Spis treści

Prezydent wszystkich Polaków

Sejm bez tajemnic

W Senacie Rzeczypospolitej Polskiej

Być premierem

Polska w Unii Europejskiej

Polska w NATO

Czy z ONZ świat jest lepszy?

W gąszczu informacji

W sieci reklamy

Jak znaleźć informacje?

Rodzina jest najważniejsza

Planujemy budżet

Nasza mała ojczyzna

Obywatel Polski, obywatel Unii Europejskiej

Galeria wielkich Polaków

Katalog aktywności obywatelskich

Aktywni społecznie i politycznie

Jak rozwiązywać konflikty?

Konflikty w PRL

Współczesny patriotyzm

Żołnierze Niezłomni

Prezydent wszystkich Polaków

Pałac Prezydencki w Warszawie

Marcin Białek, licencja: CC BY-SA 3.0

Wirtualne spacery po prezydenckich rezydencjach

Wycieczka wirtualna po Pałacy Prezydenckim

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DHhbfGPjjOtwiera się w nowym oknie

Źródło: PANORAMIX, licencja: CC BY 3.0.

Wycieczka wirtualna po Belwederze

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DHhbfGPjjOtwiera się w nowym oknie

Źródło: PANORAMIX, licencja: CC BY 3.0.

Kampania wyborcza

Projekt I

Prawdopodobnie w każdym gimnazjum działa samorząd szkolny (sejmik uczniowski). Zorganizujcie wybory na przewodniczącego samorządu szkolnego tak, jakbyście wybierali prezydenta RP. A może warto zmienić nazwę – być może większym prestiżem cieszyłby się PREZYDENT SZKOŁY? Jeśli będziecie chcieli w ten sposób wybrać PREZYDENTA SZKOŁY, porozmawiajcie o tym pomyśle z opiekunem samorządu i z dyrektorem.

Przede wszystkim:

- Zastanówcie się, jakie cechy charakteru powinien mieć kandydat na prezydenta szkoły.

- Mając już tę świadomość, wybierzcie odpowiednich kandydatów.

- Podzielcie klasę na tyle grup, ilu jest kandydatów. Każda z grup utworzy komitet wyborczy.

- Przygotujcie strategię kampanii wyborczej.

Strategia kampanii wyborczej

- Jednym z ważniejszych zadań w kampanii jest wymyślenie odpowiedniego hasła wyborczego. Powinno ono w lapidarny sposób informować, jaka idea będzie przyświecać kandydatowi, gdy zostanie prezydentem.

- Należy przygotować program dla kandydata (czym chciałby się zajmować, jakie problemy ma rozwiązywać) i zapisać go na ulotkach, plakatach, zarówno w tradycyjnej, papierowej wersji, jak i w wersji internetowej. Może warto też nakręcić spot wyborczy?

- Konieczne jest opracowanie harmonogramu kampanii wyborczej, który przewiduje spotkania z wyborcami i dystrybucję ulotek. Musicie ustalić miejsca i adresy stron internetowych, na których będzie można zdobyć informacje o kandydacie.

Zapamiętaj!

Zwycięzca w wyborach prezydenckich jest tylko jeden. Fakt, że przegraliście, nie musi oznaczać, że wasz program i kampania były gorsze. Może po prostu nie trafiliście w oczekiwania wyborców. Zawsze należy pogratulować zwycięzcy i pogodzić się z demokratycznym werdyktem. Następnie należy przeanalizować błędy, wyciągnąć wnioski i... wystartować za rok! Można też porozumieć się ze zwycięzcą, czy możliwe jest zrealizowanie części postulatów na jego warunkach. Dobrą praktyką jest współpraca po wyborach zamiast budowania opozycji (zwłaszcza w szkole, gdzie mandat samorządu jest silniejszy, gdy popierają go wszyscy liderzy).

A nowo wybrany prezydent musi pamiętać, że od chwili zaprzysiężenia nie jest przedstawicielem grupy, która go wybrała (w wielkiej polityce: partii czy koalicji), ale całej szkoły (narodu).

Po co nam prezydent?

Prezydenci III RP wybrani w wyborach bezpośrednich

Slajd 1 z 5

Lech Wałęsa, 2007 rok

Sławek, licencja: CC BY-SA 2.0

Czy prezydent, który ma niewielkie kompetencje, jest Polsce rzeczywiście potrzebny? Były premier Donald Tusk stwierdził nawet, że prezydent jest przede wszystkim „strażnikiem żyrandola”. Czy prezydent jest „gwarantem demokracji”, czy odwrotnie – jego rola jest destrukcyjna, gdyż swoją władzę może wyeksponować tylko „sypiąc piasek w tryby rządowej machiny”, czyli wetując ustawy? Czy zadaniem prezydenta jest jedynie bywać, odznaczać, przecinać wstęgi, patronować, czy też ma realną władzę?

Praktyka rządzenia pokazuje, że choć konflikt pomiędzy premierem a prezydentem jest wpisany w polską konstytucję, to nie zawsze spór między tymi dwoma ośrodkami władzy jest jałowy.

Ważnym obowiązkiem prezydenta jest dbałość o jakość prawa. Jeśli ustawa jest niezgodna z konstytucją, obowiązkiem prezydenta jest ją zawetować, czyli odesłać do Sejmu do ponownego rozpatrzenia. Sejm może odrzucić prezydenckie weto, ale konstytucja wymaga, aby zagłosowało za tym trzy piąte posłów w obecności co najmniej połowy. W praktyce jest to bardzo trudne.

W sytuacjach nieoczywistych prezydent może skierować ustawę do Trybunału Konstytucyjnego, który rozstrzyga, czy jest ona zgodna z konstytucją i polskim prawem. Jednocześnie prezydent RP ma prawo do inicjatywy ustawodawczej, czyli może przygotowywać projekty ustaw.

Ciekawostka

Prezydent Bronisław Komorowski zawetował cztery ustawy, a dziewięć skierował do Trybunału Konstytucyjnego. Lech Kaczyński zawetował dziewiętnaście ustaw, a dwadzieścia wysłał do Trybunału. Aleksander Kwaśniewski w ciągu dwóch kadencji (10 lat) zawetował trzydzieści pięć ustaw, a dwadzieścia pięć przesłał do Trybunału. Lech Wałęsa zawetował dwadzieścia dwie ustawy, a dziewięć odesłał do Trybunału Konstytucyjnego.

Prezydenci II RP

Dramatyczne losy prezydentów II Rzeczypospolitej:

Zgodnie z konstytucją z 1921 roku prezydenta Rzeczpospolitej mieli wybierać wspólnie posłowie i senatorowie w Zgromadzeniu Narodowym na siedmioletnią kadencję. W pierwszych wyborach przeprowadzonych w 1922 roku nie startował Józef Piłsudski, który oświadczył, że uprawnienia prezydenta są zbyt ograniczone, by mógł on wywierać wpływ na losy państwa.

9 grudnia 1922 roku zebrało się Zgromadzenie Narodowe i po kilku głosowaniach wybrało na pierwszego prezydenta RP – Gabriela Narutowicza. W ciągu kilku następnych dni wydarzył się dramat – doszło do zamachu na głowę państwa. Ówczesna prawica, tzw. endecja, była przeciwna kandydaturze Narutowicza, gazety rozpętały nagonkę na prezydenta, zarzucając mu, że został wybrany głosami lewicy i mniejszości narodowych. Brutalne ataki prasy, demonstracje i awantury doprowadziły do zamachu na prezydenta RP. Gabriel Narutowicz zginął od kul zamachowca kilka dni po zaprzysiężeniu. W myśl konstytucji funkcję głowy państwa przejął marszałek sejmu – Maciej Rataj.

Sprawa tego zabójstwa wstrząsnęła młodym państwem, politycy błyskawicznie podjęli działania. Powołano nowy rząd z Władysławem Sikorskim na czele. 20 grudnia 1922 roku zebrało się Zgromadzenie Narodowe w celu wyboru prezydenta, głosami centrum i lewicy na stanowisko powołany został Stanisław Wojciechowski. Nowy prezydent sprawował urząd do 14 maja 1926 roku, czyli do przewrotu majowego. Drugi prezydent Polski przedwojennej stracił funkcję w wyniku zamachu stanu. 12 maja 1926 roku Józef Piłsudski ze zwolennikami radykalnej zmiany sposobu rządzenia Polską, przy udziale wiernych sobie oddziałów wojska rozpoczął „zamach majowy”. Negocjacje z prezydentem Wojciechowskim nie zapobiegły atakom wojsk wiernych Marszałkowi na oddziały podległe prezydentowi. Aby zakończyć ten dramat - Stanisław Wojciechowski wraz z rządem podał się do dymisji. Funkcje głowy państwa przejął po raz drugi marszałek sejmu – Maciej Rataj.

Slajd 1 z 3

Prezydent Gabriel Narutowicz

domena publiczna

31 maja 1926 roku Zgromadzenie Narodowe wybrało Józefa Piłsudskiego na prezydenta RP, ale marszałek stanowiska nie przyjął. Trzecim prezydentem Rzeczpospolitej został Ignacy Mościcki. Rozpoczęły się rządy obozu sanacji. W 1933 roku upłynęła siedmioletnia kadencja prezydenta, wówczas Zgromadzenie Narodowe dokonało reelekcji Mościckiego.

W 1935 roku weszła w życie nowa konstytucja, która dawała prezydentowi szerokie uprawnienia. Niestety historia tej prezydentury jest także dramatyczna. „Z przejściowego potopu ochronić musimy uosobienie Rzeczypospolitej i źródło konstytucyjnej władzy. Dlatego, choć z ciężkim sercem, postanowiłem przenieść siedzibę Prezydenta i Naczelnych Organów Państwa na terytorium jednego z naszych sojuszników” – napisał w ostatniej odezwie Ignacy Mościcki, było to 17 września 1939 roku. Prezydent, rząd, wódz naczelny w tym dniu opuścili terytorium Polski. III Rzesza Niemiecka i Związek Sowiecki dokonały rozbioru Polski.

30 września 1939 roku Mościcki przekazał urząd prezydenta przebywającemu we Francji Władysławowi Raczkiewiczowi. Rozpoczęła się historia władz państwa polskiego na emigracji, najpierw we Francji, a po jej upadku - w Londynie. Ostatnim emigracyjnym prezydentem RP był Ryszard Kaczorowski, który przekazał insygnia władzy w 1990 roku pierwszemu prezydentowi III Rzeczpospolitej – Lechowi Wałęsie.

Prezydenci na uchodźstwie:

Prezydent Ignacy Mościcki zdecydował się 30 września 1939 roku na przekazanie funkcji głowy państwa Władysławowi Raczkiewiczowi. Było to możliwe dzięki zapisom konstytucji kwietniowej. Mimo klęski wrześniowej władze państwa polskiego były uznawane na forum międzynarodowym do 1945 roku. Po konferencji jałtańskiej wielkie mocarstwa koalicji cofnęły poparcie dla rządu na uchodźstwie na rzecz prokomunistycznych władz w Warszawie.

Kolejnymi Prezydentami RP na emigracji byli:

- August Zaleski 1947 – 1972

- Stanisław Ostrowski 1972 – 1979

- Edward Bernard Raczyński 1979 – 1986

- Kazimierz Sabbat 1986 – 1989

- Ryszard Kaczorowski 1989 – 1990

22 grudnia 1990 roku, w dniu zaprzysiężenia Lecha Wałęsy na prezydenta III RP, Ryszard Kaczorowski przekazał insygnia władzy. Ostatni prezydent emigracyjnego rządu zmarł tragicznie 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie pod Smoleńskiem, w drodze na uroczystości 70. rocznicy Zbrodni Katyńskiej. Został pochowany w Krypcie Wielkich Polaków na terenie Świątyni Opatrzności Bożej.

Slajd 1 z 6

Prezydent Władysławow Raczkiewicz (1939 – 1947)

domena publiczna

Komunistyczny prezydent

Prezydent Bolesław Bierut

Od grudnia 1944 roku najważniejsze funkcje w państwie sprawował Bolesław Bierut, przedwojenny działacz Komunistycznej Partii Polski, agent NKWD, wierny uczeń Józefa Stalina, polityk odpowiedzialny za sowietyzację kraju.

Prezydent Bolesław Bierut, 1949 rok

Wikipedia, domena publiczna

W czerwcu 1945 roku powstał Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej (TRJN), w którym najważniejsze ministerstwa objęli członkowie Polskiej Partii Robotniczej lub ludzie całkowicie od niej zależni. Stanisław Mikołajczyk, były premier rządu londyńskiego i prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego, jedynej opozycyjnej partii legalnie działającej w Polsce, pełnił w tym rządzie funkcję wicepremiera. Nowe władze Polski zostały uznane przez aliantów mimo protestów prezydenta RP i rządu, przebywających na emigracji.

Sejm Ustawodawczy wybrany w 1947 roku (na podstawie sfałszowanych przez komunistów wyborów) przyjął ustawę o wyborze prezydenta, w której zapisano, że najważniejszą osobę w państwie wybierają posłowie. Na tej podstawie Bolesław Bierut został prezydentem Polski. Sprawował tę funkcję od lutego 1947 do listopada 1952 roku.

Sfałszowane wyniki tzw. referendum ludowego i wyborów do sejmu doprowadziły do przejęcia władzy w Polsce przez komunistów i do likwidacji wszelkiej opozycji. Mikołajczyk, zagrożony aresztowaniem, potajemnie opuścił kraj. W Polsce rozpoczął się okres terroru, władze komunistyczne zaciekle zwalczały oddziały „żołnierzy wyklętych”, aresztowano tysiące osób, wielu skazano na śmierć, m.in. rotmistrza Witolda Pileckiego, generała Augusta Emila Fieldorfa „Nila”, kapitana Kazimierza Kamieńskiego „Huzara”. Prymasa Stefana Wyszyńskiego internowano. Bierut był odpowiedzialny za stalinizację Polski. W wojsku i milicji umieścił sowieckich doradców, w 1949 roku mianował marszałka Związku Radzieckiego, Konstantego Rokossowskiego, na ministra obrony narodowej i marszałka Polski.

Bolesław Bierut z dziećmi, 1951 rok – komunistyczny dyktator chętnie pozował na „przyjaciela dzieci i młodzieży”

Wikipedia, domena publiczna

22 lipca 1952 Sejm uchwalił Konstytucję Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej opracowaną przez specjalną komisję pod przewodnictwem Bieruta. Stalin własnoręcznie poprawiał tekst konstytucji. W czasie prac nad ustawą zasadniczą Bierut zaproponował również zmianę hymnu narodowego oraz godła Polski, na co jednak Stalin nie wyraził zgody. W nowej konstytucji nie było już stanowiska prezydenta, wobec czego Bierut został premierem rządu, sprawował także funkcję przywódcy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Bolesław Bierut zmarł w 1956 roku w Moskwie, gdzie przebywał na zjeździe Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego.

Wasz prezydent, nasz premier

Wojciech Jaruzelski – prezydent Polski od 19 lipca 1989 do 22 grudnia 1990 roku.

Pochodził z ziemiańskiej rodziny o pięknych tradycjach niepodległościowych. W 1939 roku ukończył katolickie gimnazjum na warszawskich Bielanach. W 1941 roku jako osiemnastoletni chłopak został wraz z rodziną deportowany na Syberię. Tam wstąpił do polskiego wojska formowanego przez komunistów na terenie ZSRR. Brał udział w walkach I Armii Wojska Polskiego. Po zakończeniu wojny uczestniczył w zwalczaniu polskiego podziemia niepodległościowego i nacjonalistów ukraińskich.

W okresie stalinowskim rozpoczął błyskawiczną karierę wojskową, awansując w 1956 roku na stopień generała (był najmłodszym generałem Ludowego Wojska Polskiego). W 1968 roku nadzorował interwencję polskiej armii w Czechosłowacji. W grudniu 1970 roku, zdaniem historyków IPN, wydał rozkaz użycia broni przez wojsko pacyfikujące strajkujących robotników na Wybrzeżu.

W 1981 stanął na czele rządu, został także I sekretarzem KC PZPR. 13 grudnia 1981 roku wprowadził stan wojenny, który był de facto wojskowym zamachem stanu. „Solidarność” została zepchnięta do podziemia, a wojsko, milicja i służba bezpieczeństwa przejęły całkowitą władzę w kraju. Do tej pory nie wiadomo, ilu Polaków zginęło pod rządami Jaruzelskiego.

Wojciech Jaruzelski i Fidel Castro, 1972

Wikipedia, domena publiczna

Katastrofalna sytuacja polityczna i gospodarcza Polski w latach 80-tych zmusiła generała do kompromisu z działaczami „Solidarności” przy okrągłym stole. Wynik wyborów z 4 czerwca, czyli wielki sukces ludzi „Solidarności”, przeraził komunistów. Obawiano się fiaska umów między obozem dawnej władzy a opozycją demokratyczną. Adam Michnik w „Gazecie Wyborczej” zaproponował „wasz prezydent, nasz premier”, w wyniku nieformalnych uzgodnień, w lipcu 1989 roku dawny przywódca partii komunistycznej został wybrany (większością jednego głosu) na prezydenta przez Zgromadzenie Narodowe (premierem został Tadeusz Mazowiecki).

Zobacz zaprzysiężenie Wojciecha Jaruzelskiego na prezydenta RP:

Film 0 - Jaruzelski Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 0 - Jaruzelski Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

„Jaruzelski został głową państwa, ale było to iście pyrrusowe zwycięstwo. Zwycięstwo zaledwie jednym głosem zakrawało bowiem na żart historii i – jak wynika z niektórych przekazów – upokorzyło i wewnętrznie złamało generała, który dość szybko zrozumiał, jak słabym mandatem dysponuje” – uważa historyk Antoni Dudek w książce „Pierwsze lata Rzeczypospolitej”. Jaruzelski jako prezydent był biernym obserwatorem. Urząd pełnił do grudnia 1990 roku, do czasu wyboru na stanowisko prezydenta RP Lecha Wałęsy.

W III RP Instytut Pamięci Narodowej oskarżył gen. Jaruzelskiego o kierowanie zbrojnym związkiem przestępczym, który bezprawnie przygotowywał i wprowadził w Polsce stan wojenny. W innym procesie został oskarżony o kierowanie masakrą robotników na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku (groziło za to dożywocie). W obu sprawach podsądny odpierał zarzuty, choć mówił o „moralnej odpowiedzialnośc”. W żadnej sprawie nie został skazany. Zmarł w 2014 roku.

Film 0 - 2 - Jaruzelski Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 0 - 2 - Jaruzelski Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Posiedzenie Rady Bezpieczeństwa Narodowego, od lewej: Leszek Miller, Wojciech Jaruzelski, Aleksander Kwaśniewski, 24 listopada 2010

Prezydent.pl, domena publiczna

Prezydenci III RP

Czy wiesz, kim byli prezydenci RP, zanim zostali „najwyższymi przedstawicielami Rzeczypospolitej Polskiej”?

Lech Wałęsa

W 1990 roku, w momencie rozpoczęcia kampanii wyborczej, Lech Wałęsa, laureat Pokojowej Nagrody Nobla, należał obok papieża Jana Pawła II do najbardziej znanych na świecie Polaków.

Pochodził z ubogiej rodziny, w kilka lat po ukończeniu Zasadniczej Szkoły Zawodowej w Lipnie rozpoczął pracę w Stoczni Gdańskiej im. Lenina jako elektryk okrętowy. Po dziewięciu latach, w 1976 roku, został zwolniony z pracy za krytykę władz i związków zawodowych. Z materiałów zachowanych w IPN wynika, że w latach 70-tych był wielokrotnie zatrzymywany, karany przez kolegia ds. wykroczeń grzywnami, m.in. za udział w obchodach 11 listopada i rocznicy Grudnia ̓70. Z kolei Sławomir Cenckiewicz i Piotr Gontarczyk w monografii wydanej przez IPN stwierdzają, że Lech Wałęsa był agentem SB o numerze ewidencyjnym 12535, zarejestrowanym w 1970 jako tajny współpracownik „Bolek”, a wyrejestrowanym w 1976 z powodu „niechęci do współpracy”. Sprawa kontaktów Lecha Wałęsy budzi do dziś wiele kontrowersji.

Bezsporny jest natomiast fakt, że w sierpniu 1980 roku Lech Wałęsa stanął na czele strajku w Stoczni Gdańskiej, prowadził negocjacje ze stroną rządową, doprowadził do podpisania Porozumień Sierpniowych. Został pierwszym przewodniczącym Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”.

Po wprowadzeniu stanu wojennego Wałęsa przez rok był internowany, a „Solidarność” zdelegalizowana. W grudniu 1983 roku został uhonorowany Nagrodą Nobla. Odebrała ją Danuta Wałęsa, jego żona, gdyż władze nie wydały paszportu przywódcy „Solidarności”, uniemożliwiając wyjazd z kraju. W 1988 roku uczestniczył w strajkach w Stoczni Gdańskiej; potem podjął rozmowy z rządem na temat warunków ponownej legalizacji „Solidarności”, co rozpoczęło przygotowania do obrad Okrągłego Stołu.

W wolnej Polsce Lech Wałęsa postanowił kandydować na urząd prezydenta. Jego głównym kontrkandydatem był Tadeusz Mazowiecki. Lech Wałęsa zyskał w pierwszej turze blisko 40 procent głosów, ale największym zaskoczeniem, wręcz sensacją, było zajęcie drugiego miejsca przez nikomu nieznanego przybysza z Kanady, Stana Tymińskiego. Nie dysponował on żadnym zapleczem politycznym, przedstawiał się jako zamożny biznesmen. „Swój niezwykły sukces zawdzięczał pojawieniu się na scenie politycznej w momencie, w którym spora część wyborców oczekiwała na kandydata zasadniczo odmiennego od pozostałych. Kandydata nieuwikłanego w dotychczasowe spory polityczne (…), a zarazem symbolizującego sukces, o jakim marzyło wielu Polaków” – stwierdził Antoni Dudek w książce „Pierwsze lata III Rzeczypospolitej”. Jednak w drugiej turze Lech Wałęsa wygrał bezapelacyjnie, otrzymał ponad 74% głosów.

22 grudnia 1990 roku Lech Wałęsa, jako pierwszy w III Rzeczypospolitej prezydent wybrany w wyborach bezpośrednich, złożył przed Zgromadzeniem Narodowym przysięgę.

Film 1 - Wałęsa Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 1 - Wałęsa Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Zgodnie z art.130 Konstytucji RP Prezydent Rzeczypospolitej obejmuje urząd po złożeniu wobec Zgromadzenia Narodowego następującej przysięgi: „Obejmując z woli Narodu urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji, będę strzegł niezłomnie godności Narodu, niepodległości i bezpieczeństwa Państwa, a dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem”. Przysięgę można zakończyć słowami: „Tak mi dopomóż Bóg”.

Film 1 - 2 - Wałęsa przemawia Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 1 - 2 - Wałęsa przemawia Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Prezydenci III RP

Aleksander Kwaśniewski

Aleksander Kwaśniewski już w czasie studiów na Wydziale Ekonomiki Transportu Uniwersytetu Gdańskiego aktywnie działał w prorządowej, komunistycznej organizacji młodzieżowej, Socjalistycznym Związku Studentów Polskich. W wieku 23 lat wstąpił do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, której był wierny do końca, do jej rozwiązania w roku 1990. Studiów nie ukończył (co zataił w kampanii wyborczej), ale nie przeszkodziło mu to w objęciu stanowiska redaktora naczelnego „ITD”, a potem dziennika „Sztandar Młodych”. Od 1985 roku pracował w dwóch ostatnich rządach PRL, między innymi jako minister ds. młodzieży. Przewodniczył także Polskiemu Komitetowi Olimpijskiemu. Brał udział w obradach Okrągłego Stołu.

Po rozwiązaniu PZPR w 1990 roku, wraz z Leszkiem Millerem i Józefem Oleksym założył Socjaldemokrację Rzeczypospolitej Polskiej i został wybranym jej przewodniczącym. Był posłem na Sejm I i II Kadencji. Uważany za „złote dziecko lewicy”, które pomoże postpeerelowskiej formacji odnaleźć się w nowej rzeczywistości.

