Spis treści

Treści

Komputer jako narzędzie pracy

Rozpoznaj urządzenia zewnętrzne zestawu komputerowego i ich przeznaczenie Obsługuj urządzenia zewnętrzne w sposób bezpieczny i ergonomiczny Słowniczek

System operacyjny komputera

Podstawowe programy w systemach operacyjnych Dostosowanie pulpitu do własnych potrzeb użytkownika Praca z wieloma oknami Zarządzanie zasobami komputera

Grafika komputerowa

Wstęp Fotografowanie, a prawo Sposoby pozyskiwania fotografii cyfrowych Przechwycenie obrazu ekranu monitora Kompozycja obrazu Zapisywanie obrazu w różnych formatach graficznych Cyfrowa obróbka fotografii

Opracowywanie tekstów za pomocą komputera

Formatowanie akapitowe tekstu Grafika w tekście Wstawianie symboli do tekstu Wykorzystanie efektów tekstowych Wstawianie tabeli do tekstu i jej formatowanie Zapisywanie dokumentów tekstowych w różnych formatach Słowniczek

Wyszukiwanie i wykorzystywanie informacji z różnych źródeł

Wstęp Zaawansowane wykorzystywanie zasobów Internetu Stosowanie prawa autorskiego Konsekwencje zagrożeń w Internecie i sposoby ich unikania Chmura cyfrowa Słowniczek

Projektowanie prezentacji multimedialnej

Wstęp Projektowanie tła Wstawianie grafiki i tekstu do slajdu bez zaznaczonych obszarów roboczych Formatowanie obiektów Animacja wybranych elementów slajdów Sterowanie prezentacją Wybór formatu i zapis prezentacji

Komunikacja w Internecie

Wstęp Wysyłanie i odbieranie załączników za pomocą poczty elektronicznej Komunikatory Słowniczek

Problem, algorytm, program

Od problemu do algorytmu Od algorytmu do programu Zadania uzupełniające

Projekty

Chroń środowisko naturalne Kim chcę być? Przewodnik po ZOO Duszek wsiada do autobusu Zabawa w zgadywanie liczby Gwiazdozbiór

Pojęcia

Rozpoznaj urządzenia zewnętrzne zestawu komputerowego i ich przeznaczenie

Już wiesz, że najważniejszym elementem zestawu komputerowego jest jednostka centralna. Do jednostki centralnej podłącza się różne urządzenia rozszerzające funkcje oferowane przez komputer. Urządzenia te umieszczone są na zewnątrz jednostki centralnej, stąd nazywane są urządzeniami zewnętrznymi. Z jednostką centralną połączone są one za pomocą specjalnych kabli lub bezprzewodowo za pośrednictwem fal radiowych, tzw.  Bluetooth lub WiFi.

Ćwiczenie 1

Interaktywne zadanie z przyporządkowaniem obrazków do opisów

Źródło: Anna Koludo <koludo@wp.pl>, licencja: CC BY 3.0.

Przekonasz się, że urządzenia te są bardzo przydatne, a niekiedy wręcz niezbędne. Zapewne trudno ci sobie wyobrazić oglądanie prezentacji multimedialnej lub filmu bez głośników lub słuchawek. Jeśli chcesz wydrukować jakąś pracę graficzną lub dokument tekstowy, konieczna jest drukarka. Znane ci są również: monitor, klawiatura i mysz komputerowa.

Zapoznaj się z innymi urządzeniami zewnętrznymi. Zaprezentuj je wykorzystując edytor tekstu. Za pomocą znanych ci metod wyszukiwania informacji w zasobach Internetu znajdź obrazki tych urządzeń. Informację o tych urządzeniach wzbogać pozyskanymi ilustracjami. Nie zapomnij o podaniu źródła danych. W przypadku trudności możesz skorzystać z dodatkowych informacji.

Istnieją również inne urządzenia zewnętrzne, które pomagają w pracy z komputerem. Zapoznaj się z nimi klikając w ich nazwy:

•mikrofon,

•rzutnik/projektor,

•aparat cyfrowy lub kamera,

•skaner,

•dysk zewnętrzny,

•tablet graficzny,

•ploter,

•tablica interaktywna.

Postęp technologiczny powoduje, że ciągle pojawiają się nowe urządzenia peryferyjne rozszerzające funkcje komputerów. Przykładem mogą być drukarki 3D, które umożliwiają wydruki obiektów trójwymiarowych.

Źródło: Anna Koludo <koludo@wp.pl>, licencja: CC BY 3.0.

Mając dostęp do takiej drukarki, możesz wydrukować zaprojektowane przez siebie zabawki. Poszukaj informacji w zasobach Internetu, za pomocą jakich programów możesz je narysować.

Ćwiczenie 2

Sprawdź, czy pamiętasz do czego służą poszczególne urządzenia zewnętrzne. W tym celu wypełnij krzyżówkę. Odgadnij hasło złożone z liter w oznaczonych polach krzyżówki.

1.

Pytanie Przenosi lub wzmacnia dźwięki, używają go min. piosenkarze i sprawozdawcy sportowi.Znak 1 z 8

Pytanie Przenosi lub wzmacnia dźwięki, używają go min. piosenkarze i sprawozdawcy sportowi.Znak 2 z 8

Pytanie Przenosi lub wzmacnia dźwięki, używają go min. piosenkarze i sprawozdawcy sportowi.Znak 3 z 8

Fragment hasła

Pytanie Przenosi lub wzmacnia dźwięki, używają go min. piosenkarze i sprawozdawcy sportowi.Znak 4 z 8

Pytanie Przenosi lub wzmacnia dźwięki, używają go min. piosenkarze i sprawozdawcy sportowi.Znak 5 z 8

Pytanie Przenosi lub wzmacnia dźwięki, używają go min. piosenkarze i sprawozdawcy sportowi.Znak 6 z 8

Pytanie Przenosi lub wzmacnia dźwięki, używają go min. piosenkarze i sprawozdawcy sportowi.Znak 7 z 8

Pytanie Przenosi lub wzmacnia dźwięki, używają go min. piosenkarze i sprawozdawcy sportowi.Znak 8 z 8

2.

Pytanie Dzięki nim słyszysz dźwięki pochodzące z komputera.Znak 1 z 8

Pytanie Dzięki nim słyszysz dźwięki pochodzące z komputera.Znak 2 z 8

Pytanie Dzięki nim słyszysz dźwięki pochodzące z komputera.Znak 3 z 8

Fragment hasła

Pytanie Dzięki nim słyszysz dźwięki pochodzące z komputera.Znak 4 z 8

Pytanie Dzięki nim słyszysz dźwięki pochodzące z komputera.Znak 5 z 8

Pytanie Dzięki nim słyszysz dźwięki pochodzące z komputera.Znak 6 z 8

Pytanie Dzięki nim słyszysz dźwięki pochodzące z komputera.Znak 7 z 8

Pytanie Dzięki nim słyszysz dźwięki pochodzące z komputera.Znak 8 z 8

3.

Pytanie Widzisz na nim komunikaty wysyłane przez komputer i efekty swojej pracy przy komputerze.Znak 1 z 7

Fragment hasła

Pytanie Widzisz na nim komunikaty wysyłane przez komputer i efekty swojej pracy przy komputerze.Znak 2 z 7

Pytanie Widzisz na nim komunikaty wysyłane przez komputer i efekty swojej pracy przy komputerze.Znak 3 z 7

Pytanie Widzisz na nim komunikaty wysyłane przez komputer i efekty swojej pracy przy komputerze.Znak 4 z 7

Pytanie Widzisz na nim komunikaty wysyłane przez komputer i efekty swojej pracy przy komputerze.Znak 5 z 7

Pytanie Widzisz na nim komunikaty wysyłane przez komputer i efekty swojej pracy przy komputerze.Znak 6 z 7

Pytanie Widzisz na nim komunikaty wysyłane przez komputer i efekty swojej pracy przy komputerze.Znak 7 z 7

4.

Pytanie Fotograficzny ……………… służy do robienia zdjęć.Znak 1 z 6

Pytanie Fotograficzny ……………… służy do robienia zdjęć.Znak 2 z 6

Fragment hasła

Pytanie Fotograficzny ……………… służy do robienia zdjęć.Znak 3 z 6

Pytanie Fotograficzny ……………… służy do robienia zdjęć.Znak 4 z 6

Pytanie Fotograficzny ……………… służy do robienia zdjęć.Znak 5 z 6

Pytanie Fotograficzny ……………… służy do robienia zdjęć.Znak 6 z 6

5.

Pytanie Urządzenie nakładane na uszy służące do słuchania dźwięków.Znak 1 z 9

Pytanie Urządzenie nakładane na uszy służące do słuchania dźwięków.Znak 2 z 9

Pytanie Urządzenie nakładane na uszy służące do słuchania dźwięków.Znak 3 z 9

Fragment hasła

Pytanie Urządzenie nakładane na uszy służące do słuchania dźwięków.Znak 4 z 9

Pytanie Urządzenie nakładane na uszy służące do słuchania dźwięków.Znak 5 z 9

Pytanie Urządzenie nakładane na uszy służące do słuchania dźwięków.Znak 6 z 9

Pytanie Urządzenie nakładane na uszy służące do słuchania dźwięków.Znak 7 z 9

Pytanie Urządzenie nakładane na uszy służące do słuchania dźwięków.Znak 8 z 9

Pytanie Urządzenie nakładane na uszy służące do słuchania dźwięków.Znak 9 z 9

6.

Pytanie Wyświetla obrazy na dużym ekranie.Znak 1 z 7

Pytanie Wyświetla obrazy na dużym ekranie.Znak 2 z 7

Pytanie Wyświetla obrazy na dużym ekranie.Znak 3 z 7

Pytanie Wyświetla obrazy na dużym ekranie.Znak 4 z 7

Fragment hasła

Pytanie Wyświetla obrazy na dużym ekranie.Znak 5 z 7

Pytanie Wyświetla obrazy na dużym ekranie.Znak 6 z 7

Pytanie Wyświetla obrazy na dużym ekranie.Znak 7 z 7

7.

Pytanie Zamienia dokumenty i grafiki w formie papierowej na dokumenty i grafiki w formie cyfrowej.Znak 1 z 6

Pytanie Zamienia dokumenty i grafiki w formie papierowej na dokumenty i grafiki w formie cyfrowej.Znak 2 z 6

Pytanie Zamienia dokumenty i grafiki w formie papierowej na dokumenty i grafiki w formie cyfrowej.Znak 3 z 6

Pytanie Zamienia dokumenty i grafiki w formie papierowej na dokumenty i grafiki w formie cyfrowej.Znak 4 z 6

Pytanie Zamienia dokumenty i grafiki w formie papierowej na dokumenty i grafiki w formie cyfrowej.Znak 5 z 6

Fragment hasła

Pytanie Zamienia dokumenty i grafiki w formie papierowej na dokumenty i grafiki w formie cyfrowej.Znak 6 z 6

8.

Pytanie Dzięki niej możesz przenieść cyfrowy dokument na papier.Znak 1 z 8

Pytanie Dzięki niej możesz przenieść cyfrowy dokument na papier.Znak 2 z 8

Fragment hasła

Pytanie Dzięki niej możesz przenieść cyfrowy dokument na papier.Znak 3 z 8

Pytanie Dzięki niej możesz przenieść cyfrowy dokument na papier.Znak 4 z 8

Pytanie Dzięki niej możesz przenieść cyfrowy dokument na papier.Znak 5 z 8

Pytanie Dzięki niej możesz przenieść cyfrowy dokument na papier.Znak 6 z 8

Pytanie Dzięki niej możesz przenieść cyfrowy dokument na papier.Znak 7 z 8

Pytanie Dzięki niej możesz przenieść cyfrowy dokument na papier.Znak 8 z 8

1. 1.  Przenosi lub wzmacnia dźwięki, używają go min. piosenkarze i sprawozdawcy sportowi.

2. 2.  Dzięki nim słyszysz dźwięki pochodzące z komputera.

3. 3.  Widzisz na nim komunikaty wysyłane przez komputer i efekty swojej pracy przy komputerze.

4. 4.  Fotograficzny ……………… służy do robienia zdjęć.

5. 5.  Urządzenie nakładane na uszy służące do słuchania dźwięków.

6. 6.  Wyświetla obrazy na dużym ekranie.

7. 7.  Zamienia dokumenty i grafiki w formie papierowej na dokumenty i grafiki w formie cyfrowej.

8. 8.  Dzięki niej możesz przenieść cyfrowy dokument na papier.

Źródło: Jarosław Koludo, licencja: CC BY 3.0.

Zapamiętaj!

Z komputerem współpracują urządzenia zewnętrzne, które mogą być podłączone za pośrednictwem przewodów lub bezprzewodowo.

Obsługuj urządzenia zewnętrzne w sposób bezpieczny i ergonomiczny

Korzystając z urządzeń zewnętrznych pamiętaj, że są to urządzenia elektryczne, a w związku z tym, trzeba zachować szczególną ostrożność i eksploatować je zgodnie z ich instrukcją obsługi. Wszystkie dodatkowe urządzenia zewnętrzne muszą być tak usytuowane, by nie ograniczały dostępu oraz nie utrudniały pracy przy komputerze, a szczególnie, aby kable i przewody, którymi są podłączone nie wystawały na zewnątrz stanowiska komputerowego, a tym samym nie stanowiły dla ciebie zagrożenia.

Jeśli chcesz połączyć jakieś urządzenie zewnętrzne z komputerem stacjonarnym, laptopem, tabletem lub smartfonem należy pamiętać, że kable połączeniowe urządzeń peryferyjnych są dostosowane do gniazd znajdujących się w urządzeniach komputerowych. Należy zwrócić uwagę na rodzaje wtyczek i gniazd, jakie posiadają te kable i urządzenia, oraz podłączyć je tak, by do siebie pasowały.

Najczęściej każdy typ urządzenia ma swój typ wtyczki oraz gniazda i nie ma możliwości podłączenia np.: monitora do gniazda przeznaczonego do podłączenia głośników lub słuchawek i odwrotnie. Często gniazda i wtyczki są opisane graficznie lub odpowiednio pokolorowane, więc trudno jest się pomylić.

Ćwiczenie 1

Interaktywne zadanie: Połącz w pary

Źródło: Jarosław Koludo, licencja: CC BY 3.0.

Używając urządzeń zewnętrznych pamiętaj o tym, że mają one ci pomóc w pracy z komputerem, a nie przeszkadzać lub wpływać negatywnie na stan twojego zdrowia. Przykładem nieumiejętnego posługiwania się urządzeniami zewnętrznymi może być zbyt głośne i długotrwałe słuchanie muzyki oraz innych dźwięków przez głośniki lub słuchawki. Badania lekarskie udowadniają, że nieumiejętne używanie słuchawek przyczynia się do znacznego pogorszenia słuchu. Dlatego pamiętaj, by nie słuchać dźwięków zbyt głośno!

Warto też zwrócić uwagę na ustawienia parametrów obrazu na monitorze. Przede wszystkim zadbaj o odpowiednią jasność obrazu i dostosuj ją do warunków otoczenia. Zwłaszcza w warunkach nocnych jasność obrazu nie powinna być zbyt duża i wskazane jest włączenie dodatkowego źródła światła. Poza tym, dopasuj pozostałe parametry monitora i systemu, takie jak: nasycenie kolorów, kontrast, wielkość ikon, napisów i kolor tła – tapety. Tapeta nie powinna być zbyt jaskrawa. Pamiętaj również, że zbyt duża liczba elementów na pulpicie rozprasza i męczy wzrok.

Zobacz przykłady dobrze zorganizowanego pulpitu.

Slajd 1 z 3

Źródło: Anna Koludo <koludo@wp.pl>, licencja: CC BY 3.0.

Zapamiętaj!

Dzięki prawidłowym ustawieniom parametrów urządzeń zewnętrznych twoja praca z komputerem będzie komfortowa i efektywna, a właściwe ich podłączenie zapewni ci bezpieczeństwo.

Słowniczek

Bluetooth

Jest to bezprzewodowa technologia komunikacji, działająca w małych odległościach. Wykorzystywana jest również do komunikacji pomiędzy różnymi urządzeniami zewnętrznymi oraz urządzeniami takimi jak komputer, laptop, telefon komórkowy, czy smartfon.

WiFi

Jest to sposób połączenia ze sobą urządzeń komputerowych za pomocą fal radiowych, w celu wymiany danych. Z języka angielskiego skrót od Wireless Fidelity.

Podstawowe programy w systemach operacyjnych

Producenci komputerowych systemów operacyjnych dołączają do swoich produktów różne przydatne użytkownikowi systemu programy, na przykład programy użytkowe. Jedną grupę tych programów stanowią programy użytkowe. Należą do niej proste aplikacje, takie jak: edytory tekstu, programy do przetwarzania grafiki, kalkulatory, przeglądarki internetowe, odtwarzacze muzyki i filmów.

Zobacz, jakie programy użytkowe są wkomponowane w systemie operacyjnym Windows.

Zapamiętaj!

W systemie operacyjnym komputera znajduje się zestaw wbudowanych programów użytkowych. Za ich pomocą możesz napisać tekst, narysować rysunek, wykonać obliczenia, odsłuchać muzykę, obejrzeć film. Każdy system operacyjny ma własny zestaw takich programów.

Dostosowanie pulpitu do własnych potrzeb użytkownika

Już wiesz, że każdy użytkownik komputera powinien zadbać o porządek na pulpicie. Poznaj również, w jaki sposób możesz dostosować wygląd pulpitu systemu operacyjnego do własnych potrzeb. Na pulpicie możesz umieścić tapetę – wybrany przez ciebie obraz lub ulubione zdjęcie. Ikony na pulpicie możesz rozmieścić w dowolny sposób, zaś pasek zadań dostosować do własnych potrzeb.

W zależności od systemu operacyjnego zmiany tych ustawień dokonuje się w różny sposób. Do tego celu często możesz wykorzystać odpowiedni program narzędziowy systemu operacyjnego.

Ćwiczenie 1

Zaprojektuj wygląd swojego pulpitu. W tym celu:

- Wybierz lub skomponuj grafikę jako tło twojego pulpitu.

- Rozmieść ikony skrótów, folderów i niezbędnych plików tak, aby był do nich łatwy dostęp, aby były wyraźnie widoczne na pulpicie – nie wtapiały się w jego tło.

- Zaproponuj wygaszacz ekranu, a po wznowieniu pracy komputera włącz wyświetlanie ekranu powitalnego.

- Na pasku zadań ustaw datę i godzinę, ustawienie poziomu głośności dźwięku, ustawienie klawiatury.

Obejrzyj operacje dostosowania pulpitu w systemie operacyjnym Windows.

Zapamiętaj!

System operacyjny umożliwia użytkownikowi zaprojektować wygląd pulpitu (biurka). Możesz więc, między innymi, umieścić na nim własne fotografię, dobrać wygaszacz ekranu, rozmieścić ikony według określonego porządku, dobrać wielkość ikon, a także dobrać dźwięki systemowe.

Praca z wieloma oknami

Funkcjonujące systemy operacyjne są „wielozadaniowe”. Oznacza to, że jednocześnie w komputerze możesz uruchomić wiele programów i z nimi pracować, przełączając się pomiędzy oknami, w których zostały uruchomione.

Ćwiczenie 1

- Uruchom dwa programy: edytor grafiki i edytor tekstu.

- W edytorze tekstu opisz, w jaki sposób możesz zaprojektować własny pulpit.

- Przełącz się na edytor graficzny, w którym zaprojektuj ten pulpit, zapisz go pod nazwą Pulpit.

- Przełącz się do edytora tekstu i wstaw do opisu rysunek, przedstawiający zaprojektowany pulpit. Plik zapisz pod nazwą Instrukcja.

Zobacz jak można uruchomić i pracować z więcej niż jednym programem w systemie operacyjnym Windows.

Zapamiętaj!

System operacyjny umożliwia ci pracę na jednocześnie uruchomionych wielu programach. Dziki temu możesz np. kopiować lub przenosić fragmenty dokumentów między nimi.

Zarządzanie zasobami komputera

Już wiesz, co to jest plik i folder, katalog lub teczka. Umiesz je tworzyć i zapisywać pliki. W ten sposób dbasz o zachowania porządku na dysku komputera.

Do porządkowania danych na dysku bardzo ważne są również umiejętności kopiowania, przenoszenia i usuwania plików i folderów (katalogów, teczek), zaś do szybkiego uruchamiania programów - tworzenie do nich skrótów.

Źródło: Ewa Dobrzyńska, licencja: CC BY 3.0.

Wybieranie plików i folderów do operacji

Operacje na plikach i folderach można przeprowadzić na pojedynczych plikach, folderach lub na wybranej ich grupie. Przed wykonaniem operacji na grupie obiektów (plików i folderów) należy je najpierw wskazać (zaznaczyć).

Jeśli chcesz zaznaczyć pojedynczy plik lub folder, kliknij w niego lewym przyciskiem myszy. Zaznaczenie obiektu jest wówczas potwierdzone jego podświetleniem.

Źródło: Jarosław Koludo, licencja: CC BY 3.0.

Aby zaznaczyć wybraną grupę obiektów, należy:

1. nacisnąć i przytrzymać wciśnięty klawisz CTRL;

2. klikać lewym przyciskiem myszy w poszczególne pliki i foldery; w ten sposób podświetlone obiekty zostają przygotowane do operacji, np. kopiowania; ponowne kliknięcie myszą w zaznaczony plik kasuje zaznaczenie i obiekt przestaje być podświetlony;

lub

1. przeciągnąć kursorem, z wciśniętym lewym przyciskiem myszy po obszarze, na którym leżą wybrane obiekty lub wskazać myszą pierwszy obiekt z grupy, którą chcesz wybrać, następnie z wciśniętym klawiszem Shift wskazać ostatni obiekt z tej grupy;

2. wówczas obiekty leżące bezpośrednio koło siebie, pomiędzy pierwszym, a ostatnim wskazaniem, zostaną podświetlone.

Aby zaznaczyć wszystkie pliki lub foldery w bieżącej lokalizacji, należy użyć kombinacji klawiszy CTRL z równoczesnym naciśnięciem klawisza A. Wszystkie obiekty w bieżącej lokalizacji zostaną podświetlone.

W systemie MacOS X zamiast klawisza CTRL należy użyć klawisz Command.

Źródło: Jarosław Koludo, licencja: CC BY 3.0.

Obejrzyj pokaz operacji wybierania (zaznaczania) plików i folderów w systemie Windows i na jego podstawie wykonaj te operacje w systemie, który został zainstalowany na twoim komputerze.

Ciekawostka

Czy wiesz, że w ten sam sposób możesz zaznaczać również inne obiekty , na przykład fragmenty wykonywanych przez siebie rysunków lub tekstów.

Kopiowanie i przenoszenie plików i folderów

Do najważniejszych operacji wykonywanych na plikach w systemie operacyjnym komputera należą kopiowanie i przenoszenie. Mogą one być wykonywane na pojedynczych plikach lub grupach plików.

Ćwiczenie 1

Sprawdź, czym się różnią wymienione operacje. Stosując odpowiednie przyciski, skopiuj i przenieś przedstawiony element znajdujący się w oknie.

Interaktywne zadanie: Kopiowanie i przenoszenie

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DlhqRH5ViOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Jarosław Koludo, licencja: CC BY 3.0.

Operacje te wykonujesz bardzo podobnie w różnych systemach operacyjnych. W wyniku kopiowania w oknie wybranego folderu pojawia się kopia pliku lub folderu, przenoszenie powoduje, że plik lub folder znika ze źródłowego folderu, a pojawia się w folderze docelowym, zaś usuwanie powoduje usunięcie pliku lub folderu.

Ćwiczenie 2

Uporządkuj swoje zasoby na dysku komputera w następujący sposób:

- Na dysku komputera w miejscu, w którym gromadzone są dokumenty utwórz folder Moje prace.

- Przenieś wszystkie pliki zawierające twoje prace do tego folderu.

- W folderze Moje prace przygotuj foldery: Moje rysunki, Moje zdjęcia, Moje teksty, Moje filmy, Moje prezentacje.

- Przekopiuj pliki z folderu Moje prace dzieląc je na poszczególne foldery według kategorii prac.

- Usuń te pliki z folderu Moje prace, których kopie znajdują się w założonych folderach.

W wykonaniu zadania pomogą ci informacje zamieszczone w podręczniku.

Wykonaj operacje kopiowania i przenoszenia pliku lub folderu w twoim systemie operacyjnym, z wykorzystaniem:

- prawego przycisku myszy z jednoczesnym przesuwaniem pliku lub folderu (zobacz więcej informacji),

- menu kontekstowego wywołanego prawym przyciskiem myszy (zobacz więcej informacji)

Uwaga!

W systemie operacyjnym Mac OS funkcje prawego przycisku myszy uzyskasz poprzez naciśnięcie klawisza Ctrl i przycisku myszy.

Do kopiowania i przenoszenia plików i folderów możesz wykorzystać również schowek. Ten sposób już znasz z IV klasy na przykładzie kopiowania i przenoszenia fragmentów rysunków.

Obejrzyj pokaz operacji kopiowania i przenoszenia plików i folderów w systemie Windows. Na jego podstawie wykonaj te operacje w systemie, który został zainstalowany na twoim komputerze.

Usuwanie plików i folderów. Funkcje i obsługa kosza

W systemie operacyjnym możesz również kasować (usuwać) obiekty lub grupy obiektów. Kasowane obiekty nie są od razu fizycznie usuwane z zasobów komputera, a jedynie przenoszone są do kosza. Kosz jest specjalnym folderem, do którego wrzuca się niepotrzebne obiekty (pliki lub foldery).

Windows, Linux, Mac OS.

Aby usunąć plik lub folder:

- w znany sposób zaznacz obiekty do usunięcia;

- wywołaj prawym przyciskiem myszy menu kontekstowe i wybierz z niego polecenie Usuń lub Przenieś do kosza w zależności od systemu operacyjnego.

lub

- naciśnij na klawiaturze klawisz Delete lub Command i Backspace.

lub

- przeciągnij zaznaczone obiekty do Kosza.

Uwaga!

Niektóre systemy wymagają potwierdzenia wykonania polecenia kasowania pliku.

Obejrzyj pokaz operacji usuwania plików i folderów w systemie Windows. Na jego podstawie wykonaj te operacje w systemie, który został zainstalowany na twoim komputerze.

W przypadku pochopnego usunięcia jakichś plików lub folderów możesz w każdej chwili przejrzeć zawartość kosza, podobnie jak każdego folderu i zdecydować, które obiekty w nim zawarte chcesz odzyskać, a więc przywrócić. Możesz również po przejrzeniu kosza zdecydować, które obiekty usunąć całkowicie z pamięci komputera.

Obejrzyj pokaz operacji przywracania obiektów i opróżniania kosza w systemie Windows. Na jego podstawie wykonaj te operacje w systemie, który został zainstalowany na twoim komputerze.

Ćwiczenie 3

Przywróć wybrane pliki z kosza twojego komputera.

Pozostałe elementy z kosza trwale usuń, wskazując myszką Kosz i z menu kontekstowego wybierając funkcję Opróżnij kosz.

Jeśli masz problemy z rozwiązaniem tego zadania przeczytaj, jak możesz to wykonać.

Pokaż wyjaśnienie

Ćwiczenie 4

Przywróć obiekty i opróżnij kosz w systemie na którym pracujesz. W tym celu:

- Utwórz i usuń do Kosza folder o nazwie Test.

- Przywróć z Kosza do poprzedniej lokalizacji folder o nazwie Test.

- Skopiuj foldery Moje rysunki, Moje zdjęcia, Moje teksty, Moje filmy, Moje prezentacje do odzyskanego folderu Test.

- Ponownie usuń folder Test.

- Zaznacz wybrane pliki w Koszu i przywróć je do poprzedniej lokalizacji.

