwiczenie 3

Skopiuj zawartości katalogu dokumentacja do nowego katalogu.

Ćwiczenie 4

Usuń katalog dokumentacja.

Ćwiczenie 5

Utwórz struktury katalogów o nazwie pliki.

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Wskaż, jakie polecenie można wykorzystać do utworzenia pustego pliku.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- make filemake file

- touchtouch

- echofileechofile

- createcreate

Ćwiczenie 2

Chcesz utworzyć trzy katalogi o nazwach: katalog1katalog1, moje pliki moje pliki, resztareszta. Uzupełnij podaną składnię w taki sposób, aby system wykonał polecenie poprawnie.

mkdirmkdir    Uzupełnij        resztareszta

Pokaż odpowiedź

Ćwiczenie 3

Uporządkuj składnię polecenia, które przekopiuje całą zawartość katalogu plikipliki do katalogu adam_archadam podkreślnik arch znajdującego się w katalogu /archiwa prawy ukośnik archiwa:

1. Poziom 1:plikiPoziom 1:

2. Poziom 2:/archiwaPoziom 2:

3. Poziom 3:-rPoziom 3:

4. Poziom 4:cpPoziom 4:

5. Poziom 5:/adam_archPoziom 5:

Ćwiczenie 4

Napisz polecenie, które usunie katalog grygry znajdujący się w lokalizacji: adam/dane/gryadam prawy ukośnik dane prawy ukośnik gry.

Uzupełnij

Pokaż odpowiedź

Ćwiczenie 5

Wskaż, którego polecenia użyjesz, aby przenieść zawartość katalogu moje_plikimoje podkreślnik pliki, znajdującego się w bieżącej lokalizacji, do katalogu kopiekopie, zapisanego w katalogu głównym systemu.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- mv -av /moje_pliki /kopiemv minus av prawy ukośnik moje podkreślnik pliki prawy ukośnik kopie

- mv -r moje_pliki /kopiemv minus r moje podkreślnik pliki prawy ukośnik kopie

- mv -ar moje_pliki /kopiemv minus ar moje podkreślnik pliki prawy ukośnik kopie

- mv -a /moje_pliki /kopiemv minus a prawy ukośnik moje podkreślnik pliki prawy ukośnik kopie

Ćwiczenie 6

Wskaż, które z poleceń utworzy jednocześnie trzy pliki o nazwach: fakturafaktura, zamówieniezamówienie, odbiórodbiór – w lokalizacji /dokumenty/pliki.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- touch /dokumenty/pliki/faktura /dokumenty/pliki/zamówienie /dokumenty/pliki/odbiórtouch prawy ukośnik dokumenty prawy ukośnik pliki prawy ukośnik faktura prawy ukośnik dokumenty prawy ukośnik pliki prawy ukośnik zamówienie prawy ukośnik dokumenty prawy ukośnik pliki prawy ukośnik odbiór

- touch -r /dokumenty/pliki/faktura /dokumenty/pliki/zamówienie /dokumenty/pliki/odbiórtouch minus r prawy ukośnik dokumenty prawy ukośnik pliki prawy ukośnik faktura prawy ukośnik dokumenty prawy ukośnik pliki prawy ukośnik zamówienie prawy ukośnik dokumenty prawy ukośnik pliki prawy ukośnik odbiór

- touch /dokumenty/pliki/faktura, /dokumenty/pliki/zamówienie, /dokumenty/pliki/odbiórtouch prawy ukośnik dokumenty prawy ukośnik pliki prawy ukośnik faktura przecinek prawy ukośnik dokumenty prawy ukośnik pliki prawy ukośnik zamówienie przecinek prawy ukośnik dokumenty prawy ukośnik pliki prawy ukośnik odbiór

- touch -a /dokumenty/pliki: faktura, zamówienie, odbiórtouch minus a prawy ukośnik dokumenty prawy ukośnik pliki dwukropek faktura przecinek zamówienie przecinek odbiór

Ćwiczenie 7

Zapoznaj się z grafiką, a następnie wykonaj polecenie.

Źródło: Contentplus.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Wskaż, którego polecenia użyjesz, aby przenieść się do katalogu domowego z lokalizacji /etc/apps/mysql.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- cd /cd prawy ukośnik

- cd ~cd tylda

- cd ?cd znak zapytania

- cd ..cd kropka kropka

Ćwiczenie 8

Uporządkuj we właściwej kolejności elementy składni polecenia, które pozwoli utworzyć zbiór katalogów z Ćwiczenia 7.

