Spis treści

W cieniu Wielkiej Trójki. Sprawa polska w II wojnie światowej

Pomnik Wielkiej Trójki, Moskwa

Źródło: a. nn., domena publiczna.

Oś czasu – w cieniu Wielkiej Trójki. Sprawa polska w II wojnie światowej. 1939 kampania polska, 1940 zbrodnia w Katyniu, 1941 atak Niemiec na ZSRS i porozumienie polsko-sowieckie, 1943 konferencja wielkiej trójki w Teheranie, 1943 ujawnienie zbrodni katyńskiej, 1944 bitwa pod Monte Cassino, 1945 konferencje wielkiej trójki w Jałcie, 1945 konferencja wielkiej trójki w Poczdamie

Oś czasu – w cieniu Wielkiej Trójki. Sprawa polska w II wojnie światowej

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Wprowadzenie

Monte Cassino [czyt.: monte kasino] to klasztor usytuowany na wzgórzu o tej samej nazwie we Włoszech. W 1944 roku zdobyli go polscy żołnierze, walczący jako część armii aliantów. Piosenka Czerwone maki na Monte Cassino powstała w trakcie bitwy w nocy z 17 na 18 maja 1944 roku. Autorem słów jest Feliks Konarski (pseudonim: Ref-Ren), a muzyki – Alfred Schütz.

Feliks Konarski

Czerwone maki na Monte Cassino

Czy widzisz te gruzy na szczycie?

Tam wróg twój się ukrył jak szczur.

Musicie, musicie, musicie

Za kark wziąć i strącić go z chmur.

I poszli szaleni zażarci,

I poszli zabijać i mścić,

I poszli jak zawsze uparci,

Jak zawsze za honor się bić.

Czerwone maki na Monte Cassino Zamiast rosy piły polską krew.

Po tych makach szedł żołnierz i ginął,

Lecz od śmierci silniejszy był gniew.

Przejdą lata i wieki przeminą.

Pozostaną ślady dawnych dni

I tylko maki na Monte Cassino

Czerwieńsze będą, bo z polskiej wzrosną krwi.

Runęli przez ogień, straceńcy,

niejeden z nich dostał i padł,

jak ci z Somosierry szaleńcy,

Jak ci spod Racławic sprzed lat.

Runęli impetem szalonym,

I doszli. I udał się szturm.

I sztandar swój biało-czerwony

Zatknęli na gruzach wśród chmur,

Czerwone maki...

Źródło: Feliks Konarski, Czerwone maki na Monte Cassino.

Ćwiczenie 1

Ustal, dlaczego doszło do tego, że wojska polskie znalazły się wśród uczestników bitwy. Uzasadnij swoją odpowiedź.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 2

Wyjaśnij, dlaczego ani autor słów, ani autor muzyki (podobnie jak wielu innych uczestników bitwy) nie chcieli po wojnie wrócić do Polski, lecz zostali na emigracji. Ref-Ren osiadł ostatecznie w Chicago [czyt.: czikago], a Schütz [czyt.: szutz]

– w Monachium.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Zadanie na rozgrzewkę

Ćwiczenie 3

- Znajdź w lekcji pt.: Współpraca koalicji antyhitlerowskiej zdjęcie, i powiąż je z pomnikiem Wielkiej Trójki.

- Rozpoznaj osoby siedzące w pierwszym rzędzie.

Pomnik Wielkiej Trójki, Moskwa

Źródło: a. nn., domena publiczna.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 4

Ułóż w kolejności chronologicznej (z uwzględnieniem lat) wydarzenia z II wojny światowej. Odpowiedź znajdziesz w lekcjach pt.: Kampania polska, Podbój Europy przez Stalina i Hitlera, Wojna niemiecko-sowiecka, Wojna poza Europą.