- Otwórz folder Kosz i usuń znajdujące się w nim obiekty, stosując różne metody: pojedyncze pliki, grupy plików, wszystkie pliki.

- Usuń całą zawartość kosza.

Tworzenie skrótów do programów i folderów

Na pewno w twojej okolicy są duże ogrodzone, obiekty, takie jak np.: szkoła, zoo, park rozrywki, i żeby do nich wejść przez główne wejście, trzeba pokonać spory odcinek drogi wzdłuż ogrodzenia. Dużym ułatwieniem byłoby stworzenie dodatkowego wejścia z drugiej strony obiektu.

W komputerze znajduje się wiele programów folderów i plików. Znalezienie konkretnego z nich może zająć sporo czasu. Aby ułatwić i przyśpieszyć dostęp do programu, pliku lub folderu, możesz utworzyć w dogodnej dla siebie lokalizacji np. na pulpicie, tzw. Skrót do programu(pliku lub folderu, katalogu lub teczki). Jest on prezentowany za pomocą ikony prowadzącej do programu, pliku, folderu, lub nawet dysku. Możesz go utworzyć w wybranym, łatwo dostępnym miejscu w komputerze. W komputerze łatwo rozpoznasz skróty, ponieważ ich ikony mają, w dolnym lewym rogu, charakterystyczny symbol strzałki.

Źródło: Jarosław Koludo, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Utwórz skróty do najczęściej odwiedzanych przez ciebie folderów, np. do folderu Moje obrazy. Jeśli masz problemy z rozwiązaniem tego zadania przeczytaj, jak to możesz wykonać.

Pokaż wyjaśnienie

Ćwiczenie 6

Utwórz skrót i przenieś go do innej lokalizacji. W tym celu:

1. W systemie operacyjnym, na którym pracujesz utwórz folder o nazwie TEST w dowolnej lokalizacji.

2. Utwórz skrót do tego folderu.

3. Przenieś utworzony skrót do innej lokalizacji.

Zapoznaj się z różnymi sposobami tworzenia skrótów w systemie operacyjnym Windows.

Własności plików i folderów. Szczególne znaczenie rozszerzenia plików

Każdy przedmiot posiada swoje charakterystyczne cechy, takie jak na przykład wielkość lub waga. Podobnie, swoje cechy mają programy, pliki i foldery.

Ćwiczenie 7

Zdecyduj, które z wymienionych cech charakteryzują pliki. Usuń niepotrzebne cechy przesuwając do kosza.

Cechy plików

Kosz

Przenieś element.waga

Przenieś element.nazwa

Przenieś element.data utworzenia

Przenieś element.kolor

Przenieś element.wysokość

Przenieś element.wielkość

Przenieś element.lokalizacja

Przenieś element.data modyfikacji

Przenieś element.atrybuty

Przenieś element.typ

Źródło: Jarosław Koludo, licencja: CC BY 3.0.

Pokaż wyjaśnienie

Zapoznaj się z różnymi sposobami wywoływania okna Właściwości obiektu w systemie Windows,

Podstawowe informacje wyświetlane w oknie właściwości pliku to jego nazwa i typ. Typ pliku określany jest za pomocą jego rozszerzenia. W oknie właściwości możesz również zmienić domyślną aplikację, za pomocą której plik jest otwierany.

Kończąc pracę nad opracowaniem dokumentu, zapisujesz go w pamięci zewnętrznej komputera, podając jego nazwę. Aplikacja, w której pracujesz automatycznie dodaje domyślne rozszerzenie. Możesz również samodzielnie dokonać wyboru rozszerzenia, w zależności od twoich potrzeb i możliwości aplikacji. Wybór rozszerzenia pliku następuje w momencie jego zapisywania, po użyciu funkcji Zapisz jako. Niektóre programy proponują ci eksport dokumentu do odpowiedniego formatu zapisu pliku.

Przeglądając zasoby komputera, zwykle nie widzimy, jakie rozszerzenia posiadają pliki. Spowodowane jest to określonymi ustawieniami w systemie. Brak widocznego rozszerzenia chroni użytkownika przed przypadkowym usunięciem nazwy formatu, co mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której komputer nie rozpozna, za pomocą jakiego programu powinien uruchomić dany plik. Tak więc rozszerzenie w nazwie plików, pomimo że jest często niewidoczne, pełni bardzo istotną funkcję.

Plik z określonym rozszerzeniem otwierany jest za pomocą programu, w którym został stworzony. Zobacz jak można otworzyć plik przy pomocy innego programu w systemie Windows .

Ćwiczenie 8

Przydziel rozszerzenia do odpowiednich typów plików. Jeśli masz problemy z wykonaniem tego zadania, skorzystaj z zasobów sieci Internet lub podejrzyj rozwiązanie tego zadania. Pamiętaj, że rozszerzenia plików są związane z konkretnymi programami, które umożliwiają ich edycję.

Pliki wykonywalne (uruchamialne pliki programów)

Pliki systemowe

Pliki tekstowe

Pliki graficzne

Pliki dźwiękowe

Pliki wideo

Pliki skompresowane

Pliki pomocy

Pliki tymczasowe

Pliki prezentacji multimedialnej

Pliki arkusza kalkulacyjnego

Pliki strony internetowej

Przenieś element.xlsx

Przenieś element.htm

Przenieś element.zip

Przenieś element.com

Przenieś element.odp

Przenieś element.bmp

Przenieś element.bat

Przenieś element.jpg

Przenieś element.mp3

Przenieś element.ppsx

Przenieś element.pptx

Przenieś element.wav

Przenieś element.avi

Przenieś element.gif

Przenieś element.doc

Przenieś element.sys

Przenieś element.html

Przenieś element.hlp

Przenieś element.png

Przenieś element.odt

Przenieś element.mid

Przenieś element.tmp

Przenieś element.cdr

Przenieś element.rar

Przenieś element.docx

Przenieś element.ods

Przenieś element.wmv

Przenieś element.rtf

Przenieś element.wps

Przenieś element.mp4

Przenieś element.txt

Przenieś element.exe

Źródło: Jarosław Koludo, licencja: CC BY 3.0.

Pokaż wyjaśnienie

Ćwiczenie 9

Otwórz edytor graficzny i wykonaj w nim dowolny rysunek. Zapisz następnie ten rysunek trzykrotnie na Pulpicie z rozszerzeniem bmp, png, i jpg. Porównaj wielkości tych trzech plików.

Ćwiczenie 10

Otwórz edytor tekstowy Notatnik i napisz w nim dzisiejszą datę. Zapisz jako plik o nazwie data. Kliknij następnie w ten plik prawym przyciskiem myszy i w oknie kontekstowym wybierz opcję Otwórz za pomocą. Z listy wybierz jeden z dostępnych edytorów tekstowych.

Zapamiętaj!

System operacyjny umożliwia ci wykonywanie operacji na plikach i folderach (katalogach, teczkach). Możesz je kopiować, przenosić lub usuwać. Aby szybko uruchomić program lub otworzyć wybrany folder możesz skorzystać ze skrótów do wybranego programu, pliku,

folderu lub dysku. Każdy plik i folder ma swoje właściwości. Możesz je rozpoznać korzystając z menu kontekstowego danego obiektu.

Wstęp

Już wiesz

- rozpoznawać grafikę rastrową,

- stosować różne techniki wykonywania rysunków cyfrowych,

- wstawiać do rysunków inne elementy, takie jak kształty i teksty,

- zaznaczać fragmenty rysunków na różne sposoby,

- powielać fragmenty obrazu,

- przekształcać fragmenty rysunków.

Nauczysz się

- interpretować prawo w zakresie fotografowania i wykorzystywania cudzej fotografii,

- pozyskiwać i kadrować obraz rastrowy,

- zmieniać rozmiar obrazu rastrowego,

- dokonywać zmian w istniejących fotografiach cyfrowych w zakresie: poprawy ostrości i jasności zdjęcia, poprawy poziomu kolorów, wykonywania retuszu zdjęcia oraz zmiany wyglądu zaznaczonych obszarów obrazu,

- zapisywać swoje prace graficzne, dobierając odpowiedni format plików w zależności od ich przeznaczenia.

Fotografowanie, a prawo

Zanim zdecydujesz się wykonywać i wykorzystywać swoje fotografie zapoznaj się z przepisami prawa dotyczącymi tego zagadnienia.

Ćwiczenie 1

Odpowiedz na następujące pytania związane z prawem do wykonywania i wykorzystywania fotografii:

- jakie zdjęcia możesz opublikować na stronie internetowej, np. szkolnej?

- kiedy i w jaki sposób możesz korzystać z zasobów fotograficznych i innych prac graficznych publikowanych w zasobach sieci Internet?

Zaprezentuj w formie tekstu wzbogaconego ilustracjami. W swojej pracy zadbaj o zachowanie zasad poprawnej edycji tekstu. Zastosuj formatowanie akapitowe w ten sposób, aby pierwszy wiersz każdego akapitu miał wcięcie 1,5 cm, a odległość między wierszami wynosiła 1. Do najważniejszych informacji zastosuj formatowanie znakowe, np. zastosuj czcionkę pogrubioną. Do tekstu wstaw ilustracje, dla których zastosuj wyśrodkowanie.

Informacje na ten temat pozyskaj z e-podręcznika i zasobów sieci Internet.

Fotografia, w myśl prawa autorskiego, jest utworem, a osoba naciskająca spust migawki jest jego autorem. Posiada ona do utworu zarówno prawa majątkowe, jak i osobiste. Te pierwsze możesz odstąpić bądź sprzedać, praw osobistych nie możesz się wyrzec. To znaczy, że prawa osobiste do fotografii ma tylko ta osoba, które je wykonała. Pamiętaj, że podpisanie się swoim nazwiskiem pod cudzą fotografią, nawet taką, którą otrzymałeś w prezencie jest naruszeniem prawa autorskiego.

Zapewne często wykonujesz zdjęcia różnym przypadkowym osobom. Działanie takie jest oczywiście dozwolone. Problemem staje się taka fotografia opublikowana i udostępniona do oglądania szerszemu gronu osób. Pamiętaj, że działanie zmierzające do opublikowania fotografii, przedstawiających obce osoby, wymaga od nich zgody na upowszechnienie ich zdjęć. Fotografie często przedstawiają tłum ludzi. Fotograf towarzyszy im w wielu miejscach, które pragnie uwiecznić na fotografii. W takim przypadku, mimo że poszczególne twarze ludzi są rozpoznawalne, nie jest wymagane udzielenie zgody na publikowanie fotografii. Jeżeli jednak jedna z osób w tłumie wyróżnia się szczególnie, a jej usunięcie zmieni charakter zdjęcia, musisz jej wizerunek traktować jak portret. Publikacja tej fotografii wymaga zgody osoby przedstawionej na zdjęciu.

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Prawo nie wymaga uzyskania zgody na fotografowanie osób, które przypadkowo znalazły się na zdjęciu fotografowanego pejzażu lub wybranego obiektu, a ich nieobecność nie zmienia charakteru wykonanej fotografii. Są jednak przypadki, kiedy dozwolone jest wykonywanie zdjęć osób, bez ich uprzedniej zgody. Są to na przykład zdjęcia artystów prezentujących się podczas różnych wystąpień, sportowców podczas imprez sportowych, polityków na wiecach itp. Można im robić zdjęcia, jeśli organizatorzy tych imprez nie ograniczą fotografowania. Należy jednak pamiętać, że te same osoby w życiu prywatnym są chronione prawem i wymagana jest zgoda na wykonanie i publikowanie ich zdjęć.

Kolejnym problemem fotografa mogą stać się znaki „zakazu fotografowania” umieszczane przed różnymi obiektami. Zwróć na nie uwagę. Pamiętaj, obiektów, przed którymi znajduje się taki znak nie wolno fotografować. Brak tego znaku pozwala na fotografowanie wszelkich obiektów, nawet strategicznych, pod warunkiem, iż miejsce fotografowania jest publicznie dostępne.

Aby wykonywać fotografie we wnętrzach, należy mieć pozwolenie ich właścicieli. Brak zakazu fotografowania w prywatnych wnętrzach nie uprawnia do wykonywania zdjęć. Kontrowersyjnym problemem jest wykonywanie fotografii w muzeach. Bezwzględny zakaz fotografowania dzieł sztuki w polskich muzeach, nawet bez użycia lampy błyskowej, bez uiszczenia odpowiednich opłat, jest bezprawny.

Sposoby pozyskiwania fotografii cyfrowych

Wyobraź sobie, że możesz stać się twórcą wielu bardzo ciekawych fotografii. Czy znasz urządzenia, które ci w tym pomogą? Na pewno tak. Przede wszystkim możesz użyć aparatu cyfrowego, tabletu, a nawet mobilnego aparatu telefonicznego. Wokół ciebie wiele jest takich urządzeń, które, w momencie zrobienia zdjęcia, zarejestrowany obraz zapisują w pamięci urządzenia. Efekt, czyli wykonane zdjęcie, można bezpośrednio po jego wykonaniu obejrzeć na wyświetlaczu lub ekranie urządzenia i ewentualnie usunąć.

W każdym aparacie fotograficznym znajduje się obiektyw. Jest to układ optyczny, którego działanie poznasz na pewno na lekcji fizyki. Ze względu na konstrukcję, fotograficzne aparaty cyfrowe można podzielić na kompaktowe o jednolitej strukturze, w których obiektyw stanowi jedną całość z korpusem aparatu oraz tzw. lustrzanki, w której istnieje możliwość współpracy z różnymi wymiennymi obiektywami.

Zdjęcia zrobione aparatem cyfrowym posiadają, tak jak twoje rysunki, strukturę rastrową, to znaczy składają się z bardzo dużej ilości różnokolorowych pikseli. Ich liczba zależy od matrycy aparatu, czyli układu elektronicznego, na którym znajdują się światłoczułe elementy. To właśnie one przetwarzają padający przez obiektyw obraz na sygnał cyfrowy. Liczba pikseli, powstającego w ten sposób obrazu, określa bardzo ważną cechę aparatu. Jest to rozdzielczość. Obecnie funkcjonujące urządzenia osiągają rozdzielczość od kilku do kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu milionów pikseli.

Czy wiesz, że pierwsza skonstruowana w 1969 roku matryca posiadała tylko 8 elementów światłoczułych. Nie miała ona oczywiście zastosowania w aparatach fotograficznych. Pierwsze urządzenie, które potrafiło zarejestrować obraz cyfrowy zostało wyprodukowane w 1975 roku przez firmę Kodak. Matryca liczyła wówczas 100 x 100 (10000 elementów światłoczułych). Pierwsze aparaty cyfrowe pojawiły się w sprzedaży, dopiero w 1988 roku. Były to aparaty japońskiej firmy Fuji. W latach dziewięćdziesiątych wszystkie firmy produkujące aparaty fotograficzne, zaczęły prześcigać się, oferując coraz nowsze modele aparatów cyfrowych. Były one jednak bardzo drogie, a jakość fotografii była niedoskonała, aby można je było drukować. Wyświetlano je głównie na monitorach komputerów.

Często, podczas uroczystości rodzinnych, ty i twoi najbliżsi sięgają po fotografie, te nowsze zrobione aparatem cyfrowym ale i te starsze, często już pożółkłe, znajdujące się w starych albumach. Oglądając ze wzruszeniem stare rodzinne zdjęcia, możesz zadać pytanie: W jaki sposób one powstały i co można zrobić, aby je odnowić i zapisać, jako zdjęcia cyfrowe?

Czy wiesz, że pierwszy aparat fotograficzny na błonę fotograficzną został skonstruowany pod koniec XIX wieku. Jego twórcą był George Eastman, założyciel firmy Kodak. Już w ówczesnych aparatach zastosowano znany ci już obiektyw. Nie było w nich układów elektronicznych.

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Obraz przechwycony przez obiektyw był zapamiętywany na światłoczułych elementach: szklanej kliszy lub zwiniętej błonie. Do tej pory analogowe aparaty fotograficzne są stosowane przez profesjonalnych fotografów.

Fotografie, które powstawały w procesie wywoływania zdjęć nie miały struktury pikseli, tworzyły jednolity, ciągły obraz. Jak więc możesz je utrwalić na swoim komputerze? Pomoże ci w tym skaner. Jak wiesz, jest to urządzenie zewnętrzne komputera. Możesz je podłączyć do złącza USB i zainstalować. Każde tego typu urządzenie pozwala szybko wprowadzić do pamięci komputera tekst i grafikę, przetwarzając obraz na zapis cyfrowy. Wystarczy umieścić skanowaną fotografię, obraz, dokument tekstowy w urządzeniu, ustawić odpowiednie parametry i uruchomić skanowanie. Podczas skanowania wykorzystasz program, który został zakupiony wraz ze skanerem. Należy w nim określić, między innymi: rozdzielczość obrazka, czy jest to obrazek kolorowy, czy w odcieniach szarości, czy też czarno-biały, dokonać jego skadrowania (wydzielić obszar, jaki powinien zostać zeskanowany) oraz wybrać format pliku, w jakim zostanie on zapisany. Formaty plików poznasz jeszcze w tym rozdziale.

Przechwycenie obrazu ekranu monitora

Wykonując różne zadania z wykorzystaniem komputera może się zdarzyć, że chcesz zapisać w pamięci komputera zawartość ekranu monitora lub aktywnego okna. Czy wiesz, jak to zrobić? Jeśli nie kliknij w dodatkowe informacje i skorzystaj z krótkiego opisu. Wybierz najpierw odpowiedni system operacyjny, ponieważ w każdym z tych systemów operacje zapamiętania obrazu ekranu różnią się między sobą.

Windows

MacOS

Linux

Kompozycja obrazu

Pamiętaj, że nie wystarczy posiadanie odpowiedniego sprzętu fotograficznego, aby wykonać wartościową, piękną fotografię. Musisz pamiętać o kilku zasadach komponowania uchwyconego w aparacie obrazu.

Kompozycja obrazu fotografowanego lub tworzonego przez rysownika, czy malarza, jest niezwykle ważnym elementem w przekazie autora. Nie bez znaczenia dla odbiorcy jest ułożenie poszczególnych elementów na obrazie, tworzących właśnie jego kompozycję.

Marek Waśkiel, znany fotografik, dziennikarz i podróżnik, twierdzi, iż „kompozycja i kolor są rodzajem języków, za pomocą których fotograf komunikuje się z osobą oglądającą zdjęcie”. Kompozycja jest więc procesem składania elementów obrazu w sposób uporządkowany i celowy w jeden obraz (compono – składam).

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Sposób, w jaki przedstawimy fotografowany temat, zależy od wielu czynników. Inaczej prezentowane są portrety, martwa natura i pejzaże fotografowane w czasie wakacji. Te ostatnie mogą prezentować zarówno wielkomiejskie zabytki architektury, jak również przepiękne nadmorskie plaże. W zależności od obiektu, który chcesz sfotografować, możesz zastosować jeden z trzech kadrów:

- pionowy prostokątny,

- poziomy prostokątny,

- środkowy (kwadratowy).

Ćwiczenie 1

Przypatrz się trzem prezentowanym zdjęciom i przyporządkuj je trzem kadrom: pionowemu, prostokątnemu, środkowemu.

Interaktywne zadanie z przyporządkowaniem obrazków do opisów

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Kliknij na odpowiednią nazwę kadru i zapoznaj się z jego opisem.

Kadr poziomy

Kadr pionowy

Kadr środkowy

Ćwiczenie 2

Zwróć uwagę na jeszcze jeden podział kompozycji. Przyporządkuj zdjęcia do następujących kompozycji: otwartej i zamkniętej.

Interaktywne zadanie z przyporządkowaniem obrazków do opisów

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Kliknij na nazwę kadru i odczytaj, czym charakteryzuje się dana kompozycja:

Kompozycja zamknięta

Kompozycja otwarta

Zwróć uwagę jakie znaczenie w fotografii odgrywa linia. Obejrzyj pokaz i przeczytaj o znaczeniu linii w fotografii.

Animacja: Znaczenie linii w fotografii

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DhH7NBlFCOtwiera się w nowym oknie

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Mocne punkty kompozycji

Robiąc zdjęcie, pamiętaj, że niezwykle istotne jest ułożenie najważniejszych obiektów (plam) w kadrze obrazu, tak aby wywierały na odbiorcę największy wpływ. Miejsca ułożenia najważniejszych elementów na obrazie wyznaczane są za pomocą tzw. „złotego podziału” oraz dzięki stosowaniu „zasady trójpodziału”.

Ćwiczenie 3

Przyjrzyj się następującym fotografiom. Zwróć uwagę na elementy, które są na niej szczególnie ważne. Możesz zmienić ich położenie, korzystając z interaktywnych możliwości ćwiczenia. Który efekt wydaje ci się najlepszy? Przeczytaj o właściwym kadrowaniu istotnych elementów na fotografii.

Interaktywna zabawa: Złoty podział

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DhH7NBlFCOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Anna Koludo, Katarzyna Koludo-Durkiewicz, Grzegorz Zwoliński, licencja: CC BY 3.0.

Zasada trójpodziału

Fotografowie uprościli metodę wyznaczania mocnych punktów. Zastosowali w tym celu trójpodział kadru.

Boki prostokąta zostały podzielone na trzy odcinki i połączone liniami. Miejsca przecięć wyznaczają mocne punkty obrazu, w których należy umieścić główny motyw zdjęcia. Zwróć uwagę, może w twoim aparacie cyfrowym uda ci się wywołać tę funkcję i zobaczysz charakterystyczne linie trójpodziału na wyświetlaczu.

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Linie poziome to dobre miejsce do umieszczenia np. linii horyzontu na zdjęciu. Jeśli chcesz zwrócić uwagę widza na niebo, linie horyzontu należy umieścić na dolnej linii. Jeśli bardziej znacząca jest dla ciebie dolna część zdjęcia (góry, las, morskie fale), linie horyzontu należy umieścić w górnej linii. Wówczas zdjęcie staje się bardziej atrakcyjne, niż w przypadku przecięcia linii horyzontu w połowie.

Zapisywanie obrazu w różnych formatach graficznych

Wiesz już, w jaki sposób należy zapisać rezultat twojej pracy w postaci obrazu graficznego. Nie wiesz jednak, jak istotny jest wybór rodzaju pliku, w którym zapiszesz ten obraz. Dlatego zapoznaj się z różnymi rodzajami formatów zapisywania plików graficznych, które będą decydować, między innymi, o jakości twojego obrazu. Najistotniejszymi kryteriami, wyboru formatu graficznego, powinny być:

- jakość i wielkość drukowanego obrazu,

- oszczędność miejsca na dysku,

- szybkość otwierania i zapisywania obrabianej grafiki,

- wymagania wynikające z przeznaczenia grafiki (na przykład umieszczenie grafiki na stronie www),

- dopasowanie do wymogów stawianych przez program, z którego korzystamy.

Do bardziej popularnych formatów należą:

BMP – zapisuje wszystkie piksele obrazu i ich rozmieszczenie. Obrazy cyfrowe, zwłaszcza fotografie składają się z coraz większej liczby pikseli, co powoduje coraz większe rozmiary plików graficznych. Format BMP staje się coraz mniej popularny z powodu wielkości plików graficznych.

JPG – jest formatem wykorzystywanym w fotografii cyfrowej. W tym formacie obrazy podlegają kompresji stratnej co oznacza, że wartości barw poszczególnych pikseli mogą się różnić względem obrazu oryginalnego. Jednakże ze względu na ograniczoną percepcję wizualną człowieka, różnice te mogą być dla nas zupełnie niezauważalne. Dzięki zastosowaniu kompresji stratnej, wielkość obrazów przechowywanych w formacie JPG może być około 20 razy mniejsza niż w formacie BMP. Z tego względu format ten jest bardzo często wykorzystywany w publikacjach internetowych oraz przez amatorów grafiki (fotografii) cyfrowej . Format JPG nie umożliwia przechowywania informacji o przezroczystości obrazu.

PNG – jest formatem coraz częściej wykorzystywanym w fotografii cyfrowej. Kompresuje obrazy, zmniejszając znacznie ich objętość. Jego podstawowym atutem jest zachowanie przezroczystości i wcześniejszej liczby kolorów, wykorzystanych w zapisywanym obrazie.

GIF – jest formatem, który potrzebuje dla swoich plików bardzo mało miejsca. Dzieje się tak z powodu ograniczonej liczby kolorów (256). Fakt ten znacząco wpływa na jakość fotografii kolorowej. Znakomicie natomiast prezentuje fotografie w odcieniach szarości. Stosowanie tego formatu jest wskazane przy projektowaniu różnego rodzaju znaków graficznych, wymagających wykorzystania niewielkiej liczby kolorów.

TIFF – jest formatem, który zapewnia bardzo wysoką jakość obrazu. Znalazł zastosowanie w tworzeniu albumowych publikacji, w których prezentowane są najwyższej klasy fotografie. Format ten wymaga jednak dużo miejsca na dysku. Z powodu wielkości plików nie nadaje się do zastosowań internetowych.

Przypatrz się, jak wygląda obraz zapisany w różnych formatach.

Interaktywna zabawa: Obraz zapisany w róznych formatach

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DciA0eb1jOtwiera się w nowym oknie

Różnice pomiędzy podstawowymi formatami zapisu plików graficznych

Formatów zapisów plików graficznych jest znacznie więcej. W kolejnych latach nauki dowiesz się znacznie więcej o specyfice zapisywania plików graficznych w różnych formatach.

Cyfrowa obróbka fotografii

Po wykonaniu zdjęcia aparatem cyfrowym lub zeskanowaniu już wcześniej wywołanej fotografii okazuje się często, że nie spełnia ono twoich oczekiwań i wymaga kolejnej obróbki, ponownego kadrowania lub po prostu stworzenia twojej własnej wizji obrazu. Do tego celu należy wykorzystać odpowiedni edytor grafiki rastrowej. Producenci proponują szerokie oferty, wśród których znajdziesz programy w chmurze internetowej, do wykorzystania za darmo. Te najbardziej profesjonalne wymagają zakupu ich licencji. Oferują one bardzo bogaty zestaw funkcji modyfikujących obraz.

Do podstawowych funkcji tego typu programów należą:

- zmiana rozmiaru obrazu,

- wykonywanie retuszu,

- zmiana kolorystyki obrazu,

- zmiana kontrastu i jasności obrazu,

- kadrowanie i zmiana wielkości, prostowanie i zniekształcanie obrazu,

- łączenie obrazów oraz ich dopasowanie,

- stosowanie efektów specjalnych,

- dodawanie tekstu do obrazu,

- tworzenie własnych kompozycji z istniejących elementów i elementów dorysowanych.

Podczas zajęć lekcyjnych zapoznasz się z niektórymi możliwościami poprawiania jakości zdjęć, jak i ich modyfikowania. Cel ten możesz osiągnąć, wykonując zadania z podręcznika.

Zmiana rozmiaru fotografii

Już wiesz, że fotografia cyfrowa posiada strukturę bitmapy, a więc jest złożona z pikseli. Ich liczba jest uzależniona od możliwości aparatu cyfrowego lub skanera. Musisz wiedzieć, że liczba pikseli w fotografii powinna być dostosowana do jej przeznaczenia. Dlaczego? Otóż zdjęcia z większą liczbą pikseli zajmują więcej miejsca w pamięci komputera. W przypadku umieszczania zdjęć na stronach internetowych zależeć ci będzie, aby pliki zawierające zdjęcia były jak najmniejsze. Ćwiczenie, które wykonasz pokaże ci, w jaki sposób dokonywać zmiany wielkości fotografii, zmieniając liczbę pikseli.

Ćwiczenie 1

Otwórz plik waran. Odczytaj rozmiar dłuższego boku fotografii. Powinien wynosić 1000 pikseli. Dokonaj zmiany tego rozmiaru na 200 pikseli, zachowując proporcje przy zmianie rozmiaru drugiego boku.