I rzeczywiście – Kwaśniewski dwukrotnie wygrał wybory prezydenckie, postkomuniści wrócili do władzy. W 1995 roku pokonał w wyborach prezydenckich ubiegającego się o reelekcję Lecha Wałęsę. W pierwszej turze, dzięki niezwykle sprawnej i nowoczesnej kampanii, minimalnie wygrał Kwaśniewski (35,11 proc. do 33,1 proc. uzyskanych przez Wałęsę). Strata może była jeszcze do odrobienia, ale jak podkreślają komentatorzy, zbyt gwałtownymi, napastliwymi wypowiedziami podczas debaty telewizyjnej Lech Wałęsa przekreślił swoje szanse. Kwaśniewski rozluźniony, świetnie ubrany, zyskał głosy młodszego elektoratu. Jakie emocje budziła wówczas kampania, świadczy rekordowa frekwencja, wyższa nawet niż w pierwszej turze, wyniosła 68,23 proc.

Film 2 - 0 Pierwsza rota Kwaśniewskiego Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 2 - 0 Pierwsza rota Kwaśniewskiego Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film 2 - 2 - Kwaśniewski przemawia Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 2 - 2 - Kwaśniewski przemawia Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

W 2000 roku Aleksander Kwaśniewski również wygrał wybory i to już w pierwszej turze. Zyskał blisko 54 proc. głosów, zostawiając daleko w tyle konkurentów. Kandydat niezależny, Andrzej Olechowski, otrzymał 17,3 proc., a Marian Krzaklewski, przewodniczący Akcji Wyborczej Solidarność – niespełna 16 proc. 23 grudnia 2000 roku Kwaśniewski został zaprzysiężony na drugą kadencję.

Film 2 - Kwaśniewski Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 2 - Kwaśniewski Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Prezydenci III RP

Lech Kaczyński

W czasie gdy był ministrem sprawiedliwości i prokuratorem generalnym w rządzie Jerzego Buzka, popierało go ponad 70 proc. Polaków. Uważany był za szeryfa, który przeciwstawia się mafii, korupcji, niesprawiedliwości. To zaufanie, choć w następnych latach trochę spadło, umożliwiło utworzenie w 2001 roku nowej partii: Prawa i Sprawiedliwości, a potem start w wyborach prezydenckich.

Prezydent Lech Kaczyński, 2009 r

Kancelaria Prezydenta RP, licencja: CC BY-SA 3.0

Lech Kaczyński wraz z bratem bliźniakiem, Jarosławem, zajmowali się polityką niemal od zawsze, choć pierwszą w życiu popularność zdobyli jako aktorzy – w dzieciństwie zagrali w filmie „O dwóch takich, co ukradli księżyc”. Obaj ukończyli też Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W 1980 roku Lech uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie Gdańskim. Jeszcze wcześniej, w 1976 roku, działał w Komitecie Obrony Robotników, następnie w Wolnych Związkach Zawodowych, a w sierpniu został doradcą Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, był delegatem na I Zjazd NSZZ „Solidarność”.

W czasie stanu wojennego został internowany, po powrocie wrócił do działalności opozycyjnej, był członkiem podziemnych władz „Solidarności”. W 1989 roku uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu. Ubiegał się o stanowisko przewodniczącego „Solidarności” po Lechu Wałęsie, który został prezydentem Polski, jednak przegrał rywalizację z Marianem Krzaklewskim. Uzyskał mandat senatora, a potem posła RP w pierwszych wolnych wyborach parlamentarnych. Od 1992 do 1995 roku był prezesem Najwyższej Izby Kontroli, po czym wycofał się z życia politycznego, poświęcając się pracy naukowej. Sądził, że tak już zostanie.

Jednak w 2000 roku premier Jerzy Buzek zaproponował mu stanowisko ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego. Rok później utworzył wraz z bratem partię Prawo i Sprawiedliwość. W listopadzie 2002 roku wygrał wybory na prezydenta Warszawy. Za czasów jego rządów powstało m.in. Muzeum Powstania Warszawskiego.

W 2005 roku rozpoczął kampanię wyborczą na urząd prezydenta. Jego głównym konkurentem był Donald Tusk, przewodniczący Platformy Obywatelskiej. W pierwszej turze wygrał Donald Tusk, zyskując ponad trzy procent więcej głosów. W drugiej – Lechowi Kaczyńskiemu udało się zmobilizować elektorat i zdobył ponad 54 proc. głosów.

Obejrzyj felieton filmowy przygotowany tuż po wyborach wygranych przez Lecha Kaczyńskiego.

Film 3 - 2 - Kaczyński przemawia Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 3 - 2 - Kaczyński przemawia Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Zobacz zaprzysiężenie Lecha Kaczyńskiego 23 grudnia 2005 roku.

Film 3 - Kaczyński Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 3 - Kaczyński Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Prezydent Rzeczypospolitej Lech Kaczyński zginął w katastrofie samolotu 10 kwietnia 2010 roku. Zgodnie z prawem, pełniącym obowiązki prezydenta został Marszałek Sejmu RP – Bronisław Komorowski. Wybory prezydenckie zostały przyspieszone, nie odbyły się jak do tej pory jesienią, ale na przełomie czerwca i lipca.

Prezydenci III RP

Bronisław Komorowski

Decyzję o kandydowaniu na prezydenta Polski Bronisław Komorowski podjął już na początku 2010 roku. W prawyborach przeprowadzonych w PO pokonał Radosława Sikorskiego. Wtedy jeszcze nie mógł wiedzieć, że będzie pełnił funkcję prezydenta jeszcze przed wyborami… Ale po kolei.

Bronisław Komorowski w działalność opozycyjną zaangażował się jeszcze w liceum. Jako 16-latek brał udział w manifestacjach w czasie wydarzeń marcowych w 1968 roku, potem już w czasie studiów na Wydziale Historycznym UW działał w Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela i w Komitecie Obrony Robotników. W stanie wojennym został internowany. W latach 80-tych był wykładowcą historii w seminarium duchownym w Niepokalanowie.

W 1991 roku dostał się do Sejmu, był posłem przez 19 lat, do czasu wybrania go na prezydenta Polski, najpierw reprezentował Unię Wolności, następnie – Stronnictwo Konserwatywno-Ludowe, a od 2001 roku – Platformę Obywatelską. Ponadto w latach 1990-1993, w rządach Tadeusza Mazowieckiego, Jana Krzysztofa Bieleckiego, Hanny Suchockiej był wiceministrem obrony narodowej, a w rządzie Jerzego Buzka – ministrem tego resortu.

Tragiczna śmierć prezydenta Lecha Kaczyńskiego przyspieszyła wybory prezydenckie. Najpoważniejszym kontrkandydatem Komorowskiego był Jarosław Kaczyński, brat tragicznie zmarłego prezydenta. Kandydat Platformy Obywatelskiej wygrał wybory, uzyskując 53 proc. poparcia.

Tak cieszył się sztab Bronisława Komorowskiego po wyborze swojego kandydata na urząd prezydenta RP:

Film 4 - 2 - Komorowski przemawia Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 4 - 2 - Komorowski przemawia Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Bronisław Komorowski został zaprzysiężony 6 sierpnia 2010 roku.

Film 4 - Komorowski Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 4 - Komorowski Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Prezydenci III RP

Andrzej Duda

Gdy pięć lat później Bronisław Komorowski rozpoczął ubieganie się o reelekcję, jego pozycja wydawała się niezagrożona, według badań CBOS w lutym 2015 cieszył się ponad 60-procentowym poparciem. Wtedy niewiele osób słyszało o Andrzeju Dudzie, kandydacie Prawa i Sprawiedliwości.

Andrzej Duda z wykształcenia jest prawnikiem, absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 2005 roku uzyskał stopień doktora nauk prawnych. Otworzył własną kancelarię prawną, jednak praca na własny rachunek nie trwała długo. 1 sierpnia 2006 został wiceministrem w rządzie Jarosława Kaczyńskiego. Ponad rok później Sejm wybrał go do Trybunału Stanu. Od początku 2008 roku do katastrofy smoleńskiej był podsekretarzem w Kancelarii Prezydenta Lecha Kaczyńskiego. W 2011 roku został posłem z listy PiS-u, a w maju 2014 roku – posłem Parlamentu Europejskiego.

W czasie gdy rozpoczynał kampanię, poparcie jego kandydatury deklarowało jedynie 15 proc. wyborców, w pierwszej turze otrzymał blisko 35 proc głosów, a w drugiej turze pokonał Bronisława Komorowskiego, zdobywając blisko 52 proc. głosów.

Film 5 - Duda - wygrana w wyborach Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 5 - Duda - wygrana w wyborach Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Anna Komorowska, Bronisław Komorowski, Andrzej Duda i Agata Kornhauser-Duda w gmachu Sejmu po zakończeniu obrad Zgromadzenia Narodowego zwołanego w celu odebrania przysięgi od nowo wybranego prezydenta

Michał Józefaciuk, licencja: CC BY-SA 3.0

Andrzej Duda złożył przysięgę przed Zgromadzeniem Narodowym 6 sierpnia 2015 roku.

Film 5 - Duda Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 5 - Duda Rota Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Sprawdź wiedzę

Ćwiczenie 1

Którzy z wymienionych polityków nie byli prezydentami Polski?

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Tadeusz Mazowiecki

- Lech Kaczyński

- Aleksander Kwaśniewski

- Lech Wałęsa

- Bronisław Komorowski

- Jarosław Kaczyński

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

Ile lat trwa kadencja prezydenta RP?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 5 lat

- 6 lat

- 4 lata

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 3

Ile lat musi ukończyć kandydat na prezydenta?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 35

- 21

- 18

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 4

Jaka była najwyższa frekwencja wyborcza w trakcie wyborów prezydenckich?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 72,43 procent

- 68,23 procent

- 52,22 procent

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Przyporządkuj imiona i nazwiska prezydentów II Rzeczpospolitej do zamieszczonych niżej opisów.

A)

Był profesorem politechniki w Zurychu, projektantem linii kolejowych i elektrowni wodnych. Mieszkał w Szwajcarii ponad 30 lat, osiągnął sławę i zdobył duży majątek, ale brakowało mu polskiego nieba... Ten znakomity fachowiec, człowiek znany w Europie wrócił, kiedy Polska odzyskała niepodległość.

B)

W młodości wraz z żoną konstruował bomby, aby dokonać zamachu na rosyjskiego generał-gubernatora. W 1926 roku objął najwyższe stanowisko w państwie, siedem lat później został zaprzysiężony na drugą kadencję. W dniu agresji ZSRR na Polskę, 17 września 1939 roku, opuścił na zawsze ojczyznę.

C)

Był trzecim z kolei szefem państwa polskiego po odzyskaniu niepodległości. Został prezydentem w dramatycznych okolicznościach. Jego rządy przerwał przygotowany przez Józefa Piłsudskiego przewrót wojskowy. 14 maja 1926 roku zrezygnował ze stanowiska, po tych wydarzeniach wycofał się z życia politycznego.

Stanisław Wojciechowski     Gabriel Narutowicz     Maciej Rataj     Ignacy Mościcki

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

Kogo dotyczy ten opis? Zajmował najważniejszą funkcję w odrodzonym kraju. W 1926 roku wkroczył do Warszawy na czele podległych mu wojsk i przejął władzę, Zgromadzenie Narodowe wybrało go na prezydenta RP. Kolejne lata jego życia to wzmacnianie pozycji politycznej Polski, a także zmagania z pogarszającym się stanem zdrowia. Ta ostatnia batalia została przegrana 12 maja 1935 roku. Niech tylko moje serce (...) schowają w Wilnie, gdzie leżą moi żołnierze – to jego ostatnie słowa.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Marszałek Józef Piłsudski

- Roman Dmowski

- Generał Władysław Sikorski

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Sejm bez tajemnic

Budynek parlamentu

Piotr VaGla Waglowski, domena publiczna

Wirtualny spacer po Sejmie

Wycieczka wirtualna po Sejmie

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DEt2DECLyOtwiera się w nowym oknie

Źródło: PANORAMIX, licencja: CC BY 3.0.

Warto wiedzieć

Zgodnie z zapisami Konstytucji RP to naród sprawuje najwyższą władzę w państwie przez swoich przedstawicieli wybieranych do Sejmu i Senatu. Te dwie instytucje są władzą ustawodawczą w naszym kraju.

W Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej zasiada 460 posłów. Wszyscy obywatele posiadający prawa wyborcze mogą głosować w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym. Do wzięcia udziału w wyborach uprawniony jest obywatel Polski po ukończeniu 18 roku życia – jest to czynne prawo wyborcze. O mandat poselski mogą ubiegać się osoby po ukończeniu 21 lat, nazywamy to biernym prawem wyborczym. Kadencja Sejmu trwa cztery lata.

Polska podzielona jest na 41okręgów wyborczych, z każdego zostaje wybranych od 7 do 21 posłów, w zależności od liczby mieszkańców. Uczestnictwo w wyborach nie jest obowiązkowe.

Poznaj swojego posła

Zadanie: Rozmowa z posłem

Jakość naszego życia w dużej mierze zależy od jakości pracy parlamentu. Spójne, jednoznaczne przepisy, bez luk, bez możliwości rozmaitej interpretacji ułatwiają życie. Skomplikowane, zawiłe prawo stwarza możliwości do nadużyć i korupcji.

Dlatego należy bacznie przyglądać się pracy parlamentarzystów. To nasi reprezentanci!

1. Sprawdźcie, jak nazywa się poseł RP obecnej kadencji, który został wybrany w waszym okręgu wyborczym? Ile ma lat, kim jest z zawodu, jakie zdobył wykształcenie? Warto zapoznać się z dorobkiem zawodowym, społeczym i politycznym posła, a nawet dowiedzieć się, jakim majątkiem dysponuje. Informacje na ten temat zamieszczono na stronach Sejmu.Otwiera się w nowym oknie

2. Znajdźcie na stronie internetowej Sejmu interesujące projekty ustaw, które ostatnio zainicjowano. Wyszukajcie wśród nich projekt, który was najbardziej interesuje. Przedstawcie krótko, czego dotyczy, kto jest jego autorem, jak wygląda droga legislacyjna projektu tej ustawy?

- Przegląd projektów ustaw, którym został nadany bieg.Otwiera się w nowym oknie

- Wniesione projekty ustaw, którym jeszcze nie został nadany nr druku.Otwiera się w nowym oknie

3. Na stronie www.sejm.plOtwiera się w nowym oknie znajdźcie adres i telefon biura poselskiego w waszym okręgu wyborczym. Zadzwońcie lub napiszcie e-maila do biura swojego posła i dowiedźcie się, jakie są możliwości zorganizowania spotkania.

4. Zaproście posła na lekcję wiedzy o społeczeństwie. Zapewne w tym spotkaniu zechcą wziąć udział władze szkoły, przedstawiciele lokalnego samorządu i rodzice. Będzie to ważna lekcja demokracji w waszej szkole.

Fotel marszałka Sejmu. Do kompetencji marszałka należy m.in. przewodniczenie obradom Sejmu, czuwanie nad terminowością jego prac. W wyjątkowych sytuacjach marszałek Sejmu może tymczasowo zastępować Prezydenta RP.

Adrian Grycuk, licencja: CC BY-SA 3.0

Jak piekarz z Legnicy zmienił prawo

Piekarz przy pracy

pixabay, licencja: CC 0

Ciekawostka

Piekarz w Legnicy przez szesnaście lat wypiekał chleb, a bochenki, których nie udało mu się sprzedać, oddawał bezpłatnie ubogim i bezrobotnym. Okazało się jednak, że jest to niezgodne z prawem, które nakazywało producentom oddającym żywność płacić podatek dochodowy i VAT w takiej samej wysokości, jak od sprzedanego towaru. Urząd skarbowy naliczył gigantyczną karę wynoszącą ponad 200 tysięcy złotych.

Piekarnia splajtowała, dziesięć osób straciło pracę, a jej właściciel znalazł się w poważnych tarapatach. Nie był w stanie zapłacić kary, więc odwołał się do sądu. Proces trwał ponad sześć lat, najpierw przed Sądem Okręgowym w Legnicy, potem przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Piekarz przegrał sprawę, bo według sądu pod pretekstem rozdawania pieczywa zaniżał przed fiskusem liczbę sprzedanego pieczywa.

Jednak sprawa ta miała też pozytywny wymiar. Dyskusja, która rozgorzała wokół sprawy, skłoniła parlamentarzystów do zmiany prawa. Od kilku lat żywność przekazywana organizacjom pożytku publicznego jest zwolniona z opodatkowania VAT i podatku dochodowego.

Jaka będzie Polska – zależy też od Ciebie!

Dyskusja

W Polsce frekwencja wyborcza jest bardzo niska. W wyborach parlamentarnych w 2015 roku wyniosła 50,92 proc., a rok wcześniej do Parlamentu Europejskiego – zaledwie 24 proc. A przecież wybierając swoich przedstawicieli do władzy ustawodawczej, mamy wpływ na stan państwa. To parlamentarzyści decydują o wydawaniu publicznych pieniędzy, o wysokości podatków, o organizacji służby zdrowia czy o reformie szkolnictwa.

Wyobraźcie sobie dwa kraje:

1. Kraj Seniorów, w którym w wyborach mogą głosować ludzie po 40 roku życia.

2. Kraj Młodzieży, w którym mogą głosować tylko ludzie pomiędzy 18 a 30 rokiem życia.

A teraz wypełnijcie tabelkę, w której odpowiedzcie, za jakimi inwestycjami opowiedzą się mieszkańcy naszych wyimaginowanych krain?

Przeznaczmy podatki na:

Kraj Seniorów

Kraj Młodzieży

Wysokie emerytury

Luksusowe domy opieki społecznej

Szpitale geriatryczne

Dopłaty do wczasów dla emerytów

Darmowe bilety na basen dla osób po 60 roku życia

Stypendia dla uczniów i studentów

Dopłaty do staży

Dopłaty do wakacyjnych wyjazdów młodzieży do UE

Dopłaty do kredytów dla młodych małżeństw

Darmowe żłobki i przedszkola

To oczywiście political fiction, jednak pokazuje, dlaczego tak ważne jest, aby każda grupa społeczna miała w Sejmie swoich reprezentantów. Potrzeby ludzi w różnym wieku, pracujących w różnych zawodach, z wykształceniem lub bez, są odmienne, dlatego ważne jest, aby wybrani posłowie odzwierciedlali różnorodność naszego społeczeństwa. Jeśli młodzi ludzie nie będą mieli swoich przedstawicieli, mogą zostać przegłosowani! Marsz na wybory!

Wybory parlamentarne.

Lukasz2, licencja: CC BY-SA 3.0

zadanie interaktywne

Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0

zadanie interaktywne

Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0

W Senacie Rzeczypospolitej Polskiej

Budynek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej

Michał Józefaciuk, licencja: CC BY-SA 3.0

Wirtualny spacer po Senacie

Wycieczka wirtualna po Senacie

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DNZLFrfIOtwiera się w nowym oknie

Źródło: PANORAMIX, licencja: CC BY 3.0.

Warto wiedzieć

Senat Rzeczypospolitej Polskiej – druga izba parlamentu (tradycyjnie nazywana izbą wyższą). Senat na równych prawach z Sejmem współtworzy Zgromadzenie Narodowe.

Zasiada w nim 100 senatorów wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w tajnym głosowaniu, w stu jednomandatowych okręgach. Z każdego okręgu wybierany jest tylko jeden senator. Kadencja Senatu, tak samo jak kadencja Sejmu, trwa cztery lata. Jeśli kadencja Sejmu zostaje skrócona, także rozwiązywany jest Senat.

Wybierać swojego reprezentanta do Senatu może każdy obywatel posiadający prawa wyborcze po ukończeniu 18. roku życia. Startować w wyborach do Senatu można dopiero po ukończeniu 30 lat.

Na czele izby wyższej parlamentu stoi Marszałek, który jest wybierany w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością głosów, na pierwszym posiedzeniu Senatu.

W większości krajów demokratycznych parlamenty są dwuizbowe. Izba wyższa (odpowiednik naszego senatu) ma wbrew nazwie mniejsze kompetencje. W Wielkiej Brytanii to izba wybitnych osobistości, w krajach federacyjnych jest to często izba regionów, gdzie deputowani reprezentują swoje małe ojczyzny bardziej niż konkretne partie polityczne.

Czy Senat jest potrzebny?

Slajd 1 z 2

Obrady Senatu

Katarzyna Czerwińska, licencja: CC BY-SA 3.0

Senat ma prawo do inicjatywy ustawodawczej, ale najważniejszym jego zadaniem jest zatwierdzanie ustaw uchwalonych przez Sejm. Zgodnie z konstytucją, ustawę uchwaloną przez Sejm Marszałek Sejmu przekazuje Senatowi, który ma 30 dni na przyjęcie jej bez zmian, uchwalenie poprawek bądź odrzucenie w całości. Poprawki Senatu uważa się za przyjęte, jeśli Sejm nie odrzuci ich bezwzględną większością głosów, w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Senat zatwierdza też wybieranych przez Sejm szefów najważniejszych instytucji państwowych (m.in. Najwyższej Izby Kontroli). Może też wystąpić do Marszałka Sejmu o przeprowadzenie referendum ogólnokrajowego. Wraz z Sejmem uchwala też ustawę o wyrażeniu zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej.

Dyskusja

Od wielu lat trwa w naszym kraju dyskusja, czy Senat w Polsce jest rzeczywiście potrzebny. Przeciwnicy Senatu podkreślają, że decyzje o jego przywróceniu podjęto w określonej sytuacji politycznej, podczas rozmów przy Okrągłym Stole. Niedemokratyczny obóz rządzący godził się wówczas jedynie na częściowo wolne wybory do Sejmu – 65 procent miejsc zarezerwowano dla przedstawicieli komunistycznego reżimu. Natomiast do Senatu wybory były całkowicie wolne (99 proc. miejsc zajęli ludzie wywodzący się z „Solidarności”). Kartki wyborcze miały ciężar kamieni, pod którymi załamał się system komunistyczny. Polacy w wolnych i demokratycznych wyborach powołali do życia Senat. (...) Wynik czerwcowych wyborów był dla ówczesnej władzy szokiem. W Senacie ruch Solidarności otrzymał 99 na 100 możliwych mandatów. Wybory te dobitnie pokazały władzy, po której stronie stanęło polskie społeczeństwo – mówił z okazji 20-lecia istnienia Senatu marszałek Bogdan Borusewicz. Nikt nie neguje zasług Senatu w tamtych czasach, ale czy dziś jest potrzebny?

Kilka partii politycznych szło do wyborów z hasłem rozwiązania Senatu jako drogiej, zupełnie zbytecznej izby, jednak przeprowadzenie tej zmiany wymagałoby nowelizacji konstytucji, czyli też aprobaty samych zainteresowanych. Czy możliwe jest zniesienie izby wyższej parlamentu ?

Ćwiczenie 1

Podzielcie się na dwie grupy. Zadaniem jednej będzie przedstawienie argumentów za pozostawieniem Senatu, drugiej – za jego likwidacją.

