Spis treści

Picture book – książka obrazowa

Picture book – książka obrazowa

Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.

Ważne daty

1658 - wydanie pierwszej książki obrazowej autorstwa Johanna Amosa Comeniusa.

II połowa XIX wieku - życie i twórczość Randolpha Caldecotta, angielskiego ilustratora i autora pierwszych książek obrazowych.

1963 - Maurice Sendak tworzy pierwszą współczesną książkę obrazową Tam, gdzie żyją dzikie stwory.

2014 - wydanie książki obrazowej „Oczy” Iwony Chmielewskiej.

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

Scenariusz zajęć do pobrania.

Źródło: online-skills, licencja: CC0.

I. Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystane są wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła. Uczeń:

1) wykazuje się znajomością dziedzin sztuk plastycznych: malarstwa, rzeźby, grafiki, architektury (łącznie z architekturą wnętrz), rysunku, scenografii, sztuki użytkowej dawnej i współczesnej (w tym rzemiosła artystycznego); rozumie funkcje tych dziedzin i charakteryzuje ich język; rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie dyscyplin; zna współczesne formy wypowiedzi artystycznej, wymykające się tradycyjnym klasyfikacjom, jak: happening, performance, asamblaż; sztuka nowych mediów;

II. Doskonalenie umiejętności plastycznych – ekspresja twórcza przejawiająca się w działaniach indywidualnych i zespołowych. Uczeń:

1) w zadaniach plastycznych interpretuje obserwowane przedmioty, motywy i zjawiska, stosując środki wyrazu zgodnie z własnym odczuciem; w wyższych klasach podejmuje również próby rysunkowego studium z natury;

2) wyraża w pracach plastycznych uczucia i emocje wobec rzeczywistości, a także płynące z inspiracji muzycznych czy literackich (impresja i ekspresja); rysuje, maluje, ilustruje zjawiska i wydarzenia realne i wyobrażone (także w korelacji z innymi przedmiotami);

6) stosuje różnorodne techniki plastyczne (proste techniki graficzne, rzeźbiarskie, malarskie, elementy obrazowania cyfrowego fotograficznego i z wykorzystaniem wybranych graficznych programów komputerowych).

Nauczysz się

definiować pojęcie książka obrazowa, jaka jest jej historia oraz funkcja, którą pełni;

rozpoznawać wybrane sylwetki twóców książek obrazowych;

określać uczucia, które towarzyszą Ci przy odbiorze dzieła.

Początki książki obrazowej

Pierwsze próby stworzenia książki obrazowej sięgają aż XVII wieku. Wraz z rozpowszechnieniem druku w Europie tłumaczono ją na kolejne języki europejskie, dokształcając nie umiejące czytać dzieci.

Ilustracja interaktywna przedstawia dwie strony podręcznika „Orbis Pictus” autorstwa John'a Amos'a Comenius'a. W pierwszej wersji książka została opublikowana w dwóch językach: łacińskim i niemieckim. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Pierwsza w historii książka obrazowa dla dzieci powstała już w XVII wieku i została stworzona przez czeskiego nauczyciela Johna Amosa Comeniusa. Szybko rozprzestrzeniła się po Europie i została przetłumaczona na wiele języków. Przez wieki stanowiła wzór dla innych książek edukacyjnych dla dzieci. Ilustrowana była grafikami wykonanymi techniką drzeworytu. Prekursorka dzisiejszej picture book zawierała aż 150 rozdziałów dotyczących świata roślin, zwierząt i ludzi.

John Amos Comenius, „Orbis Pictus”, 1657, edition-originale.com, CC BY 3.0

W XIX Anglii, w której żywo rozwijała się ilustracja, grupa artystów z Randolphem Caldecottem na czele wpadła na pomysł stworzenia popularnej, dostępnej dla każdego książki-zabawki, w której tekst był ograniczony do minimum. Królujące w małej, około trzydziestostronicowej książce obrazki towarzyszyły krótkim tekstom rymowanek.

Ilustracja interaktywna przedstawia jedną ze stron książki „Sing a song for sixpence” autorstwa Randolph'a Caldecott'a. Na stronie znajduje się czarno biały rysunek przedstawiający dwojga dorosłych ludzi oraz dziecko. W tle widać drzewa. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Randolph Caldecott, należał do grupy trzech najbardziej wpływowych dziewiętnastowiecznych brytyjskich ilustratorów, obok Kate Greenaway i Waltera Crane’a. Jego ilustracje dla najmłodszych były oryginalne ze względu na wyjątkowe poczucie humoru, jak i rewelacyjne oddanie ruchu w ilustracjach oraz poczucie witalności i akcji, jakie wywoływały u małych odbiorców. Imieniem Caldecotta nazwano prestiżową nagrodę, wręczaną wybitnym artystom tworzącym książki obrazowe.