1. Poziom 1:1945 – zrzucenie bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki

2. Poziom 2:1941 – japoński atak na Pearl Harbor

3. Poziom 3:1940 – agresja Niemiec na Francję

4. Poziom 4:1941 – agresja Niemiec na Związek Sowiecki

5. Poziom 5:1944 – bitwa pod Monte Cassino

6. Poziom 6:1944 – D-Day i otwarcie drugiego frontu w Europie Zachodniej

7. Poziom 7:1943 – bitwa na łuku kurskim

8. Poziom 8:1939 – kampania wrześniowa

9. Poziom 9:1944 – powstanie warszawskie

10. Poziom 10:1940 – bitwa o Anglię

11. Poziom 11:1945 – kapitulacja Niemiec

12. Poziom 12:1945 – kapitulacja Japonii

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Punkty zwrotne w sprawie polskiej w czasie

II wojny światowej

Ćwiczenie 5

Do każdego roku dopasuj wydarzenia, które miały wówczas miejsce. Odpowiedź znajdziesz w lekcjach pt.: Kampania polska, Podbój Europy przez Stalina i Hitlera, Wojna niemiecko-sowiecka, Wojna poza Europą.

1939

1940

1941

1943

1943–1945

1945

Przenieś element.ZSRS oskarża Niemców o zbrodnię katyńską. Zrywa stosunki dyplomatyczne z rządem polskim.

Przenieś element.ZSRS w walkach z Niemcami początkowo ponosi liczne klęski.

Przenieś element.Rząd polski na emigracji domaga się dochodzenia Międzynarodowego Czerwonego Krzyża (MCK) w sprawie zbrodni.

Przenieś element.Rząd w Londynie traci uznanie międzynarodowe.

Przenieś element.Państwa zachodnie wypowiadają wojnę Niemcom, ale nie podejmują działań zbrojnych.

Przenieś element.ZSRS zatwierdza swoje zdobycze terytorialne, wprowadza do Warszawy posłuszne sobie władze polskie.

Przenieś element.Niemcy nie istnieją jako państwo, tracą Śląsk i Pomorze na rzecz Polski.

Przenieś element.Państwa zachodnie cofają uznanie dla rządu w Londynie. Uznają zależność Polski od ZSRS.

Przenieś element.Niemcy atakują państwa Europy Zachodniej.

Przenieś element.Państwa zachodnie nic nie robią w sprawie zbrodni katyńskiej.

Przenieś element.Jedynie Anglia skutecznie broni się przed atakiem niemieckim.

Przenieś element.Rząd polski na emigracji podpisuje układ z ZSRS.

Przenieś element.Związek Sowiecki morduje ok. 20 tys. polskich oficerów w Katyniu.

Przenieś element.Niemcy atakują Polskę.

Przenieś element.Niemcy ogłaszają, że w lesie pod Katyniem znaleźli masowe groby polskich oficerów. Domagają się dochodzenia MCK.

Przenieś element.Państwa zachodnie przyjmują ZSRS do grona sojuszników.

Przenieś element.Na mocy układu Ribbentrop-Mołotow ZSRS bierze udział w agresji na Polskę.

Przenieś element.Rząd polski na emigracji dowiaduje się o decyzjach Wielkiej Trójki na samym końcu.

Przenieś element.We Francji powstaje rząd polski na emigracji.

Przenieś element.Rząd na emigracji ewakuuje się z Francji i przenosi do Londynu.

Przenieś element.Sowiecki dyktator Józef Stalin wiedzie prym wśród przywódców Wielkiej Trójki. Dyktuje swoje warunki w sprawie Polski: zmiany terytorialne i uzależnienie od ZSRS.

Przenieś element.Niemcy 22 czerwca 1941 atakują Związek Sowiecki.

Przenieś element.Premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill i prezydent USA Franklin D. Roosevelt spotykają się z Józefem Stalinem kolejno w Teheranie, Jałcie i Poczdamie, by uzgodnić warunki zakończenia wojny i zawarcia pokoju.