Rozwińcie argumenty sformułowane w punktach:

Przeciwko likwidacji Senatu

Za likwidacją Senatu

1. Wpisany jest w polską tradycję parlamentarną

1. Kosztowna, niepotrzebna izba

2. Szlifuje i udoskonala rozwiązania zaproponowane przez Sejm

2. Zwalnia posłów z odpowiedzialności za tworzenie dobrego prawa (Senat poprawia buble uchwalone przez Sejm). Likwidacja Senatu zmusiłaby posłów do większej staranności

3. W krajach o długich tradycjach demokratycznych parlamenty są dwuizbowe (USA, Francja, Wielka Brytania)

3. W wielu krajach demokratycznych: Danii, Szwecji, Finlandii, Estonii – są parlamenty jednoizbowe

4. Gwarantuje stabilność, nie jest upolityczniony

4. Senat jest wielkim biurem podróży za pieniądze podatników. Senatorowie, pod pretekstem spotkań z Polonią, zwiedzają świat

5. Senat opiekuje się Polonią

5. W XXI wieku Polonia nie potrzebuje już opieki Senatu

Senat ratuje honor Sejmu

Reklamy szpecą miasta

domena publiczna

Ciekawostka

Zadaniem ustawy krajobrazowej, powstałej z inicjatywy prezydenta RP, miało być przekazanie władzom samorządowym oręża do walki z reklamami szpecącymi polskie miasta i niszczącymi krajobraz. Jednak w trakcie prac parlamentarnych projekt bardzo się zmienił i złagodniał. Po uchwaleniu ustawy przez Sejm największe zdziwienie wywołał fakt obniżenia kar za nielegalne umieszczanie reklam. Mogła być ona nałożona tylko raz i wynosić jedynie 5 tys. złotych.

Prezydenci miast, organizacje samorządowe, a także fundacje i stowarzyszenia dbające o wygląd miast zaczęły naciskać na Senat, aby ten zmienił bulwersujące zapisy. W rezultacie Senat wprowadził do ustawy 30 poprawek, w większości zaakceptowanych przez Sejm. Kara za nielegalną, wielkoformatową reklamę może być nakładana wielokrotnie i wynosić nawet 30 tys. złotych.

Senat IX kadencji

Prawo i Sprawiedliwość

61 senatorów

Platforma Obywatelska

34 senatorów

PSL

1 senator

Niezrzeszeni

4 senatorów

domena publiczna

Zadanie:

Przygotujcie biogram senatora, którego działalność polityczna wydaje ci się szczególnie ważna. Znani senatorowie obecnej kadencji to m.in. Bogdan Borusewicz i Jan Żaryn, ale możecie opisać też działalność innych, na przykład Zbigniewa Romaszewskiego (1940-2014), Macieja Płażyńskiego (1958-2010).

Slajd 1 z 3

Zbigniew Romaszewski, rok 2011, wówczas wicemarszałek Senatu

Michał Józefaciuk, licencja: CC BY-SA 3.0

Być premierem

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Laleczki, licencja: CC BY-SA 4.0

Zobacz, jak wygląda kancelaria Prezesa Rady Ministrów, miejsce pracy premiera.

Wycieczka wirtualna po KPRM

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DZZwv2PbCOtwiera się w nowym oknie

Źródło: PANORAMIX, licencja: CC BY 3.0.

Premierzy III RP

Sprawowanie urzędu premiera to wielki zaszczyt, ale i ogromna odpowiedzialność. Prezes Rady Ministrów jest zgodnie z Konstytucją RP dopiero czwartą osobą w państwie (po prezydencie, marszałakch Sejmu i Senatu), ale w praktyce skupia w swoich rękach niemal całą władzę wykonawczą. Od decyzji, które podejmuje szef rządu, zależy jakość życia wielu milionów ludzi. Znane są dzieje narodów, które pod mądrym przewodnictwem rozkwitały, a pod złym popadały w biedę i chaos.

W historii ostatnich lat szczególną rolę odegrali politycy, którzy pracowali na najwyższych stanowiskach w czasie transformacji ustrojowej, gdy Polska przeobrażała się z państwa zniewolonego, autorytarnego, ze scentralizowaną gospodarką w kraj niepodległy, demokratyczny i wolnorynkowy.

Ćwiczenie 1

Przeczytacie informacje i opinie poświęcone Tadeuszowi Mazowieckiemu, pierwszemu niekomunistycznemu premierowi w bloku państw zależnych od Związku Radzieckiego. Następnie podzielcie klasę na zespoły. Zadaniem każdego będzie przygotowanie najważniejszych wiadomości o życiu, osiągnięciach i porażkach jednego z premierów III Rzeczpospolitej.

Ich listę znajdziecie poniżej. Starajcie się, aby była to opowieść barwna i pokazywała ludzi z ich przymiotami i wadami.

Przekażcie zdobyte informacje koleżankom i kolegom w klasie.

Tadeusz Mazowiecki

Przeciwnicy nazywali go żółwiem, zwolennicy pytali, kto w takim razie jest jastrzębiem?

Został premierem nieoczekiwanie. Miał nim być Bronisław Geremek, ale kandydatura Mazowieckiego pojawiła się podczas rozmów Lecha Wałęsy z braćmi Kaczyńskimi. Misja utworzenia rządu nie była łatwa. Był zobowiązany wziąć pod uwagę interesy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, której przedstawiciele musieli wówczas znaleźć się w Sejmie.

W czasie wygłaszania sejmowego exposé zasłabł, po powrocie na mównicę zażartował: „Znalazłem się w takiej sytuacji jak polska gospodarka, ale wyszedłem z tego i mam nadzieję, że ona też wyjdzie”.

Premier Tadeusz Mazowiecki w 1989 roku

Artur Klose, licencja: CC BY-SA 2.0

Jego rząd został zapamiętany przede wszystkim z przeprowadzenia trudnych, ale koniecznych reform, nazwanych planem Balcerowicza (od nazwiska wicepremiera i ministra finansów – Leszka Balcerowicza). Reformy umożliwiły opanowanie hiperinflacji, rozpoczęcie restrukturyzacji gospodarki i prywatyzację.

Zarzucano Mazowieckiemu, że nie troszczył się o koszty przeprowadzanej transformacji, a najbardziej stracili najubożsi. Przyznać jednak trzeba, że wówczas pojawiły się po raz pierwszy zasiłki dla bezrobotnych, a istotną rolę w rządzie odgrywał minister pracy – Jacek Kuroń. Do historii przeszła zupa – kuroniówka, którą minister gotował dla bezrobotnych.

Rząd Tadeusza Mazowieckiego współtworzyło także czterech ministrów z PZPR, którzy objęli resorty siłowe (MSW i MON). Między innymi gen. Czesław Kiszczak, który jako minister spraw wewnętrznych i szef Służby Bezpieczeństwa niszczył archiwa PRL-owskich służb specjalnych. Właśnie za powolne zmiany w sektorach siłowych, a także za deklarowaną w exposé „grubą kreskę” rząd Mazowieckiego był najbardziej krytykowany. Już w lecie 1990 roku rozpoczęła się wśród elit solidarnościowych „wojna na górze”. Przybrała ona na sile w czasie kampanii prezydenckiej, w której Tadeusz Mazowiecki wystartował, mając przeciwko sobie Lecha Wałęsę.

Tadeusz Mazowiecki przegrał wybory w pierwszej turze nie tylko z legendarnym przywódcą „Solidarności”, lecz także z nieznanym nikomu Stanem Tymińskim. 26 listopada 1990 r. podał swój rząd do dymisji.

Andrzej Brzeziecki, autor biografii Tadeusza Mazowieckiego wydanej w 2015 roku, tak ocenia swojego bohatera: „Nie ma życiorysów idealnych. Losy Tadeusza Mazowieckiego dowodzą, że można w młodości popełniać błędy, a potem z nich wyjść i całą swoją działalność polityczną prowadzić tak, żeby przysłużyć się ojczyźnie. Na pewno były premier był mężem stanu. Polska miała szczęście, że taki człowiek się jej trafił”. Tadeusz Mazowiecki zmarł w 2013 r., w dniu pogrzebu została ogłoszona żałoba narodowa.

Więcej informacji uzyskasz na stronie: http://www.premiermazowiecki.pl/zyciorys/Otwiera się w nowym oknie

Slajd 1 z 16

Tadeusz Mazowiecki

Źródło: domena publiczna.

Prezes Rady Ministrów

Daty urzędowania

Przynależność partyjna

1. Tadeusz Mazowiecki

24.08.1989 – 4.01.1991

Związany z NSZZ „Solidarność”, potem z Unią Demokratyczną

2. Jan Krzysztof Bielecki

4.01.1991 – 6.12.1991

Kongres Liberalno-Demokratyczny

3. Jan Olszewski

6.12.1991 – 5.06.1992

Porozumienie Centrum

4. Waldemar Pawlak

5.06.1992 – 10.07.1992 - nie udało się sformować rządu

Polskie Stronnictwo Ludowe

5. Hanna Suchocka

11.07.1992 – 26.10.1993

Unia Demokratyczna

6. Waldemar Pawlak

26.10.1993 – 7.03.1995

Polskie Stronnictwo Ludowe

7. Józef Oleksy

7.03.1995 – 7.02.1996

Sojusz Lewicy Demokratycznej

8. Włodzimierz Cimoszewicz

7.02.1996 – 31.10.1997

Sojusz Lewicy Demokratycznej

9. Jerzy Buzek

31.10.1997 – 19.10.2001

Akcja Wyborcza Solidarność

10. Leszek Miller

19.10.2001 – 2.05.2004

Sojusz Lewicy Demokratycznej

11. Marek Belka

2.05.2004 – 31.10.2005

Bezpartyjni, Demokraci.pl

12. Kazimierz Marcinkiewicz

31.10 2005 – 14.07.2006

Prawo i Sprawiedliwość

13. Jarosław Kaczyński

14.07.2006 – 16.11.2007

Prawo i Sprawiedliwość

14. Donald Tusk

16.11.2007 – 22.09.2014

Platforma Obywatelska

15. Ewa Kopacz

22.09.2014 – 16.11.2015

Platforma Obywatelska

16. Beata Szydło

16.11.2015 - 11.12.2017

Prawo i Sprawiedliwość

17. Mateusz Morawiecki

Od 11.12.2017

Prawo i Sprawiedliwość

Premierzy II Rzeczpospolitej

Życiorysy znanych polityków, tych dawnych i obecnych, mogą być barwną lekturą. Przykładem niezwykłej kariery politycznej w II RP był Wincenty Witos, rolnik z małej miejscowości Wierzchosławice, będący trzykrotnie premierem rządu. Duży rozgłos zyskał także Walery Sławek, ponieważ brał udział w napadach na rosyjskie pociągi przewożące carskie ruble. Zdobyte pieniądze przeznaczano na działalność niepodległościową. Wiele anegdot powstało o premierze Felicjanie Sławoju Składkowskim, który nakazał budowanie w całym kraju drewnianych toalet, zwanych później żartobliwie „sławojkami”.

Wincenty Witos, czyli od chłopa do premiera

Wincenty Witos przemawiający do tłumów

domena publiczna

Zdaniem historyków największą zasługą Witosa było włączenie chłopów w proces współtworzenia państwa polskiego po 1918 roku. Witos, zdobywając coraz to wyższe stopnie kariery politycznej, nie zerwał związków z rodzinną wsią i przez całe życie zajmował się także uprawą ziemi.

Urodził się we wsi Wierzchosławice w 1874 r. Był działaczem społecznym i samorządowcem od samego początku związanym z ruchem ludowym. Działał w Polskim Stronnictwie Ludowym „Piast”. Sprawował także urząd wójta swojej wsi od 1909 r. do 1931 r.

W dramatycznym momencie wojny polsko-bolszewickiej Józef Piłsudski, aby z nim porozmawiać, musiał wysłać po niego samochód.

”Jednego dnia (...) zostałem w domu celem orki (...). Około godziny trzeciej po południu (...) jakieś auto zajechało na podwórze domu, zapewne więc do mnie. Roboty nie przerywałem, wiedząc, że jak kto ma do mnie interes, to mnie na pewno znajdzie. Nie omyliłem się, gdyż za parę minut przybył na pole oficer z miną ogromnie poważną, a upewniwszy się, że ma ze mną do czynienia, oświadczył bardzo uroczyście, że przyjeżdża od Naczelnika Państwa, Piłsudskiego i na jego rozkaz, żeby mnie natychmiast przywiózł do Warszawy” - wspominał późniejszy premier.

Kilka dni po tym wydarzeniu powstał Rząd Obrony Narodowej z Witosem na czele. Premierem rządu został Witos jeszcze dwa razy.

Tragicznym przeżyciem był dla niego zamach majowy w 1926 r. Uważał, że przejęcie władzy drogą przemocy jest dużym niebezpieczeństwem dla młodego państwa polskiego. Stanął wówczas na czele przeciwników Piłsudskiego i rządów sanacji, został aresztowany i skazany w tzw. procesie brzeskim, po czym udał się na emigrację.

W 1939 r. powrócił do kraju. W czasie wojny wielokrotnie nakłaniany przez Niemców do kolaboracji zawsze zdecydowanie odmawiał. Wkrótce po zakończeniu wojny został aresztowany przez Rosjan i zmuszany do współpracy, na którą się nie zgodził. Zmarł w 1945 r.

Witos słynął z tego, że podkreślał swoją chłopskość w sposobie bycia i w legendarnym stroju – chodził w butach z cholewami i bez krawata. Prowadził gospodarstwo także wtedy, gdy został wybrany na gospodarza państwa.

Więcej na ten temat można przeczytać na stronie polskieradio.pl, w tekście: Wincenty Witos – premier wierny chłopomOtwiera się w nowym oknie.

Walery Sławek – wierny przyjaciel Marszałka Piłsudskiego

Walery Sławek

domena publiczna

Był niezwykle odważnym człowiekiem i najbliższym współpracownikiem Józefa Piłsudskiego. Wsławił się organizowaniem licznych akcji bojowych. We wrześniu 1908 r. Sławek brał udział w słynnej akcji pod Bezdanami koło Wilna, podczas której dokonano napadu na rosyjski pociąg przewożący pieniądze.

Zwolennicy Polskiej Partii Socjalistycznej nazywali tę akcję ekspriopriacja, co oznaczało rekwizycję carskich pieniędzy uzasadnioną wymogami walki o niepodległość. Zdobyte fundusze (ok. 200 tys. rubli) przeznaczono na działalność spiskową, tworzenie organizacji strzeleckich oraz na pomoc konspiratorom. Niemal wszyscy uczestnicy tego napadu zrobili kariery polityczne – czterech z nich zostało premierami.

Walery Sławek był działaczem niepodległościowym, członkiem PPS, żołnierzem i politykiem obozu sanacyjnego. Dosłużył się stopnia pułkownika piechoty, sprawował funkcję marszałka sejmu, był liderem obozu sanacji, człowiekiem do zadań specjalnych.

Po przewrocie majowym w 1926 r. trzykrotnie zajmował stanowisko premiera. W 1927 stanął na czele Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR), organizacji politycznej, która była wyrazicielem poglądów sanacji. Walery Sławek był także jednym z twórców konstytucji kwietniowej z 1935 r.

W kwietniu 1939 roku Walery Sławek, prawdopodobnie rozczarowany stanem państwa, targnął się na swoje życie. Sprawa tego samobójstwa nigdy nie została do końca wyjaśniona.

Więcej informacji uzyskacie na stronie polskieradio.plOtwiera się w nowym oknie.

Felicjan Sławoj Składkowski – lekarz i polityk, entuzjasta higieny

Premier przemawia do urzędników Prezydium Rady Ministrów, 1936 rok

domena publiczna

To postać niezwykle barwna. Przeszedł do historii przede wszystkim jako pomysłodawca stawiania toalet zwanych wówczas ironicznie „sławojkami” – „Nadchodzący okres wiosenny umożliwia (...) podjęcie akcji podniesienia sanitarnego i estetycznego kraju (...). Żądam, aby wynikiem akcji powyższej było: w osiedlach miejskich – czystość na placach, ulicach i podwórzach domów, czysty ustęp i zamykany śmietnik w obrębie każdej posesji”.

Tym m.in. zajmował się Felicjan Sławoj Składkowski, minister rządu RP. Działalność na polu higieny narodu to nie jedyna rzecz, która budziła emocje u rodaków, inne to nieustanne kontrolowanie pracy urzędników państwowych czy liczne niezapowiedziane wyjazdy w teren po to, aby osobiście przypilnować wykonania poleceń służbowych.

Z wykształcenia był lekarzem. Służył w Legionach Piłsudskiego, walczył z bolszewikami w czasie wojny w dwudziestym roku. Zdobył stopień generała dywizji Wojska Polskiego, był ministrem spraw wewnętrznych i szefem Rady Ministrów. Na tym stanowisku pobił rekord w Polsce międzywojennej: premierem był ponad trzy lata, od 1936 roku aż do wybuchu wojny. Składkowski to także utalentowany pisarz, który z dużą dawką autoironii opisał swoje życie i działalność polityczną.

Więcej informacji na temat znanego polityka Polski przedwojennej możecie znaleźć na stronie www.dzieje.pl, w tekście: 50. rocznica śmierci gen. Felicjana Sławoja-SkładkowskiegoOtwiera się w nowym oknie.

Ćwiczenie 2

Poszukajcie różnych ciekawostek o życiu znanych polityków z okresu II i III Rzeczypospolitej. Przedstawcie je w barwnej czy nawet sensacyjnej formie, tak aby zainteresować słuchaczy.

Dyskusja

Czy wypada interesować się życiem prywatnym polityków, którzy sprawują władzę w państwie? Czy to jedynie gonitwa za sensacją? Czy mamy prawo znać całą prawdę o sprawach osobistych tych ludzi? Czy gdybyście zostali politykami, chcielibyście, żeby inni zajmowali się tylko waszym życiem zawodowym, czy także prywatnym?

Ćwiczenie 3

Opracujcie Galerię Premierów Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918 – 1939. Może warto zaprezentować tę pracę w szkole z okazji Święta Niepodległości?

Polska w Unii Europejskiej

Thijs ter Haar, licencja: CC BY 2.0

Unijne inwestycje

Zobacz, jakie inwestycje powstały dzięki wsparciu Unii Europejskiej.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D16R0xy5xOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Ćwiczenie 1

Wejdź na stronę swojej gminy lub dzielnicy i znajdź inwestycje sfinansowane z funduszy unijnych. Wskaż inwestycję, która twoim zdaniem była niezbędna i wyczekiwana przez mieszkańców i tę, która wydaje ci się zbędna. Uzasadnij swoją opinię.

Projekt

Ćwiczenie 2

Podzielcie się na czteroosobowe grupy.

Zastanówcie się, jaka inwestycja byłaby wam lub innym mieszkańcom potrzebna w przyszłości i złóżcie wniosek o dofinasowanie projektu.

Zadaniem każdej grupy będzie opisanie projektu inwestycji, która - waszym zdaniem - jest potrzebna mieszkańcom. Zastanówcie się, czy bardziej przydałoby się dofinansowanie budowy nowoczesnej biblioteki z domem kultury, czy może digitalizacji i konserwacji starych dokumentów i ksiąg parafialnych? Wypiszcie kilka pomysłów na kartce, a potem przeprowadźcie w grupie głosowanie. Zwycięża oczywiście projekt, który zyska największą liczbę głosów. Wierzymy, że będzie oryginalny! Opiszcie cel projektu i potrzebę jego realizacji.

Pamiętajcie!

Przedstawione projekty muszą sprzyjać:

- zrównoważonemu rozwojowi, czyli dbać o to, by rozwój gospodarczy Europy nie odbywał się kosztem środowiska naturalnego;

- równości szans, zapewniać równe traktowanie kobiet i mężczyzn - niedopuszczalna jest też dyskryminacja ze względu na wiek, poglądy, pochodzenie, religię czy niepełnosprawność;

- społeczeństwu informacyjnemu, czyli upowszechnianiu nowoczesnych technologii informacyjnych w życiu codziennym obywateli, przedsiębiorstw i administracji publicznej.

Projekt powinien zawierać:

- Opis pomysłu (maksymalnie 7000 znaków ze spacjami).

- Miejsce i planowany okres realizacji.

- Cel projektu i uzasadnienie potrzeby jego realizacji.

- Stan istniejący – opis problemów i potrzeb.

- Zasięg oddziaływania projektu.

- Innowacyjność projektu.

- Komplementarność – powiązanie z innymi, już zrealizowanymi projektami.

Długa droga do Unii

Warto wiedzieć

Obejrzyj historię powstania Unii Europejskiej w pigułce. Materiał powstał w 2002 roku.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D16R0xy5xOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

A tak wyglądała polska droga do Unii:

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D16R0xy5xOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 3 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

1 maja 2004 Polska wstępuje do Unii Europejskiej.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D16R0xy5xOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 4 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Warto zauważyć, że wśród polityków, którzy negocjowali i podpisywali traktaty akcesyjne przystąpienia RP do Unii byli także znani działacze Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, zwani postkomunistami. Przed transformacją ustrojową ci sami ludzie – Aleksander Kwaśniewski, Leszek Miller, Włodzimierz Cimoszewicz – opowiadali się za współpracą z ZSRR i innymi państwami komunistycznymi. Byli przeciwnikami demokracji zachodniej, a więc także Unii i NATO.

Ćwiczenie 3

Podyskutujcie w klasie o tym, jak wyglądałaby dziś Polska, gdyby w 2004 roku nie weszła w struktury Unii Europejskiej?

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

Możecie także uzupełnić „drzewo decyzyjne”. Sytuacja wymagająca podjęcia decyzji to akces do Unii Europejskiej.

Możliwe rozwiązania:

- RP przystępuje do UE

- RP nie przystępuje do UE

Ciekawostka

Czy wiesz, że Unia Europejska leży na pięciu kontynentach? Poza Europą terytoria należące do Unii znajdują się w: Azji (Cypr), Ameryce Północnej (m.in. Martynika – departament zamorski Francji), Ameryce Południowej (Gujana Francuska – terytorium Francji), a także w Afryce (np. Ceuta – terytorium Hiszpanii).

Czy wiesz, że maskotka Unii Europejskiej nosi imię najjaśniejszej gwiazdy na niebie, Syriusza (poza Słońcem) Jest nią niebieska, uśmiechnięta stonoga, która w każdym kraju występuje ubrana w strój z charakterystycznymi dla danego państwa elementami narodowymi.

Słabością Unii jest rozbuchana biurokracja. Internauci podliczyli, że: Dziesięć przykazań ma 279 słów. Deklaracja Niepodległości – 300 słów. Dyrektywa UE w sprawie przewozu cukierków karmelkowych – 25 911 słów!!!

Unia według Polaków

Warto wiedzieć

Jak wynika z badań opinii publicznej, w Polsce maleje liczba eurosceptyków. W dziesięć lat po wstąpieniu do Unii Europejskiej blisko 90 procent Polaków oceniło ten fakt pozytywnie.

Polacy dostrzegają korzyści płynące z członkostwa w Unii Europejskiej: inwestycje w infrastrukturę drogową i kolejową, w rolnictwo. Doceniają też otwarte granice, możliwość nauki i pracy w krajach Unii. Przynależność do UE zwiększa też poczucie bezpieczeństwa, szczególnie w kontekście agresji Rosji na Ukrainę.

Obawy o polską tożsamość, kulturę i możliwość prowadzenia suwerennej polityki zagranicznej nie potwierdziły się. Rośnie więc liczba euroentuzjastów.

CBOS, [online], dostępny w internecie: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2014/K_056_14.PDF [dostęp 27.11.2015 r.]

CBOS, [online], dostępny w internecie: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2014/K_052_14.PDF [dostęp 27.11.2015 r.]

CBOS, [online], dostępny w internecie: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2014/K_052_14.PDF [dostęp 27.11.2015 r.]

CBOS, [online], dostępny w internecie: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2014/K_052_14.PDF [dostęp 27.11.2015 r.]

Ćwiczenie 4

Czy sądzisz, że Polacy wnieśli jakiś wkład do Unii Europejskiej? Czy inne narody Europy mogą w jakiejś sprawie brać z nas przykład? Uzasadnij krótko swoje zdanie.

Liczba stanowisk zajmowanych przez Polaków w strukturach Unii Europejskiej jest ciągle daleka od naszych ambicji i oczekiwań, ale nie można też powiedzieć, że nie odnosimy sukcesów.

Pierwszym polskim komisarzem w Unii Europejskiej od 2004 do 2009 roku była Danuta Hübner. W pięć lat po przystąpieniu do Unii Polak – Jerzy Buzek – został wybrany przewodniczącym Parlamentu Europejskiego. Piastował tę funkcję od 2009 do 2012 roku. W kadencji w latach 2014-2019, Polacy przewodzą czterem komisjom w parlamencie UE.

