Spis treści

Demokratyczne Ateny

Wyobrażenie Akropolu i Areopagu w klasycznym okresie Aten

Źródło: Leo van Klenze, Wyobrażenie Akropolu i Areopagu w klasycznym okresie Aten, 1846, olej na płótnie, Nowa Pinakoteka w Monachium, domena publiczna.

Starożytna Grecja

Starożytni Grecy nazywali swój kraj Helladą, a siebie Hellenami. Mówili tym samym językiem i wierzyli w tych samych bogów. Mieli poczucie wspólnoty, potrafili zjednoczyć się w sytuacji zagrożenia. Mimo to nie stworzyli jednego państwa, lecz wiele małych miast-państw, zwanych polis Do największych należały Ateny i Sparta.

Ciekawostka

Od słowa 'polis' pochodzą wyrazy 'polityk' i 'polityka'.

Gdzie leżała starożytna Grecja?

Polecenie 1

- Odczytaj z mapy nazwy mórz oblewających Grecję.

- Podaj nazwy trzech wysp zamieszkanych przez Greków.

- Wskaż na mapie Ateny i Spartę.

- Odczytaj nazwy krain, w których znajdowały się te miasta.

- Przyjrzyj się mapie i wyjaśnij, dlaczego Grecy byli doskonałymi żeglarzami.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Starożytna Grecja

Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Prawie cały obszar Grecji pokrywają wysokie góry, które dzielą ten kraj na mniejsze krainy.

Polecenie 2

Jak sądzisz, czy łatwo podróżuje się w takich warunkach? Uzasadnij swoją odpowiedź.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

Góry w Helladzie

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., Contentplus.pl sp. z o.o., Dariusz Bufnal.

Kiedy to było?

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o.

Demokracja ateńska

Perykles – rzymska kopia greckiej rzeźby, przechowywana obecnie w Muzeum Pio-Clementino w Watykanie

Źródło: a. nn., domena publiczna.

Na przełomie VI i V wieku p.n.e. w Atenach ukształtował się system sprawowania władzy zwany demokracją. Słowo to pochodzi z języka greckiego i oznacza 'władzę ludu'.

O sprawach państwa mogli decydować obywatele Aten. Byli nimi wszyscy wolni mężczyźni urodzeni w Atenach. Kobiety, niewolnicy i cudzoziemcy nie mieli prawa głosu. Obywatele byli równi wobec prawa i brali udział w obradach Zgromadzenia Ludowego. Każdy mógł wyrazić swoje zdanie na temat dyskutowanego zagadnienia lub zgłosić propozycję uchwały. Postanowienia zapadały w wyniku głosowania. Głos każdego obywatela – zarówno bogatego, jak i biednego – był tak samo ważny. Zgromadzenie Ludowe wybierało też urzędników i dowódców wojskowych, zwanych strategami.

Najwybitniejszym dowódcą był Perykles, wybierany kilkakrotnie na urząd stratega. Był doskonałym mówcą. Stał się jednym z najważniejszych ludzi w Atenach.

Ciekawostka

Urzędników w Atenach nie wybierano (poza urzędem stratega), tylko losowano. W ten sposób każdy obywatel, bez względu na majątek, miał szansę pełnić urząd. Przed jego objęciem przechodził jednak specjalny egzamin. Publicznie przepytywano go, czy sumiennie wypełniał dotychczas swoje obowiązki obywatelskie: oddawał cześć bogom, brał udział w wyprawach wojennych, płacił podatki. Odchodząc, musiał złożyć sprawozdanie finansowe, a obywatele decydowali, czy dobrze pracował, czy należy go oddać pod sąd. Urzędnikiem zostawało się tylko na rok i nie można było pełnić tego samego urzędu dwa razy.