Przenieś element.Niemcy coraz bardziej przegrywają wojnę.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

Odnosząc się do poprzedniego ćwiczenia 5, wymień wydarzenia, które były korzystne (lub stosunkowo korzystne) dla sprawy polskiej oraz te, które były dla niej zdecydowanie niekorzystne.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 7

Napisz w dwóch zdaniach, jak skończyła się dla Polski II wojna światowa.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż odpowiedź

Rola Związku Sowieckiego

Decydujące znaczenie dla sprawy polskiej miał udział w wojnie Związku Sowieckiego.

Ćwiczenie 8

Przeczytaj poniższy tekst i wybierz poprawne odpowiedzi. Odpowiedź znajdziesz w lekcjach pt.: Podbój Europy przez Stalina i Hitlera, Wojna niemiecko-sowiecka, Wojna poza Europą.

Związek Sowiecki zaczynał wojnę jako sojusznik   Niemiec

Niemiec

/  Wielkiej Brytanii

Wielkiej Brytanii

/  Francji

Francji

. Zaatakował Polskę   1

1

/  17

17

/  30

30

września   1939

1939

/  1940

1940

/  1941

1941

roku. Zajął   wschodnie

wschodnie

/  zachodnie

zachodnie

ziemie polskie. Wiele osób z tych terenów zostało wywiezionych na wschód – na Syberię i do Azji Środkowej – do ciężkich prac. 22 czerwca 1941 roku Niemcy zaatakowały Związek Sowiecki. ZSRS dołączył zatem do koalicji antyhitlerowskiej, tworzonej m.in. przez takie państwa jak:   Stany Zjednoczone

Stany Zjednoczone

/  Japonia

Japonia

/  Wielka Brytania

Wielka Brytania

. Polskę reprezentował w koalicji rząd, urzędujący w   Warszawie

Warszawie

/  Londynie

Londynie

/  Bukareszcie

Bukareszcie

. Rząd ten zawarł porozumienie z władzami w Moskwie. Na jego mocy tysiące Polaków zostało zwolnionych z sowieckich więzień i obozów pracy (zwanych   gettami

gettami

/  łagrami

łagrami

/  obozami zagłady

obozami zagłady

), żeby utworzyć armię polską. Z czasem doszło do nieporozumień między władzami polskimi a sowieckimi i dowódca polskiego wojska, gen. Władysław Anders, postanowił wycofać armię z ZSRS.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Polacy na frontach II wojny światowej

Źródło: Krystian Chariza i zespół.

Ćwiczenie 9

Ułóż kraje w takiej kolejności, w jakiej przechodziła przez nie armia Andersa.

1. Poziom 1:Palestyna

2. Poziom 2:Iran

3. Poziom 3:Irak

4. Poziom 4:Włochy

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Najsłynniejszą bitwą stoczoną przez armię Andersa było zdobycie klasztoru na Monte Cassino [czyt.: monte kasino] we Włoszech w maju 1944 roku, o której mówi piosenka z wprowadzenia.

Ćwiczenie 10

Czytając poniższy tekst, wybierz poprawne uzupełnienia zdań. Pomoc znajdziesz w lekcji pt.: Sprawa polska w polityce Wielkiej Trójki

Tymczasem Związek Sowiecki zerwał w 1943 roku stosunki dyplomatyczne z rządem polskim. Pretekstem stało się odkrycie masowych grobów polskich oficerów zamordowanych z rozkazu władz sowieckich w   Katyniu

Katyniu

/  Oświęcimiu

Oświęcimiu

/  Moskwie

Moskwie

. Władze sowieckie nie przyznawały się do zbrodni i zaczęły otwarcie dążyć do tego, by w przyszłym rządzie Polski zasiadały osoby posłuszne Moskwie. Rząd taki nie sprzeciwiłby się utracie przez Polskę ziem na wschodzie. Pozwoliłby na wprowadzenie w Polsce ideologii komunistycznej i na uczynienie z Polski kraju zależnego od ZSRS. Józef Stalin przekonał do takiego rozwiązania przywódców innych państw koalicji podczas konferencji w   Teheranie

Teheranie

/  Waszyngtonie

Waszyngtonie

/  Jałcie

Jałcie

/  Kairze

Kairze

/  Poczdamie

Poczdamie

/  Moskwie

Moskwie

/.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Jak granice przekraczały ludzi?