Wielkim sukcesem jest też wybór w 2014 roku Donalda Tuska, byłego premiera RP, na przewodniczącego Rady Europejskiej. Zobaczcie, jak wyglądał jego pierwszy dzień pracy na nowym stanowisku.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D16R0xy5xOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film dodatkowy Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Warto wiedzieć:

Jako kraj o stosunkowo dużej liczbie mieszkańców Polska ma w europarlamencie aż 51 przedstawicieli (co daje nam szóste miejsce w UE).

Sprawdź wiedzę

Ćwiczenie 5

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.plOtwiera się w nowym oknie sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.plOtwiera się w nowym oknie sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 7

Co ile lat odbywają się wybory do Parlamentu Europejskiego?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- co 2 lata

- co 4 lata

- co 5 lat

Źródło: Contentplus.plOtwiera się w nowym oknie sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 8

W którym roku Polska stała się krajem członkowskim Unii Europejskiej?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 2002

- 2004

- 2003

Źródło: Contentplus.plOtwiera się w nowym oknie sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 9

Który z krajów nie należy do UE?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Malta

- Szwajcaria

- Szwecja

Źródło: Contentplus.plOtwiera się w nowym oknie sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 10

Kto był przewodniczącym Parlamentu Europejskiego w latach 2009-2012?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Donald Tusk

- Danuta Hübner

- Jerzy Buzek

Źródło: Contentplus.plOtwiera się w nowym oknie sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 11

Donald Tusk został 1 grudnia 2014 r. przewodniczącym...

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Rady Europejskiej

- Komisji Europejskiej

- Rady Unii Europejskiej

Źródło: Contentplus.plOtwiera się w nowym oknie sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Polska w NATO

Szczyt NATO w Waszyngtonie, kwiecień 1999

R. D. Ward, domena publiczna

Historia NATO

Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego ( North Atlantic Treaty Organisation – NATO ) powstała w 1949 roku i obecnie liczy 30 państw członkowskich.

Zobacz historię NATO. Polscy politycy tuż po odzyskaniu niepodległości w 1989 r. rozpoczęli starania o przyjęcie w struktury Paktu Północnoatlantyckiego. Udało się dziesięć lat później. W całej Polsce świętowano tę historyczną chwilę.

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Członkowie NATO

Ćwiczenie 1

Wymień kraje, które przystąpiły do NATO od roku 1999.

Uzupełnij

Warto wiedzieć

Początkowo, w chwili powstania w 1949 roku, celem istnienia NATO była militarna obrona przed atakiem ze strony Związku Radzieckiego i jego sojuszników. Potem pakt stał się organizacją zapewniająca równowagę pomiędzy Wschodem i Zachodem. Po rozpadzie Układu Warszawskiego Sojusz Północnoatlantycki podjął przede wszystkim działania zapobiegające rozprzestrzenianiu się konfliktów lokalnych. Ważną datą w historii NATO jest rok 1999, kiedy jego członkami stały się państwa z dawnej radzieckiej strefy wpływów: Polska, Węgry i Czechy. W następnych latach do paktu przystąpiły inne kraje postkomunistyczne. Obecnie NATO liczy 30 członków, kilka państw oficjalnie kandyduje do NATO.

Polska w NATO

Warto wiedzieć

Szczyt NATO w Waszyngtonie (1999 r.). Po raz pierwszy wzięła w nim udział Polska.

domena publiczna

Według badania opinii publicznej w 2014 roku większość Polaków (57 proc.) jest zdania, że w naszym kraju powinny stacjonować wojska innych państw NATO. To najwyższe poparcie w historii badań, jeszcze nigdy zwolennicy stałej obecności sojuszniczych wojsk nie stanowili aż takiej większości.

61 proc. Polaków jest pewnych, że wojska Paktu Północnoatlantyckiego staną w naszej obronie. Dzieje Polski pokazują, że w sytuacji zagrożenia sojusznicy nie dotrzymywali umów i traktatów. Taka historia wydarzyła się np. we wrześniu 1939 r., kiedy to wojska polskie walczyły z armią niemiecką i radziecką, a sojusznicy ograniczyli się do wypowiedzenia wojny i nie udzielili nam żadnej pomocy. Polska walczyła samotnie.

CBOS, [online], dostępny w internecie: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2014/K_137_14.PDF [dostęp 27.11.2015 r.]

Nasza obecność w Pakcie Północnoatlantyckim wzbudza nadzieję na skuteczną pomoc w razie zagrożenia bezpieczeństwa państwa. W marcu 2014 r. wedle sondażu Centrum Badania Opinii Społecznej obecność Polski w NATO popierało 62 proc. ankietowanych. Jednak po aneksji przez Rosję Krymu i rozpoczęciu wojny na wschodzie Ukrainy poparcie Polaków dla NATO szybko wzrosło. W kwietniowym badaniu CBOS aż 81 proc. badanych zadeklarowało, że popiera przynależność Polski do NATO.

Większość Polaków ma duże zaufanie do NATO, uważa, że pakt wywiąże się z umów i w razie potrzeby pospieszy nam z pomocą. Artykuł 5 traktatu waszyngtońskiego mówi:

Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie, jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego.

CBOS, [online], dostępny w internecie: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2014/K_080_14.PDF [dostęp 27.11.2015 r.]

Operacje NATO

Flaga NATO

domena publiczna

Ćwiczenie 2

Podzielcie się na cztery grupy. Zadaniem każdej będzie zebranie informacji o operacjach NATO. Rozpocznijcie poszukiwanie informacji od strony internetowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Dowiedzcie się, w której z wymienionych poniżej operacji nie biorą udziału Polacy.

- Operation Active Endeavour – operacja NATO na Morzu Śródziemnym

Air Policing (Baltic Air Policing Mission) http://www.aco.nato.int/page142085426.aspxOtwiera się w nowym oknie

- ISAF Afganistan (International Security Assistance Force in Afganistan)

Operacja Międzynarodowych Sił Wsparcia Bezpieczeństwa w Afganistanie (ISAF) http://www.isaf.nato.int/Otwiera się w nowym oknie

- KFOR Kosovo (Kosovo Force) http://www.nato.int/kfor/Otwiera się w nowym oknie

- Ocean Shield - operacja antypiracka NATO u  wybrzeży Somalii http://www.manw.nato.int/page_operation_ocean_shield.aspxOtwiera się w nowym oknie

Andres F. Rasmussen, sekretarz genaeralny NATO w latach 2009-2014, wśród żołnierzy sił specjalnych w Afganistanie w 2012 roku

ResoluteSupportMedia, licencja: CC BY 2.0

Warto wiedzieć

Polscy żołnierze zawsze wyróżniali się bohaterstwem i odwagą. Podobnie było w czasie słynnej już misji w Iraku w kwietniu 2004 roku, w czasie której doszło do największej bitwy stoczonej przez polskie wojsko od czasu drugiej wojny światowej. O tej historii powstała książka i film fabularny pt. „Karbala. Raport z obrony City Hall”.

Podpułkownik Grzegorz Kaliciak, wówczas dowódca kompanii Fox, tak wspomina tamte wydarzenia: „Kierowała mną duma, że po takich zmaganiach wszyscy żywi wróciliśmy do kraju. Książka, którą napisałem, to także po części hołd oddany moim podwładnym z kompanii Fox, którzy okazali się prawdziwymi wojownikami. Nie przedstawiam ich jednak jako superbohaterów. Nie piszę, że byli doskonali. Jedni wykazali maksimum bohaterstwa, inni robili tylko to, co do nich należało, ale wszyscy dobrze wykonali swoje bardzo niebezpieczne zadania”.

Slajd 1 z 2

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

Sprawdź wiedzę

Ćwiczenie 3

Ile państw członkowskich liczy NATO ?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 30

- 27

- 25

Ćwiczenie 4

W którym kraju realizowano misję ISAF?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Somalia

- Afganistan

- Irak

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Który z wymienionych krajów nie podpisał Traktatu waszyngtońskiego w roku 1949?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Hiszpania

- Portugalia

- Wielka Brytania

- Stany Zjednoczone

- Belgia

- Francja

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

W którym roku Polska przystąpiła do NATO?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 1999

- 2009

- 1997

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 7

„Drzewko decyzyjne”

Zastanówcie się, jakie znaczenie ma dla nas przynależność do NATO?

Sytuacja wymagająca podjęcia decyzji to przystąpienie Polski do Paktu Północnoatlantyckiego.

Możliwe rozwiązania:

- Polska przystępuje do NATO.

- Polska nie przystępuje do NATO.

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

Czy z ONZ świat jest lepszy?

Sala zgromadzenia ogólnego ONZ

Marcello Casal JR/ABr, licencja: CC BY 3.0

Historia ONZ

Decyzję o powołaniu Organizacji Narodów Zjednoczonych podjęto podczas konferencji jałtańskiej w lutym 1945 roku.

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Trzeba jednak sprecyzować filmową narrację, która powstała w latach PRL. W chwili powstawania ONZ mocarstwa zachodnie uznawały Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, czyli rząd londyński. Nie został on jednak zaproszony do San Francisco, ponieważ zachodni politycy obawiali się reakcji Józefa Stalina, dyktatora ZSRR. Stalin zdecydował o utworzeniu nowego rządu, który był zależny od ZSRR. W tej sytuacji na konferencji założycielskiej nie było przedstawicieli Polski. Jako kraj zwycięskiej koalicji była od początku traktowana jako członek ONZ, ale formalnie przystąpiła do organizacji dopiero w październiku 1945 roku.

W powojennych latach działania ONZ były bardzo intensywne, przede wszystkim w krajach trzeciego świata.

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Szczegółowe informacje o działalności ONZ znajdziecie na stronie Ośrodka Informacji ONZ w WarszawieOtwiera się w nowym oknie.

Czy Organizacja Narodów Zjednoczonych jest potrzebna?

Dyskusja

Ćwiczenie 1

Podzielcie klasę na dwie grupy. Zadaniem jednej będzie przekonanie do zasadności istnienia ONZ, drugiej – do jej likwidacji. Po jednej stronie tablicy wypiszcie wady, a po drugiej – osiągnięcia Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Działalność Organizacji Narodów Zjednoczonych od lat budzi wiele kontrowersji. Krytycy uważają, że ONZ odzwierciedla powojenny układ sił politycznych na świecie, a przecież w ciągu 70-ciu lat wiele się zmieniło. Stali członkowie Rady Bezpieczeństwa ONZ: Chiny, Francja, Rosja, USA i Wielka Brytania mają prawo weta, które często wykorzystywane jest do ich partykularnej polityki. I tak w 2015 roku przepadł w Radzie Bezpieczeństwa ONZ projekt rezolucji w sprawie powołania międzynarodowego trybunału do ścigania winnych katastrofy malezyjskiego samolotu na Ukrainie. Zawetowała Rosja, która jest oskarżana o udział w zestrzeleniu samolotu. Z tej samej przyczyny nie jest możliwa rezolucja Rady Bezpieczeństwa o operacji pokojowej na Ukrainie.

Przeciwnicy podkreślają, że misje ONZ nie spełniają pokładanych w nich nadziei. Niepowodzeniem zakończyła się operacja ONZ „Przywrócić nadzieję” w Somalii w latach 1992-1995, przez wielu nazywana operacją „Stracone złudzenia”. Historię tej akcji pokazano w filmie Ridleya Scotta „Helikopter w ogniu”. Lista porażek jest długa: misja ONZ nie zapobiegła masakrze Bośniaków koło Srebrenicy w lipcu 1995 roku, ONZ była bezradna wobec ludobójstwa w Rwandzie, fiaskiem okazał się też plan pokojowy dla Syrii.

ONZ oskarżano nie tylko o nadmierną biurokrację, korupcję, brak szybkich decyzji, nieporadność w sytuacjach wymagających radykalnych działań, ale nawet o gwałty i wykorzystywanie ofiar konfliktów przez żołnierzy sił pokojowych.

Zwolennicy podkreślają, że w ciągu 70-ciu lat ONZ przeprowadziła kilkadziesiąt misji, z których kilkanaście wciąż trwa. Ich zdaniem nie wszystkie operacje mogły zakończyć się sukcesami, bo nie wszystko zależy od ONZ. Podkreślają, że do sukcesów ONZ należy zaliczyć misję w Kambodży i operację „Pustynna burza”, która doprowadziła do wyzwolenia Kuwejtu.

To z ONZ powiązanych jest wiele międzynarodowych agend, których diagnozy, badania i decyzje są istotne. Wymienić tu należy Światową Organizację Zdrowia WHO, Międzynarodową Organizację Pracy czy Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury UNESCO. Wielkie zadania stoją przed Urządem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodżców (UNHCR).

ONZ nazywana jest „parlamentem świata”, co nie czyni jej lepszą, niemniej jednak organizacja wyznacza standardy i walczy o sprawiedliwy świat.

Misje pokojowe

Operacja humanitarna ONZ po trzęsieniach ziemi, Port-au-Prince, Haiti, marzec 2010

David A. Frech, U.S. Navy, domena publiczna

Ćwiczenie 2

Podzielcie klasę na kilka grup. Zadaniem każdej będzie zebranie jak najwięcej informacji i opisanie przebiegu jednej z wymienionych poniżej misji pokojowych ONZ. Przygotujcie stronę internetową, na której zamieścicie zebrane informacje.

Postarajcie się, aby każdy z przygotowanych tekstów odpowiadał na pytania:

- Co było przyczyną konfliktu?

- Jak doszło do wysłania misji wojskowej?

- Ilu żołnierzy brało w niej udział?

- Czy Polacy brali udział w tej misji?

- Jak zakończyła się interwencja ONZ?

Misje pokojowe:

- 1948 Bliski Wschód (po konflikcie izraelsko-arabskim)

- 1949 pogranicze indyjsko-pakistańskie

- 1950 Korea Południowa

- 1964 Cypr

- 1967 konflikt izraelsko-palestyński

- 1973 po konflikcie izraelsko-egipskim

- 1990 operacja „Pustynna burza”

- 1992 Kambodża

- 1992 Jugosławia

- 1993 Rwanda

Zobacz także:

Misje pokojowe ONZ - informacjeOtwiera się w nowym oknie

Misje pokojowe ONZ - fotografieOtwiera się w nowym oknie

60 lat na misjachOtwiera się w nowym oknie

Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP - Operacje i misje pokojowe ONZOtwiera się w nowym oknie

CBOS, [online], dostępny w internecie: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2006/K_172_06.PDF [dostęp 27.11.2015 r.]

Ćwiczenie 3

Jak wynika z badania CBOS z roku 2006, ponad połowa Polaków uważała, że Rada Bezpieczeństwa ONZ ma obowiązek zezwalać na użycie sił zbrojnych w celu obrony ludności przed poważnymi naruszeniami praw człowieka, nawet wbrew woli rządu danego kraju.

Jak widać, zdania na ten temat są podzielone. Jaka jest wasza opinia w tej kwestii? Podyskutujcie w klasie o potrzebie używania sił pokojowych ONZ do zwalczania bezprawia.

Polacy na misjach ONZ

Warto wiedzieć

Polak inicjatorem powstania UNICEF

Czy wiesz, że inicjatorem powstania Funduszu Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF) był Polak – lekarz, bakteriolog i higienista, Ludwik Rajchman? UNICEF powołano, aby ratować życie dzieci – ofiar działań wojennych w Europie. Początkowo koncentrowano się na dostarczaniu dzieciom mleka, żywności, leków i koców. W latach 50-tych XX wieku UNICEF stał się agendą ONZ i rozszerzył swoje działania także na kraje rozwijające się, niosąc pomoc wszędzie tam, gdzie bieda, konflikty zbrojne i klęski żywiołowe odbierają najmłodszym dzieciństwo.

Powrót do szkoły - program UNICEF w Kongo, 2008 r.

Julien Harneis, licencja: CC BY-SA 2.0

Polacy na misjach ONZ

Rocznica, którą dziś obchodzicie, powinna napawać dumą każdego Polaka i budzić wdzięczność wszystkich pozostałych członków rodziny ONZ. Mija właśnie trzydzieści lat, odkąd pododdziały pierwszego polskiego kontyngentu „Błękitnych Hełmów” wylądowały na półwyspie Synaj, by przyłączyć się do Drugich Doraźnych Sił Pokojowych Organizacji Narodów Zjednoczonych (UNEF II). Wydarzenie to zapoczątkowało jedną z najbardziej wyjątkowych praktyk wśród państw członkowskich, związanych z udziałem w misjach pokojowych NZ. W ciągu kilku miesięcy od pierwszego rozmieszczenia UNEF II w 1973 roku, polska jednostka wsparcia logistycznego wzrosła do ponad 800 żołnierzy – mówił w 2003 roku w Warszawie ówczesny sekretarz generalny ONZ, Kofi Annan.

Historia

Pierwszą misją, w której uczestniczyli Polacy, był udział w komisji nadzorującej demilitaryzację Półwyspu Koreańskiego w 1953 roku. Międzynarodowe komisje czuwały wówczas nad przestrzeganiem warunków rozejmu zawartego pomiędzy wspieraną przez ZSRR i inne państwa bloku komunistycznego Koreańską Republiką Ludowo-Demokratyczną a Koreą Południową (popieraną przez USA).

W skład polskiej grupy nadzorującej proces rozbrojenia w Korei wchodzili głównie oficerowie polskich sił zbrojnych oraz przedstawiciele Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Na początku operacji (1953/1954) pierwsza polska zmiana liczyła 391 osób personelu wojskowego, w tym 171 oficerów. Łącznie personel reprezentujący Polskę w Komisji od roku 1953 do roku 2001 liczył 1065 osób.

Kadra Wojska Polskiego uczestniczyła również w komisjach międzynarodowych w Wietnamie, Laosie i Kambodży (1954-1975) oraz w Nigerii (1968-1970).

Pierwsi polscy żołnierze w błękitnych hełmach

W okresie zimnej wojny interesy antagonistycznych bloków ścierały się ze sobą również w ONZ. Państwa komunistyczne popierały na forum NZ np. Koreę Północną. Dopiero w roku 1973, w okresie odprężenia w stosunkach międzynarodowych, Polska została zaproszona do wysłania jednostki wojskowej na misję pokojową w Doraźnych Siłach Zbrojnych na Bliskim Wschodzie (UNEF II). Polscy żołnierze, jako pierwsi z grupy państw Układu Warszawskiego, założyli błękitne hełmy.

Piękna karta Wojska Polskiego to także misja na wzgórzach Golan - spornym terenie między Syrią a Izraelem, lokalizacji niezwykle ważnej strategicznie z powodu dostępu do zasobów wody pitnej oraz dogodnej pozycji artyleryjskiej.

Opracowano na podstawie informacji: Polacy w misjach pokojowych ONZOtwiera się w nowym oknie

Jak niebezpieczne były misje ONZ, opowiada felieton Waldemara Milewicza, korespondenta wojennego TVP, o Kambodży w 1993 roku. Kraj ten wychodził wówczas z długoletniej wojny domowej i krwawej dyktatury Pol Pota.

Film 3 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 3 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Jedenaście lat później w 2004 roku Waldemar Milewicz zginął w Iraku podczas przygotowania korespondencji o trwającej tam wojnie.

Tadeusz Mazowiecki specjalnym wysłannikiem ONZ w Bośni i Hercegowinie

Film 4 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 4 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Słabości i bezradności Organizacji Narodów Zjednoczonych nie mógł zaakceptować były premier Tadeusz Mazowiecki, który w 1993 roku został sprawozdawcą ONZ do spraw przestrzegania praw człowieka w Bośni i Hercegowinie. Był pierwszym przedstawicielem Narodów Zjednoczonych, który na znak protestu zrezygnował w 1995 roku ze swojej funkcji. Gdy Mazowiecki podjął się pracy na rzecz pokoju w tamtym rejonie, bośniacka enklawa Srebrenica była oblegana przez siły serbskie dowodzone przez generała Ratko Mladicia. W mieście stacjonowały oddziały sił pokojowych ONZ – UNPROFOR (United Nations Protection Force), miejsce to miało więc być jedną z tzw. „bezpiecznych sfer”. Ludzie przyjeżdżali do miasta, ponieważ czuli się w nim bezpieczniej, gdyż byli w strefie działania wojsk Narodów Zjednoczonych.

W 1995 roku Serbowie przystąpili do ataku na Srebrenicę. „Osłabieni, niewyszkoleni i słabo uzbrojeni Bośniacy, a także holenderskie oddziały UNPROFOR, które nie miały mandatu na użycie siły, ocenili, że nie mają szans w bezpośrednim starciu i w momencie ataku wycofali się bez walki. Założenia, że autorytet Rady Bezpieczeństwa, obecność sił pokojowych ONZ, a także ewentualność użycia siły powietrznej NATO zapewni enklawie i jej mieszkańcom bezpieczeństwo, okazały się całkowicie błędne. 11 lipca 1995 roku siły serbskie zajęły Srebrenicę” – czytamy na stronach Ośrodka Informacji ONZ. Serbowie rozdzielili mężczyzn w wieku od 15 do 65 lat od kobiet i wywieźli ich w nieznanym kierunku. Wkrótce wyszło na jaw, że zamordowali ponad osiem tysięcy mężczyzn.

„Mazowiecki nie chciał być księgowym, który będzie odznaczał tylko kolejne ofiary. Zrezygnował, aby wstrząsnąć sumieniami. To była na pewno jedna z najchlubniejszych kart biografii Mazowieckiego – powiedział w jednym z wywiadów Andrzej Brzeziecki, autor biografii byłego premiera.

Kilka lat później w 1999 roku ówczesny szef ONZ, Kofi Annan, przyznał, że „Narody Zjednoczone nie zareagowały w sposób, jakiego wymagała sytuacja, że idea bezstronności i niestosowania przemocy, mimo iż szczytna, nie była właściwa w przypadku konfliktu w Bośni. Jednocześnie zapewnił, że jakkolwiek długo przyjdzie odkrywać prawdę o tych tragicznych wydarzeniach, ONZ zrobi wszystko, by powstała pełna i właściwa ocena zbrodni”.

Pomimo tych deklaracji, po dwudziestu latach od dramatycznych wydarzeń Rosja zawetowała w Radzie Bezpieczeństwa ONZ rezolucję, w której masakrę ok. 8 tys. Bośniaków (Muzułmanów) w Srebrenicy nazwano ludobójstwem. Rezolucję, której projekt przygotowała Wielka Brytania, poparło 10 członków Rady.

Działalność ONZ, a przede wszystkim jej rola w czasie masakry w Srebrenicy, budzi ciągle emocje.

Obama, Duda, Putin

We wrześniu 2015 roku polscy politycy wyjątkowo zgodnie chwalili wystąpienie prezydenta Andrzeja Dudy na 70. sesji ONZ. Polski prezydent przemawiał jako drugi po Baraku Obamie, jadł lunch przy pierwszym stole razem z prezydentami Stanów Zjednoczonych i Rosji.

Zobacz relacje telewizyjne z sesji ONZ we wrześniu 2015 roku, czyli przed wyborami parlamenatnymi i zmianą władzy w Polsce.

Film 5 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 5 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film 6 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 6 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Wspierają ONZ

Brytyjski aktor Daniel Craig, odtwórca głównej roli w filmach o Jamesie Bondzie, został pierwszym w ONZ rzecznikiem ds. eliminacji min i zagrożeń związanych z eksplozją materiałów wybuchowych. Wielu innych wybitnych aktorów i sportowców wspiera ONZ w jej działaniach. Dowiedz się, czym zajmują się (lub zajmowali się) w ONZ: księżna Diana, Angelina Jolie, Leonaro Di Caprio, Emma Watson, Selena Gomez, Małgorzata Foremniak, Artur Żmijewski i Robert Lewandowski.

Slajd 1 z 2

Angelina Jolie, 2014 r.

Foreign and Commonwealth Office, licencja: CC BY 2.0

Ćwiczenie 4

Napisz kilka zdań na temat: Czy znani aktorzy naprawdę pomagają ONZ w realizowaniu jej misji? Czy dzięki ich zaangażowaniu ludzie lepiej rozumieją problemy współczesnego świata?