Randolph Caldecott, „Sing a song for sixpence”, 1880, wikimedia.org, domena publiczna

Od II połowy XIX wieku rola książki obrazowej w kulturze rośnie, coraz więcej artystów podejmuje się tworzenia tego gatunku. Współcześnie picture book pełni ważne funkcje edukacyjne i uczy, jak odczytywać znaki tekstowe oraz graficzne, pobudzając wyobraźnię nie tylko dzieci, ale także dorosłych.

Czym jest picture book?

Współcześnie książka obrazowa jest szybko rozwijającym się gatunkiem z pogranicza literatury i sztuk wizualnych. Słowo i obraz połączone w formie książki tworzą całościowy przekaz. Badacz tego typu książek Perry Nodelman mówił słowa mówią nam to, czego nie pokazują obrazy, zaś obrazy pokazują to, czego słowa nie mówią… Od początku istnienia cywilizacji ludzkiej komunikujemy się między sobą, by przekazać informacje, wiedzę. Podstawowym elementem w komunikacji jest znak, który odbieramy zmysłami. Może to być np. gest, dźwięk, słowo, obiekt, obraz, rysunek. Picture book bez wątpienia spełnia niezwykle ważne zadanie edukacyjne, szczególnie wśród dzieci. Tekst odczytywany jest dosłownie, jednoznacznie, natomiast ilustracje, znaki w formie obrazów pozostawiają możliwość swobodnej interpretacji. Książka obrazowa, w której łączy się zarówno przekaz werbalny (słowny) i ikoniczny (graficzny), często jest pierwszym „spotkaniem” ze sztukami plastycznymi dla dziecka.

Jedność słowa i obrazu, odczytywanych razem, buduje całkowicie nowy język. W książce obrazkowej ilustracje są tak samo ważne jak tekst albo nawet ważniejsze niż tekst (B. Kiefer). Według niektórych znawców literatury i sztuki szczególnie ważny staje się obraz, słowo zamienia się w znak i dopowiada znaczenia nieuchwytne w zdaniach. Według innych to właśnie „obrazki” są dopełnieniem, ilustracją, dodatkiem do tekstu. Nierozłączność tych dwóch znaków sprawia, że autor picture book’a często tworzy tekst oraz ilustracje, a także dba o ostateczny jej wygląd, estetykę. Przykładem takiej formy artystycznej może być książka Tam, gdzie żyją dzikie stwory Maurice Sendaka. Twórca sprawuje wówczas pełną kontrolę nad ostatecznym kształtem i wymową książki.

Ilustracja interaktywna przedstawia otwartą książkę „Tam gdzie żyją dzikie stwory” Maurice Sendaki. Na jednej ze stron widnieje cytat: „mama krzyknęła na niego: „TY DZIKUSIE!”, na co Max wrzasnął: „ZJEM CIĘ!”. Na drugiej stronie znajduje się chłopiec, który przebrany jest w kota, znajduje się w pokoju, w tle widać łóżko sypialniane. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Artysta, tworząc „picture book” od początku do końca, na pełną kontrolę na wymową, ekspresją dzieła. Może przemyśleć wszystkie środki artystycznego wyrazu, ilustruje tekst, nadając mu wiele nowych aspektów, znaczeń. Wydawnictwo HarperCollins szacuje, że książka „Tam gdzie żyją dzikie stwory” została sprzedana od 1963 roku w ilości aż 19 milionów sztuk. W 2009 roku opowieść zekranizowano. Polskie wydanie książki ukazało się dopiero w 2014 roku.

Maurice Sendak, „Tam gdzie żyją dzikie stwory”, 1963, blogger.com, CC BY 3.0

Picture book dla dzieci i dorosłych?