Plik do pobrania

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

Aby wykonać to ćwiczenie:

- Uruchom program graficzny i otwórz plik waran.

- Wywołaj funkcję zmiany rozmiaru obrazu.

- Zaznacz opcję zachowania proporcji podczas zmiany rozmiaru.

- Odczytaj rozmiary obrazu w pikselach.

- Wpisz nową wartość liczby pikseli i potwierdź ją.

- Zapisz plik pod nazwą waran mały.

Obejrzyj film pokazujący, w jaki sposób można zmienić rozmiar obrazka w programie GIMP.

Film: Zmiana rozmiaru obrazka w programie GIMP

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Film: Zmiana rozmiaru obrazka w programie GIMP

Poprawa jasności, kontrastu i kadrowania fotografii

Wykonana przez ciebie fotografia nie zawsze ci się podoba. Patrzysz na nią i zastanawiasz się, dlaczego jest zbyt mało wyraźna, a może za ciemna; zauważasz, że horyzont jest ułożony pochyło. Możesz poprawić takie zdjęcie, korzystając z programu graficznego.

Ćwiczenie 2

Otwórz plik o nazwie horyzont i zmień kontrast, jasność obrazu oraz dokonaj korekty linii horyzontu.

Plik do pobrania

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Zobacz, jaki może być efekt końcowy wykonanego zadania.

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Jeśli masz problemy z wykonaniem zadania, skorzystaj z dodatkowych informacji.

Wskazówka

Aby wykonać to ćwiczenie:

- Uruchom program graficzny i otwórz plik horyzont.

- Wprowadź pomocniczą poziomą linię horyzontu i obróć zdjęcie, tak aby linia horyzontu na zdjęciu pokryła się linią pomocniczą.

- Wykadruj zdjęcie zgodnie z zasadami kompozycji obrazu.

- Wywołaj funkcję zmiany jasności i kontrastu obrazu i wykorzystaj ją do zmiany wyglądu fotografii.

- Zapisz plik pod nazwą prosty horyzont.

Obejrzyj film pokazujący, w jaki sposób można poprawić jakość fotografii w programie GIMP.

Film: Poprawa jakości fotografii w programie GIMP

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Film: Poprawa jakości fotografii w programie GIMP

Retusz fotografii

Wyobraź sobie sfotografowane owoce: jabłka, gruszki, śliwki… Niestety, nie wszystkie owoce wyglądają idealnie. Na ich powierzchni widnieją małe plamki. W rzeczywistości trudno byłoby poprawić wygląd takich owoców, ale w fotografii jest to możliwe. Efekt takiego działania na pewno cię zaskoczy.

Ćwiczenie 3

Otwórz plik o nazwie retusz i dokonaj retuszu zdjęcia jabłka. Jeśli masz problemy z wykonaniem zadania skorzystaj z dodatkowych informacji.

Plik do pobrania

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Zobacz, jaki może być efekt końcowy wykonanego zadania.

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

Aby wykonać to ćwiczenie:

- Uruchom program graficzny i otwórz plik retusz.

- Wybierz narzędzie do retuszu (np. stempel, łatka lub inne).

- Korzystając z wybranych narzędzi, usuń plamki na owocu poprzez naniesienie na nie fragmentu obrazu bez wad.

- Zapisz plik pod nazwą wykonany retusz.

Obejrzyj film pokazujący, w jaki sposób można dokonać retuszu sfotografowanego obiektu w programie GIMP.

Film: Retusz sfotografowanego obiektu w programie GIMP

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Film: Retusz sfotografowanego obiektu w programie GIMP

Zaawansowany retusz fotografii

W starych rodzinnych albumach, masz na pewno wiele cennych dla twojej rodziny fotografii. Niektóre są bardzo zniszczone i trudno rozpoznać na nich poszczególne osoby. Po zeskanowaniu takiego zdjęcia, możesz je poprawić, retuszując różne zadrapania, ślady po zgięciach i plamy. Zastosuj w tym celu poznane wcześniej funkcje klonowania i łatki. Pamiętaj jednak, że takie operacje przeprowadza się na powiększeniu zdjęcia, aby dokładniej widzieć wady zdjęcia i osiągnięty efekt retuszowania.

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 4

Ćwiczenie wykonaj podobnie jak poprzednie. Wykaż się jednak dużo większą cierpliwością, gdyż w tym zadaniu musisz wykonać więcej tego typu operacji i z większą precyzją. Otwórz plik o nazwie ulica i dokonaj retuszu starego, zniszczonego zdjęcia. Znajdują się na nim ślady od zagięć, występują na nim plamy i zadrapania.

Plik do pobrania

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Jeśli masz problemy z wykonaniem zadania, skorzystaj z dodatkowych informacji.

Wskazówka

Aby wykonać to ćwiczenie:

1. Uruchom program graficzny i otwórz plik ulica.

2. Wybierz narzędzie do retuszu (np. stempel, łatka lub inne).

3. Dobieraj narzędzia i jego parametry do rodzaju uszkodzenia zdjęcia. Wykorzystaj je do likwidacji kolejnych uszkodzeń na fotografii.

4. Zapisz plik pod nazwą ulica jak nowa.

Zmiana kolorystyki fotografii

Kolorowe zdjęcia możesz zmienić na zdjęcia w odcieniach szarości lub w odcieniach sepii. Wyglądają one wtedy, jakby były wykonane wiele lat temu.

Ćwiczenie 5

Dokonaj zmiany w pliku ruiny kościoła, aby uzyskać efekt podobny do przedstawionego na ilustracji.

Plik do pobrania

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Zobacz, jaki może być efekt końcowy wykonanego zadania.

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Jeśli masz problemy z wykonaniem zadania, skorzystaj z dodatkowych informacji.

Wskazówka

Aby wykonać to ćwiczenie:

- Uruchom program graficzny i otwórz plik ruiny kościoła.

- Poszukaj i wywołaj funkcję zmiany kolorów i nasycenia kolorów, wybierz odpowiednią opcję i dokonaj zmiany kolorystyki.

- Obserwuj, jak zmienia się wygląd fotografii.

- Zatwierdź wykonywaną operację w momencie, gdy efekt spełni twoje oczekiwania.

- Zapisz plik pod nazwą stary kościół.

Obejrzyj film pokazujący, w jaki sposób można dokonać zmiany kolorystyki fotografii w programie GIMP.

Film: Zmiana kolorystyki fotografii w programie GIMP

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Film: Zmiana kolorystyki fotografii w programie GIMP

Kopiowanie obiektów

W cyfrowej obróbce fotografii istnieje możliwość tworzenia duplikatu (kopii) prezentowanych obiektów. Funkcja stempla znakomicie się do tego nadaje.

Ćwiczenie 6

Otwórz plik o nazwie ptak Wykorzystaj funkcję stempla do powielenia obrazu ptaka.

Plik do pobrania

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Efektem będzie fotografia prześlicznej parki ptaków.

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Jeśli masz problemy z wykonaniem zadania, skorzystaj z dodatkowych informacji.

Wskazówka

Aby wykonać to ćwiczenie:

- Uruchom program graficzny i otwórz plik ptak.

- Uruchom funkcję stempla.

- Wskaż fragment zdjęcia, który chcesz powielić, zgodnie z poleceniami programu, w tym przypadku ptaka.

- Wrysuj kopię ptaka tuż obok już istniejącego, tak aby wskaźnik stempla znajdował się w obszarze powielanego (oryginalnego) ptaka.

- Zapisz plik pod nazwą dwa ptaki.

Obejrzyj film pokazujący, w jaki sposób można dokonać powielenia wybranych fragmentów zdjęcia w programie GIMP.

Film: Powielenie wybranych fragmentów zdjęcia w programie GIMP.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Film: Powielenie wybranych fragmentów zdjęcia w programie GIMP.

Zmiana kolorystyki wybranego obszaru fotografii

W dotychczasowych ćwiczeniach cały obszar zdjęcia był modyfikowany. Dzięki zastosowaniu techniki zaznaczania wybranych obszarów obrazu, możesz dokonać zmian w wyznaczonym przez ciebie fragmencie fotografii.

Ćwiczenie 7

Wyobraź sobie możliwość zmiany koloru oczu wybranej osoby. W rzeczywistości jest to bardzo trudne lub niemożliwe, w fotografii nie powinno ci sprawić żadnego problemu przeprowadzenie takiej operacji. Swój eksperyment wykonaj, zmieniając kolor oczu kota.

Plik do pobrania

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Zdjęcie po wykonaniu ćwiczenia może prezentować się następująco.

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Jeśli masz problemy z wykonaniem zadania, skorzystaj z dodatkowych informacji.

Wskazówka

Aby wykonać to ćwiczenie:

- Uruchom program graficzny i otwórz plik Mrusia.

- Zastosuj zaznaczenie eliptyczne w celu zaznaczenia obu oczu kota. W trakcie wykonywania tego ćwiczenia pamiętaj o zaznaczeniu opcji dodawania zaznaczonych obszarów. Tylko wtedy uzyskasz zaznaczenie dwóch rozdzielnych obszarów.

- Zmień kolor oczu, korzystając z funkcji, znanej ci już z poprzednich ćwiczeń, zmiany kolorów.

- Zapisz plik pod nazwą Zielonooka Mrusia.

Obejrzyj film pokazujący, w jaki sposób można dokonać zmiany koloru oczu kota w programie GIMP.

Film: Zmiana koloru oczu kota w programie GIMP

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Film: Zmiana koloru oczu kota w programie GIMP

Zmiana koloru wybranego obszaru tła

Wiesz już, w jaki sposób możesz dokonać zmiany kolorystyki zaznaczonego fragmentu fotografii. Może jednak się zdarzyć, że zaznaczony fragment powinien pozostać niezmieniony, a wszystko poza nim powinno ulec zmianie. Wyobraź sobie, że fotografia przedstawia drogą ci osobę. W jaki sposób można ją wyróżnić na zdjęciu? Jest wiele metod, aby to osiągnąć. Jedną z nich jest zmiana tła na odcienie szarości.

Ćwiczenie 8

Wyróżnij fotografię maku i trzech makówek na tle łąki. Czerwony kolor kwiatu będzie wyróżniał się na tle łąki przedstawionej w odcieniach szarości.

Plik do pobrania

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Zdjęcie po wykonaniu ćwiczenia może prezentować się następująco.

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Jeśli masz problemy z wykonaniem zadania, skorzystaj z dodatkowych informacji.

Wskazówka

Aby wykonać to ćwiczenie:

- Uruchom program graficzny i otwórz plik mak.

- Zaznacz kwiat i makówki za pomocą wybranego narzędzia do zaznaczania.

- Odwróć zaznaczenie, aby tylko mak nie był zaznaczony na zdjęciu.

- Zmień kolorowy obraz zaznaczonego tła na odcienie szarości.

- Zapisz plik pod nazwą czerwony mak.

Obejrzyj film pokazujący, w jaki sposób można wyróżnić w fotografii mak poprzez wykorzystanie programu GIMP.

Film: Wyróżnienie w fotografii w programie GIMP

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: A.Koludo, K.Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Film: Wyróżnienie w fotografii w programie GIMP

Formatowanie akapitowe tekstu

Znasz już podstawowe możliwości formatowania tekstu. Potrafisz wybrać krój czcionki, określić jej wielkość oraz inne cechy np. kolor, pogrubienie czy pochylenie. Wiesz również, że aby wprowadzić powyższe zmiany w tekście należy najpierw zaznaczyć odpowiedni jego fragment. Może to być cały tekst, wyraz lub jeden znak. W przypadku wyrazu wystarczy ustawić kursor w dowolnym miejscu w wyrazie. Dlatego formatowanie takie nazywa się często formatowaniem znakowym.

Zanim rozpoczniesz wprowadzanie zmian w obrębie akapitów, przypomnij sobie, znaczenie akapitu w edytorze tekstu.

Pisząc teksty za pomocy komputera nie musisz zastanawiać się, w którym momencie przejść do następnego wiersza. Kursor sam rozpoznaje koniec linii i po dojściu do prawego marginesu przechodzi do linii następnej. Dopiero, kiedy chcesz rozpocząć nową myśl rozpoczynasz nowy akapit – naciskasz klawisz Enter. Użycie Klawisza Enter kończy jeden akapit i rozpoczyna następny. W ten sposób dzielisz tekst na akapity.

Jak rozpoznać, w których miejscach tekstu został użyty klawisz Enter?

Edytory tekstu mają funkcję wyświetlania znaków niedrukowanych. Jeśli włączysz tę opcję na ekranie zobaczysz znaki niedrukowane m. in.:

- kropkę – niedrukowany znak spacji widoczny pomiędzy wyrazami.

- znacznik końca akapitu w postaci ¶ – niedrukowany znak widoczny na końcu akapitu.

Włączenie opcji pokazującej znaki niedrukowane bardzo pomaga w tworzeniu dokumentu tekstowego. Na przykład znak w postaci kropki pomiędzy wyrazami oznacza jednokrotne użycie klawisza spacji. Jeśli kropek między wyrazami jest więcej, zgodnie z zasadami edycji tekstu wiesz, że jest to błąd i należy usunąć zbędne spacje. Tak więc znaki niedrukowane pomagają w edycji tekstu.

Znaki niedrukowane umożliwiają określenie akapitów. Akapit, to tekst zawarty między dwoma znacznikami końca akapitu.

W przyszłości poznasz inne znaki niedrukowane i nauczysz się korzystać z informacji w nich zawartych.

Pamiętaj, że znaki niedrukowane są widoczne tylko na ekranie monitora, nie są drukowane. W każdej chwili możesz odznaczyć przycisk znaków niedrukowanych tak, by nie były widoczne na ekranie.

Ćwiczenie 1

Na przykładzie fragmentu powieści Henryka Sienkiewicza „W pustyni i w puszczy” zobacz, jak wyglądają znaki niedrukowane spacji i końca akapitu. W tym celu włącz opcje Pokaż znaki niedrukowane.

Interaktywne zadanie z włączaniem opcji: Pokaż znaki niedrukowane

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/Dmmzh48ZSOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Grzegorz Zwoliński, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

Przyjrzyj się tekstowi z poprzedniego zadania i odpowiedz, z ilu akapitów składa się zaprezentowany fragment?.

Interaktywne zadania z wyborem odpowiedzi

Źródło: Jarosław Koludo, licencja: CC BY 3.0.

W tym rozdziale zajmiemy się formatowaniem akapitowym , czyli wprowadzaniem zmian odnoszących się jednocześnie do całego akapitu.

Formatowanie akapitowe to np. wyrównywanie tekstu względem marginesów, które znasz z klasy czwartej. W dalszej części tego rozdziału nauczysz się:

- zmieniać odstępy między wierszami w akapicie,

- zmieniać odstępy między akapitami,

- tworzyć wcięcia pierwszego wiersza akapitu lub całego akapitu,

- zmieniać kolor tła dla akapitu,

- wstawiać obramowanie i cieniowanie akapitu.

Niektóre z tych zmian np. odstępy między wierszami w akapicie, odstępy pomiędzy kolejnymi akapitami czy wcięcia pierwszych wierszy akapitu sprawiają, że tekst jest przejrzysty i czyta się go łatwiej.

Aby wprowadzić zmiany w jednym akapicie, nie musisz go zaznaczać. Wystarczy, że ustawisz kursor w dowolnym jego miejscu, a następnie wybierzesz odpowiednie polecenia. Znajdziesz je w grupie narzędzi Akapit.

Ważne!

Pamiętaj, jeśli jednak zmiany mają dotyczyć kilku akapitów, należy je wszystkie zaznaczyć.

Okno dialogowe Akapit możesz uruchomić korzystając z menu kontekstowego (menu podręcznego). Aby to zrobić, kliknij prawym przyciskiem myszy w dowolnym miejscu wybranego akapitu i wybierz polecenie Akapit. Otworzy się okno dialogowe Akapit, w którym możesz wykonać bardziej precyzyjne zmiany.

Zobacz w wybranym edytorze tekstu, jakie ustawienia możesz zmienić z poziomu okna dialogowego Akapit.

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Wcięcie akapitu

Wcięcie to przesunięcie wierszy akapitu względem pozostałego tekstu. Wcięcie może dotyczyć całego akapitu lub jego pierwszego wiersza.

Do szybkiego uzyskania wcięć służą suwaki umieszczone na górnej linijce tzw. znaczniki wcięć.

Ćwiczenie 3

Na przykładzie fragmentu powieści Henryka Sienkiewicza „W pustyni i w puszczy” sprawdź, jak za pomocą suwaków umieszczonych na górnej linijce można zmieniać ustawienia akapitów.

Interaktywne zadanie: Zmiana wcięć akapitów

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/Dmmzh48ZSOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Grzegorz Zwoliński, licencja: CC BY 3.0.

Najczęściej stosuje się wcięcie pierwszego wiersza. To znaczy tylko pierwsze wiersze kolejnych akapitów są przesunięte względem pozostałych. Wcięcia pierwszego wiersza stosuje się w celu poprawy czytelności tekstu.

Wcięcie całego akapitu stosuje się w celu wyróżnienia tego akapitu: można zastosować wcięcie od strony lewego marginesu, prawego marginesu lub obu marginesów jednocześnie. Do wykonania wcięcia całego akapitu mogą posłużyć przyciski Zwiększ wcięcie/Zmniejsz wcięcie, znajdujące się na pasku narzędzi (wstążce).

Ćwiczenie 4

Pobierz i otwórz plik Baobab_1, a następnie wykonaj kolejne polecenia:

- Wyświetl znaki niedrukowane i sprawdź, ile akapitów znajduje się w tekście.

- Sprawdź, jak działają i za co są odpowiedzialne znaczniki wcięć.

- Ustaw wcięcia pierwszego wiersza akapitów na 2 cm.

- Dopisz do tekstu kolejny akapit zawierający autora i tytuł powieści. Henryk Sienkiewicz, „W pustyni i w puszczy” (fragment).

- Odpowiedz na pytanie: Czy widzisz różnicę w formatowaniu dopisanego akapitu? Jeśli tak, to jaką? Przedyskutuj z kolegami swoje spostrzeżenia.

- W ostatnim akapicie wykonaj wcięcie 4 cm z lewej strony.

- Zapisz plik pod tą samą nazwą.

Ćwiczenie możesz wykonać na dowolnym tekście. Na przykład napisz tekst o miejscowości, w której mieszkasz lub opisz bohatera ostatnio przeczytanej lektury.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, skorzystaj ze wskazówki i filmu.

Plik do pobrania

Źródło: Lidia Aparta <l.aparta@gmail.com>, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

- Otwórz załączony plik lub napisz tekst np. o miejscowości, w której mieszkasz. Postaraj się napisać minimum trzy akapity tekstu.

Uwaga: Jeśli górna linijka nie jest w widoczna należy ją uaktywnić. W grupie narzędzi Widok odszukaj i zaznacz opcję Linijka.

- Zaznacz cały tekst, a następnie za pomocą znacznika wcięcia pierwszego wiersza umieszczonego na linijce, ustaw wcięcie na 2 cm. Pierwsze wiersze akapitów zostaną przesunięte – wcięte.

- W edytorze tekstu odszukaj polecenia, które wyświetla znaki niedrukowane i włącz je. Łatwo je rozpoznasz po ikonie przedstawiającej symbol końca akapitu.

W programie MS Word polecenie to nazywa się Pokaż wszystko i znajduje się w zakładce Narzędzia główne w grupie Akapit.

W programie LibreOffice Writer odszukaj polecenia Znaki niedrukowane na pasku narzędzi.

- Ustaw kursor na końcu tekstu i przejdź do następnego akapitu. W tym celu naciśnij klawisz Enter.

- Zwracaj uwagę na znaki niedrukowane. Znak końca akapitu oraz znak spacji. Jeśli np. popełnisz błąd i dwukrotnie naciśniesz spację, zobaczysz to od razu w postaci dodatkowego znaku.

- Wpisz tekst w kolejnym akapicie.

- Zwróć uwagę, że kursor w pierwszym wierszu nowego akapitu automatycznie uwzględnił ustawione wcześniej wcięcie 2cm.

- Ustaw kursor w ostatnim akapicie. Wybierz znacznik wcięcia z lewej i przesuń go na pozycję 4cm.

- Zapisz dokument do pliku nadając mu odpowiednią nazwę.

Zobacz na filmie, jak za pomocą znacznika ustawić wcięcie pierwszego wiersza.

Film: Jak za pomocą znacznika ustawić wcięcie pierwszego wiersza

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Film: Jak za pomocą znacznika ustawić wcięcie pierwszego wiersza

Pokaż rozwiązanie

Interlinia

Interlinia to odstęp pomiędzy wierszami w akapicie. Wybierając odpowiednią opcję możesz zdecydować, czy odstępy te będą większe, czy mniejsze. Zobacz, jak wygląda ten sam tekst z różnymi wartościami interlinii.

Ćwiczenie 5

Na przykładzie fragmentu powieści Henryka Sienkiewicza „W pustyni i w puszczy” zobacz jak prezentuje się tekst z różnymi ustawieniami interlinii.

Interaktywne zadanie: Zmiana interlinii

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/Dmmzh48ZSOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Grzegorz Zwoliński, licencja: CC BY 3.0.

Aby zmienić odstęp pomiędzy wierszami w akapicie, wybierz odpowiednią opcję w poleceniu Interlinia na pasku narzędzi (Wstążce) lub z poziomu okna dialogowego Akapit zmień parametry interlinii.

Ćwiczenie 6

Otwórz plik utworzony w poprzednim zadaniu lub pobierz plik Baobab_2. Zmień interlinię w tekście w następujący sposób: w pierwszym akapicie ustaw odstęp 1, w drugim 1,5, w kolejnych - podwójny. Zapisz zmiany w pliku pod tą samą nazwą.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, skorzystaj ze wskazówki i filmu.

Plik do pobrania

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

Aby zmienić odległość między wierszami w akapicie:

- Ustaw kursor tekstowy w dowolnym miejscu akapitu.

- Wybierz narzędzie Interlinia i ustaw je na żądanej pozycji.

- Możesz skorzystać z menu kontekstowego i w oknie dialogowym Akapit wybierać odpowiednie ustawienie dla interlinii.

- Jeżeli kilka akapitów ma mieć taką samą interlinię, pamiętaj o wcześniejszym zaznaczeniu tych akapitów.

- Zapisz sformatowany tekst pod tą samą nazwą.

Obejrzyj pokaz i sprawdź, jak zmienić ustawienia interlinii.

Animacja: Zmiana odstępu między wierszami

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/Dmmzh48ZSOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Pokaż rozwiązanie

Odstępy między akapitami

Jeśli ustawisz odpowiednie odstępy między akapitami, tekst od razu zyska na przejrzystości. Taki tekst czyta się lepiej i łatwiej się po nim poruszać. Najczęściej odstępy między akapitami są takie same dla całego tekstu. Można to zrobić przed rozpoczęciem edycji tekstu lub po jej zakończeniu.

Ćwiczenie 7

Na przykładzie fragmentu powieści Henryka Sienkiewicza „W pustyni i w puszczy” zobacz jak można zmieniać odstępy między akapitami.

Interaktywne zadanie: Zmiana odstępu między akapitami

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/Dmmzh48ZSOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Grzegorz Zwoliński, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 8

Otwórz plik Baobab_2 z poprzedniego zadania i ustaw odstępy pomiędzy akapitami przed i po akapicie na 12pkt. Zapisz zmiany w pliku pod tą samą nazwą.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, skorzystaj ze wskazówki.

Wskazówka

- Otwórz plik Baobab_2.

- Zaznacz cały tekst – wszystkie akapity.

- Uruchom menu kontekstowe i wybierz polecenie Akapit.

- W oknie dialogowym Akapit wybierz odstępy przed i po akapicie na 12 pkt.

- Zapisz zmiany w pliku pod tą samą nazwą.

Obejrzyj pokaz i sprawdź, jak zmieniać odstępy między akapitami.

Animacja: Zmiana odstępu między akapitami

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/Dmmzh48ZSOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Pokaż rozwiązanie

Grafika w tekście

Otaczanie obrazu tekstem

Elementy graficzne np. obrazy, zdjęcia, rysunki czy ClipArty uatrakcyjniają wygląd dokumentów tekstowych. Umiesz już wstawiać te elementy do tekstu. Czy potrafisz umieścić je w dowolnym miejscu na stronie? W tym rozdziale nauczysz się to robić.

Zwróć uwagę, jak wygląda rozplanowanie tekstu i ilustracji w szkolnych podręcznikach i lekturach, obejrzyj czasopisma i gazety. Bardzo często obrazy umieszczone na stronie otoczone są tekstem lub rozdzielają tekst, a czasami są tłem dla tekstu.

Wstawiona grafika może być umieszczona w tekście na wiele sposobów. Zobacz przykłady.

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Aby element graficzny przesunąć w dowolne miejsce strony, zaznacz go i odszukaj narzędzia odpowiedzialne za tzw. Zawijanie tekstu lub Opływanie tekstu. Sprawdź, jak działają te narzędzia.

Ćwiczenie 1

Pobierz i otwórz plik Baobab. Wstaw do tekstu rysunek tak, by był otoczony tekstem ze wszystkich stron. Zobacz przykładowe rozwiązanie zadania. Rysunek możesz wykonać samodzielnie lub skorzystać z załączonego do zadania pliku graficznego.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania skorzystaj ze wskazówki i filmu.

Plik do pobrania

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Plik do pobrania

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

Aby wstawić grafikę w dowolne miejsce tekstu:

- Ustaw kursor w miejscu, w którym chcesz wstawić obraz, a następnie wstaw obraz do tekstu. Nie przejmuj się niedokładnością wyboru miejsca oraz tym, że wstawiony obraz mógł popsuć obecny układ tekstu. Za chwilę to skorygujesz.

- Zaznacz wstawiony obraz i dostosuj jego wielkość do tekstu.

- Odszukaj polecenia Zawijanie tekstu (Opływanie tekstu).

W programie MS Word 2013 rozwiń polecenie Opcje układu i sprawdź, jak działają polecenia Równo z tekstem i Z zawijaniem tekstu. Zwróć uwagę, że kiedy zaznaczysz grafikę (klikniesz na niej lewym przyciskiem myszy), na Wstążce zostanie uruchomiona dodatkowa zakładka Formatowanie z narzędziami do modyfikacji wstawionych obrazów. Znajdziesz tam również polecenia odpowiedzialne za położenie obrazu na stronie (Położenie) i zawijanie tekstu (Zawijaj tekst).

W programie LibreOffice Writer kliknij na obrazie prawym przyciskiem myszy i wybierz polecenie Opływanie, a następnie wybierz odpowiedni układ.

- Wybierając odpowiedni układ, zmień sposób otaczania obrazu tekstem. Sprawdź, jak działają pozostałe przyciski.

- Skoryguj położenie obrazu, przesuwając go w wybrane miejsce strony.

- Zapisz plik pod tą samą nazwą.

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz na filmie, jak zmienić sposób otaczania obrazu tekstem.

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Pokaż rozwiązanie

Formatowanie grafiki w dokumencie tekstowym

Wstawiony element graficzny możesz poddać dodatkowym modyfikacjom, np.:

- przyciąć obraz;

- precyzyjnie ustalić wielkość obrazu;

- przesunąć obraz do przodu względem innych obiektów na stronie;

- zmienić styl obrazu np. krawędzie obramowania i wstawić dodatkowe efekty m.in. cieniowanie;

- zmienić np. kolorystykę obrazu, jasność i kontrast, przezroczystość.

Sprawdź, jakie możliwości formatowania obrazów ma twój edytor tekstu?

Ćwiczenie 2

Otwórz pliku utworzony w poprzednim zadaniu. Wstawiony do tekstu obraz:

- Przytnij, aby zlikwidować zbędny margines lub aby był widoczny detal.