Uzupełnij

Warto wiedzieć

Z ONZ współpracuje wiele organizacji, które mają własne struktury i budżety, ale zawarły z Radą Gospodarczo-Społeczną ONZ porozumienia zatwierdzane potem przez Zgromadzenie Ogólne ONZ.

Do organizacji wyspecjalizowanych należą między innymi:

Slajd 1 z 6

Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF)

domena publiczna

Sprawdź wiedzę:

Ćwiczenie 5

zadanie interaktywne

Yann Forget, Jan Beckendorf, Steve Cadman, Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0

Ćwiczenie 6

Które kraje mają w ONZ prawo weta?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Wielka Brytania, Francja, USA, Chiny, Rosja

- Wielka Brytania, Indie, USA, Rosja, Francja

- Rosja, Niemcy, Chiny, Francja, USA

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 7

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 8

W którym roku polscy żołnierze po raz pierwszy brali udział w pokojowych misjach?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 1973

- 1989

- 1953

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 9

Dokończ zdanie. Polska jest członkiem ONZ od roku...

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 1989

- 1945

- 1956

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 10

Który kraj nie wchodzi w skład Rady Bezpieczeństwa ONZ?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Francja

- Wielka Brytania

- Niemcy

- Rosja

- USA

- Chiny

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

W gąszczu informacji

pixabay, licencja: CC 0

Jak zrobić gazetę

Ćwiczenie 1

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Zadanie dla zespołów 2-3 osobowych

Przejrzyjcie wiadomości w portalu informacyjnym, wybierzcie informacje, które uznacie za najważniejsze lub najciekawsze, nadajcie im własne tytuły i umieśćcie na pierwszej stronie.

Najlepiej przeredagować teksty lub napisać własne.

Pamiętajcie o podpisaniu źródła (autor, tytuł portalu lub gazety, data, autor zdjęcia). Kopiować można tylko do celów edukacyjnych.

Możecie wprowadzić własne tematy, informacje lokalne, kulturalne, sportowe, wydarzenia z życia szkoły, itp.

Pamiętajcie o odbiorcy – czytelnikami będą koleżanki i koledzy z klasy. Potrzebują informacji o najważniejszych wydarzeniach, a mają różne zainteresowania (filmy, muzyka, gry itd.). To Wasza gazeta.

Korzystając z dostępnych programów zaplanujcie pierwszą kolumnę waszej gazety.

Od tam-tamów do smartfona

Czy wyobrażasz sobie życie bez Internetu i telefonu komórkowego? W przeszłości przekazywanie informacji nie było tak proste jak dziś. Zobacz, jak sobie radzono bez nowoczesnych technologii.

Slajd 1 z 18

Jaskiniowcy wysyłali sygnały dźwiękowe, uderzając w kamienie lub specjalne bębny.

Margaret A. McIntyre, licencja: CC 0

Różne wizje świata

Ćwiczenie 2

Analiza porównawcza

Zadanie dla zespołów dwuosobowych

Obejrzyjcie wydania gazet z jednego dnia. Macie do wyboru:

- „Fakt” i „Gazetę Wyborczą”

- „Superexpress” i „Dziennik”

- „Gazetę Polską codziennie” i „Gazetę Wyborczą”

Slajd 1 z 5

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

1. Jakie tematy znalazły się na czołówce w obu gazetach?

2. Jakie wydarzenia lub tematy obie gazety umieściły na pierwszej kolumnie (czyli pierwszej stronie)?

3. Czy są tematy wspólne dla obu gazet?

4. Porównajcie dwa artykuły na ten sam temat. Jak autorzy przedstawiają wydarzenie? Czym różnią się opisy? Zwróćcie uwagę na wykrzykniki i przymiotniki, wypiszcie te, które najbardziej zapadają w pamięć. Jaki jest stosunek autora do opisywanych wydarzeń i postaci? Czy opisy budzą w Was jakieś emocje?

5. Dlaczego teksty te różnią się od siebie?

Warto wiedzieć

Tradycyjnie gazety dzieli się na tzw. dzienniki opinii (opiniotwórcze) i popularne, czyli tabloidy. Tabloidy, nazywane także bulwarówkami lub brukowcami, posługują się krzykliwymi tytułami, dosadnym językiem. Operują wielkim zdjęciem i krótkim tekstem, bardzo emocjonalnym przekazem. Adresowane są do masowego odbiorcy, wyrażają jego opinie, schlebiają jego gustom, dostarczają sensacji, przekazują wiadomości z życia gwiazd, tropią skandale obyczajowe, czasem wymyślają historie. Nie ma tu miejsca na wielostronne analizy ani niuanse. Gazety popularne pełnią jednak ważną rolę w demokracji. Każde zdarzenie, nowe prawo, zjawiska ekonomiczne przedstawiają z punktu widzenia zwykłego człowieka, obliczają skutki dla budżetu domowego najniżej zarabiających. Bezceremonialnie krytykują każdą władzę, patrzą jej na ręce. Wytykają zarobki elitom. Gazety powoli tracą popularność. Internet staje się bardziej bezpośrednim i brutalnym narzędziem wyrażania opinii.

Ciekawostka

Ile lat ma pani minister? Tabloidy podają wiek każdego bohatera tekstu, nawet postaci wspomnianej marginalnie, niezależnie od tego, czy to osoba publiczna, czy to pani Kowalska, której ukradziono torebkę. Okazało się bowiem, że dla czytelników informacja o wieku jest zawsze ciekawa, nawet jeśli nie ma znaczenia dla przebiegu zdarzeń.

Ciekawostka

Informacja w pigułce. Nazwa tabloid pochodzi od skompresowanej tabletki produkowanej w końcu XIX w. przez brytyjską firmę farmaceutyczną. Potem nazywano tak różne pomniejszone, skondensowane rzeczy. Do bulwarówek określenie to przylgnęło ze względu na mniejszy format papieru niż w opiniotwórczych gazetach – bardziej poręczny, wygodniejszy do czytania w tramwaju, poczekalni. Dziś większość poważnych dzienników zrezygnowała już z druku na wielkich płachtach. Bulwarówki wciąż skracają teksty, ale królem informacji w pigułce stał się Twitter (140 znaków).

Jak zbudować informację

Słup ogłoszeniowy

Gdaniec, licencja: CC BY 3.0

Dobrze skonstruowana informacja powinna odpowiedzieć na sześć pytań:

1. Kto?

2. Co?

3. Gdzie?

4. Kiedy?

5. Jak?

6. Dlaczego?

Ćwiczenie 3

Sformułuj wiadomość o wydarzeniu w twojej szkole, okolicy lub o uroczystości rodzinnej.

Przedstaw tę informację w formie zaproszenia, plakatu, ulotki lub reklamy.

Skorzystaj z katalogu sześciu pytań.

Marsjanie atakują...

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

Z samego faktu ukazania się w mediach informacji nie wynika, że jest ona prawdziwa. Środki masowego przekazu walczą o jak największą liczbę odbiorców, dlatego zdarza im się koloryzować, a nawet konfabulować.

Przekonali się o tym wiele lat temu mieszkańcy New Jersey (USA). 30 października 1938 r. stacja radiowa CBS nadała z okazji święta Halloween słuchowisko radiowe według powieści Herberta G. Wellsa „Wojna światów” o inwazji Marsjan na Ziemię. Reżyser słuchowiska, Orson Welles, przygotował je tak, jakby była to autentyczna relacja z ataku kosmitów. Radio przerwało koncert muzyki poważnej, aby rozpocząć dramatyczny przekaz…

Następnego dnia gazety pisały o panice, o ludziach, którzy wybiegli na ulice, wypatrywali przybyszów z kosmosu, przygotowywali plany obrony miasta, żądali pomocy od policji. Podobno władze miasta zastanawiały się nad całkowitym zaciemnieniem, aby utrudnić inwazję.

Po latach okazało się, że nie tylko Orson Welles wykreował inwazję Marsjan. Ochoczo włączyli się w to także dziennikarze gazet, koloryzując swoje relacje. W rzeczywistości słuchowisko Wellesa nie było najbardziej popularną audycją tego dnia, a rozmiary paniki zostały przesadzone.

Manipulacje mediów, czyli – nie wszystko jest prawdą

Przyjrzyj się zdjęciom.

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

Media często starają się wpłynąć na nasze emocje, koloryzując fakty. Manipulacja polega na mieszaniu prawdy z fałszem, przedstawianiu faktów w wygodnym dla wydawców kontekście.

Na przykład w 2012 r. w austriackiej gazecie „Kronen Zeitung” ukazało się zdjęcie z ogarniętej wojną domową Syrii. Uciekającej rodzinie dołożono w tle zbombardowane osiedle. Fotomontaż miał zapewne spotęgować wrażenie. Internauci szybko odkryli oszustwo, znaleźli w dużym serwisie fotograficznym oryginalne zdjęcie. Gazeta musiała przeprosić czytelników.

Sprawdź wiedzę

Ćwiczenie 4

Ogólnopolska gazeta codzienna to:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- „Rzeczpospolita”

- „Mówią Wieki”

- „Tygodnik Powszechny”

- „Polityka”

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) systematycznie sprawdza, jak widzowie oceniają wiarygodność stacji telewizyjnych. Znajdź wyniki sondażu w Internecie. Która stacja telewizyjna, zdaniem CBOS, podaje najbardziej wiarygodne informacje?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- TVN

- Telewizja Trwam

- TVP

- Polsat

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

Publiczna agencja prasowa, jedyna państwowa agencja informacyjna w Polsce, to:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Katolicka Agencja Informacyjna

- Polska Agencja Prasowa

- Agencja Sportowa

- Informacyjna Agencja Radiowa

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 7

O którym portalu społecznościowym przeczytamy w Wikipedii następujące informacje: „serwis (...), w ramach którego zarejestrowani użytkownicy mogą tworzyć sieci i grupy, dzielić się wiadomościami (...). W styczniu 2014 liczba użytkowników na całym świecie wynosiła około miliarda, a co miesiąc wgrywanych jest ponad 1 mld zdjęć oraz 10 mln filmów, których obecnie jest 265 miliardów. Średni wiek użytkownika serwisu to 22 lata”.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- NK.pl/Nasza Klasa

- Facebook

- GoldenLine.pl

- Classmate.com

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

W sieci reklamy

pixabay, licencja: CC 0

Po co nam reklama?

Projekt

Podzielcie się na czteroosobowe grupy. Każda z grup będzie miała za zadanie przygotować kampanię reklamową wybranego produktu.

Wybierzcie przedmioty do siebie podobne, wówczas będzie wam łatwiej porównać efekty waszej pracy. Możecie przygotować kampanię reklamową torby, którą nosicie do szkoły, drugiego śniadania, czystej kartki papieru bądź spinacza. Może to być najbardziej zwykły przedmiot lub najbardziej wyszukany. Wszystko zależy od waszej wyobraźni i pomysłowości. Podobno sprzedać można wszystko, potrzebna jest tylko dobra reklama.

Przygotujcie plan działania. Przede wszystkim musicie odpowiedzieć na podstawowe pytanie: do kogo adresujecie swoją kampanię?

Gdy będziecie to wiedzieć zastanówcie się, w którym kanale telewizyjnym, programie radiowym, gazecie czy portalu internetowym powinna zostać zamieszczona. Wielkie kampanie adresowane są często do kilku mediów. Możecie więc nakręcić krótki film do telewizji i internetu lub nagrać reklamę radiową albo zaprojektować plakat, ulotkę. Reklamie często towarzyszy piosenka. Czy zauważyliście, jak chętnie reklamodawcy wykorzystują do zachwalania produktów przeboje?

Zaproście na lekcję równoległą klasę. Przedstawcie im swoje kampanie. Który z reklamowanych produktów byliby gotowi kupić?

Slajd 1 z 6

Reklama opon, 1931 rok

Jerzy Benedykt Dorys, Biblioteka Narodowa,

Cukier krzepi, a „Radion” sam pierze

Zżymamy się na wszechobecność reklamy w naszym życiu. Warto pamiętać, że reklama ma całkiem długą historię. Zaczęła się ona wraz z handlem. Przed wojną wielką karierę zrobiły slogany „Radion sam pierze” i „Cukier krzepi”. „Dostałem, jak przypuszczam, najwyższe honorarium na świecie za dwa słowa, Cukier krzepi – 5000 zł przedwojennych, czyli na ówczas 500 przedwojennych dolarów za słowo. Tak cenne mogą być słowa” – wspominał po latach autor sloganu, pisarz Melchior Wańkowicz.

Reklama i kryptoreklama

Teksty, ilustracje, komunikaty mediów pełnią nie tylko funkcję informacyjną. Autorzy często chcą nas do czegoś przekonać, wpłynąć na nasze postawy, wywołać jakieś emocje i zachowania, do czegoś zniechęcić.

Zgodnie z polskim prawem prasowym, przekaz reklamowy powinien być wyraźnie oznaczony (nagłówek „reklama” lub „tekst sponsorowany”). W praktyce takie nagłówki drukuje się mikroskopijną czcionką. W internecie często w ogóle brakuje takich oznaczeń. Wielu popularnych blogerów w swoich tekstach przemyca treści reklamowe, zamieszcza pozytywne recenzje na zlecenie. W sieci króluje „marketing szeptany”. Na wielu forach dominują wpisy za pieniądze. Rzekomi „dyskutanci” zachwalają produkty zleceniodawcy albo „hejtują” konkurenta, „ujawniają” afery.

Oto ogłoszenia z sieci:

Ogłoszenia

„Zlecę wykonanie wpisów reklamujących produkt wśród grupy docelowej - portale i fora - medycyna oraz suplementy. Chodzi o wpisy wysokiej jakości, przemyślane, o moderowanie rozmowy, doczepianie się do rozmów, a niegenerowanie nowych tematów.”

„Oferujemy SKUTECZNY marketing szeptany – amplifying. Treść postów przygotowana przez copywritera, który dokładnie zapozna się z Państwa branżą oraz produktem/usługą. Merytoryczne, unikatowe dla każdej dyskusji posty, publikowane będą za pośrednictwem wiarygodnych loginów z historią. (…) Otrzymacie Państwo pełny raport z prowadzonych działań. Przedstawimy referencje, przygotujemy bezpłatny plan kampanii oraz pełną indywidualną ofertę wraz z wyceną. Posiadamy wieloletnie doświadczenie oraz dziesiątki zadowolonych klientów.”

Ćwiczenie 1

Wejdź na forum poświęcone np. wybielaniu zębów lub porostowi włosów. Spróbuj rozpoznać, które posty pisane są na zlecenie.

Lokowanie produktu

Czy widziałeś kiedyś napis pokazujący się na napisach końcowych serialu lub filmu „audycja zawiera lokowanie produktu”? Czy wiesz co ten zwrot oznacza?

Lokowanie produktu, po angielsku product placement, oznacza pokazywanie w programach, filmach i serialach, przedmiotów wraz z logo producenta. Widzimy marki perfum, samochodu, komputera. W wymienionych dziełach nie ma wprost zachęty do kupna produktów ani przekonywania, że właśnie one są najlepsze. Jednak lokowane produkty zawsze są pokazywane w pozytywnym świetle, mają trafiać do podświadomości odbiorcy.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji nakazuje oznaczać audycje, w których umieszczono jakiś produkt w celach marketingowych, znakiem graficznym.

KRRiT, [online], dostępny w internecie: http://www.krrit.gov.pl [dostęp 25.11.2015 r.]

Jak pokazują badania, większość Polaków nie lubi reklam, ale akceptuje product placment. Prawie 54 proc. polskich dorosłych internautów deklaruje, że lubi, kiedy bohaterowie seriali używają autentycznych marek (samochodów, napojów itp.) – takich, które można kupić – wynika z badań domu mediowego MEC. Chęć oglądania prawdziwych marek w produkcjach serialowych idzie w parze ze świadomością, że pojawiają się tam odpłatnie. Ponad 70 proc. badanych internautów uważa, że w serialach pokazywane są marki, które za to zapłacą - czytamy w analizie badania.

Badanie socjologiczne na temat percepcji reklamy

CBOS, [online], dostępny w internecie: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2011/K_016_11.PDF [dostęp 25.11.2015 r.]

CBOS, [online], dostępny w internecie: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2011/K_016_11.PDF [dostęp 25.11.2015 r.]

zadanie interaktywne

Contentplus.pl sp. z o.o. na podstawie: http://media2.pl/badania/124381-MEC-Widzowie-lubia-prawdziwe-marki-w-serialach.-Najwiecej-product-placement-widza-w-Rodzinka.pl.html, licencja: CC BY 3.0

Kim są trolle i hejterzy?

Symbol internetowego trolla

Martin Alleus, licencja: CC BY-SA 2.0

Czy zauważyliście jak często w internecie pojawiają się pełne nienawiści, anonimowe komentarze do tekstów? Zjawisko to doczekało się nawet swojego określenia: hejterstwo, a ludzi którzy wpisują pełne jadu opinie nazywa się hejterami. Z kolei trolle wpisują kontrowersyjne opinie, które wywołują niepotrzebne emocje i prowadzą do zwulgaryzwowania dyskusji. Takie zachowanie nazywane jest trollowaniem.

Przeczytaj fragment tekstu „Hejter: specjalista od nienawiści” Alicji Pawlikowskiej 29.08.2012 (portal TVP Info):

„Hejterskie odzywki nie wnoszą absolutnie żadnej treści do dyskusji i nie niosą żadnych wskazówek merytorycznych dla innych internautów, negatywne odniesienie się do nich lub próba dyskusji zwykle powoduje wzmożone ataki. Dlaczego istnieją? Wiele miejsc w sieci jest niemoderowanych, pozbyć się hejterów to tak, jak zapanować nad 18 milionami polskich internautów. Hejtera (od ang. hate - nienawiść) można by więc po prostu określić mianem nienawistnika. I choć epatujących wrogością do świata ludzi nie brakuje w życiu codziennym, prawdziwy upust dla swoich złych emocji znaleźli dopiero w internecie. Liczne grupy na Facebooku: „hejtuję bo muszę”, „hejtuję bo lubię”, „hejterzy są glamour” czy „hejterstwo to styl życia” dowodzą popularności, jaką zdobyły zarówno słowo, jak i styl życia.”

Często hejterstwo prowadzi do „cyberprzemocy”, czyli prześladowania, zastraszania, nękania i wyśmiewania innych osób. Przemoc w Internecie jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ pozwala na rozpowszechnianie niepochlebnych materiałów w krótkim czasie wśród wielu osób. Ostatnio UNICEF, agenda ONZ prowadzi kampanię , która usiłuje przeciwdziałać temu zjawisku: Cyber BullyingOtwiera się w nowym oknie.

Kampanie społeczne

Ćwiczenie 2

Obejrzyj spoty z kampanii społecznych. Czy twoim zdaniem tego rodzaju kampanie są potrzebne? Uzasadnij odpowiedź.

„Zgazu tanoga” – spot zrealizowany na zlecenie Krajowej Rady Bezpieczeństwa Drogowego przez agencję John Pitcher „Zgazu tanoga” – spot zrealizowany na zlecenie Krajowej Rady Bezpieczeństwa Drogowego przez agencję John Pitcher

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

„Zgazu tanoga” – spot zrealizowany na zlecenie Krajowej Rady Bezpieczeństwa Drogowego przez agencję John Pitcher „Zgazu tanoga” – spot zrealizowany na zlecenie Krajowej Rady Bezpieczeństwa Drogowego przez agencję John Pitcher

- Fundacja Dzieci NiczyjeOtwiera się w nowym oknie

- Cała Polska Czyta DzieciomOtwiera się w nowym oknie

- Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”Otwiera się w nowym oknie

Akcje społeczne mediów

Także media organizują akcje, które mają zwrócić uwagę na nierozwiązane problemy. Wiele z tych działań przyniosło wspaniałe rezultaty, inne trzeba będzie jeszcze wielokrotnie ponawiać.

- Rodzić po ludzkuOtwiera się w nowym oknie

- Bezpieczna droga do szkołyOtwiera się w nowym oknie

- Święta bez granicOtwiera się w nowym oknie

Ćwiczenie 3

Wyszukaj informacje o podanych akcjach społecznych. Wymyśl akcję społeczną skierowaną do twoich rówieśników. Załóż w tym celu stronę na portalu społecznościowym. Przedstaw cele akcji. Zaproś swoich znajomych do współpracy i organizowania wspólnych działań.

Jak znaleźć informacje?

Gruzja, Swanetia

T. Maniewski, licencja: CC BY 3.0

Moje niezapomniane wakacje

Informacje są potrzebne nie tylko podczas podejmowania ważnych decyzji życiowych, lecz także wtedy, gdy planujemy coś miłego, niezwykłego, na przykład wybieramy się na wakacje...

Nawet w trakcie najbardziej spontanicznych wypraw należy szukać informacji o noclegach, pogodzie, wyżywieniu. Gdy zaś planujemy wakacje na innym kontynencie, w kraju o odmiennej kulturze, to już naprawdę trzeba się przygotować!

Podzielcie się na czteroosobowe grupy. Każda grupa zbierze informacje na temat państwa, do którego zamierza wyjechać. Przygotujcie prezentację na jego temat. Większości informacji nie musicie przepisywać, można je przekopiować. Ale uwaga! Zawsze trzeba podać źródło, z którego pochodzi dany fragment tekstu lub zdjęcie. Prawo pozwala cytować różne teksty, ale należy podać, kto jest ich autorem. W innym wypadku będzie to kradzież własności intelektualnych.

Celem naszych wirtualnych wypraw będzie:

- Arabia Saudyjska

- Iran

- Kongo

- Grenlandia (Dania)

- Meksyk

- Peru

- Japonia

Prezentacja powinna zawierać niezbędne dla podróżnych informacje, np.:

1. OSTRZEŻENIA

Czy wybrany kraj jest bezpieczny, czy nie ma na jego terenie konfliktów zbrojnych, czy nie panują epidemie, czy można po nim spokojnie podróżować?

2. PODRÓŻ

Czy potrzebna jest wiza? Czy musimy mieć paszport? Jak można do danego kraju dotrzeć i ile będzie kosztowała podróż?

3. HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ

Jaka jest historia tego kraju? Jaki jest ustrój polityczny? Kto sprawuje władzę? Czy przestrzegane są tam prawa człowieka?

4. OBYCZAJE I RELIGIA

Jakie obyczaje panują w tym zakątku świata? O czym powinniśmy wiedzieć, żeby nie urazić jego mieszkańców? Jaka jest tam religia, jak należy się zachować w miejscach kultu?

5. KUCHNIA

Co jada się w tym kraju, czy ceny żywności są podobne jak w Polsce? Czego koniecznie powinniśmy spróbować?

6. ZAKWATEROWANIE

Gdzie możemy zamieszkać i ile kosztuje nocleg?

7. TRANSPORT

W jaki sposób najwygodniej i niedrogo podróżować?

8. NAJWAŻNIEJSZE ZABYTKI, NAJCIEKAWSZE MIEJSCA

Co koniecznie powinniśmy zobaczyć?

Jesteście młodymi ludźmi, niestraszne są wam wakacyjne niewygody, zakładamy więc, że nie szukamy luksusów. Już sam wyjazd na tydzień w tak odległe regiony jest kosztowny. Ponieważ mamy osiem zagadnień, podzielcie się między sobą, tak aby każde z was przygotowało po dwa zagadnienia.

Ostrzeżenia

Postanowiliśmy wybrać się do Gruzji. Przeczytajcie, czego dowiedzieliśmy się na temat tego odległego kraju. Przewodnik ten powinien być wskazówką, jak zbierać informacje przed podróżą po wybranym przez was kraju.

Przygotowania do podróży należy rozpocząć od znalezienia informacji w poradniku „Polak za granicą” , który zamieszcza na swej stronie Ministerstwo Spraw ZagranicznychOtwiera się w nowym oknie .