Ilustracja interaktywna przedstawia mówcę stojącego na podwyższeniu, przed którym stoi tłum słuchających go mężczyzn. Wszyscy ubrani są w togi. W tle widać akropol. Na ilustracji są 3 punkty interaktywne pod którymi znajdują się do dodatkowe informacje. 1. Mówca. Cenioną umiejętnością była sztuka wymowy. Uczono się zasad pięknego wysławiania, by przekonać innych do swoich racji lub skutecznie bronić własnych poglądów., 2. Podwyższenie. Mówca stał na podwyższeniu., 3. Klepsydra. Czas przemówienia był ograniczony. W momencie, gdy woda w klepsydrze przelała się z jednego naczynia do drugiego, mówca musiał skończyć.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

1

Mówca

Cenioną umiejętnością była sztuka wymowy. Uczono się zasad pięknego wysławiania, by przekonać innych do swoich racji lub skutecznie bronić własnych poglądów.

2

Podwyższenie

Mówca stał na podwyższeniu.

3

Klepsydra

Czas przemówienia był ograniczony. W momencie, gdy woda w klepsydrze przelała się z jednego naczynia do drugiego, mówca musiał skończyć.

Zgromadzenie Ludowe w Atenach

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 3.0.

Polecenie 3

Przyjrzyj się uczestnikom Zgromadzenia Ludowego i odpowiedz na pytania:

- Jak zgromadzeni reagują na słowa mówcy?

- Jak myślisz, dlaczego mówca stał na podwyższeniu?

- Wyjaśnij, dlaczego używano klepsydry.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 1

Przeczytaj podane zdania i oceń, czy są prawdziwe, czy fałszywe.

Prawda

Fałsz

Przenieś element.Tylko wybrani obywatele mogli zgłaszać projekty ustaw.

Przenieś element.W obradach zgromadzenia ludowego brali udział jedynie obywatele Aten.

Przenieś element.Głos każdego obywatela był tak samo ważny.

Przenieś element.Obywatelami ateńskimi byli mężczyźni i kobiety.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ostracyzm

Ateńczycy co roku przeprowadzali głosowanie zwane ostracyzmem. Na glinianych skorupkach (ostrakonach) obywatele wypisywali imię polityka, który ich zdaniem zagrażał demokracji. Ten, którego wskazało najwięcej osób, musiał na 10 lat opuścić Ateny.

Polecenie 4

Przyjrzyj się ostrakonowi. Wyjaśnij, w jaki sposób został sporządzony na nim napis.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Ostrakon

Źródło: Marsyas, licencja: CC BY-SA 2.5.

Ćwiczenie 2

Odczytaj i wskaż wypisane na ostrakonie imię ateńskiego polityka. Tworzy je pierwszych 11 znaków. Pamiętaj, że znak w kształcie kółka z kropką w środku oznacza w greckim alfabecie literę T.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Tukidydes

- Perykles

- Emistokles

- Temistokles

ĆWICZENIE: Ostrakon

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ateny w czasach Peryklesa

Współczesna panorama Akropolu.

Źródło: A. Savin, licencja: CC BY-SA 3.0.

Perykles dbał, by w życiu politycznym brali udział wszyscy obywatele, nawet najbiedniejsi. Wprowadził diety, czyli wynagrodzenie za udział w zgromadzeniu. Dzięki temu rzemieślnicy i rolnicy, którzy na czas obrad zamykali swoje warsztaty i zaprzestawali prac w polu, mogli nie martwić się o utracone zarobki.

Peryklesowi szczególnie zależało na pięknym wyglądzie miasta. Zatrudnił rzeźbiarzy, malarzy i architektów. Z jego inicjatywy powstawały w Atenach nowe gmachy i świątynie. Szczególnie pięknie prezentował się Akropol, najwyżej położona część miasta. Znajdowało się tam wiele wspaniałych świątyń, do których budowy stosowano marmur. Ich wnętrza zdobiły liczne rzeźby.

Ilustracja przedstawia kompleks zabudowań na wzgórzu. Na szczyt wzgórza prowadzą schody. Na ich szczycie znajduje się brama. Za bramą mieszczą się zabudowania o różnej wielkości. W środku jest plac. Zabudowania to: Propyleje. Potężna brama z kolumnami, przez którą wchodziło się na Akropol; Posąg Ateny. Wykonany z kości słoniowej i złota. Miał 12 metrów wysokości i był ustawiony na cokole ozdobionym; Erechtejon. Świątynia Posejdona i Ateny. Zdobią ją kariatydy – kolumny w kształcie kobiecych postaci; Partenon. Największa świątynia na Akropolu, poświęcona patronce miasta, bogini Atenie.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

4

1

Propyleje

Potężna brama z kolumnami, przez którą wchodziło się na Akropol.