- Ustaw odcień szarości i rozjaśnij obraz.

- Ustaw żółty kolor ramki o grubości 1pkt.

- Ustaw szary cień.

Zadanie możesz wykonać korzystając z załączonych plików. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania skorzystaj ze wskazówki i filmu.

Plik do pobrania

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Plik do pobrania

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

Zaznacz wstawiony obraz a następnie użyj odpowiednich narzędzi formatowania aby osiągnąć zamierzony cel:

- Przytnij obraz.

- Ustaw odcień szarości i rozjaśnij obraz.

- Wybierz kolor ramki.

- Ustaw szary cień.

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz na filmie, jak wykorzystać narzędzia formatowania obrazu.

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Pokaż rozwiązanie

Wstawianie pola tekstowego

Pole tekstowe to bardzo przydatne narzędzie, które ułatwia rozplanowanie grafiki i tekstu na stronie. Stosując pola tekstowe mamy swobodę w rozmieszczeniu tekstu na stronie. Przykładem stosowania pól tekstowych są np. podpisy do wstawionych obrazów lub opis rysunku. Zobacz przykłady zastosowania pola tekstowego.

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Tekst umieszczony w polu tekstowym możesz dowolnie modyfikować, stosując znane ci narzędzia formatowania tekstu. Pole tekstowe, podobnie jak obraz, możesz umieścić w dowolnym miejscu strony. Do formatowania pola tekstowego stosuje się podobne narzędzia jak do wstawionych obrazów czy ozdobnych napisów.

Ćwiczenie 3

Wyszukaj w Internecie sześć obrazów przedstawiających herby dowolnych miast Polski. W dostępnym edytorze tekstu otwórz nowy dokument i wstaw herby rozmieszczając je równomiernie na stronie. Pod każdym herbem wpisz miasto, które reprezentuje. Do opisu wykorzystaj narzędzia Pola tekstowego.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania skorzystaj ze wskazówki i filmu.

Wskazówka

- Wyszukaj w zasobach internetu sześć obrazów przedstawiających herby dowolnych miast Polski.

- Zwróć uwagę, aby żaden obraz w dokumencie tekstowym nie był zaznaczony w chwili wstawiania kolejnego obrazu.

- Rozmieść obrazy równomiernie na stronie, ustal ich odpowiednią wielkość. Zastosuj narzędzia Zawijania tekstu /Opływania i wybierz Przed tekstem.

- Pod pierwszym herbem wstaw pole tekstowe i wpisz nazwę miasta. Zastosuj narzędzia Zawijania tekstu /opływania i wybierz Przed tekstem.

- Stosując polecenie kopiuj i wklej, skopiuj pole tekstowe, przesuń je pod następny obraz i zmień nazwę miasta.

- Powtórz poprzedni krok dla wszystkich obrazów.

- Zapisz plik pod nazwą herby_miast.

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz na filmie, jak wykorzystać narzędzia formatowania obrazu.

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 4

W dowolnym edytorze tekstu wykonaj swoją wizytówkę. Wykorzystaj pole tekstowe.

Wstawianie ozdobnych napisów

Dokument tekstowy możesz wzbogacić ozdobnym tytułem, stosując do tego celu odpowiednie opcje dostępne w edytorach tekstu. Na przykład w programie MS Word będzie to obiekt WordArt a w edytorze LibreOffice Writer Galeria Fontwork. Sprawdź, jakie możliwości mają te narzędzia.

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Dekoracyjne napisy najczęściej stosuje się, jako tytuły lub nagłówki. Ozdobny tekst możesz wykorzystać np. do wykonania zaproszeń lub dyplomów.

Wstawione napisy możesz modyfikować na wiele sposobów, np.: zmienić krój czcionki, kolor konturu i wypełnienie, styl kształtów.

Ponieważ tekst ozdobny jest obiektem graficznym, aby umieścić go w wybranym miejscu strony, postępuj podobnie, jak w przypadku wstawionego obrazu, odpowiednio zmieniając otoczenie tekstem.

Ćwiczenie 5

Otwórz plik Herby_miast utworzony w poprzednim zadaniu. Odszukaj w edytorze tekstu narzędzia odpowiedzialne za wstawianie ozdobnego tekstu i wstaw tytuł do dokumentu. Plik zapisz pod tą samą nazwą.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, skorzystaj ze wskazówki i filmu.

Wskazówka

Aby wstawić ozdobny tekst:

- Ustaw kursor w miejscu, gdzie chcesz wstawić ozdobny napis.

- Odszukaj i wybierz polecenia wstawiania ozdobnych napisów.

W programie MS Word jest to polecenie WordArt, w programie Writer Fontwork – Galeria.

- Wybierz odpowiadający ci wzór ozdobnego napisu.

- Na stronie, w wybranym miejscu, pojawi się wybrany szablon tekstu przeznaczony do edycji. Wpisz tekst właściwy.

- Odznacz ozdobny napis, klikając w dowolnym miejscu strony.

- Ozdobny napis jest obiektem i podobnie jak obraz, możesz otaczać go tekstem. W tym celu wybierz polecenia odpowiadające za otaczanie tekstem.

- Ustaw tekst w wybrane miejsce na stronie.

Uwaga w programie MS Word 2013 możesz zmienić zwykły tekst na tekst ozdobny. Wystarczy zaznaczyć tekst i wybrać odpowiedni wzór z galerii WortArt.

Zwróć uwagę, że dwukrotne kliknięcie lewym przyciskiem myszy na tekście ozdobnym uruchamia nową zakładkę Formatowanie, zawierającą narzędzia do rysowania wstawionego obiektu.

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz na filmie, jak wstawiać ozdobne napisy.

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Pokaż rozwiązanie

Wstawianie Kształtów

Edytory tekstu oferują duży zbiór tzw. Kształtów – prostych elementów graficznych, takich jak: linie, okręgi, prostokąty, strzałki, wstęgi, gwiazdy i tzw. dymki.

Kształty są obiektami rysunkowymi, dlatego podlegają takim samym zasadom formatowania jak inne elementy graficzne.

Kształty mogą być wykorzystywane, jako pola tekstowe. Tekst umieszczony w dowolnym kształcie można modyfikować zgodnie z poznanymi zasadami.

Przykłady zastosowania kształtów:

Slajd 1 z 4

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

Otwórz nowy dokument tekstowy i korzystając z różnych kształtów, wykonaj kompozycję graficzną. Zapisz plik pod nazwą Kompozycja_kształty. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania skorzystaj ze wskazówki i filmu.

Wskazówka

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz na filmie, jak wstawiać gotowe kształty.

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Pokaż rozwiązanie

Wstawianie symboli do tekstu

Edytory tekstu posiadają wiele różnych krojów czcionek. Z klasy czwartej wiesz, że nie wszystkie czcionki mają pełen zestaw polskich znaków. Podczas pracy z tekstem zwracaj na to uwagę i wykorzystuj te kroje czcionek, które posiadają w swoim zestawie również litery: ą, ę, ć, ł, ó, ń, ś, ż, ź.

Tworząc dokumenty tekstowe, możesz wykorzystywać różne symbole. Te, które są często używane wpiszesz bezpośrednio z klawiatury, korzystając z klawisza Shift. Są one widoczne na klawiaturze.

Ćwiczenie 1

Otwórz nowy dokument w edytorze tekstu i wpisz wszystkie symbole dostępne z klawiatury twojego komputera. Pamiętaj, że aby napisać znaki umieszczone w górnej części klawiszy musisz użyć klawisza Shift .

Wśród wielu czcionek edytora tekstu, znajdziesz też takie, które zamiast liter prezentują różne znaki specjalne. Przykładem takich czcionek są: Webdings oraz seria czcionek WIngdings. Zobacz to na przykładzie czcionki Wingdings.

Przykłady krojów czcionek prezentujących różne symbole.

Slajd 1 z 3

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Przejdź do następnego slajdu

Aby zobaczyć, jakie znaki prezentuje dana czcionka, w grupie narzędzi Wstawianie odszukaj polecenia Symbol (Znak specjalny). W nowym oknie dialogowym Symbol (Znak specjalny) wybierz nazwę czcionki, a następnie zaznacz interesujący cię symbol. Swój wybór potwierdź przyciskiem Wstaw lub kliknij dwukrotnie na wybranym symbolu, a następnie zamknij okno.

Ćwiczenie 2

Napisz zaszyfrowaną wiadomość do kolegi lub koleżanki. Zastosuj symbole zawarte w czcionkach. Dokument zapisz pod nazwą Szyfr, wydrukuj go i przekaż odbiorcy.

Pokaż rozwiązanie

Wykorzystanie efektów tekstowych

Podczas formatowania tekstu możesz korzystać z różnych efektów tekstowych. Do najczęściej wykorzystywanych należą: indeks górny, indeks dolny, przekreślenie, kapitaliki i wersaliki. Wszystkie te narzędzia znajdziesz w grupie narzędzi Czcionka (Znak). Otwórz edytor tekstu i sprawdź, gdzie szukać tych narzędzi.

Indeks górny

Indeks górny możesz wykorzystać do zapisu np. godziny, temperatury lub potęgi liczby. Zobacz przykłady:

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 1

Otwórz nowy dokument w edytorze tekstu i napisz swój rozkład dnia wykorzystując indeks górny do zapisu godzinowego.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, skorzystaj ze wskazówki.

Wskazówka

- Aby wprowadzić do tekstu zapis z wykorzystaniem indeksu górnego, wprowadź najpierw zwykły tekst.

- Następnie wróć do tych znaków, które mają być przedstawione jako indeks górny i zaznacz je.

- Odszukaj polecenie Indeks górny.

- Możesz skorzystać z menu kontekstowego, wybierając polecenie Czcionka (w edytorze Writer Znak) lub:

W programie MS Word skorzystać z grupy narzędzi Czcionka w zakładce Narzędzia główne;

W programie Writer w menu Format wybrać Znak a następnie zakładkę Pozycja.

Zobacz, jak wstawić indeks górny.

Animacja: Wstawianie indeksu górnego w wybranych edytorach tekstu

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/Da8T94yWROtwiera się w nowym oknie

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Pokaż rozwiązanie

Indeks dolny

Czy wiesz, jaki jest symbol chemiczny wody?

Wzór chemiczny wody to HIndeks dolny 220. Zapewne już wiesz, w jaki sposób zapisać dwójkę, która występuje w tym symbolu? Tak, właśnie przez wykorzystanie indeksu dolnego.

Ćwiczenie 2

Znasz już sposób wprowadzania indeksu górnego. Otwórz nowy dokument w edytorze tekstu i samodzielnie zapisz symbol chemiczny wody, wykorzystując indeks dolny.

Wskazówka

- Aby wprowadzić do tekstu zapis z wykorzystaniem indeksu dolnego wprowadź najpierw zwykły tekst.

- Następnie wróć do tych znaków, które mają być przedstawione jako indeks dolny i zaznacz je.

- Odszukaj polecenia Indeks dolny.

- Możesz skorzystać z menu kontekstowego wybierając polecenie Czcionka (w edytorze Writer Znak) lub:

W programie MS Word skorzystać z grupy narzędzi Czcionka w zakładce Narzędzia główne;

W programie Writer w menu Format wybrać Znak a następnie zakładkę Pozycja.

Zobacz prezentację z poprzedniego zadania i zamiast indeksu górnego wybieraj indeks dolny.

Zmiana wielkości liter - wersaliki i kapitaliki

Określenia kapitaliki i wersaliki związane są z wielkością czcionki.

Wersaliki to tekst napisany tylko wielkimi literami, np. SZKOŁA.

Kapitaliki to teks napisany również wielkimi literami, ale o wysokości liter małych.

Ćwiczenie 3

Na przykładzie fragmentu powieści Henryka Sienkiewicza „W pustyni i w puszczy” sprawdź różnicę pomiędzy tekstem napisanym zwykłą czcionką, kapitalikami i wersalikami.

Interaktywna zabawa sprawdzająca różnicę pomiędzy tekstem napisanym zwykłą czcionką, kapitalikami i wersalikami.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/Da8T94yWROtwiera się w nowym oknie

Źródło: Grzegorz Zwoliński, licencja: CC BY 3.0.

Wersaliki zastosujesz do tekstu, który wcześniej został napisany małymi literami, a chcesz zamienić ten tekst na wielkie litery, tzw. tekst drukowany. Nie musisz pisać tekstu od nowa. Wystarczy, że do zaznaczonego tekstu użyjesz polecenia Wersaliki.

Ten sam efekt uzyskasz, stosując polecenie Zmień wielkość liter w grupie Czcionka. Odszukaj to polecenie i sprawdź, jak działa. Zobacz rozwijalną listę opcji i sprawdź, jakie masz możliwości zmiany wielkości liter. Jeżeli jednak od razu chcesz pisać dużymi literami, wygodniej jest zastosować klawisz CapsLock.

Kapitaliki możesz stosować w szczególnych przypadkach, kiedy chcesz, by pierwsze litery w zdaniach pisanych drukowanymi literami były wyższe od pozostałych.

Aby zastosować narzędzie kapitalików lub wersalików:

- Zaznacz tekst, który chcesz zmienić.

- W grupie Czcionka poszukaj odpowiednich narzędzi lub prawym przyciskiem myszy uruchom menu podręczne i wybierz polecenie Czcionka.

- Zaznacz pole wyboru przy odpowiednim narzędziu: Kapitaliki lub Wszystkie wersaliki.

- W LibreOffice w menu Format wybierz Znak i w zakładce Efekty wybierz odpowiednią opcję: Wielkie litery lub Małe kapitaliki.

Narzędzia te znajdziesz również, używając menu podręcznego.

Aby zmienić wielkość liter w tekście:

- Zaznacz tekst, który chcesz zmienić.

- W grupie Czcionka odszukaj narzędzia odpowiedzialne za wielkość liter.

- Z rozwijalnej listy wybierz odpowiednią opcję wielkości liter.

- W LibreOffice z menu Format, wybierz Zmień wielkość liter i z otworzonej listy wybierz odpowiednią opcje wielkości liter.

Narzędzia te znajdziesz również, używając menu podręcznego.

Wstawianie tabeli do tekstu i jej formatowanie

Tworzenie nowych dokumentów przestaje być dla ciebie tajemnicą. Coraz lepiej radzisz sobie z wykorzystaniem narzędzi dostępnych w edytorze tekstu. Przed tobą kolejne zadanie. Czy potrafisz samodzielnie wykonać w edytorze tekstu tabelę przedstawiającą na przykład plan lekcji?

Często zachodzi potrzeba przedstawienia tekstu (danych) w czytelny i uporządkowany sposób. Wymaga to zastosowania w tekście dodatkowych narzędzi. Jednym z nich są tabele. Prezentacja tekstu (danych) w ujęciu tabelarycznym poprawia jego przejrzystość.

Przykładowo, wykorzystując narzędzia tabeli, możesz wykonać plan lekcji, dzienniczek pogody, tabele rozgrywek sportowych, różne zestawienia danych. Tabele mogą zawierać tekst, dane liczbowe a nawet elementy graficzne.

Zobacz przykładowe tabele jakie możesz wykonać w edytorze tekstu.

Slajd 1 z 3

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 1

Ćwiczenie prezentuje mechanizm tworzenie tabeli. Sprawdź, jak zmienia się tabela w zależności od zmiany liczby kolumn i wierszy. Na przykładzie tego ćwiczenia i swoich doświadczeń spróbuj odpowiedzieć na pytania:

Z czego składa się tabela?

Co to są wiersze tabeli?

Co to są kolumny tabeli?

Ile jest kolumn w prezentowanej tabeli?

Ile jest wierszy w prezentowanej tabeli?

Jakie dane może zawierać tabela?

Co to jest nagłówek tabeli?

Interaktywne zadanie: Tworzenie tabeli

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D18k5AXUqOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Grzegorz Zwoliński, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

Zaprojektuj i wykonaj tabelę zawierającą wybrane skróty klawiaturowe. Dokument zapisz pod nazwą Skróty.

Utworzony dokument możesz mieć zawsze na pulpicie do bieżącego korzystania, a w razie potrzeby możesz go wydrukować. W miarę poznawania nowych skrótów klawiaturowych, staraj się na bieżąco uzupełniać tabelę.

Przykładowy efekt końcowy twojej pracy może wyglądać następująco:

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Na przykładzie tego zadania poznasz sposoby wstawiania, modyfikowania i formatowania tabeli w edytorze tekstu. Zadanie podzielone jest na kilka etapów, z których każdy będzie osobnym zadaniem.

W kolejnych zadaniach:

- Zaprojektujesz i wstawisz tabelę do dokumentu tekstowego.

- Ustalisz szerokości kolumn i wierszy.

- Uzupełnisz tabelę danymi.

- Sformatujesz dane w tabeli.

- Sformatujesz tabelę.

Wstawianie tabeli

Ćwiczenie 3

W dowolnym edytorze tekstu zaprojektuj i wstaw tabelę do opisu skrótów klawiaturowych:

- Wstaw tabelę do dokumentu.

- Dokument zapisz na pulpicie pod nazwą Skróty.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, skorzystaj ze wskazówek i filmów.

Przykładowe rozwiązanie przedstawiające pustą tabelę.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

Aby wstawić tabelę do tekstu:

- Zaprojektuj tabelę.

- Wstaw tabelę.

- Zapisz plik pod nazwą Skróty.

Projektowanie tabeli

Nim rozpoczniesz pracę zastanów się, jakie dane chcesz umieścić w tabeli. Ustal, ile kolumn i ile wierszy będzie miała tabela. Jeśli masz problem z rozplanowaniem tabeli, spróbuj rozrysować ją na kartce papieru.

Tabela w omawianym zadaniu będzie zawierała 3 kolumny. Nagłówki poszczególnych kolumn to: liczba porządkowa, działanie, skrót klawiaturowy.

Ilość wierszy będzie zależała od ciebie. Na początek ustal 5 wierszy. W pierwszym wierszu zostaną wpisane tytuły kolumn, czyli nagłówki tabeli. Kolejne wiersze będą przeznaczone na wpisanie skrótów klawiaturowych i ich opisu.

Wstawianie tabeli

Niezależnie od programu, w którym pracujesz, masz kilka możliwości wstawienia tabeli. W zadaniu zostaną zaprezentowane dwa sposoby. Wybierz ten, który będzie dla ciebie wygodniejszy.

I sposób:

Aby wstawić tabelę:

- Ustaw kursor na miejscu, w które chcesz wstawić tabelę.

- Odszukaj w narzędziach programu i kliknij przycisk polecenia Tabela.

- Przesuwając myszą po odpowiednich polach, zaznacz potrzebną liczbę kolumn i wierszy. Na potrzeby zadania utwórz tabelę składającą się z 3 kolumn i 5 wierszy.

II sposób:

Aby wstawić tabelę:

- Ustaw kursor na miejscu, w które chcesz wstawić tabelę.

- Odszukaj w narzędziach programu i kliknij przycisk polecenia Tabela.

- Otwórz okno dialogowe Wstaw tabelę.

W programie Writer wybierz przycisk Więcej opcji lub z paska menu wybierz polecenie Tabela, a następnie uruchom okno dialogowe Wstaw tabelę.

- W oknie dialogowym Wstaw tabelę w odpowiednich polach określ rozmiar tabeli: liczbę kolumn i wierszy. Na potrzeby zadania utwórz tabelę składającą się z 3 kolumn i 5 wierszy.

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz na filmie dwa sposoby wstawiania tabeli.

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Wstawiona tabela jest na razie w fazie tworzenia. Aby wygląd tabeli był zadowalający, musisz wykonać kilka czynności. Po wstawieniu tabeli do dokumentu wykonaj podane czynności:

- Ustal szerokość kolumn.

- Ustal szerokość wierszy.

- Uzupełnij tabelę danymi.

- Sformatuj dane w tabeli.

- Sformatuj tabelę.

Wymienione czynności mogą być wykonane w dowolnej kolejności. Na przykład możesz najpierw uzupełnić tabelę danymi, a dopiero potem ustalić szerokości kolumn. Staraj się jednak tak planować swoją pracę, aby czas na nią poświęcony był jak najkrótszy, a efekt jak najlepszy.

Wypełnianie tabeli danymi

Po wstawieniu tabeli kursor tekstowy znajduje się w pierwszej komórce tabeli. Możesz już uzupełniać tabelę danymi np. tekstem lub grafiką.

Po tabeli możesz poruszać się na kilka sposobów:

- Za pomocą myszy – kliknij w wybranej komórce, aby ustawić w niej kursor tekstowy.

- Za pomocą strzałek kierunkowych – poruszaj się po komórkach tabeli: w lewo, w prawo, w górę lub w dół.

- Za pomocą klawisza Tab – przenoś kursor tekstowy do kolejnych komórek tabeli, od lewej do prawej strony, wiersz po wierszu.

Wypróbuj wszystkie sposoby. W przyszłości staraj się wybierać ten, który w danym momencie będzie najwygodniejszy.

Ważne!

Zwróć uwagę, że użycie klawisza Enter wewnątrz dowolnej komórki utworzy w tej komórce kolejny akapit.

Tekst umieszczony w tabeli możesz formatować w zależności od potrzeb: możesz zmienić m.in. krój i wielkość czcionki oraz jej atrybuty. Wiesz, jak to zrobić z klasy czwartej.

Ćwiczenie 4

Otwórz plik Skróty utworzony w poprzednim zadaniu. Uzupełnij tabelę poniższymi danymi.

- Wpisz nagłówki: Lp. – liczbę porządkową, działanie, skrót.

- W pierwszej kolumnie wpisz kolejne numery od 1 do 4.

- W kolumnie drugiej – Działanie – wpisz opis działania skrótu klawiaturowego. Staraj się, aby opis był zwięzły.

- W kolumnie trzeciej – Skróty – wpisz skróty klawiaturowe odpowiadające opisanym działaniom.

- Sformatuj tekst w tabeli następująco:

- Wybierz odpowiadający ci krój czcionki.

- Dostosuj odpowiedni rozmiar czcionki do rozmiaru tabeli.

- Nagłówki zapisz czcionką pogrubioną, wersalikami.

- Teksty w poszczególnych komórkach wyśrodkuj.

- Zapisz zmiany w pliku.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, skorzystaj ze wskazówek i filmów.

Zobacz, jak powinna wyglądać przykładowa tabela z danymi.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

- Do poszczególnych komórek tabeli wpisz tekst zgodnie z opisem, podobnie jak w przykładzie.

- Po komórkach tabeli możesz poruszać się strzałkami, klawiszem Tab lub klikając myszą w dowolną komórkę tabeli.

- Po wypełnieniu tabeli sformatuj tekst według własnego uznania. Niezbędne narzędzia znasz z klasy czwartej. Dokładnie w ten sam sposób możesz sformatować tekst umieszczony w tabeli. Na przykład:

- Wybierz odpowiadający ci krój czcionki.

- Dostosuj odpowiedni rozmiar czcionki do rozmiaru tabeli.

- Nagłówki zapisz czcionką pogrubioną, wersalikami.

- Teksty w poszczególnych komórkach wyśrodkuj.

Pamiętaj!

Aby sformatować tekst w dowolnej komórce, zaznacz wcześniej ten tekst. Sposoby zaznaczania tekstu w komórce są takie same jak dla akapitu.

Jeśli chcesz wybrać takie same parametry dla tekstu w kilku komórkach przed wprowadzeniem zmian, zaznacz te komórki: kliknij lewym przyciskiem myszy w pierwszą komórkę, która ma być zaznaczona i nie zwalniając przycisku, przesuń mysz do ostatniej komórki, którą chcesz zaznaczyć.

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz na filmie, jak uzupełnić tabelę danymi.

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Modyfikowanie tabeli

Wstawioną tabelę możesz w dowolny sposób modyfikować, np.:

- zmieniać szerokość kolumn i wierszy;

- dodać lub usunąć kolumnę;

- dodać lub usunąć wiersz;

- scalić lub podzielić komórki.

Zmiana szerokości tabeli, ustalenie szerokości kolumn i wysokości wierszy.

Zwróć uwagę, że tabela wstawiona do dokumentu zajmuje szerokość całej strony, a jej kolumny rozłożone są równomiernie. Zwykle zachodzi potrzeba zmiany szerokości całej tabeli oraz szerokości poszczególnych kolumn, tak aby dostosować je do zawartości na przykład tekstu lub rysunków. Wykonaj zaprezentowane ćwiczenie, a dowiesz się, jak to zrobić.

Ćwiczenie 5

Otwórz plik Skróty utworzony w poprzednim zadaniu. Wstawiona tabela zawiera 3 kolumny i 5 wierszy. Wszystkie kolumny są takiej samej szerokości. Zmień szerokość kolumn, wykorzystując podane niżej czynności.

- Pierwsza kolumna zawierająca liczby może być węższa od pozostałych. Zmniejsz jej szerokość, przesuwając odpowiednią linię tabeli.

- Pozostałe kolumny ustaw na jednakową szerokość. Zastosuj polecenie Rozłóż kolumny równomiernie.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, skorzystaj ze wskazówek i filmów.

Wskazówka

Aby zmienić szerokość kolumny:

- Ustaw kursor myszy nad krawędzią kolumny, której szerokość chcesz zmienić.

- Gdy kursor zmieni swój kształt na linię z dwiema poziomymi, zewnętrznymi strzałkami, naciśnij i przytrzymaj lewy przycisk myszy, jednocześnie przesuwając ją w prawą lub lewą stronę. W ten sposób odpowiednio zwiększysz lub zmniejszysz szerokość kolumny.

- Zwolnij przycisk myszy, kiedy uzyskasz pożądaną szerokość kolumny.

Pozostałe kolumny możesz ustawić na jednakową szerokość. Nim przystąpisz do tej czynności, powinieneś poznać sposoby zaznaczania tabeli i jej fragmentów.

Aby zaznaczyć fragment tabeli:

- Przesuń kursor myszy tuż nad górną krawędź tabeli, tak aby zmienił się w strzałkę skierowaną do dołu, w kierunku kolumny. Kliknięcie lewym przyciskiem myszy spowoduje zaznaczenie kolumny, którą wskazuje strzałka. Kliknięcie i jednoczesne przeciągnięcie myszą w prawą lub lewą stronę spowoduje zaznaczenie kilku kolumn.

- Przesuń kursor myszy z lewej strony tabeli, tak by zmienił się w strzałkę skierowaną w prawą stronę, w kierunku wiersza. Kliknięcie lewym przyciskiem myszy spowoduje zaznaczenie wskazanego przez ciebie wiersza. Kliknięcie i jednoczesne przesunięcie myszą w górę lub w dół spowoduje zaznaczenie kilku wierszy.

Aby zaznaczyć całą tabelę możesz zastosować jedną z prezentowanych możliwości:

- Zastosuj jeden ze sposobów zaznaczania fragmentu tabeli, zaznaczając wszystkie wiersze lub wszystkie kolumny.

- W programie MS Word 2013:

- ustaw kursor myszy nad tabelą.

- Kiedy pojawi się znacznik z w lewym górnym rogu tabeli, kliknij na niego lewym przyciskiem myszy. Cała tabela zostanie zaznaczona.

Zwróć uwagę, że kiedy kursor tekstowy jest w tabeli lub tabela jest zaznaczona, na Wstążce pojawiają się dodatkowe zakładki Projektowanie i Układ, przydatne podczas modyfikacji tabeli.

- W programie Writer LibreOffice:

- Ustaw kursor myszy nad lewym górnym rogiem tabeli.

- Kiedy kursor zmieni się w czarną strzałkę wskazującą ten róg, kliknij lewy przycisk myszy. Cała tabela zostanie zaznaczona.

Zwróć uwagę, że kiedy kursor tekstowy jest w tabeli lub tabela jest zaznaczona, u dołu okna wyświetla się dodatkowy pasek narzędzi pomocnych przy modyfikacji tabeli.