Tam dowiemy się, czy sytuacja w danym kraju jest stabilna. Jeśli coś nam zagraża, a nasz wyjazd ma mieć tylko charakter turystyczny, natychmiast należy zmienić plany!

Poziom bezpieczeństwa w Gruzji jest zadawalający – czytamy na stronach MSZ. Możemy więc planować wyprawę. Dowiadujemy się, że są jednak pewne ograniczenia i zagrożenia. Wyjazd do Gruzji będzie bezpieczny, jeśli nie pojedziemy na tereny zajęte przez separatystów w Abchazji i Osetii Południowej. Władze Gruzji nie sprawują kontroli nad okupowanymi terytoriami Abchazji i Regionu Cchinwali (Osetia Płd.): Dla Państwa bezpieczeństwa stanowczo odradzamy podejmowanie jakichkolwiek prób wjazdu na ww. terytoria. Sprawowanie opieki konsularnej na ww. terytoriach jest praktycznie niemożliwe. Zwracamy także uwagę, że zgodnie z gruzińskim prawem wjazd do Gruzji z terytorium Federacji Rosyjskiej przez separatystyczny region Abchazji i Region Cchinwali (Osetia Południowa) jest zabroniony i podlega odpowiedzialności karnej – czytamy w poradniku MSZ.

Na pozostałym terytorium Gruzji nie ma ograniczeń w podróżowaniu.

Warto zapisać sobie numery telefonów podawane przez MSZ:

W przypadku zdarzeń losowych (np. zgubienie/kradzież polskiego paszportu) prosimy o kontakt pod numerem tel.: (+995 322) 93 62 36, fax: (+995 322) 93 62 31. Po godzinach urzędowania funkcjonuje telefon alarmowy: (+995) 599 701 279.

Na mapie zaznaczono obszary, po których nie można podróżować:

Bandurr, User:Ssolbergj, licencja: CC BY-SA 3.0

Wyjeżdżając do Gruzji, nie musimy się szczepić. MSZ zaleca jednak wykupienie ubezpieczenia, ponieważ pomoc lekarska dla turystów jest płatna. MSZ ostrzega przed kupowaniem żywności na bazarach.

W Gruzji, tak samo jak w Polsce, działa numer alarmowy 112, pod którym można wezwać karetkę, policję, straż pożarną.

Podróż

Gruzja wprowadziła ułatwienia dla turystów, możemy do niej przyjechać, zabierając jedynie dowód osobisty.

Na miejscu nie trzeba się też meldować. Należy pamiętać, że w Gruzji nie możemy wymienić polskich złotych na gruzińskie lari (GEL). Musimy zabrać ze sobą dolary lub euro. Nie ma kłopotów z wymianą tych pieniędzy. Przed wyjazdem warto dowiedzieć się w waszym banku, ile kosztuje wypłata z bankomatu. Wtedy możemy obliczyć, która opcja wymiany pieniędzy jest bardziej korzystna. Dla bezpieczeństwa polecamy przeprowadzać wszelkie transakcje w National Bank of Georgia.

Trzeba pamiętać, że roaming w Gruzji jest bardzo drogi. Zawsze należy więc sprawdzić cennik taryf i wybrać ofertę najtańszego operatora. W dużych miastach, w restauracjach, kawiarniach, a nawet skwerach i parkach wi-fi jest bezpłatne, możemy więc porozumiewać się z bliskimi przez Internet lub wyszukać potrzebne informacje.

Slajd 1 z 2

Gruzja, Swanetia

Tomasz Maniewski, licencja: CC BY 3.0

Przejdź do następnego slajdu

Do Gruzji można polecieć polskimi liniami LOT lub tanimi liniami lotniczymi. Wybieramy się na początku sierpnia, więc na stronach internetowych obu przewoźników sprawdzamy i porównujemy ceny. Co wybrać? Okazuje się, że LOT oferuje bilety w niższych cenach niż tani przewoźnik.

Często na tej trasie bilet regularnymi liniami lotniczymi okazuje się kilkaset złotych tańszy od biletu „tanimi liniami”. Jednak wybór nie jest taki prosty. LOT oferuje przelot nocą, w Tbilisi ląduje się o 4:10, jest ciemno, do miasta trzeba będzie pojechać taksówką, będziemy też zmęczeni, trzeba będzie zapłacić za nocleg. Podobnie w drodze powrotnej odlot samolotu zaplanowany jest na godz. 4:55, a to oznacza, że o godz. 3:00 musimy wyjechać z Tbilisi. Trudno do tej godziny spacerować po mieście, więc również będziemy musieli zapłacić za nocleg i taksówkę. Po długich wahaniach i wyliczeniach decydujemy się jednak na krajowego przewoźnika. Nawet gdy doliczmy dwa noclegi, to i tak wydamy mniej niż na lot tanimi liniami.

Historia i współczesność

Okazuje się, że najstarsze krainy na tym terenie – Kolchida i Iberia – powstały już w starożytności. Opowieść o złotym runie z greckiej mitologii to część legend o tych ziemiach. Dalsze dzieje są równie sensacyjne – np. jest to drugie na świecie chrześcijańskie państwo. Oczywiście należy dodać, że w XX wieku Gruzińska Republika Socjalistyczna była częścią Związku Radzieckiego. Ale to tylko niewielka część historii Gruzji...

Gruzja jest krajem demokratycznym, republiką, na której czele stoi prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Władzę wykonawczą sprawuje rząd, który ma swoją siedzibę w Tbilisi. Od 2012 r. siedzibą parlamentu jest Kutaisi, a sądu konstytucyjnego – Batumi.

Z historią Gruzji można zapoznać się np. na stronach: www.odkryjgruzje.plOtwiera się w nowym oknie, www.kaukaz.plOtwiera się w nowym oknie.

Nowoczesne budowle w Tbilisi - Most pokoju i Filharmonia

T. Maniewski, licencja: CC BY 3.0

Obyczaje

O gościnności Gruzinów krążą legendy, zdarza się, że zapraszają oni turystów do domów i częstują wszystkim, co mają. Często chcą też za wszystko płacić. W takich wypadkach nie należy odmawiać, jednak nie można tej gościnności nadużywać, ponieważ zwykle są oni znacznie biedniejsi od nas.

Trzeba pamiętać, że do kościołów mężczyźni wchodzą w długich spodniach, a kobiety w długich spódnicach i chustkach na głowie. Chusty i spódnice można wypożyczyć przed wejściem do kościoła.

Turystka zakładająca długą spódnicę przed wejściem do kościoła.

T. Maniewski, licencja: CC BY 3.0

Należy bardzo uważać podczas przechodzenia przez jezdnię, ponieważ gruzińscy kierowcy nie przepuszczają pieszych nawet na pasach. Ponadto traktują oni zapinanie pasów jako przejaw nieufności do umiejętności kierowcy. Należy jednak nie zwracać na to uwagi i zawsze zapinać pasy.

Turystów zadziwia fakt, że po gruzińskich drogach często spacerują krowy, jednak kierowcy przyzwyczajeni są do takich sytuacji i zręcznie omijają zwierzęta.

Drogi służą nie tylko samochodom...

T. Maniewski, licencja: CC BY 3.0

Kuchnia

Kuchnia zajmuje istotne miejsce w kulturze i tradycji Gruzinów.

Lubią oni wspólne biesiadowanie, picie wina, wznoszenie toastów. Dieta jest bogata w warzywa i owoce, które dobrze rosną w tamtejszym klimacie. Na gruzińskim stole pojawia się mnóstwo małych talerzyków z wieloma przekąskami, najczęściej są to sezonowe warzywa: kiszone, duszone, smażone.

Gruzińskie pierogi, chinkali

T. Maniewski, licencja: CC BY 3.0

Przede wszystkim należy spróbować potraw, których w Polsce nie znamy. Nie można być w Gruzji i nie spróbować placka chaczapuri z białym kwaskowym serem lub z fasolą. Bardzo popularne są też pierogi zwane chinkali – z mięsem, warzywami lub serem. Trzyma się je palcami, a jedzenie należy rozpocząć od wyssania sosu, który powstał w pierogu w czasie gotowania. Warto spróbować gruzińskiego kebabu zwanego kababi oraz ostrej zupy z cielęciny – charczo, na deser natomiast – churchkhele – czyli orzechy nanizane na nitkę i zanurzone w winogronowym soku.

Chaczapuri z jajkiem

Themightyquill, licencja: CC BY-SA 2.5

Zakwaterowanie i transport

W Gruzji hotele i pensjonaty są dość drogie, bez trudu jednak znajdziemy znacznie tańsze prywatne kwatery i hostele.

W Tbilisi można wynająć pokój z łazienką, w małych miejscowościach jedna łazienka przeznaczona jest dla wielu osób. Ceny kształtują się od 15 GEL na prowincji do 30 GEL w Tblilisi. Warto o nocleg zapytać kierowcę marszrutki lub taksówkarza.

Po Tbilisi najlepiej podróżować metrem i autobusami. Z Tbilisi nad morze najwygodniej pojechać koleją.

Warto wybrać podróż nocą, w pociągu możemy się przespać, nie tracimy więc czasu i oszczędzamy na hotelu. Teoretycznie można zarezerwować sobie online bilet na pociąg, klikając na stronę www.railway.geOtwiera się w nowym oknie.

Jednak najbardziej popularnym środkiem transportu są marszrutki, czyli mikrobusy, które mają ustaloną trasę, ale zatrzymują się na żądanie pasażera. Podróż nimi jest bardzo tania, choć nie zawsze wygodna. Kierowcy najczęściej „upychają” wszystkich chętnych, niektórzy pasażerowie stoją w przejściu, inni siedzą na bagażach.

Zabytki i miejsca, które trzeba zobaczyć

Gdy już zadbaliśmy o dach nad głową, gdy wiemy, co i za ile zjeść, dowiedzmy się, co możemy ciekawego zobaczyć.

TBILISI – w stolicy kraju przeszłość łączy się z nowoczesnością. Mozolnie restaurowane jest Stare Miasto, jednak powstają także nowoczesne, nietypowe budynki o bardzo ciekawej architekturze. Zwiedzanie miasta najlepiej rozpocząć od wjechania kolejką linową na wzgórze z ruinami twierdzy Narikala. Widać stąd całe Tbilisi.

Więcej o stolicy Gruzji dowiemy się ze stron:

Najstarsze Tbilisi. Twierdza NarikalaOtwiera się w nowym oknie

NOWOŻYTNE TBILISI – dzielnice z XIX i XX wiekuOtwiera się w nowym oknie

TbilisiOtwiera się w nowym oknie

Niedaleko od Tbilisi położona jest miejscowość Mccheta.

To dawna stolica Gruzji. Dojechać do niej można marszrutką za zaledwie 1 GEL (ok. 2 zł). Marszrutki najczęściej odjeżdżają z miejsc usytuowanych blisko stacji metra. O kierunek, w którym jadą, najlepiej zapytać w Informacji Turystycznej przy placu Wolności.

Najpiękniejszy widok na Mcchetę rozpościera się z monastyru Dżwari. Widać z niego, jak łączą się rzeki Aragwi i Kura. Do monastyru można się dostać niemal wyłącznie taksówką. Kosztuje ona ok. 20 GEL, ale jeśli skrzykniemy się z innymi turystami, cena na jedną osobę nie będzie już tak wysoka. Sam monastyr natomiast i widok ze wzgórza zostaną na pewno na długo w naszej pamięci.

Mccheta, pierwsza stolica Gruzji

T. Maniewski, licencja: CC BY 3.0

Pomocne strony:

poradnik.poland.gov.plOtwiera się w nowym oknie – informator MSZ o wszystkich krajach świata

www.mfa.gov.geOtwiera się w nowym oknie – oficjalna strona gruzińskiego MSZ

www.kaukaz.plOtwiera się w nowym oknie

www.kaukaz.netOtwiera się w nowym oknie

www.odkryjgruzje.plOtwiera się w nowym oknie

www.apa.gov.geOtwiera się w nowym oknie – informacje o parkach narodowych i rezerwatach przyrody (w jęz. angielskim)

www.heritagesites.geOtwiera się w nowym oknie – strona gruzińskiej agencji ochrony dziedzictwa kulturowego

www.georgiaabout.wordpress.comOtwiera się w nowym oknie

Wiele osób uważa, że najbardziej niezwykłą krainą Gruzji jest Swanetia.

Najwygodniej pojechać z Tbilisi do Swanetii pociągiem. Należy kupić bilet do Zugdidi, gdzie po całonocnej podróży trzeba przesiąść się do marszrutki (20 GEL) do Mestii, a tam już czeka nas jazda samochodem terenowym do najwyżej położonej wsi w Europie – Uszguli (na wysokości od 2086 do 2200 m n.p.m.). Z Mestii do Uszguli jest tylko ok. 50 km, jednak droga jest tak kręta, wąska, prowadząca często nad przepaścią, że jej pokonanie zajmuje ponad trzy godziny.

Kamienne wieże w Swanetii

travelgeorgia.ru, licencja: CC BY-SA 3.0

W Uszguli widać najwyższy łańcuch górski ze szczytem Szchary. Warto tłuc się niewygodnymi i niebezpiecznymi drogami, aby zobaczyć ten widok! Od 1996 roku Uszguli wraz z Mestią i Górną Swanetią zostało wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego. W Uszguli mieszka około 70 rodzin. Osobliwością Uszguli i Mastii są kamienne wieże. To w nich chowali się mieszkańcy nie tylko przed sąsiednimi ludami, lecz także własnymi sąsiadami. Zniewaga czy krzywda wyrządzona sąsiadowi, a nawet rodzinie, nigdy nie uchodziła płazem, zawsze musiała być pomszczona.

Zadanie

Każda z grup wybiera spośród siebie lidera, który referuje klasie wirtualną podróż, posługując się tablicą multimedialną.

Musicie ustalić czas trwania pokazu. Prowadzący powinien przedstawić pozostałych uczniów i określić, na czym polegała współpraca. Warto także opowiedzieć, z jakich źródeł informacji, materiałów i zasobów korzystali autorzy projektu. Czy były trudności w uzyskaniu wiadomości? Publiczność może zadawać pytania związane z prezentacją.

Każda z grup ocenia pozostałe grupy = w skali od 0 do 6 punktów.

Ocena pracy powinna dotyczyć wiadomości merytorycznych przedstawionych w projekcie, sposobu prezentacji oraz współpracy w zespole. Oto propozycja karty ocen:

Tytuł projektu:

Ocena od 0 do 6 punktów:

Uwagi:

1. Wakacje w Królestwie Arabii Saudyjskiej

2. Podróż do Islamskiej Republiki Iranu

3. Wakacje w Republice Konga

4. Wakacje na Grenlandii

5. Podróż do Meksykańskich Stanów Zjednoczonych

6. Wakacje w Republice Peru

7. Wakacje w Japonii

Rodzina jest najważniejsza

Z rodzinnego archiwum Kariny i Pawła Borządków

Karina Borządek, Paweł Borządek, licencja: CC BY 3.0

Konstytucja RP

Rozdział I

Art. 18.

Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej.

Ćwiczenie 1

W ramce poniżej zamieść zdjęcie swojej rodziny.

Powinni się na nim znaleźć nie tylko wasi rodzice (opiekunowie) i rodzeństwo, ale także wasi dziadkowie. Jeśli nie masz takiego zdjęcia, zrób fotomontaż. Jeśli nie masz zdjęcia kogoś z rodziny i nie możesz go zrobić, narysuj jego portret, zeskanuj i umieść we wspólnej ramce.

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

W kolejnej ramce umieść tylko te osoby, z którymi na co dzień mieszkasz.

Odpowiedz na pytanie: czym różni się tradycyjna rodzina od rodziny współczesnej? Czy te różnice widać w twojej rodzinie.

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Najważniejsza jest rodzina

Adam Rotter, licencja: CC BY 3.0

Rodzina jest podstawową grupą społeczną. Jej członkowie połączeni ze sobą więzami formalnymi i emocjonalnymi (pokrewieństwo, więź małżeńska) mają wobec siebie określone prawa i obowiązki.

Dziś rzadko spotykamy rodziny wielopokoleniowe, w których dziadkowie, rodzice i dzieci mieszkają pod jednym dachem. Nie często spotyka się rodziny wielodzietne, czyli takie, w których wychowuje się troje lub więcej dzieci. Współczesne rodziny są małe, dwupokoleniowe, tworzą je rodzice z dziećmi. Coraz więcej też jest rodzin niepełnych, w których wychowuje się około 20 procent dzieci, najczęściej opiekują się nimi samotne matki. Ale bywają też rodziny zrekonstruowane. Tak nazywane są rodziny, w których przynajmniej jeden z partnerów wchodzi w nowy związek, mając już dziecko. Niektóre dzieci znajdują dom i miłość w rodzinach adopcyjnych. Ich opiekunowie nie są ich biologicznymi rodzicami, ale wobec prawa tworzą rodzinę.

Szacuje się, że w Polsce żyje ponad 6 mln rodzin, w których wychowuje się blisko 10 mln dzieci w wieku do 24 lat.

Rodzina tradycyjna, rodzina współczesna.

W rodzinach tradycyjnych mąż zajmował się utrzymaniem domu, a kobieta dbała o dzieci, gotowała, troszczyła się o dom. W XX wieku wojny światowe całkowicie wywróciły obowiązujący od lat porządek. Z wielu powodów kobiety musiały pójść do pracy, co przyspieszyło ich emancypację, czyli proces uzyskiwania praw, w tym przypadku obywatelskich. We współczesnej rodzinie najczęściej zarówno kobieta, jak i mężczyzna pracują, wspólnie wychowują dzieci i prowadzą dom. W praktyce jednak więcej obowiązków domowych i opieka nad dziećmi spoczywa na kobietach.

Najważniejsze role rodziny:

prokreacyjna – posiadanie potomstwa

opiekuńcza – zapewnienie poczucia bezpieczeństwa

socjalizacyjna – wychowanie i przygotowanie dzieci do pełnienia ról społecznych

kulturowa – wprowadzenie w życie kulturalne

rekreacyjna – dbanie o wypoczynek

ekonomiczna –zaspokojenie potrzeb materialnych

Dyskusja

Posłuchaj piosenki z Kabaretu Starszych Panów. Czy zgadzasz się z tezą postawioną przez autora tekstu Jeremiego Przyborę?

Piosenkę możecie znaleźć na portalu youtube.comOtwiera się w nowym oknie.

Szczęście rodzinne

Ćwiczenie 3

Badanie opinii publicznej.

Czy szczęście rodzinne jest ważne? Przeprowadźcie ankietę. Wykorzystajcie formularz wyboru znajdujący się poniżej. Po wypełnieniu formularzy, wydrukujcie i zsumujcie wyniki.

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

A jak na to pytanie odpowiedzieli Polacy pytani przez Centrum Badania Opinii Publicznej?

CBOS, [online], dostępny w internecie: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2013/K_033_13.PDF [dostęp 25.11.2015 r.]

Drzewo genealogiczne

Ćwiczenie 4

Porozmawiaj z rodzicami i dziadkami i narysuj drzewo genealogiczne swojej rodziny. Nazwij relację, jaka łączy cię z innymi członkami rodziny.

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Definicja: Drzewo genealogiczne

Rodzinę wielopokoleniową można przedstawić w postaci drzewa genealogicznego. Występują w nim krewni, czyli wszyscy ci, z którymi łączą nas więzi krwi: rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, rodzeństwo rodziców itd., oraz powinowaci, czyli wszyscy, z którymi wiążą nas więzi prawne. Powinowatym jest współmałżonek oraz jego rodzina.

Grupy społeczne

Rodzina to podstawowa grupa społeczna, ale nie jedyna. Grupa społeczna składa się z co najmniej dwóch osób połączonych różnorakimi więziami społecznymi.

Grupy społeczne możemy podzielić na pierwotne i wtórne. O przynależności do grupy pierwotnej decyduje urodzenie. Do grup pierwotnych należy naród, ale już nie społeczeństwo, które możemy sobie wybrać. Grupą pierwotną jest także rodzina, wspólnota wyznaniowa czy grupa kolegów z podwórka, rozumianych jako osoby, z którymi dorastamy i które często mają wpływ (zwykle nieświadomie) na nasz system wartości.

Z kolei grupa wtórna to taka, do której przynależność jest wybierana świadomie lub jest obowiązkowa, np. wskutek obowiązującego prawa lub przymusu państwowego. Więź między członkami grupy wtórnej ma charakter formalny. Przykładem grupy wtórnej jest przynależność do klasy szkolnej.

SPOŁECZNOŚĆ

– grupa ludzi w jakiś sposób powiązana ze sobą, możemy wyróżnić społeczność lokalną, czyli ludzi zamieszkujących na jakimś terenie, ale też na przykład społeczność katolików, czyli ludzi wyznających tę samą religię, czy społeczność danego zawodu – społeczność nauczycieli, muzyków, historyków.

SPOŁECZEŃSTWO

– grupa społeczna zamieszkująca dane terytorium, charakteryzująca się wspólną kulturą i tożsamością.

ZBIOROWOŚĆ

– grupa osób połączonych więzią o charakterze nietrwałym. Przykładem takiej nietrwałej więzi może być np. fakt przebywania w jednym miejscu w tym samym czasie, na przykład na Stadionie Narodowym.

Zapamiętaj!

Grupa społeczna

jest formą organizacji stosunków międzyludzkich. Podstawową grupą społeczną jest rodzina. W grupach społecznych rodzimy się i wychowujemy. Społeczeństwo również jest grupą społeczną – wyjątkowo dużą i o bardzo złożonej strukturze. Jednostki funkcjonują w rozmaitych grupach społecznych, dzięki którym mogą one określić swoją pozycję w społeczeństwie, cele swojego działania i wartość istnienia.

Sprawdź wiedzę

Ćwiczenie 5

Przyjrzyj się obrazkom i połącz z odpowiednimi podpisami.

społeczność lokalna

zbiorowość

grupa nieformalna

grupa formalna

pixabay, Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0

Ćwiczenie 6

Napisz w kilku zdaniach o zwyczajach panujących w twojej rodzinie. Możesz napisać o tradycjach świątecznych lub o innych rodzinnych uroczystościach.

Uzupełnij

Ćwiczenie 7

Napisz, czym jest dla ciebie twoja rodzina? Czy kochasz swoich domowników, czy lubisz z nimi spędzać czas? Co planujesz zachować, a co zmienić w swojej rodzinie. Przeczytaj pracę domownikom.

Uzupełnij

Planujemy budżet

pixabay, licencja: CC 0

Wydatki

Umiejętne gospodarowanie pieniędzmi to nie lada sztuka.

Na pewno słyszeliście o ludziach, których pieniądze się „nie trzymają” i o tych, którym zawsze na wszystko starcza, choć nie zarabiają kokosów. Na czym polega ta umiejętność? Wygląda na to, że na umiejętnym zaplanowaniu wydatków i przychodów. Planując budżet, przejmujesz kontrolę nad wydatkami. Wiesz, na co możesz sobie pozwolić, a na co teraz cię nie stać.

Ćwiczenie 1

Zaplanuj budżet dla czteroosobowej rodziny (rodziców i dwójki dzieci) mieszkającej w twojej okolicy; ojciec zarabia pensję w wysokości średniej krajowej (sprawdź, ile ona obecnie wynosi), a mama o 20 proc. mniej. Jedno z dzieci uczy się w szkole podstawowej, a drugie w gimnazjum.

Podziel wydatki na stałe: czynsz za mieszkanie, opłaty za prąd, gaz, wodę, komunikację, ewentualną spłatę kredytu, kieszonkowe dla dzieci oraz zmienne: jedzenie, paliwo do samochodu, edukację i kulturę. Sporządź wydatki w formie wykresu (zrób wykres kołowy: ogólne przychody są „tortem”, który trzeba podzielić na poszczególne części).

Pamiętaj, że w budżecie powinna zostać jakaś kwota na nieprzewidziane wydatki, a także na większe zakupy, naprawę sprzętu i wyjazd na wakacje.