Podróżując z kraju do kraju, ludzie przekraczają granice. Wielu Polaków w czasie

II wojny światowej mieszkało ciągle w jednej wsi, w jednym domu, ale okazywało się, że wraz ze zmianami na froncie dom ten należał raz do jednego, raz do innego państwa. Ludzie ci mawiali, że to nie oni przekraczali granicę, tylko granica ich przekraczała.

Ćwiczenie 11

Wyobraź sobie, że mieszkasz we Lwowie i urządzasz kolację wigilijną. Połącz, w jakim państwie będziesz obchodzić Wigilię w poszczególnych latach.

1939 rok

ZSRSPołączony z: 1939 rok

1938 rok

ZSRSPołączony z: 1938 rok

1944 rok

PolskaPołączony z: 1944 rok

1941 rok

NiemcyPołączony z: 1941 rok

ĆWICZENIE: Ćwiczenie

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Rozmieszczenie ludności według języka i narodowości w II Rzeczpospolitej

Źródło: Krystian Chariza i zespół.

Mapa współczesnej Polski

Źródło: Krystian Chariza i zespół.

Ćwiczenie 12

Porównaj powyższe mapy Polski w granicach z lat 1939 oraz 1945 i wskaż poprawne odpowiedzi.

Kiedy Polska miała większą powierzchnię?   1939

1939

/  1945

1945

Kiedy granice były bardziej naturalne?   1939

1939

/  1945

1945

Kiedy granice były bardziej zwarte?   1939

1939

/  1945

1945

Kiedy granice były łatwiejsze do obrony?   1939

1939

/  1945

1945

ĆWICZENIE: Ćwiczenie

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 13

Porównaj mapy z 1939 i 1945 roku. Przyporządkuj miasta do odpowiednich pól.

Miasta, które należały do Polski przed II wojną światową i należą dziś.

Miasta utracone przez Polskę po II wojnie światowej.

Miasta przyłączone do Polski po II wojnie światowej.

Przenieś element.Opole

Przenieś element.Kraków

Przenieś element.Wilno

Przenieś element.Poznań

Przenieś element.Wrocław

Przenieś element.Nowogródek

Przenieś element.Szczecin

Przenieś element.Katowice

Przenieś element.Warszawa

Przenieś element.Gdańsk

Przenieś element.Lwów

ĆWICZENIE: maista

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Co wiem?

Mapa Polski po II wojnie światowej różniła się zasadniczo od tej z 1939 roku. Polska straciła ziemie na wschodzie na rzecz Związku Sowieckiego. Odzyskała natomiast Dolny Śląsk i Pomorze Zachodnie oraz Warmię i Mazury kosztem pokonanych w wojnie Niemiec. Zmiany te były wynikiem decyzji Wielkiej Trójki – przywódców Związku Sowieckiego, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Państwa te zaakceptowały także sowiecką dominację w powojennej Polsce.

Co potrafię?

Porządkować wydarzenia w kolejności chronologicznej.

Zapamiętaj!

Co to znaczy 'wygrać wojnę'? Czy wystarczy, jeśli przeciwnik został pokonany? Zanim odpowiesz na to pytanie, zastanów się nad dwiema kwestiami.

Po pierwsze, przypomnij z historii starożytnej pojęcie pyrrusowego zwycięstwa.

Po drugie, oceń racje tych Polaków, którzy po zakończeniu wojny uważali, że nie mają powodów do zbyt wielkiej radości i że Polska, choć oficjalnie była w gronie państw zwycięskich, tak naprawdę wojnę przegrała.