Podobnie jak szerokość kolumn, można zmieniać wysokość wierszy.

Aby ustawić jednakową szerokość dla kilku kolumn:

- Zaznacz te kolumny, które chcesz modyfikować

- Kliknij prawym przyciskiem myszy i z menu podręcznego wybierz polecenie Rozłóż kolumny równomiernie.

Szerokość każdej z zaznaczonych kolumn będzie teraz taka sama. Zamiast z menu podręcznego możesz skorzystać z zakładki Układ w edytorze Word 2013 lub z paska narzędzi w programie Writer. Odszukaj te polecenia w swoim edytorze tekstu.

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz na filmie, w jaki sposób zmieniać szerokości kolumn

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Pokaż rozwiązanie

Dodawanie kolumn i wierszy

Po wstawieniu tabeli do dokumentu i wypełnieniu komórek tekstem, może okazać się, że brakuje wierszy lub kolumn. Wstawienie dodatkowych wierszy, nawet w środku tabeli, nie ma wpływu na wygląd poszczególnych komórek. Natomiast po dodaniu kolejnej kolumny szerokość pozostałych może ulec zmianie. Również może ulec zmianie ułożenie tekstu w komórkach. Wówczas trzeba będzie ponownie rozplanować szerokość wszystkich kolumn.

Scalanie lub dzielenie komórek

Podczas konstruowania tabeli, może pojawić się potrzeba połączenia kilku zaznaczonych komórek w jedną w poziomie lub w pionie, albo podzielenia jednej komórki na kilka komórek.

Do połączenia komórek służy polecenie Scalanie a do dzielenia komórki – Podziel komórki.

Ćwiczenie 6

Otwórz plik Skróty zmodyfikowany w poprzednim zadaniu. Odszukaj odpowiednich narzędzi do wstawienia kolumn i wierszy i wykonaj podane czynności.

- Wstaw dodatkową kolumnę za kolumną trzecią.

- Wpisz tytuł kolumny trzeciej – Umiem.

- Wstaw dodatkowy wiersz nad wierszem pierwszym.

- Scal komórki pierwszego wiersza i wpisz tytuł – Skróty klawiaturowe.

- Wstawiony tekst w pierwszym wierszu zapisz kapitalikami i wyśrodkuj.

- Uzupełnij kolumnę Umiem symbolami określającymi poziom opanowania czynności, np. uśmiechnięta buzia, smutna buzia.

- Zapisz zmiany w pliku.

W ten sposób zmodyfikowana tabela będzie miała rozmiar 6 wierszy na 4 kolumny.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, skorzystaj ze wskazówek i filmów.

Wskazówka

Aby wstawić kolumnę do tabeli:

- Ustaw kursor tekstowy w komórce, obok której chcesz wstawić kolumnę.

- Odszukaj i wybierz polecenie Wstaw kolumnę.

Aby wstawić wiersz do tabeli:

- Ustaw kursor tekstowy w komórce, pod którą lub nad którą chcesz wstawić wiersz.

- Odszukaj i wybierz polecenie Wstaw wiersz.

W podobny sposób możesz usunąć z tabeli niepotrzebne kolumny i wiersze. Wystarczy ustawić kursor tekstowy w odpowiedniej komórce i z menu podręcznego wybrać Usuń.

Uwaga w MS Word 2013 polecenia Wstaw i Usuń znajdują się również w minipasku.

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz na filmie, w jaki sposób dodawać do tabeli wiersze i kolumny.

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Pokaż rozwiązanie

Ważne!

Uwaga: Po wstawieniu do tabeli nowej kolumny, szerokości pozostałych uległy zmniejszeniu. Często należy jeszcze raz dopasować szerokości kolumn, przesuwając odpowiednie krawędzie lub stosując narzędzie Rozłóż kolumny równomiernie.

Formatowanie tabeli

Wstawioną tabelę możesz formatować, czyli tak zmodyfikować jej wygląd, aby otrzymać zamierzony efekt. Podczas formatowania tabeli możesz zmieniać styl obramowania, kolor i grubość linii obramowania oraz kolor wypełnienia komórek. Zobacz przykłady zastosowania różnego formatowania dla tej samej tabeli.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Podczas pracy z tabelą, kiedy poruszasz się w jej obrębie, dostępne są dodatkowe narzędzia do formatowania tabeli. W programie MS Word 2013 pojawia się dodatkowa zakładka Projektowanie. W programie Writer LibreOffice uruchom okno dialogowe Tabela.

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz wybrane narzędzia formatowania tabeli.

Program MS Word 2013

Program Writer LibreOffice

Ćwiczenie 7

Otwórz plik Skróty, zmodyfikowany w poprzednim zadaniu. Odszukaj odpowiednich narzędzi formatowania tabeli i zmień tło komórek oraz styl, grubość i kolor linii obramowania. Zapisz wprowadzone zmiany.

Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, skorzystaj ze wskazówek i filmów.

Wskazówka

Aby dokonać formatowania tabeli:

- Skorzystaj z polecenia Obramowania. Za ich pomocą możesz zmienić kolor linii, jej grubość oraz styl linii (kolor pióra, grubość pióra, styl pióra)

- Z pomocą Cieniowania wprowadzisz koloru tła do tabeli.

Do niektórych z tych narzędzi masz dostęp za pomocą menu podręcznego i minipaska po wcześniejszym zaznaczeniu fragmentu tabeli.

Możesz również skorzystać z rozwijalnej listy Obramowania.

Za pomocą tych narzędzi w szybki sposób odpowiednio zmienisz obramowania tabel i kolor komórek.

Wybierz środowisko, w którym pracujesz i zobacz na filmie przykładowy sposób formatowania tabeli.

Edytor tekstu MS Word

Edytor tekstu LibreOffice Writer

Pokaż rozwiązanie

Zastosowanie stylów w tabeli

Zamiast samodzielnie formatować tabelę możesz zastosować gotowe style dostępne w edytorach tekstu. Odszukaj te narzędzia w edytorze, w którym pracujesz.

Ćwiczenie 8

Otwórz plik Skróty zmodyfikowany w poprzednim zadaniu. Odszukaj narzędzia zmiany stylów tabeli i wybierz najciekawszy. Plik zapisz pod nazwą Skróty_styl. Zadanie wykonaj samodzielnie. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania skorzystaj ze wskazówki.

Wskazówka

Aby zmienić styl tabeli wykonaj podane poniżej czynności:

- Ustaw kursor tekstowy w dowolnym miejscu tabeli - wówczas pojawią się narzędzia do jej formatowania.

- Odszukaj poleceń do zmiany stylu tabeli.

- Przesuwając myszą po stylach, obejrzyj ich podgląd.

- Wybierz styl, który najbardziej ci odpowiada.

Pokaż rozwiązanie

Zapisywanie dokumentów tekstowych w różnych formatach

Z klasy czwartej wiesz, że pliki zapisywane są w różnych formatach w zależności od programów, w których są tworzone. W trakcie zapisywania dokumentu do pliku nadajesz mu nazwę, a program sam, automatycznie dopisuje do nazwy domyślny format pliku – tzw. rozszerzenie, które w różnych edytorach tekstu jest inne. Dzięki rozszerzeniu komputer wie, jakim programem ma otworzyć dany plik.

Zobacz, gdzie podczas zapisywania pliku wyświetlana jest informacja o jego formacie.

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Przeglądając zasoby komputera, zwykle nie widzimy, jakie rozszerzenia posiadają pliki. Spowodowane jest to określonymi ustawieniami w systemie. Brak widocznego rozszerzenia chroni użytkownika przed przypadkowym usunięciem nazwy formatu, co mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której komputer nie rozpozna, jakim programem powinien uruchomić dany plik. Tak więc, rozszerzenie w nazwie plików, pomimo że jest niewidoczne, pełni bardzo istotną funkcję.

Czy potrafisz sprawdzić, w jakim formacie został zapisany plik, jeśli rozszerzenie nie jest widoczne w jego nazwie?

Ćwiczenie 1

Dla dowolnego pliku utworzonego w edytorze tekstu otwórz okno Właściwości i odczytaj informacje dotyczące typu pliku. Sprawdź, jakie rozszerzenie posiada badany plik. Przedyskutuj w klasie swoje spostrzeżenia. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania skorzystaj ze wskazówki.

Wskazówka

Aby sprawdzić, jaki jest typ pliku i jakie posiada rozszerzenie:

- Uruchom okno Właściwości pliku. W tym celu kliknij na plik prawym przyciskiem myszy.

- Odczytaj informacje dotyczące typu pliku oraz wskaż jego rozszerzenie.

Zwróć uwagę na sugerowany program do otwierania badanego pliku.

Przykładowe informacje o pliku utworzonym w programie MS Word 2013:

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Przykładowe informacje o pliku utworzonym w programie Writer LibreOffice:

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Możesz również sprawdzić w szczegółach folderu jakie typy plików są przechowywane. Format plików możesz rozpoznać również po ikonie pliku.

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

W zależności od zastosowanego programu do edycji tekstu, domyślne formaty zapisu dokumentów mogą mieć różne rozszerzenia.

Dokumenty tekstowe pisane w programie MS Word posiadają rozszerzenie DOCX (w starszych wersjach programu do wersji MS Word 2003 pliki zapisywane są w domyślnym formacie DOC).

Domyślny format dokumentów tekstowych tworzonych w programie OpenOffice lub LibreOffice to ODT.

Uwaga!

Domyślny format zapisu plików można zmienić w ustawieniach programu.

Edytory tekstu umożliwiają zapis dokumentów również w innych formatach. Zamiast zapisać dokument w formacie domyślnym możesz wybrać inny format, proponowany przez program. Zobacz, jakie możliwości zapisu i odczytu różnych typów plików ma edytor tekstu, z którego korzystasz.

Edytor tekstu MS Word 2013

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Edytor Writer LibreOffice

Źródło: Lidia Aparta, licencja: CC BY 3.0.

Edytory tekstu umożliwiają wymianę plików. Na przykład zestaw programów LibreOffice jest zgodny z pakietem Microsoft Office. W praktyce oznacza to, że dokument utworzony w domyślnym formacie jednego edytora można otworzyć za pomocą innego edytora tekstu.

Aby zapisać dokument w wybranym formacie podczas zapisywania wybierz opcję Zapisz jako a następnie w polu Zapisz jako typ - wybierz odpowiedni format.

W dalszych latach nauki poznasz różne typy plików tekstowych i zalety ich stosowania.

Słowniczek

Formatowanie akapitowe

To jednoczesne wprowadzenie zmian w całym akapicie.

Interlinia

Interlinia to odstęp pomiędzy wierszami w tekście. Często nazywana światłem międzywierszowym.

Menu kontekstowe

Lista często wykorzystywanych opcji, dostępnych po kliknięciu prawym przyciskiem myszy w dowolnym miejscu dokumentu.

Znaczniki wcięć

Suwaki umieszczone na górnej linijce umożliwiające stosowanie wcięć w akapicie.

Znaki niedrukowane

To znaki wprowadzone do tekstu za pomocą klawiatury lub automatycznie przez program do pisania tekstów, widoczne tylko na ekranie monitora, niewidoczne w gotowym dokumencie i na wydruku.

Wstęp

Nauczysz się

W rozdziale tym nauczysz się wyszukiwać informacje mające postać tekstową, graficzną, dźwiękową czy filmową, zapisywać adresy stron internetowych w folderze Ulubione oraz całe strony WWW na dysku swojego komputera. Poznasz również zaawansowane metody przeglądania sieci oraz sposoby wykorzystywania znalezionych informacji z poszanowaniem prawa autorskiego, selekcjonowania zdobytych informacji, oceniania ich wiarygodności oraz zagrożeń, z jakimi możesz się spotkać w Internecie. Uzyskasz również wiedzę o możliwościach wykorzystywania chmury internetowej, zasadach pracy i dostępnych w niej narzędziach.

Zaawansowane wykorzystywanie zasobów Internetu

Wyszukiwanie informacji w sieci na zadany temat

Tradycyjne metody przeszukiwania zasobów Internetu w poszukiwaniu interesującej informacji opierają się na przeglądaniu stron WWW. Trzeba pamiętać, że Internet to nie tylko strony. Jak już wiesz, w Internecie jest pełno wyszukiwarek, katalogów, baz danych i innych serwisów, które pozwalają wyszukiwać informacje różnego rodzaju.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Pragnąc znaleźć informacje na konkretny temat, możesz za pomocą wyszukiwarki posłużyć się różnymi metodami wyszukiwania, np. wpisując do pola wyszukiwarki:

- pojedyncze słowa - ze względu na dużą ilość zwracanych wyników jest to metoda mało przydatna;

- wyrazy mające wystąpić na poszukiwanych stronach - w ten sposób otrzymasz wyniki zawierające podane słowa w dowolnej kolejności;

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

- grupy wyrazów ujętych w cudzysłów - uzyskasz strony, zawierające wpisane wyrazy dokładnie w podanej kolejności, np. wpisując „I Wojna Światowa” w wyniku otrzymasz tylko strony, na których dokładnie występuje taki zapis, a więc znacznie mniej wyników niż poprzednio;

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

- znak „+” (plus) przed wyrazem wymaganym lub „–” (minus) przed wyrazem do pominięcia). W każdej wyszukiwarce działa to identycznie. Zwróć uwagę, że znaki „+” i „–” są poprzedzone spacją, np. hobbit – film.

W tym przypadku otrzymasz wyniki na temat Hobbita, niezwiązane z filmem.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Aby zawęzić poszukiwania według języków, wybierz opcję Zawęź według języka. Wówczas ukaże się lista dostępnych języków. Po wybraniu właściwego języka kliknij zapisz. Nowe ustawienia będą obowiązywać do ponownego otwarcia wyszukiwarki.

Ważne!

Wyszukiwarki, takie jak na przykład Bing czy Google nie uwzględniają wielkości liter. Wszystkie litery, niezależnie od tego jak je wprowadzisz, będą uznawane za litery małe, a wyszukiwanie  zwróci takie same wyniki.

W Internecie możesz korzystać z wielu różnych źródeł danych dotyczących nie tylko tekstu ale również na przykład grafiki. Aby przeszukać Internet pod tym kątem, po wybraniu odsyłacza OBRAZY znajdującego się na górze wyszukiwarki Bing, wpisz charakterystyczną frazę. Pojawią się miniatury zdjęć oraz ilustracji związanych z wyszukiwanym hasłem. Dzięki zgromadzeniu ich w jednym miejscu, możesz je porównać i wybrać te, które ci odpowiadają. Po kliknięciu w jedną z nich ukaże się jej powiększenie.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Aby zapisać wybrany obrazek na naszym komputerze, należy kliknąć go prawym przyciskiem myszy, następnie z menu kontekstowego wybrać polecenie Zapisz obrazek jako... oraz wskazać lokalizację, gdzie chcesz zapisać obraz.

Ze zgromadzonych informacji tekstowych oraz zapisanych obrazów możesz wybrać te najważniejsze i utworzyć na ich podstawie jedną notatkę zawierającą zarówno tekst, jak i zdjęcia.

Ważne!

Zwróć uwagę, że możesz decydować o rozmiarze obrazu, jego kolorze, typie, układzie, wielkości, oraz sposobie przedstawienia osoby (Tylko twarze, Głowy i ramiona, Wszystkie) klikając w jedną ze znajdujących się na górze ekranu opcji.

Potrzebne informacje innego rodzaju możesz także odnaleźć z pomocą wyszukiwarki Bing, która obok przedstawionej wcześniej głównej usługi ogólnego przeglądania sieci, umożliwia przeszukiwanie zasobów pod kątem wyszukiwania filmów w różnych serwisach (menu Wideo), map (menu Mapy), Wiadomości itp.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Ciekawostka

Zapoznając się z menu wyszukiwarki zauważysz zapewne, że możesz skorzystać z dostępu do swojej skrzynki pocztowej (Outlook.com) założonej u dostawcy tej usługi, którym w tym przypadku jest firma Microsoft.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Wyszukiwanie informacji w sieci z wykorzystaniem słowników i encyklopedii

W sieci istnieje również możliwość znalezienia książek znajdujących się w postaci elektronicznej na stronie http://www.ebook.pl.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

lub w zasobach wirtualnych bibliotek, np.:

- Polska Biblioteka Internetowa (www.pbi.edu.pl),

- Biblioteka Internetowa PWN (www.ibuk.pl).

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Przeszukując zasoby sieciowe, możesz korzystać również z archiwów (uporządkowany zbiór dokumentów), baz danych (zorganizowany zbiór informacji) oraz katalogów (spis obiektów tego samego rodzaju, np. książek). Niektóre z nich odnajdziesz w sieci pod następującymi adresami:

- http://katalog.onet.pl/ (portal Onetu);

- http://www.teleadreson.com.pl/ (baza danych adresowych);

- http://www.rzeczpospolita.pl/szukaj/archiwum.pl (czasopismo Rzeczpospolita online).

Bardzo znaczną grupą narzędzi internetowych przydatnych w szkole są słowniki. Masz do dyspozycji:

- słowniki językowe, np. słownik internetowy w siedmiu językach ling.pl,

- słowniki ortograficzne (netsprint.so.pwn.pl),

- słownik terminów literackich (http://literat.ug.edu.pl),

- Słownik języka polskiego PWN (http://sjp.pwn.pl),

- Słownik wyrazów obcych (http://www.slownik-online.pl/index.php).

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Aby znaleźć odpowiedzi na nurtujące pytania, potrzebny ci będzie także zbiór informacji zawarty w encyklopediach, księgach zawierających alfabetycznie ułożoną listę haseł wraz z wyjaśnieniami ich znaczenia.

Encyklopedie internetowe to między innymi:

- edupedia.pl (http://www.edupedia.pl/),

- WIEM (w serwisie onet.pl),

- Encyklopedia Internautica (w portalu Interia.pl)

- Encyklopedia PWN (http://encyklopedia.pwn.pl)

- Jedną z najpopularniejszych encyklopedii jest Wikipedia, dostępna w wielu językach, w tym również po polsku. W jej tworzeniu może uczestniczyć każdy użytkownik sieci, dlatego należy pamiętać, aby zawsze weryfikować znalezione tam informacje z innymi źródłami.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 1

Korzystając z zaawansowanego sposobu wyszukiwania informacji w Internecie, znajdź strony WWW z zasobami dotyczącymi zamków królewskich w naszym kraju.

Przedstaw jeden z nich, wykorzystując zdjęcia i tekst ze strony internetowej zamku do utworzenia notatki zawierającej zarówno tekst jak i zdjęcie. Utworzony dokument zapisz w folderze ze zdjęciem.

Wejdź na stronę www.wikipedia.pl. Przeglądaj zasoby encyklopedii dotyczące interesującej cię tematyki. Porównaj zasoby Wikipedii z zasobami innej encyklopedii internetowej.

Film: Wyszukiwanie informacji w sieci

play_circle_outlineOdtwórz/Zatrzymaj

volume_upWycisz dźwięk

Głośność

subtitlesNapisy    1x Prędkość odtwarzania   fullscreenPełny ekran

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Film: Wyszukiwanie informacji w sieci

Wyszukiwanie filmów i spotów

Poszczególne stacje telewizyjne umożliwiają przeglądanie swoich archiwów w poszukiwaniu filmu z określonego gatunku, np. klasyka kina. Zajrzyj na stronę Telewizji Polskiej http://www.tvp.pl i przekonaj się, że na jednej z podstron znajdują się tytuły i opisy wszystkich filmów, które stacja ta dotychczas wyemitowała.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Możesz również skorzystać z zasobów Filmoteki Narodowej prezentowanych na stronie TVP.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Zasoby archiwum Filmoteki Narodowej udostępniane są również w należącym do Google serwisie YouTube (serwis internetowy umożliwiający bezpłatne umieszczanie i oglądanie filmów). Jest to jedna z pięciu najczęściej odwiedzanych stron internetowych na świecie.

Selekcjonowanie wyszukiwanych informacji

W obecnych czasach każdy może opublikować swoje prace na tworzonych stronach WWW. Oznacza to jednak, że twórcami treści umieszczonych w sieci mogą być osoby, które nie zawsze posiadają odpowiednią wiedzę na dany temat. Dlatego, wyszukując informacji, powinieneś nie tylko znać sposoby wyszukiwania informacji, ale mieć również krytyczne podejście do znalezionych treści i porównywać je ze znalezionymi w innym źródle wiedzy np.: w encyklopedii, książce, słowniku. Wiarygodność informacji potwierdza czasem fragment adresu strony występujący po nazwie firmy (instytucji) będący symbolem typu organizacji (na przykład: .gov – strona rządowa, .com – komercyjna, .edu – edukacyjna, .mil – wojskowa) oraz pojawiający się na końcu symbol kraju, np. .pl, .ru, .fr, .uk.

Ciekawostka

Adresy stron amerykańskich nie mają oznaczenia kraju.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Podczas selekcji informacji powinieneś brać pod uwagę:

- aktualność informacji (data umieszczenia w sieci),

- obiektywizm treści (odnośniki do innych, konkurencyjnych stron),

- informacje o autorze (adres e-mail),

- wiarygodność (jaki był powód utworzenia strony),

- dokładność zasobów (odnośniki prowadzące do istniejących stron);

- wygląd i strukturę stron (równowaga między treścią, a elementami graficznymi)

- dostępność (czy sposób użytkowania dostosowany jest do wieku użytkownika),

- typ organizacji, do której należy strona WWW (informacja zawarta w przedostatnim członie pełnego adresu strony WWW)

Uwaga!

Spotkasz zapewne jeszcze inny sposób adresowania. Zamiast członów określających rodzaj organizacji, może występować symbol miejscowości np. lodz, waw itp., np. www.p.lodz.pl lub www.kuratorium.lodz.pl

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Po zakończeniu przeszukiwania Internetu za pomocą wyszukiwarki, efekt zobaczysz w postaci wykazu stron internetowych (wyświetlone adresy stron i krótkie informacje o nich) zawierających wpisany tekst. Strony, które zostaną wyświetlone mogą mieć różny charakter. Aby móc porównywać zawartość kilku stron, musisz prawym przyciskiem myszy wybrać interesujący cię odsyłacz i wybrać opcję Otwórz w nowej karcie. W ten sposób możesz przechodzić pomiędzy stronami oraz przeglądać i porównywać ich zawartość.

Możesz również interesujące cię strony WWW (ich adresy) zapisywać w folderze Ulubione, po wybraniu opcji Dodaj do ulubionych.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Możesz utworzyć Nowy folder o nazwie odpowiadającej tematyce przechowywanych w nim adresów stron internetowych.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Wybrane strony WWW możesz zapisać na dysku w wybranym lub specjalnie utworzonym do tego celu folderze, po uprzednim otworzeniu strony i wybraniu opcji Zapisz jako… z menu Plik.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Zwróć uwagę na fakt, iż w ukazanym oknie możesz wybrać folder oraz typ zapisywanego pliku. Najlepiej będzie, jak zapiszesz stronę jako Stronę sieci Web kompletną. Od tej chwili będziesz mógł zapoznawać się z jej treścią, nie mając nawet połączenia z Internetem.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

Przeszukaj zasoby sieci internetowej i znajdź strony WWW, na których jest mowa o konkursach informatycznych organizowanych dla uczniów szkół podstawowych. Adresy kilku z nich zapisz w folderze Ulubione.

Zapamiętaj!

Gromadzenie informacji jest procesem polegającym na zbieraniu informacji, określaniu miejsca ich przechowywania, zapewnieniu dostępu do nich osobom uprawnionym oraz wprowadzaniu zmian zapewniających ich aktualność. Znalezione informacje możesz przechowywać na dyskach twardych i przenośnych komputerów, na serwerach internetowych, w komputerowych bazach danych, archiwach i katalogach.

Uruchamianie i wykorzystywanie portali internetowych oferujących treści edukacyjne

Na stronach portali edukacyjnych prezentowane są różnorodne materiały przydatne w uczeniu się, mające postać multimediów, aplikacji sieciowych (programy komputerowe wykorzystywane poprzez Internet i przeglądarkę internetową) oraz narzędzi internetowych (komunikatory, blogi, kursy).

Do najczęściej odwiedzanych portali edukacyjnych należą:

- Edukator (www.edukator.pl) – zawiera artykuły, zdjęcia, animacje z różnych dziedzin nauki;

- Medianauka (www.medianauka.pl) – portal ogólnoedukacyjny zawierający materiały ilustrowane przykładami i zadaniami, wzbogacone o multimedia;

- Interklasa (Interklasa.pl) – jeden z największych portali edukacyjnych w Polsce podzielony na trzy części: dla rodziców, uczniów i nauczycieli. Znajdziesz tam ciekawe artykuły, prezentacje, zadania, testy, gry, konkursy oraz katalog stron internetowych;

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

- portal Centrum Edukacji Obywatelskiej (ceo.org.pl) – zawierający materiały do uczenia się z zakresu edukacji obywatelskiej, kulturalnej i edukacji matematyczno-przyrodniczej;

- Profesor (profesor.pl) – znajdziesz w nim testy, zadania, ćwiczenia i przykładowe wypracowania;

- Scholaris (scholaris.pl) – internetowe centrum zasobów edukacyjnych Ministerstwa Edukacji Narodowej, udostępniające różnego typu materiały, np. multimedia i podręczniki do wykorzystania na różnych poziomach kształcenia.

Popularną stroną, na której znajdziesz podręczniki zawierające treści z wielu przedmiotów oraz aktualności z wielu dziedzin nauki, jest strona o adresie: http://pl.wikibooks.org projektu Wikibooks.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Aby przejść do podstrony zawierającej wszystkie dostępne kategorie, kliknij w link „Księgozbiór”. Po wybraniu tego odnośnika zostanie wyświetlona strona zawierająca dostępne podręczniki z wybranej dziedziny. Wybierz podręcznik oraz możliwość jego przeglądania w wersji PDF. Jeżeli chcesz obejrzeć jego zawartość, kliknij w link z nazwą interesującego cię rozdziału.

Wykorzystywanie interaktywnych aplikacji umieszczonych na wybranych portalach edukacyjnych

Portale edukacyjne, aplikacje interaktywne dostępne w Internecie, gry, quizy umiejętnie wykorzystywane mogą pomóc ci w przyswajaniu wiedzy. Możesz wykorzystywać zasoby edukacyjne dostępne na takich portalach jak np.: Centrum Nauki Kopernik, Narodowy Instytut Audiowizualny, Interklasa, Medianauka, Scholaris. Znajdziesz tam, między innymi, aplikacje pozwalające na przykład na wprowadzanie zmian w widocznej na ekranie zawartości, poprzez przeciąganie tekstu lub grafiki w wybrane miejsce. Tego rodzaju sposób postępowania udostępniany jest na przykład na portalu Scholaris.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Na portalu Medianauka przekazywane treści są często uatrakcyjniane poprzez umożliwianie korzystania z gier edukacyjnych, kształtujących umiejętności matematyczne, sprawdzające umiejętność kojarzenia słów oraz testujących znajomość pisowni dzięki, na przykład krzyżówkom.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 3

Do przyswajania wiedzy możesz skorzystać z zasobów edukacyjnych dostępnych na portalach edukacyjnych oraz na stronach www różnych instytucji. Zapoznaj się z nimi i wykorzystaj do utworzenia galerii zdjęć o tematyce, która cię interesuje, np. temat twojej pracy to „Laureaci literackiej nagrody Nobla”.

- Odwiedź znane ci portale edukacyjne.

- Korzystając z wyszukiwarki, możesz decydować o rozmiarze obrazu, jego kolorze, układzie, wielkości, a w przypadku osób o sposobie ich przedstawienia. Tworząc galerię, pamiętaj o tych możliwościach.

Utworzoną galerię znakomitych pisarzy możesz przedstawić na lekcji języka polskiego.