A teraz porównaj zaplanowany przez ciebie budżet ze strukturą wydatków Polaków podaną przez Główny Urząd Statystyczny. Czy widzisz różnice?

GUS, [online], dostępny w internecie: http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5486/9/8/1/budzety_gospodarstw_domowych_2013_poprawki_08-05-2015.pdf [dostęp 25.11.2015 r.]

Zobacz, jak kształtują się wydatki na jedną osobę w stosunku do średniej krajowej w różnych województwach w Polsce w roku 2013.

GUS, [online], dostępny w internecie: http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5486/9/8/1/budzety_gospodarstw_domowych_2013_poprawki_08-05-2015.pdf [dostęp 25.11.2015 r.]

Ćwiczenie 2

Czy zaplanowany przez ciebie budżet jest realny? Podziel sumę, która będzie przeznaczona na jedzenie, przez liczbę dni w miesiącu. W ten sposób otrzymasz kwotę, jaką rodzina, dla której przygotowałeś budżet, może wydać dziennie na jedzenie. Ułóż menu na trzy dni, tak aby nie przekraczać tej sumy. Pamiętaj, że posiłki muszą wystarczyć dla czterech osób.

Zobacz, ilu osobom nie starcza w Polsce pieniędzy na podstawowe potrzeby.

MPiPS, [online], dostępny w internecie: http://analizy.mpips.gov.pl/images/stories/publ_i_raporty/DS2013/Raport_glowny_Diagnoza_Spoleczna_2013.pdf

W ciągu ostatnich lat dochody Polaków zwiększają się systematycznie, zobacz, o ile zmalał odsetek osób, których nie stać na zaspokojenie podstawowych potrzeb.

MPiPS, [online], dostępny w internecie: http://analizy.mpips.gov.pl/images/stories/publ_i_raporty/DS2013/Raport_glowny_Diagnoza_Spoleczna_2013.pdf [dostęp 28.11.2015 r.]

Radzimy sobie

Co można zrobić, gdy budżet nam się nie domyka, gdy nasze wydatki są wyższe niż przychody? Dobrym wyjściem byłaby zmiana pracy na lepiej płatną lub poszukanie pracy dodatkowej. Często jednak jest to nierealne, bo miejsc pracy jest mniej niż chętnych, aby ją podjąć.

pixabay, licencja: CC 0

Ćwiczenie 3

Czy sądzicie, że moglibyście przyczynić się do polepszenia sytuacji finansowej swojej rodziny?

Kodeks pracy zabrania zatrudniania osób poniżej 16 roku życia, ale nie dotyczy to prac lekkich i dorywczych (na przykład roznoszenia ulotek, pracy sezonowej). Dzięki temu moglibyście zarobić na własne kieszonkowe. Duże oszczędności przynosi też zmiana nawyków żywieniowych (przygotowywanie posiłków w domu, robienie cotygodniowych zakupów w większych sklepach lub na bazarach), zmiana taryf na rozmowy telefoniczne, ograniczenie zakupów ubrań, oszczędzanie ciepłej wody (zamiast kąpieli w pełnej wannie - krótki prysznic).

Oszczędne, rozważne życie jest wskazane nie tylko dla naszych portfeli, ale także dla środowiska.

Napisz, co twoja rodzina mogłaby zrobić, gdyby znalazła się w trudnej sytuacji finansowej.

Uzupełnij

Obliczamy podatki

Na tym świecie nie ma nic pewnego prócz śmierci i podatków - mawiał XVIII-wieczny amerykański polityk, wynalazca i filozof Beniamin Franklin. Nikt nie lubi płacić podatków, ale wiadomo, że bez nich nie byłoby możliwe funkcjonowanie państwa. Pieniądze z podatków wydawane są na szkoły, szpitale, drogi, utrzymanie policji, sądów, wojska, renowację zabytków, ochronę środowiska itp. Chcielibyśmy mieszkać w kraju zamożnym, w którym wszyscy czuliby się bezpiecznie i mogli liczyć na dobrą edukację, ochronę zdrowia, na sprawną infrastrukturę. Stworzenie takiego państwa wymaga jednak wielkich nakładów.

Dochody państwa pochodzą przede wszystkim z podatków. Podatnik, czyli osoba, firma lub instytucja, ma obowiązek rozliczać się z zysków i część zarobionych pieniędzy przekazywać do Urzędu Skarbowego.

Na szczęście rozliczenie z fiskusem staje się coraz łatwiejsze. Można tego dokonać przez aplikację pobraną ze strony Ministerstwa FinansówOtwiera się w nowym oknie. Przekonajcie się sami, wykonując poniższe zadania.

Podzielcie klasę na trzy grupy. Każda grupa wypełni PIT Aureli bądź Eustachego.

Pamiętajcie, że w zeznaniu rocznym PIT każdy podatnik może zdecydować się na przekazanie jednego procenta swojego podatku wybranej przez siebie organizacji pożytku publicznego.

Zadanie 1.

Aurelia i Eustachy są małżeństwem, oboje pracują, mają dwoje dzieci. Właśnie otrzymali od pracodawcy dokumenty informujące o zarobkach i zapłaconych zaliczkach na podatek dochodowy.

Pobierzcie ze strony Ministerstwa Finansów e-deklaracjeOtwiera się w nowym oknie i wypełnijcie PIT. Obliczcie podatek dochodowy dla małżonków z dwojgiem dzieci (małżonkowie rozliczają się wspólnie).

Zadanie 2.

Aurelia jest singielką. W poprzednim roku uzyskała dochód w wysokości 52 665 zł. Obliczcie podatek dochodowy dla jednej osoby na podstawie informacji o dochodach i pobranych zaliczkach, którą Aurelia otrzymała od pracodawcy (PIT 11). Skorzystajcie z e-deklaracjiOtwiera się w nowym oknie pobranej ze strony Ministerstwa Finansów.

Zadanie 3.

Aurelia i Eustachy są małżeństwem. Wspólnie rozliczają się w Urzędzie Skarbowym. Obliczcie korzystając z e-deklaracjiOtwiera się w nowym oknie ile podatku muszą zapłacić. Uwzględnijcie ewentualne ulgi obowiązujące w ubiegłym roku podatkowym. Potrzebne informacje uzyskacie na tej stronieOtwiera się w nowym oknie.

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Sprawdź wiedzę:

Ćwiczenie 4

Przyjrzyj się wykresowi ilustrującemu strukturę wydatków w gospodarstwach domowych i odpowiedz na pytanie: o ile procent więcej wydaje statystyczny Polak na żywość i napoje bezalkoholowe niż na użytkowanie mieszkania?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 4,1 proc.

- 3,3 proc.

- 3,2 proc.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Na podstawie tego samego wykresu powiedz, na co wydaje najwięcej pieniędzy statystyczny Polak:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- edukację

- łączność (telefony komórkowe, stacjonarne, Internet)

- rekreację i kulturę

- transport (dojazdy do pracy, szkół, wyjazdy do rodziny, znajomych i na wakacje)

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

Na podstawie mapy wskazującej wskaźniki przeciętnych miesięcznych wydatków w poszczególnych regionach zrób ranking województw: wskaż te, których mieszkańcy wydają najwięcej, aż do tych, w którym wydają najmniej:

- Poziom 1:śląskie

- Poziom 2:dolnośląskie

- Poziom 3:pomorskie

- Poziom 4:łódzkie

- Poziom 5:mazowieckie

- Poziom 6:opolskie

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Nasza mała ojczyzna

Urząd Gminy Nieporęt, licencja: CC BY 3.0

Moja gmina

Projekt I

Czy lubicie miejscowość, w której mieszkacie? Badania CBOS pokazują, że większość Polaków nie zamieniłaby swojej miejscowości na żadną inną! A jak wy odpowiedzielibyście na postawione przez CBOS pytanie?

Najczęściej – nawet jeśli mamy świadomość, że okolica, w której mieszkamy, nie jest najpiękniejsza na świecie – potrafimy dostrzec jej zalety. Lubimy miejsca, w których dorastamy. Niektóre miejscowości zachwycają architekturą, inne pięknem przyrody, ukształtowaniem terenu. W jednych są świetne, dobrze wyposażone szkoły, w innych ośrodki sportowe. Włodarze niektórych gmin zainwestowali w drogi, a inni uznali, że dla mieszkańców najważniejsze są wodociągi.

Podzielcie się na grupy i przygotujcie folder swojej miejscowości. Zadaniem każdej grupy będzie przedstawienie jednego z tematów. Oto propozycje:

1. Historia mojej małej ojczyzny.

2. Piękna nasza Polska cała...

3. Kultura i nauka w mojej miejscowości.

4. Na sportowo!

5. Aby zdrowo żyć w... (tu nazwa twojej miejscowości) .

6. Droga, którą idę ...

7. Inwestycje, których nie widać ….

8. Nasza duma!

Możecie także przestawić funkcjonowanie:

- Policji, straży pożarnej, zabezpieczeń przeciwpowodziowych itp. w waszej miejscowości.

- Najważniejszych urzędów, zakładów, fabryk, firm, sklepów itp.

A może warto, aby w waszej małej ojczyźnie powstało coś, co byłoby spełnieniem marzeń i oczekiwań mieszkańców... Zaprojektujcie w kolejnym punkcie folderu budowę nowoczesnego kina, hali sportowej, ścieżki dydaktycznej, kortów tenisowych lub zwyczajnie naprawienie czegoś, poprawienie estetyki, posadzenie drzew itp.

Jeśli w waszej małej ojczyźnie są jakieś problemy, spory lub kontrowersje wokół spraw lokalnych, to także przedstawcie w folderze. Ten punkt projektu może mieć np. tytuł: „Spory wokół...” lub „Zgoda buduje...”.

Po zebraniu informacji napiszcie wstęp do folderu, wymieńcie w nim wszystkie zalety waszej gminy. Pochwalcie się! Zaproście do odwiedzenia waszej małej ojczyzny!

Historia mojej małej ojczyzny

Na pewno w szkolnej lub publicznej bibliotece znajdziecie książki opowiadającej o historii waszej gminy, warto też poszukać informacji w Internecie. A może w waszej okolicy jest muzeum regionalne? Porozmawiajcie z rodzicami, dziadkami i z sąsiadami na ten temat. Zróbcie zdjęcie najstarszej budowli znajdującej się w waszej okolicy. Oczywiście jedne miejsca są przesiąknięte historią, a inne pozostawały jakby na jej uboczu, jednak w każdym rejonie można znaleźć coś ciekawego. W każdej miejscowości było jakieś wydarzenie historyczne. A może warto poszukać także wśród miejscowych legend...

Slajd 1 z 4

Kościół "na wyspie" w Zwierzyńcu

Scots, licencja: CC BY-SA 3.0

Piękna nasza Polska cała…

Slajd 1 z 2

Zamek w Niedzicy

Łukasz Śmigasiewicz, licencja: CC BY-SA 3.0

Może nie wszędzie jest tak ładnie, jak w okolicach zamków w Czorsztynie i Nidzicy, ale na pewno znajdziecie miejsca warte polecenia, które są w pobliżu własnego domu...

Zróbcie zdjęcia i opiszcie krótko najpiękniejsze tereny w waszej miejscowości, zamieśćcie je w folderze. Możecie także zebrać je w multimedialnym dzienniku.

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Masz prawo wiedzieć

Podstawowe informacje o swojej gminie znajdziesz w internetowym Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) oraz na stronach urzędów gmin lub dzielnic. W BIP, w dziale „jednostki organizacyjne”, znajdziesz wykaz gminnych szkół, bibliotek, domów kultury i innych instytucji.

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

Kultura i nauka w mojej miejscowości

Slajd 1 z 3

Miejska Biblioteka Publiczna „Stacja Kultura”, w zrewitalizowanym dworcu PKP, Rumia

Jan Sikora, licencja: CC BY 3.0

Prowadzenie szkół, przedszkoli i bibliotek to obowiązek gminy.

Pokażcie w swoim folderze, jak wyglądają budynki szkół, przedszkoli, bibliotek w waszym regionie. Sprawdźcie, czy są one zadbane, czy wymagają remontów i czy są dostępne dla osób niepełnosprawnych. Jakie jest ich wyposażenie? Czy biblioteka publiczna kupuje nowości wydawnicze? Czy jest w niej miejsce, aby poczytać prasę? Czy jest dobry dostęp do Internetu? W gminach mogą także działać ośrodki kultury. Czy w waszej okolicy jest dom kultury, czy dobrze funkcjonuje, czy są organizowane w nim ciekawe zajęcia i imprezy kulturalne?

Gimnazjum oraz Aquapark „Fala” w Stanisławowie Pierwszym w gminie Nieporęt

Urząd Gminy Nieporęt, licencja: CC BY 3.0

Na sportowo!

Czy w waszej gminie są sale gimnastyczne i boiska, czy jest basen?

A może wybudowano ścieżki rowerowe lub siłownie na świeżym powietrzu?

Jak wyglądają lekcje wychowania fizycznego w szkołach?

Czy mieszkańcy lubią korzystać z obiektów sportowych na terenie gminy?

Co należałoby zmienić, unowocześnić, dobudować?

Czy prowadzone są zajęcia poprawiające zdrowie i kondycję? Jakie imprezy sportowe i rekreacyjne organizują włodarze gminy?

Gimnazjum i Aquapark „Fala” w Stanisławowie Pierwszym w gminie Nieporęt

Urząd Gminy Nieporęt, licencja: CC BY 3.0

Aby zdrowo żyć w Gierałtowicach...

Sprawdźcie, czy ośrodek zdrowia w waszej gminie jest nowoczesny. Ilu lekarzy w nim pracuje, czy zatrudnieni są specjaliści z różnych dziedzin medycyny? Czy w twojej miejscowości są apteki? Jakie są możliwości leczenia i rehabilitacji pacjentów?

Slajd 1 z 2

Modernistyczny ośrodek zdrowia w Gierałtowicach

Makar, licencja: CC BY-SA 3.0

Droga, którą idę ...

Infrastruktura drogowa to jedna z ważniejszych potrzeb mieszkańców. Czy waszym zdaniem jest ona w dobrym stanie? Czy piesi mają chodniki wzdłuż dróg? Czy drogi, przejścia dla pieszych, ścieżki rowerowe są dobrze oznakowane? Czy zbudowano odpowiednie parkingi przed urzędami, ośrodkami zdrowia, szkołami i przedszkolami? Sprawdź na stronie gminy, ile dróg i chodników zostało utworzonych lub wyremontowanych w ciągu ostatnich pięciu lat. Czy istnieją ścieżki rowerowe? Czy władze gminy dbają o bezpieczeństwo swoich mieszkańców?

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

Inwestycje, których nie widać …

Czy zastanawialiście się kiedyś, jak wygląda wasza miejscowość pod ziemią?

Ile rur dochodzi do waszego bloku czy domu. Na komfort życia mieszkańców wpływa także to, czego nie widać: wodociągi, czyli układ rur, przewodów i urządzeń, służący do dostarczania wody (w miastach także wody ciepłej). Najlepiej, gdy pochodzi ona z czystego, dobrego ujęcia. Ale potrzebne są też instalacje odprowadzające nieczystości, doprowadzające gaz, Internet, telefon. Zbudowanie sprawnej infrastruktury, współfinansowanej przez mieszkańców oraz dofinansowywanej przez Unię Europejską, to także zadanie gminy.

W 2005 r. Komisja Europejska zatwierdziła do realizacji projekt „Gospodarka wodno-ściekowa w Żyrardowie i Jaktorowie”. Beneficjentem projektu były wspólnie Żyrardów oraz gmina Jaktorów. Łączna wartości projektu opiewała na kwotę 23,3 mln euro.

Budowa kanalizacji w gminie Jaktorów

Mapa Dotacji UE, licencja: CC BY 3.0

Nasza duma!

Warto pokazać nie tylko architekturę, zabytki czy piękno przyrody, lecz również ciekawe inicjatywy, które przyciągają ludzi. Może w waszej okolicy działa amatorski teatr, zespół taneczny lub orkiestra?

W miejscowości Kaski, w gminie Baranów, istnieje od kilkudziesięciu lat Młodzieżowa Orkiestra Dęta przy Ochotniczej Straży Pożarnej. Zespół zdobył wiele nagród, ma ciekawy repertuar, współpracuje z warszawskimi artystami. Dzięki tej działalności młodzież zdobywa wykształcenie muzyczne. Orkiestra jest dumą mieszkańców tej gminy. W 2014 r. na Ogólnopolskim Festiwalu Orkiestr Dętych muzycy zdobyli drugie miejsce, fragmenty nagrodzonego koncertu można obejrzeć na YouTubeOtwiera się w nowym oknie.

Slajd 1 z 2

Młodzieżowa Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Kaskach

Krystyna Krzemińska, licencja: CC BY-SA 3.0

Zgoda buduje...

W wielu miejscach w Polsce istnieją lokalne problemy wywołujące spory i kontrowersje. Mieszkańcy, którzy chcą aktywnie uczestniczyć w życiu swojej małej ojczyzny, zawiązują komitety obywatelskie, organizują poparcie lub wyrażają sprzeciw wobec decyzji władz.

Przykładem takich działań jest protest dużej części mieszkańców gminy Jaktorów w woj. mazowieckim, oburzonych planem wybudowania linii elektroenergetycznej o mocy 400 kV na terenach czystych ekologicznie, przeznaczonych pod zabudowę jednorodzinną. Protestujący utworzyli stowarzyszenia z innymi gminami, przez które ma przebiegać linia wysokiego napięcia, zorganizowali spotkania z radnymi i urzędnikami gminy, opracowali ulotki informujące o zagrożeniach związanych z tą inwestycją, zorganizowali akcje sprzeciwu.

Plakat, którego autorem jest Adam Lis został przygotowany w ramach akcji protestacyjnej. Wykorzystano w nim obraz Józefa Chełmońskiego, kiedyś mieszkańca tej okolicy. Sielski krajobraz psują słupy elektryczne.

Adam Lis, licencja: CC BY-SA 3.0

Dużym sukcesem protestujących było przedstawienie skargi w czasie obrad Sejmiku Mazowieckiego. Samorząd województwa mazowieckiego podjął decyzję o zmianach Wojewódzkiego Planu Zagospodarowania Przestrzennego, zdecydował o przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami gmin, przez które ma przebiegać linia wysokiego napięcia. Spór nie został jeszcze rozstrzygnięty, ale jest duża szansa, że zwyciężą racje mieszkańców, którzy bronią swojej małej ojczyzny przed degradacją środowiska.

Pozostaje pytanie, którędy powinna przebiegać linia energetyczna? Zapotrzebowanie na prąd stale rośnie, a tego typu inwestycje zawsze budzą sprzeciw mieszkańców.

Marzy mi się….

Znacie już mocne strony swojej gminy.

Analizowaliście także problemy, które rodzą spory. Czy macie marzenia i oczekiwania związane z miejscem, w którym mieszkacie? Zastanówcie się i podyskutujcie o tym, czego jeszcze brakuje w waszej miejscowości, aby żyło się w niej naprawdę komfortowo? Zaplanujcie, co można zmienić, ulepszyć i przeobrazić. Czy można to zrobić niemal natychmiast, czy działanie to wymaga potężnych funduszy i inwestycji? Przedstawcie w folderze wasze marzenia i pomysły. Folder gminy gotowy? Jeśli macie plany, aby zmienić katalog zagadnień umieszczony na początku lekcji, to oczywiście można to zrobić. Możecie dodać własne rozdziały, zmienić kolejność przedstawianych problemów, podkreślić specyfikę i odrębność swojej małej ojczyzny.

Każda grupa powinna opracować zagadnienie, które stanie się częścią całego folderu. Możecie zachować pracę w formie prezentacji internetowej lub wydrukować ją. Warto zaprezentować to dzieło innym uczniom i rodzicom.

Projekt II

Dowiedzcie się, kiedy zaplanowano najbliższą sesję rady gminy. Skontaktujcie się z przewodniczącym Rady Gminy i zapowiedzcie swoje przyjście. Wytypujcie osobę, która będzie referentem. Posługując się folderem, przestawcie krótko osiągnięcia gminy, które się wam szczególnie podobają, a następnie przedstawcie pomysły na poprawę warunków życia w gminie. Przekonujcie radnych do waszych projektów. Powodzenia!

Obywatel Polski, obywatel Unii Europejskiej

Flaga Rzeczypospolitej Polskiej

domena publiczna

Być obywatelem

Dyskusja

Ćwiczenie 1

Spróbujcie w toku dyskusji odpowiedzieć na pytania:

- Jakie znaczenie ma dla was polskie obywatelstwo?

- Jakie daje szanse?

- Do czego zobowiązuje?

- Czy jest powodem do dumy?

Repatriacja, czyli powrót do ojczyzny

Materiał filmowy z TVP - Wiesław Osuchowski - konsul generalny RP we Lwowie Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Materiał filmowy z TVP - Wiesław Osuchowski - konsul generalny RP we Lwowie Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Wielu Polaków po zmianie granic w 1945 roku (koniec II wojny światowej) znalazło się poza granicami kraju. Kilkaset tysięcy naszych rodaków zostało wywiezionych w czasie wojny i w okresie represji stalinowskich w głąb Związku Radzieckiego. Żyli z dala od Ojczyzny, ale zachowali język, tradycje, obyczaje. Nam polskie obywatelstwo wydaje się czymś oczywistym, mamy je przecież od urodzenia, ale wielu rodaków mogło tylko o nim marzyć. Dziś do wolnej Polski wracają potomkowie zesłańców.

Prawo do obywatelstwa

Czy zastanawialiście się kiedyś, co to znaczy być obywatelem jakiegoś kraju?

Czy wszyscy ludzie mieszkający w naszym kraju są obywatelami Polski?

Do czego jest nam potrzebne obywatelstwo?

W Polsce obowiązuje prawo krwi, które polega na tym, że obywatelstwo „dziedziczymy” po rodzicach niezależnie od tego, gdzie się urodziliśmy. Nawet jeśli urodzimy się na innym kontynencie i tak pozostaniemy obywatelami Polski. Tak stanowi Konstytucja RP. W niektórych krajach, np. w USA, obowiązuje prawo ziemi. Oznacza to, że dziecko urodzone na terenie takiego państwa (także na pokładzie statku lub samolotu należącego do tego kraju) otrzymuje obywatelstwo i bez znaczenia jest fakt, że rodzice mają inne obywatelstwo.

W Polsce czasami też stosowane jest prawo ziemi. Tak dzieje się w przypadku dzieci, których rodzice są nieznani albo nie mają obywatelstwa żadnego kraju.

Polak nie może zostać pozbawiony obywatelstwa swojego kraju, gwarantuje to Konstytucja RP.

Konstytucja RP

Rozdz. II

Art. 34.

1. Obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców będących obywatelami polskimi. Inne przypadki nabycia obywatelstwa polskiego określa ustawa.

Gdy tata jest Polakiem, a mama cudzoziemką...

Co się dzieje, kiedy jedno z rodziców jest Polakiem, a drugie obcokrajowcem?

Niezależnie od tego, czy dziecko urodziło się w Polsce, czy za granicą, dziecko ma prawo do naszego obywatelstwa, jeśli jedno z rodziców jest obywatelem Polski. Decyzja należy do rodziców. Mogą wybrać jedno lub postanowić, że dziecko będzie miało dwa obywatelstwa: np. po matce obywatelstwo polskie, po ojcu – francuskie, chyba że prawo drugiego kraju tego zabrania.

Posiadanie drugiego obywatelstwa nie zwalnia z żadnych obowiązków wobec Polski ani nie ogranicza praw polskiego obywatela.

Ciekawostka

Greckie pojęcie „obywatel” (polites) wywodzi się od słowa polis, co znaczy miasto-państwo. Od tego słowa pochodzi także wyraz „polityka”. Starożytne miasto-państwo ateńskie utożsamiane jest z początkami demokracji. U Ateńczyków obywatel to człowiek wolny, urodzony w polis z rodziców Ateńczyków. Kobiety, cudzoziemcy oraz niewolnicy nie byli pełnoprawnymi obywatelami, nie mogli brać udziału w Zgromadzeniu Ludowym, na którym podejmowano ważne dla polis decyzje. Obywatel Aten musiał uczestniczyć w życiu swojego państwa, służyć mu, być mądrym i odważnym. Wzorowym obywatelem Aten był Perykles – wybitny polityk żyjący w V wieku p.n.e.