1. Poziom 1:mkdirPoziom 1:

2. Poziom 2:zamówieniaPoziom 2:/

3. Poziom 3:dane /Poziom 3:

4. Poziom 4:}Poziom 4:

5. Poziom 5:{2020Poziom 5:,

6. Poziom 6:{fakturyPoziom 6:,

7. Poziom 7:-pPoziom 7:

8. Poziom 8:2019}Poziom 8:

Dla nauczyciela

Autor: Damian Stelmach

Przedmiot: Informatyka

Temat: Pliki i katalogi w systemie Linux

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy

Podstawa programowa:

Cele kształcenia – wymagania ogólne

III. Posługiwanie się komputerem, urządzeniami cyfrowymi i sieciami komputerowymi, w tym: znajomość zasad działania urządzeń cyfrowych i sieci komputerowych oraz wykonywania obliczeń i programów.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

III. Posługiwanie się komputerem, urządzeniami cyfrowymi i sieciami komputerowymi.

Zakres podstawowy. Uczeń:

3) rozwiązuje problemy korzystając z różnych systemów operacyjnych;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii.

Cele operacyjne (językiem ucznia):

- Przeanalizujesz, jak zarządzać plikami i katalogami z poziomu tekstowego interfejsu użytkownika.

- Prześledzisz, dlaczego warto stosować polecenia konsoli w typowych zadaniach administracyjnych.

- Scharakteryzujesz polecenia służące do zarządzania plikami i katalogami.

- Zarządzisz plikami i katalogami za pomocą konsoli.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- dyskusja;

- rozmowa nauczająca z wykorzystaniem multimedium i ćwiczeń interaktywnych;

- ćwiczenia praktyczne.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca w parach;

- praca w grupach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda;

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu; z zainstalowanym systemem operacyjnym Linux (Ubuntu lub wybrany odpowiednik).

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

1. Przygotowanie do zajęć. Nauczyciel loguje się na platformie i udostępnia e-materiał: „Pliki i katalogi w systemie Linux”. Nauczyciel prosi uczniów o zapoznanie się z treściami w sekcji „Przeczytaj”.

Faza wstępna:

1. Nauczyciel inicjuje rozmowę wprowadzającą w temat lekcji. Przedstawia cele zajęć oraz kryteria sukcesu.

2. Rozpoznanie wiedzy uczniów. Nauczyciel prosi wybranego ucznia lub uczniów o przedstawienie sytuacji problemowej związanej z tematem lekcji.

Faza realizacyjna:

1. Praca z multimedium Uczniowie analizują prezentację z sekcji „Prezentacja multimedialna” wyświetloną na tablicy. Chętni lub wybrani uczniowie przedstawiają wyniki obliczeń ćwiczeń 1-5 i wyjaśniają, w jaki sposób rozwiązali zadania. Pozostali uczniowie weryfikują poprawność rozwiązań lub przedstawiają alternatywne sposoby.

2. Odnosząc się do treści zawartej w sekcji „Przeczytaj”, uczniowie w parach konstruują alternatywny przykład, definiując samodzielnie problem, rozwiązanie i ewentualną implementację. Rezultaty omawiane są na forum klasy.

3. Ćwiczenie umiejętności. Uczniowie wykonują ćwiczenia nr 1-6 z sekcji „Sprawdź się”. Nauczyciel sprawdza poprawność wykonanych zadań, omawiając je wraz z uczniami.

Faza podsumowująca:

1. Nauczyciel ponownie wyświetla na tablicy temat i cele lekcji zawarte w sekcji „Wprowadzenie”. W kontekście ich realizacji następuje omówienie ewentualnych problemów z rozwiązaniem ćwiczeń z sekcji „Sprawdź się”.

Praca domowa:

1. Uczniowie wykonują ćwiczenia 7-8 z sekcji „Sprawdź się”..

Materiały pomocnicze:

- Oficjalna dokumentacja techniczna dla systemu operacyjnego Linux (Ubuntu lub wybrany odpowiednik).

Wskazówki metodyczne:

- Uczniowie mogą wykorzystać treści w sekcjach: „Przeczytaj”, „Prezentacja multimedialna”, „Sprawdź się” jako materiał do lekcji powtórkowej.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Prezentacja multimedialna

Sprawdź się

Dla nauczyciela