Stosowanie prawa autorskiego

Uzasadnienie konieczności stosowania prawa autorskiego

Korzystając z zasobów sieci internetowej lub materiałów znalezionych w czytelni czy bibliotece, musisz przestrzegać prawa autorskiego, zgodnie z podstawowym aktem prawnym, czyli z ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Ciekawostka

Stosownie do art. 79 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, twórca, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa:

- zaprzestania naruszania;

- usunięcia skutków naruszenia;

- naprawienia wyrządzonej szkody najczęściej poprzez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej, lub wydania uzyskanych korzyści.

Wykorzystywanie zasobów Internetu z uwzględnieniem prawa autorskiego

Chcąc w zgodzie z prawem autorskim korzystać z zasobów Internetu, musisz poznać możliwości korzystania z udostępnionych w nim zasobów. Możesz mieć darmowy dostęp do informacji:

- znajdujących się w tzw. domenie publicznej,

- wykorzystanych w ramach tzw. dozwolonego użytku,

- udostępnionych w ramach licencji

Domena publiczna (DP)

Jeśli chcesz dzielić się w sieci zasobami własnego autorstwa, np. prezentacją czy filmem, pamiętaj by do ich tworzenia wykorzystywać materiały z legalnych źródeł, np. znajdujących się w domenie publicznej (ang.: public domain). Są to zasoby, z których możesz korzystać bez ograniczeń, bo prawa  majątkowe do twórczości wygasły, minęło 70 lat od śmierci ich twórcy, ewentualnie minęło 70 lat od pierwszego rozpowszechnienia utworu danego twórcy.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Dozwolony użytek

Najważniejszym elementem prawa autorskiego jest  możliwość nieodpłatnego korzystania z utworów w określonych sytuacjach, tzw. dozwolony użytek. Przykładowo, zakazane jest wykorzystanie utworu w celach zarobkowych, ale możesz sam lub w towarzystwie członków rodziny i bliskich znajomych:

- pobrać plik z muzyką ze strony WWW,

- pożyczyć książkę znajomemu,

- zrobić kserokopię książki,

- wykonać kopię płyty CD,

- odtwarzać muzykę na imprezie urodzinowej,

- odwiedzać strony WWW.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Ponadto, dozwolonym użytkiem jest pobranie materiałów ze stron internetowych na własne potrzeby, ale nie wolno udostępniać dzieł innych twórców w sieci oraz zmieniać ich i prezentować jako własne dzieło.

Uwaga!

Dozwolony użytek prywatny nie obejmuje płatnych programów komputerowych. Taki program komputerowy trzeba zawsze zakupić.

Licencje oprogramowania

Poszukując programu komputerowego, potrzebnego do zrealizowania jakiegoś zadania, możesz skorzystać z oprogramowania, które jest oprogramowaniem udostępnianym na licencjach różnego typu.

Licencja to umowa, w której autor utworu określa warunki, na jakich pozwala odbiorcy utworu (np. użytkownikowi oprogramowania) z niego korzystać. Zawsze więc, gdy zechcesz skorzystać z tzw. darmowego oprogramowania, przeczytaj dołączoną do niego instrukcję licencyjną.

Podstawowe rodzaje licencji oprogramowania komputerowego to:

- Freeware – program udostępniany bezpłatnie i bez żadnych ograniczeń. Prawa autorskie pozostają nadal w mocy.

- Shareware – program udostępniany bezpłatnie do testów przed ewentualnym zakupem.

- Adware – programy, za których użytkowanie się nie płaci, ale umieszczane są w nich reklamy.

- Powszechna Licencja Publiczna GNU – pozwala na nieodpłatne użytkowanie programu, modyfikowanie go i rozpowszechnianie pod warunkiem dołączenia informacji o zmianach oraz źródle oryginalnej wersji.

O tzw. wolnych licencjach (Creative Commons), które nie dotyczą oprogramowania komputerowego, a wykorzystujących prawo autorskie w taki sposób, aby umożliwić autorowi przekazanie innym części przysługujących mu praw, dowiesz się w klasie szóstej.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 1

Korzystając z możliwości wybranej przez ciebie wyszukiwarki, znajdź w sieci więcej informacji o prawie autorskim oraz o oprogramowaniu edukacyjnym oferowanym na różnych licencjach.

Konsekwencje zagrożeń w Internecie i sposoby ich unikania

Staraj się do zamieszczonych na stronach WWW informacji nie podchodzić bezkrytycznie. Jak już wiesz, każdy internauta jest narażony na kontakt z treściami zamieszczanymi na stronach WWW, z którymi nie chciałby mieć do czynienia, np.:

- treści nawołujące do przemocy,

- treści nawołujące popełniania przestępstw,

- treści pochwalające dyskryminację rasową.

Film: Białe owce

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: SheepliveCartoons, licencja: CC BY 3.0.

Film: Białe owce

Innego rodzaju zagrożeniem dla ciebie ze strony przestępców korzystających z Internetu, to możliwość nawiązania kontaktu z oszustami i naciągaczami. Pamiętaj, że Internet to miejsce często wykorzystywane do działań niezgodnych z prawem. Nawiązując kontakt za pośrednictwem Internetu możesz stać się uczestnikiem zdarzeń mających niemiłe konsekwencje prawne. Mogą one mieć związek:

- z nielegalną wymianą plików muzycznych,

- z pobieraniem nielegalnego oprogramowania,

- z rozsyłaniem wirusów.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Oto trzy rady, do których powinieneś się stosować.

1. Jeśli planujesz spotkanie z kimś, kogo znasz z Internetu, to powiedz o tym rodzicom.

2. Jeśli otrzymasz informację wprawiającą cię w zakłopotanie, to powiedz o tym swoim bliskim.

3. Bądź ostrożny wobec tych, którzy zbyt dużo chcą się dowiedzieć o tobie (np. poznać twoje nazwisko, numer telefonu, adres zamieszkania).

Film: Bekanie

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: SheepliveCartoons, licencja: CC BY 3.0.

Film: Bekanie

Ćwiczenie 1

Które z poniższych zdarzeń sugeruje, że autor strony może mieć złe zamiary (lub ktoś przejął jego stronę)?

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- strona informuje mnie, że na komputerze znajdują się wirusy

- strona prosi mnie o dostęp do kamerki, chociaż do niczego jej nie potrzebuje

- pasek adresowy jest koloru białego

- strona nakłania do pobrania i uruchomienia plików .exe

- strona zwykle miała zieloną kłódkę w polu adresu, a teraz jej nie ma

Chmura cyfrowa

Pojęcie chmury cyfrowej

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Istnieje wiele programów przeznaczonych do użytku dzięki dostępowi do Internetu. Nazywamy je aplikacjami internetowymi. Ogromną zaletą wybrania aplikacji tego rodzaju jest możliwość dostępu do niej z praktycznie dowolnego miejsca na ziemi, w którym znajduje się dostęp do Internetu. Za pomocą takich aplikacji możesz tworzyć dokumenty, edytować zdjęcia, słuchać muzyki i wykonywać inne czynności bez konieczności instalowania oprogramowania. Wykorzystują one komputery umożliwiające przeglądanie stron WWW i komunikują się z użytkownikiem za pomocą okna przeglądarki internetowej. Takie aplikacje to najprostszy przykład istnienia tzw. chmury cyfrowej, czyli przestrzeni umożliwiającej korzystanie z oprogramowania bez używania dysków komputerów.

Zasady pracy w chmurze cyfrowej

Pracując na komputerze, nie zawsze znajdujemy czas na tworzenie kopii zapasowych utworzonych plików. Grozi to, w przypadku awarii komputera, nieodwracalną utratą danych. Obecnie, mając dostęp do Internetu oraz przeglądarki, możemy zabezpieczyć się przed ich utraceniem, przechowując je w „chmurze”.

Chmura cyfrowa to po prostu możliwość używania oprogramowania zainstalowanego na komputerach innych niż komputer danego użytkownika. W chmurze przechowywane mogą być także efekty  naszej pracy, czyli dane w postaci konkretnych dokumentów tekstowych, prezentacji, arkuszy kalkulacyjnych. Wszystkie dane znajdują się na bezpiecznym komputerze i nie ma obawy ich utraty.

Źródło: Ewa Dobrzyńska, licencja: CC BY 3.0.

Narzędzia informatyczne dostępne w chmurze cyfrowej

Pracę w chmurze cyfrowej zapewniają m. in. firmy Dropbox, Microsoft i Google, udostępniające użytkownikom dyski, na których można pobierać, tworzyć oraz przechowywać pliki i mieć do nich dostęp z każdego komputera podłączonego do Internetu.

Dropbox udostępnia możliwość przechowywania plików w chmurze i łatwego do nich dostępu z każdego urządzenia podłączonego do Internetu. Program do jego instalacji jest dostępny na wszystkich popularnych platformach i systemach operacyjnych (Windows, Linux, Mac OS, Android, iPhone).

Firma Google oferuje z kolei usługę Dysk Google polegającą na udostępnieniu przestrzeni dyskowej na jej komputerach. Dysk Google został zintegrowany z Google Dokumenty, pozwalającym na tworzenie i edytowanie dokumentów za pomocą typowych aplikacji użytkowych (edytor tekstu, arkusz kalkulacyjny, grafika prezentacyjna). Użytkownicy dysku po zalogowaniu znajdą na nim wszystkie dotychczas utworzone dokumenty.

Jakiś czas temu również Microsoft zaoferował użytkownikom Internetu możliwość przechowywania swoich zasobów. Usługa nazwana OneDrive (dawniej SkyDrive) pozwala zarówno na przechowywanie danych w chmurze, jak i na ich edycję oraz udostępnianie innym osobom.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Uruchamianie programów i zapisywanie wyników pracy w chmurze cyfrowej

Spróbujmy zapoznać się z możliwościami pracy z aplikacjami udostępnionymi w chmurze cyfrowej, zapoznając się bliżej z chmurą OneDrive.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

W tym celu zaloguj się na swoim koncie w OneDrive, korzystając z konta udostępnionego ci przez nauczyciela. Wystarczy znać adres konta i hasło dostępu.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Następnie kliknij strzałkę obok logo OneDrive, a zobaczysz dostępne aplikacje.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Podobny efekt uzyskasz po kliknięciu w menu Utwórz.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Zauważ, że możesz założyć w chmurze OneDrive katalogi (foldery) ułatwiające przechowywanie plików o różnej tematyce. Zdecyduj teraz, jaki rodzaj dokumentu chcesz utworzyć, wybierając jedną z ukazanych możliwości i przystąp do pracy.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Klikając w Nowy pusty dokument otworzysz jego pustą stronę. W tej przestrzeni możesz tworzyć dokument korzystając z oprogramowania udostępnionego w chmurze cyfrowej OneDrive. Zauważ, że u dołu okna, pojawia się informacja „Trwa zapisywanie”. To znaczy, że napisany tekst jest automatycznie zapisywany na dysku wirtualnym (w chmurze). Po zakończeniu pisania pojawia się informacja „Zapisano w usłudze OneDrive”.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Utworzony dokument znajdziesz w oknie głównym aplikacji lub w wybranym i utworzonym wcześniej katalogu.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Po nakierowaniu kursora na ikonę dokumentu i pojedynczym kliknięciu otworzy się okno, w którym będziesz mógł dokonać wielu operacji, m. in. zmienić nazwę dokumentu, przenieść go do innego folderu.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Jak widzisz, masz możliwość otworzenia dokumentu celem jego modyfikacji w programie Word, zainstalowanym na twoim komputerze, lub możesz pracować, korzystając z aplikacji sieciowej Word Online. Kończąc pracę z aplikacją masz pewność, że utworzony przez ciebie plik został zapisany i znajduje się na dysku wirtualnym. W podobny sposób będziesz tworzyć inne dokumenty.

Film: Korzystanie z usługi OneDrive

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Film: Korzystanie z usługi OneDrive

Ćwiczenie 1

W otworzonym oknie przystąp do pracy nad dokumentem. Utwórz plik i zapisz w chmurze OneDrive. Poniżej przedstawiono kolejność czynności, jakie musisz wykonać.

Tworzenie nowego dokumentu

1. Kliknij w Utwórz i w ukazanym menu wybierz rodzaj tworzonego dokumentu, np. dokument ze zwykłym tekstem.

2. W otwartym oknie edytora utwórz dokument tekstowy, wykorzystując dostępne narzędzia.

3. Zauważ, że dokument zapisywany jest automatycznie pod nazwą „bez nazwy.txt”.

4. Po zapisaniu dokument jest widoczny w zasobach dysku wirtualnego.

Ważne!

OneDrive jest miejscem przechowywania twoich plików. Dokumenty tworzone przez ciebie zostały w nim zapisane i możesz z nich korzystać, pracując na każdym komputerze podłączonym do Internetu. Po zalogowaniu się do dysku, znajdziesz na nim wszystkie dotychczas utworzone dokumenty.

Ćwiczenie 2

Do zalet pracy w chmurze cyfrowej, należą:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- możliwość pracy bez dostępu do Internetu

- wygodny dostęp z wielu różnych urządzeń

- prywatność i bezpieczeństwo przechowywanych danych

- oszczędność energii na urządzeniach takich jak laptopy, tablety lub telefony

Ćwiczenie 3

Właściciel praw majątkowych może:

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- wyrażać zgodę na publiczne wykonywanie dzieła

- przenieść prawa majątkowe na inną osobę

- dokonywać zmian w treści utworu

- pozwalać na tworzenie kopii utworu

Ćwiczenie 4

Dozwolony użytek osobisty pozwala na:

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- pożyczenie programu komputerowego

- obejrzenie filmu z kolegami

- pożyczenie książki koledze

- zrobienie ksero strony z podręcznika

Słowniczek

Archiwum

Uporządkowany zbiór dokumentów różnego rodzaju nie wykorzystywanych w bieżącej działalności instytucji.

Bazy danych

Zorganizowany zbiór informacji z pewnej dziedziny.

Biblioteka internetowa

Cyfrowa kolekcja zbiorów książek elektronicznych, czasopism, grafik.

Blog

Strona internetowa stwarzająca możliwość publikowania cyklicznie artykułów i wpisów na dowolne tematy w zależności od zainteresowań wydawcy bloga. Np. pamiętnik, blog modowy, blog kulinarny.

Chmura cyfrowa

Przestrzeń umożliwiająca korzystanie z oprogramowania bez używania zasobów Twojego komputera oraz przechowywanie utworzonych plików poza nim.

Creative Commons

Zestaw licencji pozwalających kontrolować rozpowszechnianie utworu.

Domena publiczna

Zbiór utworów dostępnych dla każdego i do wykorzystania w dowolnym czasie.

Encyklopedia

Książka zawierająca alfabetycznie ułożoną listę haseł wraz z ich objaśnieniami.

Katalog

Spis obiektów tego samego rodzaju np. książek.

Licencja

Zbiór zasad mówiących co wolno a czego nie wolno robić z utworem autorstwa innej osoby.

Prawo autorskie

Zbiór przepisów mających chronić twórczość autora w zakresie majątkowym i osobistymi.

Spot

Krótki film reklamowy.

Wstęp

Już wiesz

- stosować zasady tworzenia prezentacji,

- dodawać nowe slajdy,

- zmieniać układ slajdu,

- wstawić tekst do wyznaczonych obszarów na slajdzie,

- wstawić zdjęcia i cliparty na slajdzie z wyznaczonymi obszarami,

- zapisywać prezentację.

Nauczysz się

- projektować tło,

- wstawiać tekst i grafikę do slajdu bez zaznaczonych obszarów roboczych,

- modyfikować wstawione elementy,

- dodawać prostą animację,

- sterować prezentacją poprzez wybór sposobu i rodzaju przejścia slajdów,

- zapisywać prezentację w różnych formatach.

W tym roku szkolnym zaprojektujesz, zgodnie z zasadami, prezentację na wybrany przez ciebie temat. Z pewnością wzbogacisz ją ilustracjami i prostą animacją. Wykorzystanie nowych narzędzi i funkcji programu zostanie pokazane na przykładzie prezentacji „Witaminy i minerały w mojej diecie”.

Źródło: Ewa Dobrzyńska, licencja: CC BY 3.0.

Projektowanie tła

W swojej prezentacji, jako tło slajdu, możesz w znany ci sposób wstawić gotowy motyw. Możesz również wypełnić tło:

- kolorem,

- gradientem,

- teksturą,

- deseniem.

Programy do tworzenia prezentacji różnią się oznaczeniem i rozmieszczeniem tych narzędzi.

Zobacz, jaki możesz uzyskać efekt.

Slajd 1 z 7

Przejdź do następnego slajdu

Innym ciekawym rozwiązaniem jest wstawienie obrazu, jako tła prezentacji. Może nim być zaprojektowany przez ciebie rysunek lub zdjęcie zapisane w komputerze. Jeśli w twoim programie nie ma odpowiedniego tła typu gradient czy tekstura, możesz samodzielnie zaprojektować takie tło w dowolnym programie graficznym, a następnie zapisać je w swoim komputerze i wstawić, tak jak obraz.

Slajd 1 z 3

Przejdź do następnego slajdu

W przykładowej prezentacji „Witaminy i minerały w mojej diecie” zostało wstawione tło typu gradient.

Ćwiczenie 1

Zaprojektuj tło do tworzonej przez ciebie prezentacji. Niech będzie nim tekstura, gradient lub obrazek. Jeśli masz problem z wykonaniem tego zadania, przeczytaj instrukcję i obejrzyj film w wybranym środowisku.

Wskazówka

Aby wstawić tło typu kolor, gradient, tekstura, obraz:

- Odszukaj narzędzie do formatowania tła.

- Zaznacz rodzaj wypełnienia.

- Wybierz odpowiedni kolor, gradient lub teksturę.

- Jeśli tłem ma być ilustracja zapisana w twoim komputerze, wybierz narzędzie do wstawiania obrazu z pliku.

- Jeśli chcesz, zastosuj utworzone tło do wszystkich slajdów.

Obejrzyj film w wybranym środowisku:

Program MS PowerPoint

Program LibreOffice Impress

Zapamiętaj!

Jako tło slajdu, możesz wykorzystać własny rysunek lub zdjęcie. Możesz również wypełnić tło gradientem lub gotową teksturą.

Wstawianie grafiki i tekstu do slajdu bez zaznaczonych obszarów roboczych

Wstawianie zdjęć i rysunków

Jeśli chcesz w prezentacji samodzielnie planować ułożenie elementów na slajdzie, spośród możliwych układów wybierz Pusty.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Wiesz już jak, wstawić zdjęcie w wyznaczony obszar. Grafikę możesz również umieścić na pustym slajdzie. Programy do tworzenia prezentacji różnią się oznaczeniem i rozmieszczeniem używanych w tym celu narzędzi.

W przykładowej prezentacji „Witaminy i minerały w mojej diecie” na slajdzie został wstawiony własny rysunek zapisany w komputerze.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 1

Wstaw pasujące zdjęcie lub własny rysunek do projektowanej przez ciebie prezentacji. Jeśli masz problem z wykonaniem tego zadania, przeczytaj instrukcję i obejrzyj pokaz w wybranym środowisku.

Wskazówka

Aby wstawić obraz zapisany w komputerze na slajdzie o pustym układzie:

- Odszukaj narzędzie do wstawiania obrazów.

- Kliknij myszą w ikonę odszukanego narzędzia.

- W otwartym oknie wyszukaj potrzebny rysunek lub zdjęcie.

- Zaznacz go i wstaw na slajd.

Obejrzyj pokaz w wybranym środowisku:

Program MS PowerPoint

Program LibreOffice Impress

Wstawianie clipartów

W przykładowej prezentacji o witaminach na slajdzie został wstawiony clipart.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

Wstaw pasujący clipart do projektowanej przez ciebie prezentacji. Jeśli masz problem z wykonaniem tego zadania, przeczytaj instrukcję oraz obejrzyj pokaz w wybranym środowisku.

Wskazówka

Aby wstawić clipart na slajdzie o pustym układzie:

- Odszukaj narzędzie do wstawiania clipartów.

- Kliknij myszą w ikonę odszukanego narzędzia.

- W oknie galerii clipartów wybierz odpowiedni temat.

- Wyszukaj potrzebny clipart.

- Zaznacz go i wstaw na slajd.

Obejrzyj pokaz w wybranym środowisku

Program MS PowerPoint - clipart

Program LibreOffice Impress - clipart

Zmiana rozmiarów i położenia obiektów

Obiekty wstawione na slajd bez wyznaczonych obszarów często mają nieodpowiedni rozmiar lub przesłaniają się wzajemnie. Zgodnie z poznanymi zasadami, wszystkie elementy na slajdzie powinny być odpowiednio rozplanowane. W związku z tym będziesz zmieniać rozmiar oraz położenie wstawionych obiektów. Możesz to zrobić tak samo, jak w programie graficznym lub edytorze tekstu.

W przykładowej prezentacji wstawione elementy graficzne zostały przesunięte oraz zmniejszone.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 3

W miarę potrzeby zmień rozmiar i położenie wstawionych ilustracji. Jeśli masz problem z wykonaniem tego zadania, przeczytaj instrukcję i obejrzyj film.

Wskazówka

Zmiana położenia i rozmiaru obiektu:

- Zaznacz element.

- W znany ci sposób przesuń zaznaczony obiekt w odpowiednie miejsce.

- Ustaw kursor myszy w narożniku zaznaczonej ilustracji.

- Przesuwając myszą z wciśniętym lewym przyciskiem, zmień rozmiar obiektu.

- Zapisz zmiany.

Obejrzyj film w wybranym środowisku:

Program MS PowerPoint

Program LibreOffice Impress

Zapamiętaj!

Na slajdzie bez wyznaczonych obszarów możesz wstawić dowolne elementy graficzne. Z pewnością będziesz zmieniać ich rozmiar i położenie.

Wstawianie pola tekstowego

Jeśli chcesz napisać tekst na slajdzie bez wyznaczonych obszarów, musisz najpierw wstawić pole tekstowe. Wówczas na wstążce lub pasku narzędzi pojawią się lub uaktywnią się narzędzia do edycji i formatowania tekstu oraz formatowania tego pola. Obszar ten możesz przesuwać tak jak każdy inny obiekt na slajdzie.

W przykładowej prezentacji na slajdzie zostało wstawione pole tekstowe, w którym wpisano i sformatowano tekst o wybranej witaminie.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 4

Zaprojektuj podobny slajd w swojej prezentacji, na wybrany przez ciebie temat. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, przeczytaj instrukcję i obejrzyj film w wybranym środowisku.

Wskazówka

Aby dodać pole tekstowe do prezentacji:

- Odszukaj narzędzie do wstawiania pola tekstowego.

- Zaznacz go.

- Narysuj na slajdzie obszar, w którym będziesz wprowadzać tekst.

- Wpisz tekst.

- W znany ci już sposób, sformatuj tekst, tak aby był czytelny.

Obejrzyj film w wybranym środowisku.

Program MS PowerPoint

Program LibreOffice Impress

Interaktywna układanka z rozsypanych wyrazów

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Zapamiętaj!

Jeśli chcesz na slajdzie bez wyznaczonych obszarów napisać tekst musisz wykorzystać narzędzie do wstawiania pola tekstowego.

Wstawianie ozdobnych napisów

Jeśli chcesz wyróżnić jakiś fragment tekstu lub napisać tytuł ozdobną czcionką, to:

- w programie MS PowerPoint możesz wykorzystać obiekt WordArt,

- w  programie LibreOffice Impress - obiekt Fontwork.

Są to narzędzia, które umożliwią nadanie twojemu tekstowi artystycznego efektu. Po dokonaniu wyboru stylu pojawia się pole, do którego możesz wpisać tekst, natomiast na pasku narzędzi lub wstążce narzędzia do formatowania pola tekstowego oraz tekstu. Pole to możesz przesuwać w dowolne miejsce slajdu oraz zmieniać jego rozmiar.

W przykładowej prezentacji na slajdzie został wstawiony tytuł z wykorzystaniem ozdobnej czcionki.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Dodaj do swojego slajdu tytuł. W zależności od programu, w którym pracujesz, wykorzystaj do tego obiekt WordArt lub Fontwork. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, przeczytaj instrukcję i obejrzyj film w wybranym środowisku.

Wskazówka

Aby dodać ozdobny napis do prezentacji:

- Odszukaj narzędzie do wstawiania obiektów WordArt lub Fontwork.

- Zaznacz go.

- Przesuwając myszą po wzorach, wybierz jeden z nich.

- Na wstążce lub pasku narzędzi pojawią się narzędzia do formatowania tekstu i pola.

- Wpisz tekst i zatwierdź.

- Przesuń obszar w odpowiednie miejsce.

- Zapisz zmiany.

Obejrzyj film w wybranym środowisku.

Program MS PowerPoint

Program LibreOffice Impress

Formatowanie obiektów

Program do tworzenia prezentacji umożliwia modyfikację wstawionych obiektów. Po zaznaczeniu dowolnego elementu umieszczonego na slajdzie, uaktywnią się narzędzia do jego formatowania. Możesz między innymi dodać obramowanie, artystyczne efekty, zmienić kolorystykę.

W przykładowej prezentacji o witaminach do rysunku dołączono obramowanie i zmieniono jego kolor.

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 1

Dodaj obramowanie do ilustracji w twojej prezentacji oraz zmień jego kolorystykę. Możesz również wykorzystać inne narzędzia do formatowania obiektów. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania przeczytaj instrukcję i obejrzyj pokaz w wybranym środowisku.

Wskazówka

Aby zmodyfikować obiekt na slajdzie:

- Zaznacz element.

- Odszukaj narzędzia do formatowania obiektów.

- Zmodyfikuj według własnego uznania obrazki w twojej prezentacji, np.: dodaj obramowanie. zmień kolorystykę.

- Zapisz zmiany.

Obejrzyj pokaz w wybranym środowisku.

Program MS PowerPoint

Program LibreOffice Impress

Zapamiętaj!

W programie do tworzenia prezentacji możesz formatować wstawione obiekty. Między innymi zmienić kolorystykę, dodać obramowanie lub artystyczne efekty.

Animacja wybranych elementów slajdów

Program do tworzenia prezentacji umożliwia dodanie animacji na wybranych elementach. Można, na przykład, uzyskać ciekawe efekty wejścia, wyjścia, wyróżnienia. Pojawią się one po kliknięciu myszą lub automatycznie po czasie, który ustawisz. Obiekty będą pojawiać się na slajdzie w takiej kolejności, w jakiej były wybierane przez ciebie efekty wejścia. Kolejność możesz zmieniać wielokrotnie, korzystając z odpowiednich narzędzi.

Ważne!

W programie PowerPoint narzędzia te znajdują się we wstążce Chronometraż.

Ważne!

Pamiętaj, żeby ilość i rodzaj animacji ograniczać. W przeciwnym wypadku odniesiesz odwrotny skutek od zamierzonego. Czytelnik zamiast zwrócić uwagę na informacje, które chcesz przekazać będzie zajęty obserwowaniem przeróżnych efektów.

W klasie piątej będziesz ustawiać prostą animację wejścia. Zobacz, jaki możesz uzyskać efekt na przykładowym slajdzie prezentacji.

Zwróć uwagę na kolejność wejścia obiektów oraz ilość i rodzaj animacji.

Film: Pokaz przykładowej animacji

play_circle_outlineOdtwórz/Zatrzymaj

volume_upWycisz dźwięk

Głośność

subtitlesNapisy    1x Prędkość odtwarzania   fullscreenPełny ekran

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Izabela Dubaniewicz, licencja: CC BY 3.0.

Film: Pokaz przykładowej animacji

Ćwiczenie 1

Dodaj do obiektów w swojej prezentacji animację wejścia. Pamiętaj o zachowaniu odpowiedniej kolejności wejścia obiektów. Tytuł powinien pojawić się jako pierwszy. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, przeczytaj instrukcję i obejrzyj film w wybranym środowisku.