2

Posąg Ateny

Wykonany z kości słoniowej i złota. Miał 12 metrów wysokości i był ustawiony na cokole ozdobionym płaskorzeźbami. Rzeźba była tak duża, że z daleka widzieli ją żeglarze płynący do Aten.

3

Erechtejon

Świątynia Posejdona i Ateny. Zdobią ją kariatydy – kolumny w kształcie kobiecych postaci.

4

Partenon

Największa świątynia na Akropolu, poświęcona patronce miasta, bogini Atenie.

Rekonstrukcja ateńskiego Akropolu

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 3

Ateński Akropol podziwiali Grecy przybywający z całej Hellady. Na podstawie opisu rekonstrukcji uzupełnij fragmenty listu, w którym jeden z dawnych podróżników opisywał swoje wrażenia z pobytu w Atenach. Wpisz właściwe słowa w odpowiednie miejsca.

Naszym największym przeżyciem była wizyta na Akropolu – wzgórzu wznoszącym się nad miastem. Wspinaliśmy się na nie szerokimi schodami. W końcu weszliśmy na szczyt przez               , czyli wielką bramę z kolumnami. Ujrzeliśmy stojący pośrodku posąg opiekunki miasta – bogini               , a w głębi, na prawo, jej wspaniałą świątynię –               . Jednak najbardziej zachwycił nas               . Jest to niewielka świątynia po lewej stronie wzgórza. Jej dach, tuż obok wejścia, podtrzymują kolumny w kształcie kobiecych postaci, zwane kariatydami.

ĆWICZENIE: Uzupełnij tekst

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Długie Mury

Grecka triera – okręt wojenny z trzema rzędami wioseł, model w Muzeum Niemieckim w Monachium

Źródło: Matthias Kabel, licencja: CC BY-SA 3.0.

Dbając o bezpieczeństwo państwa, Perykles rozbudował flotę i wybudował mury obronne, otaczające Ateny wraz z portem w Pireusie. Dzięki bogactwu i sile wojskowej ateńska polis stała się wówczas największą potęgą w świecie greckim.

Polecenie 5

Zastanów się, jaką funkcję pełnił port. Wyjaśnij, dlaczego Ateńczycy zdecydowali się na budowę muru, który widzisz na ilustracji.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Długie Mury łączyły Ateny z portem w Pireusie

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Na agorze

Agora ateńska

Źródło: Thinkstock, tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.

Życie towarzyskie, polityczne i gospodarcze w Atenach – i innych greckich miastach – toczyło się na centralnym placu, zwanym agorą. Była ona otoczona licznymi budynkami państwowymi: sądami, świątyniami, bibliotekami. Zdobiły ją posągi, fontanny i dające cień wielkie drzewa. Plac tętnił życiem. Ateńczycy przychodzili tu na zakupy, załatwić ważne sprawy, ale także spotkać znajomych czy poplotkować. Handlarze rozkładali towary na matach, wozach lub straganach przykrytych daszkami z materiału. Można tu było kupić: oliwę, owoce, sery, ryby, naczynia, wazy, drewno, a nawet zwierzęta.

Podsumowanie

Ćwiczenie 4

Uzupełnij zdania podanymi niżej wyrazami.

Na ternie starożytnej Grecji istniało wiele małych miast-państw, zwanych     .

to forma sprawowania władzy, w której udział mają wszyscy obywatele.

Ateny w V w. p.n.e., za czasów     , przeżywały okres największego rozkwitu.

Demokracja        Peryklesa        polis

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Polecenia

1. Na czym polegała demokracja ateńska?

2. Jako uczniowie szkoły (klasy) tworzycie wspólnotę. Czy w jej funkcjonowaniu potrafisz rozpoznać mechanizmy podobne do tych, które działały w demokratycznym ustroju Aten?

3. Wyjaśnij, dlaczego czasy Peryklesa określa się 'złotym wiekiem' Aten.