Słowo „picture” z angielskiego oznacza „obraz”, „obrazek”. W polskiej wersji tego słowa często występuje zdrobnienie, nazywamy picture book „książką obrazkową”. Taka nazwa sugeruje, że jest to książka przeznaczona wyłącznie dla małych dzieci i dorośli rzadko są nią zainteresowani. Błędnie przyjęło się przekonanie, że jeżeli książka zawiera wiele ilustracji i mało tekstu, jej odbiorcą jest dziecko, które mając problemy z czytaniem, patrzy na obrazy, by zrozumieć treść. Współcześnie każdy człowiek porusza się wśród różnych znaków – nie tylko tekstu, ale także wśród znaków graficznych. W dobie Internetu komunikaty przekazywane są poprzez litery, obrazy, dźwięki (np. muzyka, film). Czytanie nie oznacza już kontaktu tylko z tekstem, ale także z innymi znakami, np. piktogramami czy zdjęciami. Picture book jest więc gatunkiem przeznaczonym dla wszystkich, którzy są nim zainteresowani: tak samo dzieci jak i dorosłych. Polska artystka Iwona Chmielewska tak opisuje własną twórczość: “Ja staram się tworzyć książki obrazowe. Słowo „obrazek” niesie z sobą rodzaj uproszczenia i sprowadzenia obrazu w książce do funkcji podrzędnej tekstowi. Książka z obrazkami to opowieść z dołączonymi ilustracjami. (…) Nie tworzę obrazków i nie zajmuję się tylko ilustracją. Staram się osiągać taki związek obrazu z tekstem, żeby powstawał rodzaj hybrydy, w której tekst jest niepełny bez obrazu, a obraz nie może być odebrany w pełni bez tekstu. To niełatwa sztuka.”

Ilustracja interaktywna przedstawia Iwonę Chmielewską. Kobieta stoi prezentując swoją książkę. Jest uśmiechnięta, twarz ma przyjazną. Ubrana jest w szarą koszulę i sweter. W tle znajdują się regały drewniane z książkami. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Iwona Chmielewska to światowej sławy polska ilustratorka, której picturebooki ukazują się najczęściej w Korei Południowej, Chinach, Japonii, Włoszech czy Niemczech.

Iwona Chmielewska, Wikipedia, CC0

Ilustracja interaktywna przedstawia okładkę książki „Oczy” Iwony Chmielewskiej. Na okładce znajduje się kobieta oraz mężczyzna. Nad głową mężczyzny znajduje się duży, czarny kapelusz. Nad głową kobiety znajduje się wianek z niebieskich kwiatów. Oboje trzymają się za rękę i mają opuszczone głowy w dół. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. „Oczy” doceniono m.in. na prestiżowym konkursie książki dziecięcej Bologna Ragazzi Award, nazywaną „ilustratorskim Oscarem”, a także w 55. Konkursie na Najpiękniejsze Książki Roku 2014. Wydawnictwo zostało wpisane także na Listę Skarbów Muzeum Książki Dziecięcej 2014. Autorka w książce obrazowej tłumaczy zarówno dzieciom jak i dorosłym czytelnikom, jak widzą ludzie, którzy pozbawieni są zmysłu wzroku. Chmielewska przypomina, że „Szczęśliwy może być każdy, ten, kto widzi, i ten kto nie widzi”. Źródło: http://culture.pl/pl/dzielo/iwona-chmielewska-oczy

Iwona Chmielewska, „Oczy”, 2014, amazon.com, CC BY 3.0

Można uznać, że pojawienie się książek obrazowych jest efektem przemian w kulturze. Dziś równie ważnym nośnikiem informacji jest obraz jak i tekst. Rozwijają się też nowe media, np. aplikacje interaktywne przeznaczone do wykorzystywana na urządzeniach typu tablet lub smartfon. „Ożywione” w ten sposób picture booki działają słowem, obrazem, dźwiękiem, nadając książkom obrazowym nowe znaczenie.

Zadania

Ćwiczenie 1

W którym wieku pojawiła się pierwsza w Europie książka obrazowa?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- W XXI wieku

- W XVII wieku

- W XIX wieku

Ćwiczenie 2

Polecenie do zadania brzmi: Książka obrazowa, łącząc słowo i tekst, oddziałuje na odbiorcę poprzez:. Poniżej umieszczone są odpowiedzi, z których należy wybrać prawidłową. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. W zadaniu wykorzystano zdjęcie przedstawiające rączki i nóżki małego dziecka, które przegląda książkę z rysunkiem kozy na pomoście.

Źródło: Karolina Urbańska, licencja: CC0.

Inna wersja zadania

Ćwiczenie 2

Przyporządkuj wybranym terminom pasujące do nich znaczenie.

Nowe media

to, co informuje o czymś poprzez wywoływanie odpowiednich skojarzeń, ślad, zapowiedźPołączony z: Nowe media

Znak

określenie różnych dziedzin twórczości artystycznej odbieranych wzrokowo. Jest to szerokie pojęcie, obejmujące zarówno tradycyjne formy plastyczne: malarstwo, rzeźbę i grafikę, jak i działania artystyczne, takie jak np. performance, filmPołączony z: Znak

Sztuki wizualne

narzędzia komunikacyjne wykorzysujące nowe technologie i Internet do przekazywania komunikatówPołączony z: Sztuki wizualne

Źródło: Karolina Urbańska, licencja: CC0.

