Spis treści

Fragment krajobrazu

Sad jabłkowy

Źródło: MikeyMoose, licencja: CC BY-SA 3.0.

Natura nie przestaje zaskakiwać człowieka – pozwala mu na zachwyt, odpoczynek czy zadumę. Jest ona niekończącym się źródłem inspiracji dla artystów, którzy opisują ją i oddają jej hołd w swoich dziełach. Takie opisy możemy odnaleźć w wielu dziełach polskich pisarzy, m.in. Adama Mickiewicza czy Elizy Orzeszkowej.

Zapoznaj się z poniższym fragmentem, a następnie wykonaj ćwiczenia.

Adam Mickiewicz

Pan Tadeusz

Księga II. Zamek

Był sad.

Drzewa owocne, zasadzone w rzędy,

Ocieniały szerokie pole; spodem grzędy,

Tu kapusta, sędziwe schylając łysiny,

Siedzi i zda się dumać o losach jarzyny;

Tam, plącząc strąki w marchwi zielonej warkoczu,

Wysmukły bob obraca na nią tysiąc oczu;

Owdzie podnosi złotą kitę kukuruza;

Gdzieniegdzie otyłego widać brzuch harbuza,

Który od swej łodygi aż w daleką stronę

Wtoczył się jak gość między buraki czerwone.

Grzędy rozjęte miedzą; na każdym przykopie

Stoją jakby na straży w szeregach konopie,

Cyprysy jarzyn: ciche, proste i zielone.

Ich liście i woń służą grzędom za obronę,

Bo przez ich liście nie śmie przecisnąć się żmija,

A ich woń gąsienice i owad zabija,

Dalej maków białawe górują badyle;

Na nich, myślisz, iż rojem usiadły motyle,

Trzepiecąc skrzydełkami, na których się mieni

Z rozmaitością tęczy blask drogich kamieni;

Tylą farb żywych, różnych mak zrzenicę mami.

W środku kwiatów, jak pełnia pomiędzy gwiazdami

Krągły słonecznik licem wielkiem, gorejącem,

Od wschodu do zachodu kręci się za słońcem.

Źródło: Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, Wrocław 2015, s. 207.

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 1

Nazwij zmysł, na który najbardziej oddziałuje opis sadu. Uzasadnij swoją odpowiedź.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 2

Przyporządkuj środki stylistyczne, cytaty oraz funkcje do właściwych miejsc w tabeli.

Środek stylistyczny

Przykład

Funkcja

epitet

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

przywołanie skojarzeń czytelnika w celu lepszego zrozumienia wyglądu sadu

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

„buraki czerwone”

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

epitet

„drzewa owocne, zasadzone w rzędy”

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

„bob obraca na nią tysiąc oczu”

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

uosobienie

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

przenośnia

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

zobrazowanie wielkości warzywa

mnogość owoców     „marchwi zielony warkocz”     zobrazowanie zorganizowania sadu     zobrazowanie kolorów warzyw     „konopie stoją na straży”     „drogich kamieni”     epitet     podkreślenie świeżości i młodości rośliny     ożywienie

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż podpowiedź

Ćwiczenie 3

Uzupełnij luki brakującymi członami porównawczymi.

„Gdzieniegdzie otyłego widać brzuch harbuza,

Który od swej łodygi aż w daleką stronę

Wtoczył się         ”.

„Grzędy rozjęte miedzą; na każdym przykopie

Stoją          konopie”.

„W środku kwiatów,

Krągły słonecznik licem wielkiem, gorejącem,

Od wschodu do zachodu kręci się za słońcem”.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 4

Na podstawie przytoczonego fragmentu Pana Tadeusza oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz „Prawda”, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo „Fałsz” – jeśli jest fałszywe.

Stwierdzenie

Prawda

Fałsz

Opis sadu jest fragmentem dłuższego utworu pt. Pan Tadeusz.

Opisywany przez narratora ogród jest bardzo zaniedbany.

Najważniejszą rolę w opisywanym ogrodzie pełnią rośliny ozdobne.

Narrator zwraca się do czytelnika.

W opisanym sadzie rosną przede wszystkim warzywa i kwiaty.

Narrator opisał różne gatunki drzew owocowych.

Konopie pełnią funkcje strażników, ponieważ służą grzędom za obronę.

W opisie sadu dominuje nastrój grozy.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Polecenie 1

Naszkicuj plan sadu przedstawiony we fragmencie Pana Tadeusza. W tym celu:

- wykorzystaj informacje o rozmieszczeniu roślin zawarte w tekście,

- zastosuj symboliczne rysunki roślin,

- sporządź legendę.

Możesz skorzystać z dostępnego poniżej szkicownika.

Zasób oparty o element wizualny.

Tekst

Tekst 2

Ćwiczenie 5

Co można powiedzieć o właścicielu sadu? Połącz cechy z właściwymi uzasadnieniami.

pracowity

nasadzenia roślin są uporządkowanePołączony z: pracowity

porządny

sad jest interesujący dla obserwującegoPołączony z: porządny

rozważny

dba o swój sadPołączony z: rozważny

doświadczony

przestrzeń sadu została przemyślanaPołączony z: doświadczony

pomysłowy

wie, w jaki sposób wyhodować zdrowe i piękne roślinyPołączony z: pomysłowy

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Polecenie 2

Przyjrzyj się zamieszczonym poniżej obrazom przedstawiającym sad. Wybierz jeden z nich i opisz jak najdokładniej.

Uzupełnij

Dzieci w sadzie

Źródło: Carl Larsson [czyt. karl larson], 1903, domena publiczna.

Sad w rozkwicie

Źródło: Claude Monet [czyt. klod mone], 1879, domena publiczna.

Kwitnący sad otoczony cyprysami

Źródło: Vincent van Gogh [czyt. winsent wan gog], 1888, domena publiczna.

Ćwiczenie 6

Uzupełnij tabelę według podanego wzoru.

Rzeczownik

Rzeczownik

Przymiotnik

sad

sadownik

sadowniczy

owoc

drzewo

warzywo

jabłoń

ogród

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 7

Połącz w pary związki wyrazowe z ich znaczeniami.

zakazany owoc

podstępne działanie na czyjąś szkodęPołączony z: zakazany owoc

podcinać gałąź, na której się siedzi

znaleźć się w kłopotliwej sytuacji bez wyjściaPołączony z: podcinać gałąź, na której się siedzi

krecia robota

działać na własną szkodęPołączony z: krecia robota

wpaść jak śliwka w kompot

odezwać się nie w porę i powiedzieć coś niestosownegoPołączony z: wpaść jak śliwka w kompot

wyskoczyć jak Filip z konopi

coś niedozwolonego, ale kuszącegoPołączony z: wyskoczyć jak Filip z konopi

amator kwaśnych jabłek

osoba o dziwnych upodobaniachPołączony z: amator kwaśnych jabłek

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.