Wskazówka

Aby dodać animację do obiektów:

- Zaznacz element, który jako pierwszy ma się pojawić na slajdzie.

- Odszukaj narzędzie do wstawiania animacji.

- Ustaw wybrany efekt wejścia.

- Dodaj animację do pozostałych elementów.

- Uruchom pokaz prezentacji i sprawdź uzyskany efekt.

Obejrzyj film w wybranym środowisku.

Program MS PowerPoint

Program LibreOffice Impress

Ćwiczenie 2

W miarę potrzeby zmień kolejność pojawiania się animacji na slajdzie. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, przeczytaj instrukcję i obejrzyj film w wybranym środowisku.

Wskazówka

Aby zmienić kolejność animacji:

- Zaznacz element na slajdzie lub efekt na liście animacji.

- Odszukaj i zastosuj narzędzie do zmiany kolejności animacji.

- Uruchom pokaz prezentacji i sprawdź uzyskany efekt.

Obejrzyj film w wybranym środowisku.

Program MS PowerPoint

Program LibreOffice Impress

Zapamiętaj!

Jeśli chcesz uatrakcyjnić swoją prezentację lub zwrócić uwagę odbiorcy na wybrane elementy, możesz dołączyć do tych obiektów animację.

Sterowanie prezentacją

Jeśli chcesz, aby każdy mógł oglądać pokaz twojej prezentacji w swoim tempie, a więc miał czas na spokojne przeczytanie tekstu i obejrzenie zdjęć, zostaw sposób przełączania slajdów na Przy kliknięciu myszą. Możesz również ustawić automatyczne przełączanie slajdów, po upływie podanych przez ciebie sekund. W takim przypadku musisz sprawdzić, czy tyle czasu wystarczy. Próbę trzeba wykonać dla każdego slajdu. Jeśli znajduje się na nich tyle samo tekstu i grafiki, po wprowadzeniu czasu przełączania, kliknij na Zastosuj do wszystkich. Oprócz wyboru sposobu przełączania slajdów, program daje możliwość dodania efektów przejścia. Wykonasz to w znany już sposób ustawiania animacji. Możesz ustawić przejście od razu dla wszystkich slajdów.

Ćwiczenie 1

Dodaj do twojej prezentacji efekt przejścia między slajdami. Niech przejście do kolejnego slajdu wywołuje kliknięcie myszą. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, przeczytaj instrukcję i obejrzyj film w wybranym środowisku.

Wskazówka

Sterowanie prezentacją:

- Odszukaj narzędzia do sterowania prezentacją.

- Wybierz efekt przejścia kolejnych slajdów.

- Wybierz sposób przełączania slajdów.

- Uruchom pokaz i zobacz, jaki uzyskasz efekt.

Obejrzyj film w wybranym środowisku.

Program MS PowerPoint

Program LibreOffice Impress

Zapamiętaj!

W zależności od przeznaczenia prezentacji możesz dostosować sposób sterowania nią. Oprócz sposobu przełączania slajdów dodaj efekty ich przejścia.

Wybór formatu i zapis prezentacji

Prezentacje są zapisywane w plikach w różnych formatach w zależności od przeznaczenia i od programu, w którym pracujesz. Najczęściej efekt swojej pracy zapisuje się jako prezentację lub pokaz. Sprawdź w swoim programie, czy masz możliwość zapisu prezentacji jako pokazu.

Wybierając format zapisu prezentacji zastanów się, gdzie i w jaki sposób będziesz prezentować swoją pracę.

- Prezentacja. Plik zapisany w tym formacie otwiera się do edycji. Można go modyfikować, dodawać nowe slajdy i zapisywać zmiany. Podczas zapisu domyślnie ustawiony jest właśnie ten format.

- Pokaz. Jeśli chcesz swoją prezentację udostępnić innym użytkownikom, zapisz ją jako pokaz. Po otworzeniu pliku, automatycznie uruchomi się pokaz prezentacji, a inne osoby nie będą mogły ingerować w twoją pracę.

Ćwiczenie 1

Jeśli masz taką możliwość zapisz swoją prezentacje, tak aby po otworzeniu pliku automatycznie uruchomił się jej pokaz. Jeśli masz problem z wykonaniem zadania, przeczytaj instrukcję.

Wskazówka

Aby zapisać prezentację jako pokaz:

- Otwórz swoją prezentację.

- Z paska menu wybierz polecenie Plik, a następnie Zapisz jako.

- W oknie zapisywania rozwiń listę Zapisz jako typ.

- Wybierz z niej Pokaz.

Wstęp

Już wiesz

W klasie IV zostały omówione podstawowe operacje wykonywane podczas korzystania z poczty elektronicznej. Potrafisz już napisać, wysłać i odebrać list ze swojego konta pocztowego.

Nauczysz się

Obecnie dowiesz się, jak dołączać do listu różnego rodzaju pliki, jak umieścić w treści listu grafikę oraz zmienić rodzaj czcionki, jej kolor i rozmiar. Poznasz możliwości przesyłania komunikatów, korzystając z komunikatorów, zasady netykiety oraz zagrożenia wynikające z nawiązywania, przy ich pomocy, kontaktów z nieznajomymi.

Wysyłanie i odbieranie załączników za pomocą poczty elektronicznej

Zamierzając wysłać list musisz uruchomić przeglądarkę, otworzyć stronę WWW dostawcy usługi pocztowej i zalogować się do serwera poczty elektronicznej, podając swój adres e-mailowy i hasło dostępu.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Zwróć uwagę, że program pocztowy połączył się z serwerem twojej poczty elektronicznej i pobrał zgromadzoną tam pocztę.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Na samej górze okna programu pocztowego (np. Outlook.com), na niebieskim pasku, znajdziesz opcje menu umożliwiające:

- napisanie nowego listu (Nowa),

- udzielenie odpowiedzi na list znajdujący się w skrzynce odbiorczej (Odpowiedz),

- usunięcie listu (Usuń),

- dokonanie jego archiwizacji (Archiwizuj),

- zadecydowanie o zakwalifikowaniu lub nie listu do wiadomości śmieci (Wiadomości – śmieci),

- przeniesienia listu do wybranego folderu (Przenieś do).

Chcąc napisać list, kliknij w przycisk Nowa. W oknie wiadomości określ adresata oraz napisz treść, korzystając z możliwości jej formatowania. Możesz decydować o rodzaju, rozmiarze, kolorze czcionki i wyróżnieniach, wstawiać emotikony, odnośniki, listy punktowe i numerowane oraz ustalić sposób wyrównania tekstu.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Wystarczy, gdy zaznaczysz odpowiednią opcję na górze okna tworzonej wiadomości. Przed wysłaniem listu masz możliwość, po kliknięciu w Opcje, określenia jego priorytetu (ważności):

- wysoki,

- normalny,

- niski.

Po kliknięciu w Anuluj będziesz mógł zapisać tworzony list w wersji roboczej lub go usunąć.

Do wiadomości możesz dołączyć załącznik, czyli plik dowolnego rodzaju znajdujący się na dysku twojego komputera lub na innych nośnikach danych. Jeżeli wiesz, gdzie znajduje się plik, który chcesz przesłać, to czynność wstawiania załącznika do poczty elektronicznej jest bardzo prosta.

Wystarczy wybrać przycisk Wstaw z ikoną spinacza biurowego,

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

następnie „Pliki jako załączniki” i w ukazanym oknie dialogowym wybrać odpowiedni plik.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Po zaznaczeniu pliku kliknij w przycisk Otwórz, a zostanie on dołączony do listu. Innym sposobem dodania załącznika jest przeciągnięcie ikony pliku z komputera w okno wiadomości, a przeciągnięty plik pojawi się u góry okna.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Proces tworzenia i wysyłania listu z załącznikiem możesz obejrzeć w poniższym filmie.

Film: Tworzenie i wysyłanie listu z załącznikiem

play_circle_outlineOdtwórz/Zatrzymaj

volume_upWycisz dźwięk

Głośność

subtitlesNapisy    1x Prędkość odtwarzania   fullscreenPełny ekran

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Sławomir Szaruga <szarugas@wckp.lodz.pl>, licencja: CC BY 3.0.

Film: Tworzenie i wysyłanie listu z załącznikiem

Ćwiczenie 1

Uruchom stronę WWW dostawcy konta pocztowego i zaloguj się do serwera poczty elektronicznej podając swój adres e-mailowy i hasło dostępu. Utwórz nowy list, klikając w napis „Nowa” i wpisując w odpowiednie miejsca adres e-mail odbiorcy listu, jego temat i treść.

Tworząc wiadomość, wykorzystaj możliwości jej sformatowania. Dołącz wybrany przez ciebie plik. Po dołączeniu pliku kliknij „Wyślij”.

Ciekawostka

Posiadając konto pocztowe, możesz wysyłać kartki okolicznościowe np. z życzeniami z okazji Walentynek, imienin czy urodzin twoich znajomych. W Internecie, korzystając z wyszukiwarki, znajdziesz strony WWW z darmowymi kartkami. (np. kartki.interia.pl, czy kartki.onet.pl).

Ciekawostka

Pierwszą zapachową wiadomość w postaci cyfrowej pocztówki z dołączonym zapachem przesłano 10 czerwca 2014 roku z Nowego Jorku do Paryża. Autorem pomysłu i jego realizatorem był prof. Uniwersytetu Harvarda David Edwards. Nadajnikiem był iPhone z odpowiednią aplikacją a odbiornikiem urządzenie o nazwie oPhone.

W odbieranej przez ciebie korespondencji elektronicznej obecność załącznika jest uwidaczniana ikonką przedstawiającą spinacz:

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Zapisując z kolei załącznik z listu elektronicznego na dysk swojego komputera, musisz pamiętać, że będziesz mógł zapoznać się z jego treścią tylko w tym przypadku, gdy będziesz dysponował programem, w którym przesłany do ciebie plik został utworzony.

Załączniki w aplikacji Outlook.com przedstawiane są nad treścią listu. Wystarczy kliknąć w napis Pobierz, widoczny na ikonie załącznika, a zostanie on zapisany w folderze Pobrane.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

- Korzystając z udostępnionego konta poczty elektronicznej, zaloguj się do swojej skrzynki pocztowej, zapoznaj się z jej zawartością.

- Wyślij e-mail do koleżanki lub kolegi z propozycją realizacji wspólnego projektu polegającego na przykład na wykonaniu prezentacji o sportach ekstremalnych.

- W treści listu umieść odnośnik do strony z informacjami o interesującej dyscyplinie sportowej. Skorzystaj z możliwości stosowania list i decydowania o rodzaju czcionki.

- Do listu dołącz załącznik mający postać wykonanego przez ciebie pliku graficznego.

- Wysyłanemu listowi nadaj wysoki priorytet.

Komunikatory

Czasami potrzebujesz natychmiast porozumieć się z bliską ci osobą. Poczta elektroniczna nie potrafi sprostać temu zadaniu ze względu na fakt, że nie możemy liczyć na błyskawiczną odpowiedź. Tę niewielką wadę poczty elektronicznej likwidował, tzw. chat, umożliwiający przesyłanie natychmiastowych komunikatów tekstowych przez Internet. Na ekranie użytkownika pojawiały się wiadomości wysyłane przez osoby komunikujące się na danym kanale tematycznym lub towarzyskim. Kolejność ukazywanych wiadomości była identyczna z kolejnością ich wpisywania. Uczestnicy rozmów nie używali swoich prawdziwych imion, lecz posługiwali się pseudonimami, tzw. nickami.

Ciekawostka

Chat jako jeden z rodzajów dyskusji możliwych do prowadzenia Internecie przedstawił w roku 1988 roku fiński informatyk, Jarkko Ojkarinen. Uważał go tylko za rodzaj niezbyt dopracowanego przykładu. Jednak studenci Uniwersytetu w Oulu uważali inaczej i rozpowszechnili pomysł na całym świecie.

Obecnie chat jest rzadko używany, a jego rolę przejęły komunikatory, które pozwalają na przesyłanie poprzez Internet komunikatów nie tylko tekstowych, ale także dźwiękowych i wizualnych.

Źródło: Ewa Dobrzyńska, licencja: CC BY 3.0.

Przekazują one także informacje o obecności osób znajdujących się na twojej liście kontaktów, co zwiększa znacznie szansę na prowadzenie bezpośredniej rozmowy. Również osoby, które dopisały twój kontakt do listy znajomych, będą widziały czy, jesteś dostępny. Komunikatory umożliwiają prowadzenie rozmów osobom niedosłyszącym i głuchoniemym ponieważ podczas rozmowy widzą rozmówcę i możliwe jest wówczas używanie języka migowego.

Dobór programu (Gadu-Gadu, Tlen, Skype) do przeprowadzenia rozmowy powinien być zależny głównie od tego, jakiego komunikatora używa twój rozmówca, bowiem nawiązanie kontaktu jest możliwe tylko pomiędzy osobami korzystającymi z tego samego komunikatora.

Prowadzenie rozmów za pomocą komunikatora

Obecnie najpopularniejszym komunikatorem internetowym jest Skype, umożliwiający prowadzenie czatu, darmowych rozmów głosowych, obserwacje rozmówcy poprzez kamerę internetową, a także prowadzenie płatnych rozmów telefonicznych z posiadaczami telefonów stacjonarnych lub komórkowych.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Skype i Outlook.com są zintegrowane, dzięki czemu korzystając z usługi Outlook.com, do której masz dostęp po użyciu swojego konta Microsoft, możesz zalogować się do Skype’a i uzyskać możliwość połączenia się ze znajomymi i prowadzenia rozmów:

- tekstowych – wystarczy, gdy w oknie Outlooka klikniesz w ikonę czatu

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

w prawym górnym rogu menu i wybierzesz rozmówcę z listy kontaktów. W ukazanym oknie będzie możliwe przeprowadzenie rozmowy z wykorzystaniem okienka wiadomości.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

- głosowych lub wideo – wystarczy, gdy w oknie rozmowy tekstowej klikniesz przycisk rozmowy audio,

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

wideo

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

lub w oknie przeglądarki klikniesz w ikonę Skype widoczną na doinstalowanym pasku narzędzi Bing Bar.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Po podaniu swoich danych (konto Microsoft) będzie możliwe wysyłanie wiadomości do osób z kontaktów ze Skype’a i odbierania ich w usłudze Outlook.com.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Jednak chcąc korzystać ze Skype z poziomu Outlook.com, konieczne będzie zainstalowanie wtyczki umożliwiającej nawiązywanie kontaktu z osobami, z którymi chcesz rozmawiać. Wtyczka internetowa Skype’a działa w przeglądarkach Internet Explorer 8, Chrome 19, Firefox 12 (dwie ostatnie także w systemie MacOS). Umożliwi ona prowadzenie darmowych rozmów głosowych oraz wideo, prowadzenia czatu w czasie rozmowy oraz dołączenia kontaktów Skype do Outlooka.com.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Dostępne są dwa sposoby zainstalowania wtyczki. Możesz ją zainstalować z panelu Wiadomości usługi Outlook.com lub podczas nawiązywania bądź odbierania rozmowy przez Skype.

Po zainstalowaniu wtyczki i po zalogowaniu zobaczysz okno komunikatora, na górze którego widoczna jest Nazwa użytkownika (czyli twoja), a pod nią Pasek menu zawierający wszystkie opcje pozwalające na korzystanie ze wszystkich możliwości Skype’a.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Po lewej stronie widoczny jest Pasek stanu umożliwiający przedstawienie twojego zaangażowania w prowadzenie rozmowy w danej chwili, a pod nim Pasek narzędzi umożliwiający, między innymi, dodawanie znajomych do Listy kontaktów (po lewej stronie).

Wyszukiwanie kontaktów jest możliwe według imienia i nazwiska, jednak najlepiej jest znać nazwę użytkownika, która jednoznacznie określa konto szukanej osoby. Kolorowa kropka obok nazwiska informuje o dostępności użytkownika. Po kliknięciu na znaleziony kontakt ukażą się szczegóły danego konta. Możliwe jest wówczas nawiązanie połączenia, wysłanie wiadomości tekstowej lub dodanie do listy kontaktów. Po wysłaniu prośby o dodanie do listy, użytkownik po drugiej stronie otrzyma odpowiednią informację i będzie miał możliwość przekazania swoich szczegółowych danych, które nie będą dostępne dla osób spoza jego listy kontaktów.

Po prawej stronie ekranu znajduje się okno z informacjami o osobie, z którą rozmawiasz. U dołu tego okna znajdują się przyciski umożliwiające nawiązanie kontaktu wzrokowego i dźwiękowego

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

lub tylko dźwiękowego

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

z rozmówcą.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Obszar znajdujący się na samym dole to Pole rozmowy, czyli obszar, w który będziesz wpisywać i wysyłać wiadomości potwierdzając je kliknięciem w klawisz Enter.

Gdy ktoś będzie chciał się z tobą połączyć, na ekranie zostanie wyświetlony odpowiedni komunikat, zawierający jego nazwę.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Po kliknięciu w przycisk Odbierz zostanie nawiązane połączenie głosowe lub wideo. Aby zakończyć rozmowę, wystarczy nacisnąć przycisk z odłożoną słuchawką. Jeśli nie zamierzasz korzystać z programu Skype, zamknij jego okno, klikając na ikonę Zamknij. Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o możliwościach Skype’a, możesz skorzystać z menu Pomoc znajdującego się na Pasku menu.

Pamiętaj, że podczas prowadzonej rozmowy możesz:

- włączyć/wyłączyć kamerę lub mikrofon,

- rozmawiać za pomocą Wiadomości z osobami zapisanymi w kontaktach,

- włączyć tryb pełnoekranowy lub zminimalizować okno.

Ćwiczenie 1

Dodaj do listy kontaktów adresy koleżanek i kolegów z klasy. W tym celu wybierz polecenie Dodaj osobę i wykonaj kolejne polecenia.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Jeśli chcesz nawiązać połączenie wideo ze znajomym, zaznacz go na liście kontaktów i nawiąż połączenie, klikając przycisk Rozmowa wideo, aby wyświetlić małe okno z podglądem z własnej kamery oraz duże z obrazem z kamery znajomego. Jeżeli użytkownik jest zalogowany do komunikatora, odpowiedź będzie prawie natychmiastowa.

Prowadzenie rozmów za pomocą komunikatora

1. Uruchom komunikator i utwórz listę kontaktów.

2. Nawiąż rozmowę głosową, video lub tekstową z osobą znajdującą się w liście kontaktów i spróbuj ustalić szczegóły realizacji planowanego projektu, którego temat ustaliliście wcześniej w korespondencji e-mailowej.

3. Ustalenia przedstaw w tabeli w utworzonym pliku tekstowym.

4. Plik tekstowy prześlij do współautora projektu z prośbą o ewentualną akceptację zawartej w nim treści.

Film: Korzystanie z komunikatora Skype

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Film: Korzystanie z komunikatora Skype

Netykieta podczas korzystania z komunikatorów

Korzystając z komunikatora, powinniśmy pamiętać o przestrzeganiu netykiety (zbioru zasad poprawnego zachowania się w sieci). Jest on bardzo podobny do tego, który miałeś okazję poznać w klasie IV podczas zaznajamiania się z pocztą elektroniczną. Pamiętaj więc, czego nie powinno się robić:

- Nie rozsyłać łańcuszków szczęścia.

- Nie pisać bez potrzeby wielkimi literami. Używaj je do rozpoczynania zdania i nazw własnych.

- Jeżeli rozmawiasz z kimś po raz pierwszy przez komunikator, to wypada się przedstawić.

- Nie rozpoczynaj rozmowy z kimś, kto ma ustawioną opcję „proszę nie przeszkadzać”.

- Używaj emotikonów (buziek :-) z rozsądkiem, mają być tylko dodatkiem do tekstu.

Emotikon, uśmieszek, buźka to rysunek złożony ze znaków wpisanych z klawiatury przedstawiający nastrój użytkownika . Najczęściej przedstawia symboliczny grymas twarzy, obrócony o 90° w kierunku przeciwnym do wskazówek zegara.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Emotikony zwyczajne

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Niektóre programy służące do komunikacji automatycznie zmieniają emotikony na ich graficzny odpowiednik.

Przykładowe emotikony graficzne:

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Ciekawostka

Pierwszą używana emotikoną był symbol :-) podkreślający żartobliwą treść wiadomości. Za jego twórcę uważa się Scotta Fahlmana, który użył go w wysłanej wiadomości w 1982 roku.

Zagrożenia wynikające z nawiązywania kontaktów za pośrednictwem komunikatorów

Jak pamiętasz, przy korzystaniu z poczty elektronicznej istniała możliwość nawiązywania niepożądanych kontaktów z osobami podającymi się za kogoś innego. Również przy  używaniu komunikatorów istnieje taka możliwość, ale jest ona mniejsza, gdyż prowadząc rozmowę widzisz rozmówcę (komunikatory video). W przypadku komunikatorów głosowych zagrożenie jest większe, ale na pewno nie tak duże jak w przypadku komunikowania się poprzez e-mail.

Kolejną wadą i zagrożeniem jest fakt, iż twoje rozmowy mogą być podsłuchiwane.

Źródło: Sławomir Szaruga, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

Nieznana osoba podająca się za twojego dalekiego krewnego wysłała do ciebie e-maila z niewielką prośbą. Zaznacz prośbę, jeśli wyda ci się podejrzana:

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- prosi o podanie jak największej liczby adresów e-mail z twojej książki adresowej

- prosi o twój numer telefonu

- prosi o szybką odpowiedź

- prosi o przesłanie fotografii kart kredytowych rodziców

Ćwiczenie 3

Czy będziesz w zgodzie z zasadami netykiety jeżeli:

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- użyjesz jednego emotikona

- będziesz rozpoczynał rozmowę z kimś, kto ma ustawioną w komunikatorze opcję „proszę nie przeszkadzać”

- napiszesz treść całego listu wielkimi literami

- rozpoczniesz list grzecznościowym nagłówkiem lub rozmowę przedstawiając się

Zapamiętaj!

- Każdy komunikator zapewnia możliwość blokowania wiadomości od osób spoza naszej listy znajomych.

- Wybierając tę opcję, unikniemy niepożądanych wiadomości

Słowniczek

Bing Bar

Jeden z wielu oferowanych na rynku dodatów do przeglądarki internetowej mający postać paska narzędziowego po zainstalowaniu którego będzie możliwe wyszukiwanie informacji, korzystanie z tłumacza strony, sprawdzanie poczty, oglądanie filmów, przeglądanie map oraz korzystanie z Facebooka oraz Skype.

Chat

Rodzaj komunikowania się za pośrednictwem Internetu. Polega na przemiennym przesyłaniu wiadomości tekstowych.

Emotikon

Obrazek złożony ze znaków wpisanych z klawiatury przedstawiający grymas twarzy mówiący o Twoim nastroju.

Komunikator internetowy

Program komputerowy pozwalający na przesyłanie natychmiastowych komunikatów poprzez Internet.

Skype

Komunikator internetowy umożliwiający prowadzenie rozmów głosowych a także obserwację rozmówcy na ekranie monitora.

Załącznik

Plik dowolnego rodzaju dołączany do listu elektronicznego.

Od problemu do algorytmu

Wiesz już, że komputer działa według ściśle określonego przepisu podanego przez człowieka. Z takimi przepisami opisującymi rozwiązanie danego problemu zetknęliście się zapewne nie tylko na lekcjach zajęć komputerowych, ale także w życiu codziennym.

Ćwiczenie 1

Wymień jakiś przepis, poznany np. podczas zabawy lub na lekcjach w szkole innego przedmiotu (np. matematyki).

Jeśli lubisz bawić się klockami Lego lub sklejać różne modele (np. samolotu lub samochodu), to wraz z klockami lub elementami modelu do sklejania znajdziesz instrukcję, opisującą krok po kroku, które klocki (elementy) i w jakiej kolejności należy składać (sklejać), aby otrzymać określony model.

Na matematyce uczysz się o działaniach arytmetycznych na liczbach naturalnych. Może znasz metodę mnożenia dowolnej liczby od 1 do 10 przez 9 z wykorzystaniem palców obu rąk? Umiesz też już pisemnie dodawać i mnożyć liczby naturalne.

Ćwiczenie 2

Zapisz w punktach przepis na mnożenie w pamięci dowolnej liczby od 1 do 10 przez 9.

Przykładowy przepis w punktach:

Ustaw dłonie spodem do twarzy, tak jak na poniższym rysunku.

Źródło: Janusz Wierzbicki, Maciej Borowiecki, licencja: CC BY 3.0.

Zegnij odpowiedni palec (zgodny z liczbą, przez którą mnożysz 9), licząc od kciuka lewej ręki.

Pomnóż liczbę wyprostowanych palców po lewej stronie (od kciuka lewej dłoni do zgiętego palca) przez 10.

Dodaj do wyniku liczbę wyprostowanych palców po prawej stronie (od zgiętego palca do kciuka prawej dłoni).

Możesz stwierdzić, że został zapisany ścisły przepis na mnożenie w pamięci dowolnej liczby od 1 do 10 przez liczbę 9. Taki ścisły przepis nazywamy algorytmem.

Zwróć uwagę, że kolega lub koleżanka może podać inny przepis na obliczenie wyniku mnożenia liczby od 1 do 10 przez 9, np. z wykorzystaniem tradycyjnej tabliczki mnożenia lub kilkukrotnie dodając do siebie liczbę 9.

Wskazówka

Często można podać różne przepisy - algorytmy rozwiązania tego samego problemu.

Ćwiczenie 3

Zapisz w punktach krok po kroku przepis na rysowanie kwadratu (o długości boku równej 100) przez duszka.

Pokaż wyjaśnienie

Ćwiczenie 4

Zapisz w punktach krok po kroku co najmniej dwa różne przepisy rysowania poniższej figury (niech długość boku zewnętrznego kwadratu wynosi 200).

Źródło: Janusz Wierzbicki, Maciej Borowiecki, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

Źródło: Janusz Wierzbicki, Maciej Borowiecki, licencja: CC BY 3.0.

Źródło: Janusz Wierzbicki, Maciej Borowiecki, licencja: CC BY 3.0.

Pokaż wyjaśnienie

Od algorytmu do programu

Spróbuj teraz napisać skrypty rysujące kwadraty wg podanych dotychczas przepisów-algorytmów. Ponieważ prawdopodobnie wielokrotnie będzie testowane (sprawdzane) działanie skryptów, warto także zadbać o czyszczenie sceny i ustawienie początkowe duszka.

Ćwiczenie 1

Zbuduj skrypt, który po naciśnięciu klawisza C ustawi duszka na środku sceny i ją wyczyści.

Ćwiczenie 2

Zbuduj skrypt, który po naciśnięciu klawisza K  narysuje kwadrat o długości boku 100, według poniższego przepisu-algorytmu.

Kiedy naciśnięto klawisz K:

1.Przyłóż pisak.

2.Powtórz 4 razy:

2.1.Przesuń o 100 kroków.

2.2.Obróć w prawo o 90 stopni.

3.Podnieś pisak (warto pozostawić taki sam stan, jak na początku, domyślnie pisak jest podniesiony).

4.Zatrzymaj ten skrypt.

Ćwiczenie 3

Zbuduj skrypt, który po naciśnięciu zielonej flagi narysuje kwadraty wg jednego z algorytmów podanych przez ciebie w ostatnim zadaniu z poprzedniego podrozdziału.

Źródło: Janusz Wierzbicki, Maciej Borowiecki, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

W zależności od wybranego algorytmu może okazać się konieczne przemieszczanie duszka do miejsca, z którego ma zacząć rysować. Można to robić przy pomocy znanych ci już bloczków przesuń o, obróć w prawo o oraz obróć w lewo o. Wygodniej jednak będzie w tym przypadku skorzystać z bloczków zmień x o oraz zmień y o, które znajdziesz w kategorii Ruch.