Zobacz także

Inna wersja zadania

Ćwiczenie 3

Przyporządkuj wybranym terminom pasujące do nich znaczenie.

Znak -

Sztuki wizualne -

Nowe media -

narzędzia komunikacyjne wykorzysujące nowe technologie i Internet do przekazywania komunikatów     określenie różnych dziedzin twórczości artystycznej odbieranych wzrokowo. Jest to szerokie pojęcie, obejmujące zarówno tradycyjne formy plastyczne: malarstwo, rzeźbę i grafikę     określenie różnych dziedzin twórczości artystycznej odbieranych wzrokowo. Jest to szerokie pojęcie, obejmujące zarówno tradycyjne formy plastyczne: malarstwo, rzeźbę i grafikę     to, co informuje o czymś poprzez wywoływanie odpowiednich skojarzeń, ślad, zapowiedź     narzędzia komunikacyjne wykorzysujące nowe technologie i Internet do przekazywania komunikatów     to, co informuje o czymś poprzez wywoływanie odpowiednich skojarzeń, ślad, zapowiedź

Źródło: online skills, cc0.

Ćwiczenie 4

Wskaż zdania prawdziwe

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Pierwsza w historii książka obrazowa została stworzona przez czeskiego nauczyciela Johna Amosa Comeniusa.

- W roku 1690 Comeniusz wydał pierwszą książkę obrazową.

- Pierwsze próby stworzenia książki obrazowej sięgają aż XV wieku.

- W 2014 roku wydano Oczy Iwony Chmielewskiej.

Ćwiczenie 5

Współczesna kultura wykorzystuje nowe sposoby przekazywania informacji, operuje nie tylko słowem i obrazem, ale także dźwiękiem i innymi środkami. Jak nazywamy innowacyjne technologie wykorzystywane w sztuce?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Kultura wizualna

- Sztuka wizualna

- Nowe media

Ćwiczenie 6

Polecenie do zadania brzmi: Jakie elementy budują przekaz zdjęcia? Poniżej umieszczone są odpowiedzi, z których należy wybrać prawidłowe. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. W zadaniu wykorzystano zdjęcie przedstawiające psa i napis DOG.

Źródło: Karolina Urbańska, licencja: CC0.

Inna wersja zadania

Ćwiczenie 6

Polecenie do zadania brzmi: Wybierz funkcje, które może pełnić tekst i obraz, zawarte w jednej kompozycji. Poniżej umieszczone są odpowiedzi, z których, należy wybrać prawidłowe. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.

Źródło: Karolina Urbańska, licencja: CC0.

Inna wersja zadania

Polecenie 1

Podejmij próbę stworzenia własnej kompozycji, w której połączysz tekst z obrazem. Może to być cytat znanej osoby lub Twój ulubiony fragment z książki, uzupełniony o grafikę. Pamiętaj, by zarówno grafika jak i słowo tworzyły spójną, czytelną i estetyczną wizualnie całość.

Inspiracji poszukaj w pracach artystów omówionych podczas lekcji. Pracę możesz wykonać technikami tradycyjnymi lub w dowolnym programie graficznym.

Słownik pojęć

Nowe media

narzędzia komunikacyjne wykorzysujące nowe technologie i Internet do przekazywania komunikatów.

Picture book

z angielskiego „picture” oznacza „obraz”, „obrazek”. Tłumacząc na polski jest to książka obrazkowa, w szerszym znaczeniu: książka obrazowa. Cała historia przedstawiona w picture book, zarówno ilustracje, jak i tekst muszą ze sobą być powiązane. Jedno i drugie jest tak samo ważne.

Sztuki wizualne

określenie różnych dziedzin twórczości artystycznej odbieranych wzrokowo. Jest to szerokie pojęcie, obejmujące zarówno tradycyjne formy plastyczne: malarstwo, rzeźbę i grafikę, jak i performance i inne działania przestrzenne.

Znak

to, co informuje o czymś poprzez wywoływanie odpowiednich skojarzeń, ślad, zapowiedź.

Źródło:

culture.pl

encyklopediadziecinstwa.pl

magazynkontakt.pl

Galeria dzieł sztuki

Slajd 1 z 5

John Amos Comenius, „Orbis Pictus”, 1657, edition-originale.com, CC BY 3.0

Przejdź do następnego slajdu

Table of Contents

Picture book – książka obrazowa

Picture book dla dzieci i dorosłych?