Aby przesunąć duszka wstecz należy podać ujemną liczbę kroków w bloczku przesuń o.

Pokaż wyjaśnienie

Zadania uzupełniające

Ćwiczenie 1

Zapisz w punktach przepis na pisemne mnożenie liczby od 1 do 99 przez liczbę od 1 do 9.

Ćwiczenie 2

Zbuduj skrypt, który po naciśnięciu klawisza T narysuje trójkąt równoboczny o długości boku 100.

Wskazówka

Skopiuj skrypt na rysowanie kwadratu (kliknij w niego prawym przyciskiem myszy i wybierz opcję duplikuj), następnie popraw zaznaczone na rysunku wartości.

Źródło: Janusz Wierzbicki, Maciej Borowiecki, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 3

Zbuduj skrypt, który po naciśnięciu klawisza S narysuje sześciokąt równoboczny o długości boku 80.

Źródło: Janusz Wierzbicki, Maciej Borowiecki, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 4

Zbuduj skrypt, który po wybraniu zielonej flagi narysuje poniższą figurę o długości boku 120. Zapisz najpierw przepis-algorytm rysowania figury w punktach.

Źródło: Janusz Wierzbicki, Maciej Borowiecki, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Zbuduj skrypt, który po naciśnięciu klawisza P narysuje prostokąt o szerokości 200 i wysokości 100.

Źródło: Janusz Wierzbicki, Maciej Borowiecki, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

Zbuduj skrypty, które po naciśnięciu klawiszy 0 i 8 narysują odpowiednio cyfry 0 i 8.

Źródło: Janusz Wierzbicki, Maciej Borowiecki, licencja: CC BY 3.0.

Wskazówka

Narysuj najpierw cyfry na kartce papieru w kratkę i zaplanuj długości poszczególnych boków i przesunięć. Następnie zapisz przepisy-algorytmy rysowania w punktach.

Chroń środowisko naturalne

Zaprojektuj komiks poruszający tematykę ochrony środowiska rejonu w najbliższym otoczeniu Twojej szkoły. Wciel się w rolę ekologa i zaproponuj działania sprzyjające zachowania naturalnego środowiska w twoim najbliższym otoczeniu.

Źródło: Ewa Dobrzyńska, licencja: CC BY 3.0.

W tym celu wykonaj następujące czynności:

1. Przygotuj niezbędną grafikę w postaci:

- zdjęć z wyróżnionymi elementami związanymi z ekologią (zdjęcia wykonaj samodzielnie za pomocą fotograficznego aparatu cyfrowego, tabletu lub smartfonu),

- rysunków postaci pełniących główne role w komiksie.

1. Wykonując zdjęcia i przygotowując ją do w programie graficznym, pamiętaj o zastosowaniu zasad kompozycji obrazu:

- w edytorze tekstu wstaw grafikę,

- przygotuj dialogi związane z tematyką ekologiczną,

- poszczególne dialogi wstaw do komiksu stosując wybrane kształty,

- swoją pracę wydrukuj na dostępnej drukarce.

Do wykonania projektu potrzebujesz:

- urządzenie rejestrujące obraz (aparat fotograficzny, tablet lub smartfon);

- stanowisko komputerowe wyposażone w program do obróbki grafiki rastrowej i edytor tekstu;

- drukarkę.

Wykonanie projektu przyczyni się do doskonalenia twoich umiejętności w zakresie:

- wykonywania fotografii zgodnie z zasadami kadrowania;

- obróbki graficznej fotografii, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów wyróżniania fragmentów zdjęć;

- wstawiania grafiki do edytora tekstu;

- wstawiania tekstu do edytora tekstu poprzez wykorzystanie pól tekstowych;

- wstawiania i formatowania kształtów;

- drukowania.

Kim chcę być?

Przedstaw w prezentacji multimedialnej jaki zawód chcesz wykonywać w przyszłości. Twoja prezentacja powinna odpowiedzieć na pytanie, dlaczego ten zawód najbardziej cię zainteresował.

Źródło: Ewa Dobrzyńska, licencja: CC BY 3.0.

W celu zrealizowania zadania wykonaj następujące czynności:

1. W zasobach sieci Internet wyszukaj najważniejsze informacje na temat wybranego przez ciebie zawodu. Zapisz je na swoim komputerze.

2. Wybierz ze swoich zasobów lub wykonaj zdjęcia osób, prezentujących różne grupy zawodowe. Zadbaj o prawidłowe kadrowanie. Możesz skorzystać z zasobów internetowych, lecz pamiętaj o prawie autorskim. Grafikę zmodyfikuj według własnego uznania.

3. W programie do tworzenia prezentacji:

- zaprojektuj strukturę prezentacji,

- rozmieść na slajdach przygotowaną grafikę,

- wprowadź niezbędny tekst uzasadniający wybór określonego zawodu,

- rozmieść wszystkie elementy zachowując zasady dobrze skomponowanego obrazu,

- zastosuj wybrane animacje wejścia elementów na slajd,

- dobierz przejścia slajdów,

- zapisz prezentację w wybranej lokalizacji na dysku swojego komputera.

1. Przygotuj się do zaprezentowania swojej pracy. Przed wystąpieniem, sprawdź, czy wszystkie potrzebne urządzenia zostały podłączone do komputera.

Do wykonania projektu potrzebujesz:

- urządzenie rejestrujące obraz (aparat fotograficzny, tablet lub smartfon);

- stanowisko komputerowe wyposażone w program do obróbki grafiki rastrowej i program do tworzenia prezentacji multimedialnej;

- ekran i rzutnik w momencie prezentacji wykonanej pracy.

Wykonanie projektu przyczyni się do doskonalenia twoich umiejętności w zakresie:

- wyszukiwania informacji w zasobach sieci Internet i zapisywania ich we własnym komputerze;

- wykonywania fotografii zgodnie z zasadami kadrowania;

- obróbki graficznej fotografii w zakresie modyfikacji kolorystyki, jasności i kontrastu oraz zmiany rozmiaru;

- zaprojektowania struktury prezentacji i wypełnienie jej niezbędnymi obiektami (tekstem i grafiką);

- zaprojektowania animacji obiektów prezentacji;

- zaprojektowania przejść slajdów;

- prezentowania własnej pracy.

Przewodnik po ZOO

Wiesz dużo o dzikich zwierzętach. Podziel się tą widzą z innymi i zaprojektuj własne wirtualne ZOO. Do jego zbudowania wykorzystaj program do tworzenia prezentacji. Umieść w niej fotografie własne i pozyskane z zasobów Internetu. Możesz wykorzystać zdjęcia z podręcznika. Pamiętaj o podaniu informacji o autorach materiałów pozyskanych w sieci Internet. Zaproś na prezentację ZOO koleżanki i kolegów.

Źródło: Ewa Dobrzyńska, licencja: CC BY 3.0.

W celu zaprojektowania wirtualnego ZOO wykonaj następujące czynności:

1. W programie graficznym:

- przygotuj mapę ZOO z zaznaczonymi miejscami przeznaczonymi dla różnych zwierząt,

- przygotuj wybrane zdjęcia do umieszczenia ich w prezentacji, tzn. dostosuj rozmiar, skadruj zgodnie z zasadami kompozycji, popraw kontrast, jasność i kolory, a także wyróżnij najważniejsze szczegóły tych zdjęć.

1. Wyszukaj w zasobach sieci Internet informacje na temat zwierząt zamieszkujących twoje ZOO.

2. Przygotuj prezentację multimedialną oprowadzającą po twoim ZOO. W programie do tworzenia prezentacji:

- zaprojektuj strukturę prezentacji,

- na początku prezentacji umieść narysowaną mapę ZOO, jako tło slajdu,

- przeznacz po jednym slajdzie na opis każdego wybranego zwierzęcia,

- rozmieść wszystkie elementy zachowując zasady dobrze skomponowanego obrazu,

- zastosuj wybrane animacje wejścia elementów na slajd,

- dobierz przejścia slajdów,

- zapisz prezentację w wybranej lokalizacji na dysku swojego komputera,

- przygotuj się do zaprezentowania swojej pracy. Przed wystąpieniem, sprawdź, czy wszystkie potrzebne urządzenia zostały podłączone do komputera.

1. W edytorze tekstu przygotuj zaproszenie na prezentację twojego ZOO:

- wstaw własną grafikę,

- sformatuj tekst zaproszenia,

- określ dzień i godzinę prezentacji. Do sformatowania godziny użyj indeks górny,

- wydrukuj zaproszenia.

Plik do pobrania

Źródło: Anna Koludo, Katarzyna Koludo-Durkiewicz, licencja: CC BY 3.0.

Do wykonania projektu potrzebujesz:

- urządzenie rejestrujące obraz (aparat fotograficzny, tablet lub smartfon);

- stanowisko komputerowe wyposażone w program do obróbki grafiki rastrowej, edytor tekstu, program do tworzenia prezentacji multimedialnych oraz dające możliwość wyszukiwania informacji w zasobach internetowych;

- drukarkę.

Wykonanie projektu przyczyni się do doskonalenia twoich umiejętności w zakresie:

- wykonywania fotografii zgodnie z zasadami kompozycji;

- wyszukiwania informacji w zasobach internetowych;

- obróbki graficznej fotografii, ze szczególnym uwzględnieniem zmiany rozmiaru obrazu;

- kadrowania, modyfikacji kontrastu, jasności i kolorystyki oraz wyróżniania fragmentów zdjęć;

- zaprojektowania struktury prezentacji i wypełnienie jej niezbędnymi obiektami (tekstem i grafiką);

- zaprojektowania animacji obiektów prezentacji;

- zaprojektowania przejść slajdów;

- prezentowania własnej pracy;

- wstawiania grafiki do edytora tekstu;

- wstawiania tekstu do edytora tekstu poprzez wykorzystanie pól tekstowych;

- wykorzystania w tekście indeksu górnego;

- wstawiania i formatowania kształtów;

- drukowania.

Duszek wsiada do autobusu

W klasie 4 poznaliście podstawy programowania w środowisku Scratch. Stworzyliście swoje pierwsze projekty, historyjki i animacje. Teraz czas na przygotowanie kolejnych projektów i doskonalenie swoich umiejętności programistycznych.

Ćwiczenie 1

Przygotuj animację - historyjkę taką (lub podobną), jak na poniższym filmie. Najpierw zapisz w punktach działania dla obu duszków: kota (lub innej postaci wybranej przez ciebie) oraz autobusu.

P5_0_f1

play_circle_outlineOdtwórz/Zatrzymaj

volume_upWycisz dźwięk

Głośność

subtitlesNapisy    1x Prędkość odtwarzania   fullscreenPełny ekran

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Janusz Wierzbicki <janusz.wierzbicki@oeiizk.waw.pl>, licencja: CC BY 3.0.

P5_0_f1

Wskazówka

Sytuację, że autobus podjeżdża do przystanku możesz rozpoznać za pomocą klocka dotyka ... ? lub dotyka koloru ... ?. Musisz wówczas tak ustalić współrzędną y-ową autobusu (nie zmienia się podczas jazdy), aby autobus mógł dotknąć duszka lub przystanku.

Pokaż wyjaśnienie

Ważne!

Przed przystąpieniem do realizacji następnych projektów zapoznaj się z rozdziałem Problem, algorytm, program.

Zabawa w zgadywanie liczby

Zasady gry

Może znasz grę w zgadywanie liczby? Zadaniem jednego z graczy jest odgadnięcie liczby (naturalnej, np. nie mniejszej niż 1 i nie większej niż 100), którą pomyślał drugi gracz. Zagraj w zgadywankę z kolegą lub koleżanką. Poproś, żeby zapisał(a) na kartce liczbę (tak, żebyś jej nie widział) i spróbuj ją zgadnąć. Kolega lub koleżanka może Ci podpowiadać, np. mówiąc „za dużo” lub „za mało”. Pamiętaj, aby potem zamienić się rolami. Jeśli trudno Wam zgadnąć liczbę, ograniczcie zakres dozwolonych liczb, np. do 30 lub 20.

Ćwiczenie 1

Zapisz w punktach rolę gracza, który pomyślał liczbę. Jakie kolejne czynności wykonuje?.

Pokaż rozwiązanie

Rolę gracza, który pomyślał liczbę, będzie pełnij komputer. Twoim zadaniem będzie zaprojektowanie przepisu-algorytmu postępowania komputera i zapisanie skryptu go realizującego. Wybierz z galerii (lub zaprojektuj własne w edytorze graficznym) tło sceny oraz duszka, który będzie reprezentował komputer w grze, czyli prosił Ciebie o podanie liczby i naprowadzał na poprawną odpowiedź.

Przykładowa scena i duszek w grze „Zgadywanie liczby”

Implementacja gry

Szanse na to, że zgadniesz liczbę za pierwszym razem są bardzo małe. Komputer będzie więc wielokrotnie prosił Ciebie o podanie liczby i udzielał podpowiedzi. Realizując projekty w czwartej klasie oraz rozwiązując zadania z poprzedniego podrozdziału spotkałeś się już z taką sytuacją: powtarzałeś cyklicznie (zawsze) lub określoną liczbę razy pewne polecenia.

Kiedy komputer powinien zakończyć zadawanie pytań? Odpowiedź jest oczywista,: kiedy zgadniesz, czyli podasz liczbę pomyślaną przez komputer.

Ćwiczenie 2

Przejrzyj w grupie Kontrola klocki odpowiedzialne za powtarzanie innych poleceń. Który według ciebie najlepiej będzie pasował do rozwiązania tego problemu? Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 3

Zapisz w punktach przepis-algorytm postępowania komputera sterującego grą w zgadywanie liczby. Pomyślana przez komputer liczba niech będzie wylosowaną i zapamiętaną liczbą z zakresu od 1 do 100.

Pokaż wyjaśnienie

W poprzednim podrozdziale nauczyłeś się tworzyć oraz wykorzystywać zmienne. W tym projekcie także wykorzystasz zmienną do zapamiętania wylosowanej liczby. Utwórz ją wcześniej. Zwróć uwagę, że wartości zmiennych domyślnie są widoczne na scenie. W tej zabawie grający ma zgadnąć wylosowaną liczbę, więc powinna ona być ukryta. Możesz pozostawić ją widoczną na potrzeby testów, czy skrypt napisany przez Ciebie działa prawidłowo, ale potem pamiętaj o wyłączeniu jej widoczności. Możesz wykorzystać także w skrypcie klocek ukryj zmienną.

Źródło: nn, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 4

Zapisz skrypt realizujący przepis - algorytm z powyższego zadania. Pamiętaj o sprawdzeniu (testowaniu) działania.

Wskazówka:

W kategorii Czujniki znajdziesz klocki do zadania pytania (wyświetlenia na scenie pola edycyjnego) oraz pobrania odpowiedzi: zapytaj i czekaj oraz odpowiedź.

Pokaż wyjaśnienie

Zadania uzupełniające

Ćwiczenie 5

Dodaj do gry w zgadywanie liczby licznik pytań. Po odgadnięciu liczby wyświetl informację, za którym pytaniem udało się grającemu zgadnąć liczbę.

Ćwiczenie 6

Zagraj kilkukrotnie w grę. Zapisz w punktach algorytm zgadującego, prowadzący do odgadnięcia liczby w jak najmniejszej liczbie pytań.

Ćwiczenie 7

Przygotuj projekt, która wylosuje dwie liczby od 1 do 10 i poprosi grającego o podanie wyniku mnożenia. Pytanie powinno być ponawiane aż do podania prawidłowego wyniku. Zapisz najpierw przepis postępowania – algorytm w punktach.

Wskazówka:

Do wyświetlenia w dymku komiksowym połączonych wartości dwóch zmiennych lub tekstu i wartości zmiennej użyj klocka połącz.

Ćwiczenie 8

Zaproponuj rozszerzenia poprzedniego projektu, np. niech grający odpowie na 10 pytań. Wprowadź licznik poprawnych odpowiedzi.

Gwiazdozbiór

Scenariusz

W kolejnym projekcie scenę podzielimy na dwie części. Na górnej części sceny (dla współrzędnych y nieujemnych) duszek (ukryty) narysuje gwiazdy. Na dolnej drugi duszek (lub więcej duszków, jeśli zechcesz) będzie działał według Twojego własnego scenariusza.

K5_3_1_f_1_przyklad_animacji

play_circle_outlineOdtwórz/Zatrzymaj

volume_upWycisz dźwięk

Głośność

1x Prędkość odtwarzania   fullscreenPełny ekran

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Przykładowe działanie projektu

K5_3_1_f_1_przyklad_animacji

W pierwszej wersji projektu wszystkie gwiazdy będą tej samej wielkości, ośmioramienne. Możesz oczywiście zaproponować własną wersję gwiazdy.

Gwiazda ośmioramienna

Źródło: nn, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 1

Zapisz w punktach przepis-algorytm rysowania gwiazdy ośmioramiennej.

Pokaż wyjaśnienie

Zadaniem ukrytego duszka będzie narysowanie kilku lub kilkunastu gwiazd losowo położonych na niebieskim tle. Dobierz długość ramienia gwiazdy i zastanów się, z jakiego zakresu powinieneś losować współrzędne x i y punktu, z którego duszek rozpoczyna rysowanie gwiazdy.

Ćwiczenie 2

Zapisz w punktach przepis na rysowanie 10 gwiazd na niebieskiej części tła sceny.

Pokaż wyjaśnienie

Tworzymy własny blok (klocek)

Opisując algorytm realizujący rysowanie gwiazd na niebieskim tle założyliśmy, że umiemy narysować pojedynczą gwiazdę w określonym miejscu sceny. Innymi słowy, chcielibyśmy mieć do dyspozycji klocek rysujący taką gwiazdę. Wśród dziesięciu kategorii klocków (bloków) znajdziesz kategorię Więcej bloków, a w niej przycisk Stwórz blok. Obejrzyj na filmie, jak stworzyć nowy własny blok.

K5_3_2_f1_Dodanie_wlasnego_klocka

play_circle_outlineOdtwórz/Zatrzymaj

volume_upWycisz dźwięk

Głośność

subtitlesNapisy    1x Prędkość odtwarzania   fullscreenPełny ekran

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Tworzenie własnego klocka

K5_3_2_f1_Dodanie_wlasnego_klocka

Ćwiczenie 3

Dodaj nowy blok Gwiazda rysujący gwiazdę ośmioramienną wg algorytmu z poprzedniego podrozdziału.

Pokaż wyjaśnienie

Ćwiczenie 4

Napisz skrypt, który po kliknięciu w zieloną flagę rysuje kilka lub kilkanaście gwiazd losowo rozmieszczonych na niebieskim tle wg algorytmu z poprzedniego podrozdziału.

Pokaż wyjaśnienie

Ćwiczenie 5

Przygotuj własny scenariusz działań dla drugiego duszka w dolnej części sceny, zapisz przepis - algorytm działania w punktach i skrypt (skrypty) go realizujące.

Rysujemy mniejsze i większe gwiazdy

Wszystkie rysowane gwiazdy były tej samej wielkości – miały taką samą, z góry ustaloną długość ramienia. Korzystając np. z klocka przesuń o … masz możliwość podania liczby kroków, o jaką chcesz przesunąć duszka. Podobnie chcielibyśmy uczynić z klockiem Gwiazda, móc podawać długość ramienia gwiazdy. Służą do tego parametry. Tworząc nowy blok (lub poprawiając go – w tym celu należy kliknąć prawym przyciskiem myszy w klocek i wybrać opcję edytuj) możesz dodać parametr. Zobacz na poniższym filmie, jak dodać parametr i jak go wykorzystać we własnym bloku.

K5_3_3_f1_Dodanie_parematru_do_wlasnego_klocka

play_circle_outlineOdtwórz/Zatrzymaj

volume_upWycisz dźwięk

Głośność

subtitlesNapisy    1x Prędkość odtwarzania   fullscreenPełny ekran

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Dodanie parametru do własnego klocka

K5_3_3_f1_Dodanie_parematru_do_wlasnego_klocka

Ćwiczenie 6

Popraw klocek Gwiazda w swoim projekcie dodając parametr określający długość ramienia gwiazdy.

Ćwiczenie 7

Popraw skrypt uruchamiany po kliknięciu zielonej flagi tak, aby długość ramienia rysowanych gwiazd losowała się z określonego zakresu.

Wskazówka

Pamiętaj, że powinieneś zadbać, żeby gwiazdy mieściły się na niebieskim tle. Dotychczasową, stałą długość ramienia możesz potraktować jako wartość maksymalną.

Zadania uzupełniające

Ćwiczenie 8

Napisz skrypt (skrypty) tworzący poniższe rysunki. Po kliknięciu w zieloną flagę duszek powinien zapytać się o liczbę obracanych kwadratów. Zapisz najpierw w punktach przepis-algorytm postępowania.

K5_3_4_f_1

play_circle_outlineOdtwórz/Zatrzymaj

volume_upWycisz dźwięk

Głośność

1x Prędkość odtwarzania   fullscreenPełny ekran

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Film pokazujący działanie skryptów

K5_3_4_f_1

Wskazówka:

Załóż, że duszek umie narysować kwadrat o stałej długości boku, np. 100. Stwórz blok rysujący taki kwadrat. Zastanów się, o jaki kąt duszek powinien się obracać po narysowaniu każdego kwadratu, aby na koniec patrzeć znowu w tą samą stronę (w sumie wykonać obrót o kąt pełny 360 stopni).

Pokaż wyjaśnienie

Ćwiczenie 9

Napisz skrypt (skrypty) tworzący poniższy rysunek. Może umiesz podać więcej niż jeden przepis-algorytm na rysowanie go?

Źródło: nn, licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 10

Stwórz własne bloki rysujące kwadrat oraz prostokąt z parametrami określającymi długości boków. Rozwiąż ponownie zadanie dotyczące cyfr z ostatniego rozdziału z klasy 4. Zbuduj skrypty, które po naciśnięciu klawiszy i 8 narysują odpowiednio cyfry 0 i 8.

Ćwiczenie 11

Popraw klocek rysujący gwiazdę w taki sposób, żeby miał drugi parametr liczbowy określający kąt obrotu.

Gwiazda dla kąta 140 stopni

Gwiazda dla kąta 144 stopni

Wskazówka:

Zakończ rysowanie, kiedy duszek powróci do pierwotnego kierunku (prawo – 90 stopni). Wykorzystaj w tym celu pętlę powtarzaj aż.

Uwaga:

Nie każda wartość kąta daje ciekawy rysunek. Popróbuj działanie skryptu dla różnych wartości kątów. Duszek przed rysowaniem może się pytać o wartość kąta. Czy umiesz policzyć na podstawie wartości kąta, ile ramion będzie miała gwiazda?

Pojęcia

Archiwum

Uporządkowany zbiór dokumentów różnego rodzaju nie wykorzystywanych w bieżącej działalności instytucji.

Bazy danych

Zorganizowany zbiór informacji z pewnej dziedziny.

Biblioteka internetowa

Cyfrowa kolekcja zbiorów książek elektronicznych, czasopism, grafik.

Bing Bar

Dodatek do przeglądarki internetowej mający postać paska narzędziowego po zainstalowaniu którego będzie możliwe wyszukiwanie informacji, korzystanie z tłumacza strony, sprawdzanie poczty, oglądanie filmów, przeglądanie map oraz korzystanie z Facebooka oraz Skype.

Blog

Zbiór utworów dostępnych dla każdego i do wykorzystania w dowolnym czasie.

Bluetooth

Jest to bezprzewodowa technologia komunikacji działająca w małych odległościach. Wykorzystywana jest również do komunikacji pomiędzy różnymi urządzeniami zewnętrznymi oraz urządzeniami, między innymi, komputerem, laptopem, telefonem komórkowym, palmtopem.

Chat

Rodzaj komunikowania się prowadzonego za pośrednictwem Internetu polegającego na przemiennym przesyłaniu wiadomości tekstowych.

Chmura cyfrowa

Przestrzeń umożliwiająca korzystanie z oprogramowania bez używania zasobów Twojego komputera oraz przechowywanie utworzonych plików poza nim.

Creative Commons

Zestaw licencji pozwalających kontrolować rozpowszechnianie utworu.

Domena publiczna

Zbiór utworów dostępnych dla każdego i do wykorzystania w dowolnym czasie.

Emotikon

Obrazek złożony ze znaków wpisanych z klawiatury przedstawiający grymas twarzy mówiący o Twoim nastroju.

Encyklopedia

Książka zawierająca alfabetycznie ułożoną listę haseł wraz z ich objaśnieniami.

Formatowanie akapitowe

To jednoczesne wprowadzenie zmian w całym akapicie.

Interlinia

Interlinia to odstęp pomiędzy wierszami w tekście. Często nazywana światłem międzywierszowym.

Katalog

Spis obiektów tego samego rodzaju np. książek.

Komunikator internetowy

Program komputerowy pozwalający na przesyłanie natychmiastowych komunikatów poprzez Internet.

Licencja

Zbiór zasad mówiących co wolno a czego nie wolno robić z utworem autorstwa innej osoby.

Menu kontekstowe

Menu kontekstowe z IV klasy

Prawo autorskie

Zbiór przepisów mających chronić twórczość autora w zakresie majątkowym i osobistymi.

Skype

Komunikator internetowy umożliwiający prowadzenie rozmów głosowych a także obserwację rozmówcy na ekranie monitora.

Spot

Krótki film reklamowy.

WiFi

Jest to sposób połączenia ze sobą urządzeń komputerowych za pomocą fal radiowych, w celu wymiany danych. Z języka angielskiego skrót od Wireless Fidelity.

Załącznik

Plik dowolnego rodzaju dołączany do listu elektronicznego.

Znaczniki wcięć

Suwaki umieszczone na górnej linijce umożliwiające stosowanie wcięć w akapicie.

Znaki niedrukowane

To znaki wprowadzone do tekstu za pomocą klawiatury lub automatycznie przez program do pisania tekstów, widoczne tylko na ekranie monitora, niewidoczne w gotowym dokumencie i na wydruku.

Table of Contents

Rozpoznaj urządzenia zewnętrzne zestawu komputerowego i ich przeznaczenie

Obsługuj urządzenia zewnętrzne w sposób bezpieczny i ergonomiczny

Słowniczek

Podstawowe programy w systemach operacyjnych

Dostosowanie pulpitu do własnych potrzeb użytkownika

Praca z wieloma oknami

Zarządzanie zasobami komputera

Wstęp

Fotografowanie, a prawo

Sposoby pozyskiwania fotografii cyfrowych

Przechwycenie obrazu ekranu monitora

Kompozycja obrazu

Zapisywanie obrazu w różnych formatach graficznych

Cyfrowa obróbka fotografii

Formatowanie akapitowe tekstu

Grafika w tekście

Wstawianie symboli do tekstu

Wykorzystanie efektów tekstowych

Wstawianie tabeli do tekstu i jej formatowanie

Zapisywanie dokumentów tekstowych w różnych formatach

Zaawansowane wykorzystywanie zasobów Internetu

Stosowanie prawa autorskiego

Konsekwencje zagrożeń w Internecie i sposoby ich unikania

Chmura cyfrowa

Projektowanie tła

Wstawianie grafiki i tekstu do slajdu bez zaznaczonych obszarów roboczych

Formatowanie obiektów

Animacja wybranych elementów slajdów

Sterowanie prezentacją

Wybór formatu i zapis prezentacji

Wysyłanie i odbieranie załączników za pomocą poczty elektronicznej

Komunikatory

Od problemu do algorytmu

Od algorytmu do programu

Zadania uzupełniające

Chroń środowisko naturalne

Kim chcę być?

Przewodnik po ZOO

Duszek wsiada do autobusu

Zabawa w zgadywanie liczby

Gwiazdozbiór

Pojęcia