Obywatelstwo dla przybysza

Film - Roger Guerreiro i Chin Xu Jie Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film - Roger Guerreiro i Chin Xu Jie Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Cudzoziemiec może wystąpić o polskie obywatelstwo, jeżeli nie zagraża bezpieczeństwu kraju, od lat mieszka w Polsce i ma stałe źródło dochodów.

Obcokrajowcy, którzy chcą otrzymać obywatelstwo naszego kraju, muszą zdać egzamin państwowy ze znajomości języka. O polskie obywatelstwo może ubiegać się też osoba, która od trzech lat jest w związku małżeńskim z Polką lub Polakiem. Przyznanie obywatelstwa to zwykle proces długotrwały, ale znane są przypadki, gdy procedury skrócono do minimum. Zwykle wówczas, gdy chodzi o pozyskanie sportowców do reprezentacji narodowych.

Prezydent RP ma możliwość nadania cudzoziemcowi obywatelstwa polskiego. Prezydent nie jest ograniczony w swoich konstytucyjnych kompetencjach żadnymi warunkami i może nadać obywatelstwo polskie osobom, które nie spełniają wszystkich warunków zapisanych w polskim prawie.

W ostatnich latach obywatelstwo polskie otrzymali m.in.:

Norman Davies – wybitny historyk brytyjski, który wiele badań i dzieł poświęcił historii Polski, Charity Szczechowiak – koszykarka z Nigerii – oraz Emil Sajfudinow – rosyjski żużlowiec pochodzenia tatarskiego.

Dyskusja

Ćwiczenie 2

Podzielcie klasę na dwie grupy.

Grupa I

Wskażcie argumenty na obronę tezy, że państwo powinno ułatwiać nabycie obywatelstwa przez osoby cenne dla rozwoju polskiego sportu, sztuki, gospodarki lub nauki.

Grupa II

Poszukajcie argumentów na obronę tezy, że obywatelstwo powinno być przyznawane wyłącznie osobom czującym silny związek z państwem polskim (niektórzy obcokrajowcy ubiegają się o obywatelstwo polskie tylko po to, aby zamieszkać, pracować i swobodnie podróżować po Unii Europejskiej).

Prawa obywateli

Godło Rzeczypospolitej Polskiej

domena publiczna

W konstytucji zapisano katalog wolności i praw obywatelskich, m.in.:

- prawo do życia

- prawo do równości

- prawo do nietykalności osobistej

- prawo do rzetelnej procedury sądowej

- prawo do ochrony prywatności

- wolność sumienia i religii

- wolność wyrażania swoich poglądów

- prawo do własności

- prawa pracownicze

- prawa socjalne (emerytura, renta, zasiłek dla bezrobotnych itp.)

- prawo do ochrony zdrowia

- prawo do nauki

- prawo do wolności twórczej i korzystania z dóbr kultury

- prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska

Ciekawostka

A jeśli obywatel uważa, że jego konstytucyjne prawa są łamane?

Obywatel ma zawsze prawo do rzetelnej procedury sądowej, może też skierować sprawę do Rzecznika Praw ObywatelskichOtwiera się w nowym oknie. Rzecznik bada, czy na skutek działania lub bezczynności organów, organizacji lub instytucji, nie nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP

Rozdz. II

Art. 80.

Każdy ma prawo wystąpienia, na zasadach określonych w ustawie, do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej.

Kłopoty za granicą

David Evers, licencja: CC BY 2.0

Rama, licencja: CC BY-SA 2.0[online], dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Civil_unrest_Lausanne_mp3h8561.jpg [dostęp 16.11.2015 r.]

Państwo powinno zapewnić opiekę polskiemu obywatelowi za granicą.

Jeśli Polak znajdzie się np. w strefie wojny, trzęsienia ziemi, w stanie zagrożenia zamachem terrorystycznym, może oczekiwać ewakuacji. Jeśli zgubi paszport, ciężko zachoruje, powinien zwrócić się o pomoc do polskiego konsulatu lub ambasady. W szczególnie dramatycznych okolicznościach Ministerstwo Spraw Zagranicznych kieruje akcjami mającymi na celu uwolnienie polskich obywateli. W roku 1998 Zenon Kuchciak jako specjalny wysłannik MSZ doprowadził do odnalezienia i zwolnienia pięciu polskich obywateli porwanych w Czeczenii. Zyskał wtedy przydomek „polskiego Jamesa Bonda”.

Konstytucja RP

Rozdz. II

Art. 36.

Podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej.

Zapamiętaj!

Wyjeżdżając za granicę, sprawdź na stronie internetowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych, czy kraj docelowy jest bezpieczny, jakich szczepień wymaga, spisz adres i telefon polskiego konsulatu lub ambasady.

https://polakzagranica.msz.gov.pl/Otwiera się w nowym oknie

Jeśli w jakimś miejscu nie ma polskiego konsulatu, możemy prosić o pomoc placówkę jakiegokolwiek kraju Unii Europejskiej – jesteśmy także obywatelami UE.

Obowiązki obywatela

W Konstytucji RP zapisano znacznie więcej praw niż obowiązków obywatelskich.

Każdy obywatel Polski ma być wierny ojczyźnie i troszczyć się o wspólne dobro. W życiu codziennym jest zobowiązany do przestrzegania prawa, płacenia podatków i dbania o środowisko naturalne. Obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny.

Jednym z obowiązków obywatela jest obrona ojczyzny

Piotr Drabik, licencja: CC BY 2.0

Obowiązki obywatela:

Konstytucja RP

Rozdz. II

Art. 82.

Obowiązkiem obywatela polskiego jest wierność Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne.

Art. 83.

Każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 84.

Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Art. 85.

Obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny. (…)

Art. 86.

Każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa.

Ćwiczenie 3

Napisz kilka zdań o tym, jak rozumiesz artykuł 82 Konstytucji RP: „Obowiązkiem obywatela polskiego jest wierność Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne”.

Uzupełnij

Obywatelstwo Unii Europejskiej

Flaga Unii Europejskiej

Flaga Unii Europejskiej, domena publiczna

Obywatelami Unii Europejskiej są wszyscy obywatele państw członkowskich.

Obywatelstwo ma charakter dodatkowy i nie zastępuje obywatelstwa krajowego.

UE określa wyłącznie prawa swych obywateli i nie nakłada żadnych obowiązków.

Podstawowe prawa obywateli UE:

- prawo do swobodnego podróżowania (swobodny przepływ osób)

- prawo do zamieszkania

- prawo do pracy i przedsiębiorczości

- prawo do podejmowania nauki

- czynne i bierne prawo wyborcze do samorządu i do Parlamentu Europejskiego w kraju zamieszkania

Zapamiętaj!

Więź prawna łącząca jednostkę z jego państwem, nazywana obywatelstwem, powstaje na wiele sposobów. Z istnienia tej więzi wynikają wzajemne prawa i obowiązki. Współcześnie systemy prawne niektórych państw dopuszczają posiadanie więcej niż jednego obywatelstwa. Polska należy do grupy państw, w których obywatelstwo nabywa się przez urodzenie, wystarczy, że jedno z rodziców jest Polakiem (prawo krwi). Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa, chyba że sam się go zrzeknie. Po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej obywatele polscy automatycznie uzyskali obywatelstwo Unii Europejskiej.

Ćwiczenie 4

Na świecie żyją też bezpaństwowcy czyli apatrydzi - osoby beż żadnego obywatelstwa. To duży problem prawny także w Unii Europejskiej, między innymi na Łotwie i w Estonii. Apatrydzi korzystają z opieki państwa, ale nie mają pełni praw w swoim kraju. Czy wiesz dlaczego to wielki problem w tej części Europy?

Sprawdź wiedzę

Ćwiczenie 5

Obywatelem zostajemy...

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- w wieku 18 lat

- w momencie urodzenia.

- w wieku 21 lat.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

W Polsce obowiązuje „prawo krwi”. Oznacza ono, że...

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- dzieci otrzymują obywatelstwo po rodzicu.

- dzieci otrzymują obywatelstwo kraju, w którym się urodziły.

- dzieci dziedziczą po rodzicach grupę krwi.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 7

Czy można być Polakiem i mieć inne obywatelstwo?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Nie, to absolutnie zabronione.

- Tak, można.

- Tak, ale można mieć najwyżej dwa obywatelstwa.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 8

Kiedy w Polsce stosuje się prawo ziemi?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Gdy cudzoziemiec przebywa na polskiej ziemi od 10 lat.

- Gdy ubiegająca się o obywatelstwo osoba zakupiła w Polsce ponad 100 ha ziemi.

- W przypadku dzieci, których rodzice są nieznani, albo nie mają obywatelstwa żadnego kraju.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 9

Kto może odebrać polskie obywatelstwo?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- tylko samemu można się go zrzec

- Sejm RP

- Prezydent RP

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 10

Obywatelstwo Unii Europejskiej...

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- ma charakter dodatkowy i nie zastępuje polskiego obywatelstwa.

- jest ponad obywatelstwem Polski.

- jest na równi z obywatelstwem Polski.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Galeria wielkich Polaków

Marszałek Józef Piłsudski

LOC, domena publiczna

Postać Marszałka Józefa Piłsudskiego do dziś wzbudza silne emocje. Nikt nie ma jednak wątpliwości, że był wybitnym obywatelem. Legenda Marszałka wywierała ogromny wpływ na całe pokolenia Polaków. Józef Piłsudski przyczynił się do odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku, dowodził wojskiem w czasie zwycięskiej wojny z bolszewikami, dążył do umocnienia Rzeczpospolitej, był jednym z najwybitniejszych polityków XX stulecia.

Projekt I

Dokończ film o Józefie Piłsudskim

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Piłsudski, film dokumentalny Źródło: Patria-Film, Falanga, licencja: CC BY 3.0.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Patria-Film, Falanga, licencja: CC BY 3.0

Piłsudski, film dokumentalny Źródło: Patria-Film, Falanga, licencja: CC BY 3.0.

Obejrzyj początek filmu. Dokończ montaż, wykorzystując materiały dodatkowe: zdjęcia, komentarz, dźwięki. Możesz użyć dowolnego programu do edycji wideo. Gotowy film zaprezentuj klasie.

Józef Piłsudski

Urodził się w 1867 roku na Wileńszczyźnie. Pochodził z rodziny ziemiańskiej, w której pielęgnowano polskie tradycje patriotyczne. Jego ojciec brał udział w powstaniu styczniowym. Gdy miał 20 lat, został zesłany na Syberię w związku z podejrzeniem o udział w spisku na życie cara Rosji. Po odbyciu kary rozpoczął działalność w Polskiej Partii Socjalistycznej. Założył nielegalne pismo „Robotnik”. Kierował akcjami zbrojnymi przeciwko zaborcy rosyjskiemu, a potem zorganizował oddziały strzelców, które przygotowywały się do walki zbrojnej o niepodległość ojczyzny. Na początku Wielkiej Wojny (1914 r.) utworzył w Galicji Legiony Polskie. Stanął na czele I Brygady Legionów.

Marszałek Józef Piłsudski na Kasztance

Wojciech Kossak, 1928, domena publiczna

Józef Piłsudski został aresztowany w 1917 roku przez Niemców i osadzony w twierdzy w Magdeburgu. Pod koniec wojny przybył do Warszawy i objął urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa, który sprawował do czasu wyborów prezydenckich w 1922 roku. W latach 1919 - 1921 toczył na Wschodzie walki z bolszewikami zakończone pokojem w Rydze. Właśnie w trakcie owej kampanii w marcu 1920 armia ofiarowała Piłsudskiemu buławę Pierwszego Marszałka Polski. Dowodził wojskiem polskim w czasie słynnej ofensywy zwanej później „cudem nad Wisłą”.

W roku 1923 Marszałek wycofał się z czynnego życia politycznego i osiadł w Sulejówku pod Warszawą. Jednak sytuacja w kraju zmusiła go do powrotu na arenę polityczną. Zażądał dymisji rządu ówczesnego premiera - Wincentego Witosa. Kiedy jego apele nie odniosły skutku, 12 maja 1926 roku na czele wiernych sobie oddziałów wkroczył do Warszawy, doszło do walk z wojskami wiernymi rządowi. W historii wydarzenia te zyskały miano „zamachu majowego”. Zwycięstwo obozu Piłsudskiego oznaczało koniec rządów parlamentarnych w Polsce. Rozpoczął się okres zwany „sanacją” (od łacińskiego rzeczownika „sanatio” - uzdrawianie). Były to działania zmierzające do naprawy państwa. Piłsudski został ministrem spraw wojskowych, przewodniczącym Rady Wojennej i Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych. Sprawował również dwukrotnie urząd premiera (w latach 1926 - 1928 i 1930). Doprowadził do podpisania paktu o nieagresji ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich (1932) i deklaracji polsko-niemieckiej o niestosowaniu przemocy (1934). Ostatnim dokumentem podpisanym przez Marszałka była konstytucja kwietniowa (1935).

Józef Piłsudski z Kasztanką

domena publiczna

Józef Piłsudski zmarł 12 maja 1935 roku. Jego pogrzeb stał się wielką manifestacją narodową. Został pochowany w krypcie św. Leonarda na Wawelu, serce zaś zgodnie z testamentem spoczęło w grobie jego matki na wileńskim cmentarzu na Rossie.

Dobry obywatel – kto to taki?

Podyskutujcie

Ćwiczenie 1

Co to znaczy być dobrym obywatelem? Czy wystarczy uczyć się, pracować, płacić podatki i nie łamać prawa? Czy trzeba wykazać się czymś więcej? Czy osoba niepełnoletnia może być dobrym obywatelem i działać na rzecz wspólnego dobra? Ułóż listę przymiotów, które powinny charakteryzować dobrego obywatela. Czy wszystkie cechy wymienione poniżej powinny cechować dobrego obywatela? Odpowiedź uzasadnij.

- uczciwość

- odwaga

- płacenie podatków

- znajomość historii

- waleczność na placu boju

- stałe zamieszkiwanie w Polsce

- posiadanie domu lub mieszkania w kraju

- odpowiedzialność

- aktywność

- lojalność wobec państwa

- bezwzględne przestrzeganie prawa

- zdobywanie wykształcenia

- działalność charytatywna

- dobra znajomość języka polskiego

- pracowitość

- szacunek dla innych ludzi

Bohaterowie z małych ojczyzn

Projekt II

Na pewno w twojej okolicy mieszkali lub mieszkają ludzie, którzy nie są znani w całym kraju, ale uczynili wiele dla swojego regionu. Postaraj się o zdjęcia wybranej przez ciebie postaci. Zdobądź pamiątki, wynotuj osiągnięcia, nagraj wywiady itp. Przygotuj prezentację o wybitnym Polaku ze swojego regionu.

Bronisław Tokaj

Był wybitnym pedagogiem, założycielem szkoły w Nieporęcie, w czasie wojny żołnierzem AK.

Nieporęckie Stowarzyszenie Historyczne, Hanna Kochel - Ofiarodawca, licencja: CC BY-NC 3.0

Bitwa pod Jaktorowem

Była jedną z największych bitew partyzanckich w czasie II wojny światowej. Żołnierze AK przebijali się do lasów świętokrzyskich, wycofując się z otoczonego przez Niemców Kampinosu. Stali się bohaterami dla okolicznych mieszkańców.

Żołnierze Armii Krajowej Grupy „Kampinos” dowodzeni przez majora Alfonsa Kotowskiego ps. „Okoń” oraz przez cichociemnego – porucznika Adolfa Pilcha ps. „Dolina”

Lech Gąszewski, domena publiczna

Halina Sosnowska ps. „Halina”

Halina Sosnowska w 1966

Sloggi, licencja: CC BY-SA 3.0

Była żołnierzem AK i WIN, działała w Warszawie i na terenie Milanówka. Została aresztowana przez funkcjonariuszy MBP w 1946 r. W śledztwie zachowała godną postawę. Skazana na dożywocie, w 1956 roku wyszła na wolność. Otrzymała Złoty Krzyż Zasługi.

Kogo cenimy?

Projekt III

Skoro już wiesz, kogo uważasz za wybitnego obywatela, zastanów się kto powinien znależć się w Galerii Wielkich Polaków XX i XXI wieku. Spróbuj stworzyć listę wybitnych obywateli.

1. Najpierw przygotuj taką listę w domu. Mogą znaleźć się na niej wybitni Polacy, którzy nie są znani w całej Polsce, ale zasłużyli się bardzo dla regionu lub okolicy, w której mieszkasz.

2. Następnie przedstaw swoją listę koleżance lub koledze. Ustalcie wspólną listę.

3. Połączcie wysiłki z inną parą uczniów, tak abyście mogli w czwórkę przedstawić po negocjacjach jedną listę.

4. Czwórki połączcie w grupy ośmioosobowe i w toku dyskusji wyłońcie swoją galerię.

5. Grupy ośmioosobowe łączą się i już w składzie szesnastu osób ustalcie, kto zasługuje na zasiadanie w waszej galerii.

6. Cała klasa przedstawia dziesięcioosobową Galerię Wielkich Polaków XX i XXI wieku.

Galeria Wielkich Polaków

Oto wybitni Polacy XX i XXI wieku, którzy mogą znaleźć się na waszej liście. Oczywiście możecie do niej dopisać inne nazwiska, albo skreślić zapisane. Fakt, że będziecie wskazywać różnych kandydatów jest zupełnie naturalny. Dla jednych najważniejsza jest postawa patriotyczna, dla innych osiągnięcia artystyczne, naukowe lub sportowe. Przed wami trudne zadanie. Powodzenia!

- Jan Paweł II

- Lech Wałęsa

- Tadeusz Mazowiecki

- Adam Małysz

- Ignacy Jan Paderewski

- kard. Stefan Wyszyński

- Witold Pilecki

- Maria Skłodowska-Curie

- ks. Jerzy Popiełuszko

- Józef Piłsudski

- Andrzej Wajda

- Zbigniew Religa

- Janina Ochojska

- Jerzy Owsiak

- Danuta Siedzikówna, ps. „Inka”

- Kazimierz Kamieński ps. „Gryf”, „Huzar”

- Władysław Grabski

- Lech Kaczyński

- Władysław Sikorski

- Jacek Kuroń

- Wisława Szymborska

- Irena Sendlerowa

- Zbigniew Herbert

- Czesław Miłosz

- Stefan Banach

Galeria Wielkich Polaków

Polecenie 1

- Obejrzyj krótkie filmy o wybitnych Polakach.

- Zmontuj własny film.

Film - Jan Paweł II Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film - Jan Paweł II Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film - Zbigniew Religa Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film - Zbigniew Religa Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film - Wisława Szymborska Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film - Wisława Szymborska Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film - Jerzy Popiełuszko Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film - Jerzy Popiełuszko Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film - Zbigniew Herbert Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film - Zbigniew Herbert Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film - Czesław Miłosz Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film - Czesław Miłosz Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film - Irena Sendler Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film - Irena Sendler Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Quiz

Ćwiczenie 2

Połącz fotografie z nazwiskami.

Maria Skłodowska-Curie

ks. Jerzy Popiełuszko

Ignacy Jan Paderewski

Irena Sendlerowa

Danuta Siedzikówna ps. Inka

Władysław Grabski

Kekator - autor fotografii Danuty Siedzikówny, Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0

Ćwiczenie 3

Obowiązkiem obywatela Rzeczypospolitej Polskiej nie jest...

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- głosowanie w wyborach parlamentarnych.

- płacenie podatków.

- przestrzeganie prawa.

- obrona ojczyzny.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 4

Fragmenty not biograficznych przyporządkuj do odpowiednich osób.

Maria Skłodowska-Curie

sanitariuszka Armii Krajowej, ofiara komunistycznego terroruPołączony z: Maria Skłodowska-Curie

Danuta Siedzikówna, ps. „Inka”

polityk narodowej demokracji, ekonomista i historyk, minister skarbu oraz dwukrotny premier II RP, autor reformy walutowej, wprowadził złotówkęPołączony z: Danuta Siedzikówna, ps. „Inka”

Władysław Grabski

pianista, działacz niepodległościowy, polityk, premier rządu II RzeczypospolitejPołączony z: Władysław Grabski

Adam Małysz

dwukrotna laureatka Nagrody Nobla, odkryła rad i polonPołączony z: Adam Małysz

Ignacy Jan Paderewski

multimedalista olimpijski, najbardziej utytułowany zawodnik w historii indywidualnych konkursów mistrzostw świata w skokach narciarskichPołączony z: Ignacy Jan Paderewski

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Czy znasz wybitnych Polaków? Kim był Stefan Banach?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- biologiem

- matematykiem

- onkologiem

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

Która z wymienionych osób nie dostała Nagrody Nobla?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Henryk Sienkiewicz

- Czesław Miłosz

- Zbigniew Herbert

- Wisława Szymborska

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Katalog aktywności obywatelskich

Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej wspiera uchodźców somalijskich w obozie Dadaab w Kenii

U. Świerczyńska, 2011, licencja: CC BY-ND 2.0

Zmieniają świat na lepszy

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Projekt

Co możesz zrobić, jeśli coś ci się szczególnie nie podoba, gdy nie możesz się pogodzić z faktem, że twoje ulubione jeziorko tonie w śmieciach, dzieciom z sąsiedztwa nie ma kto pomóc w nauce, a szkolny płot straszy swoją brzydotą? Zwykle mamy do wyboru albo być sfrustrowanym i narzekać, że wszystko idzie nie tak jak powinno, albo zabrać się do pracy i zmieniać rzeczywistość. Nie zawsze wszystko się udaje, ale próbować warto!

Wolontariusze

Czy dostrzegasz jakieś problemy w twojej miejscowości lub otoczeniu? Może któryś z mieszkańców potrzebuje wsparcia i opieki? Aby pomagać, nie trzeba być pełnoletnim, nie trzeba być też bogatym. Potrzebna jest natomiast wrażliwość, chęć niesienia pomocy i czas.

Zróbcie coś dla innych, wybierzcie taki problem, który moglibyście rozwiązać jako wolontariusze. Podzielcie się pracą. Jeśli do realizacji projektu potrzebni są rodzicie, nie wahajcie się poprosić ich o wsparcie. Ale pamiętajcie, to wy jesteście wolontariuszami. Może moglibyście robić regularnie zakupy starszej, samotnej osobie lub pomagać innym w lekcjach?

Przygotujcie dokumentację ze swoich działań w postaci zdjęć, reportażu filmowego lub prezentacji. Będziecie mogli pokazać swoją pracę w czasie wizyty w urzędzie gminy lub dzielnicy.

Dobrym przykładem aktywności obywatelskiej jest inicjatywa warszawiaków, którzy sprzątali Jeziorko Czerniakowskie.

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Zamiast brać wolą dawać

Ludzie, którzy chcą zmieniać rzeczywistość, pomagać potrzebującym, angażują się w prace organizacji pozarządowych. Anna Dymna, aktorka, założyła fundację „Mimo wszystko”, która pomaga osobom niepełnosprawnym, m.in. promując ich twórczość artystyczną.

Film 3 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 3 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Jedni pomagają blisko, w swoim środowisku, inni jadą do Afryki….

Film 4 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 4 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Fundacje i stowarzyszenia

Ćwiczenie 1

Wybierz trzy fundacje, stowarzyszenia lub organizacje i opisz w kilku zdaniach, czym się one zajmują. Możesz skorzystać z zamieszczonej poniżej listy:

- Fundacja Ewy Błaszczyk Akogo

- Fundacja Dzieciom „Zdążyć z pomocą”

- Fundacja im. Brata Alberta

- Fundacja Marcina Gortata MG13

- Fundacja Marka Kamińskiego

- Fundacja Jaśka Meli Poza horyzonty

- Fundacja Serce Dziecka

- Fundacja Przyjaciół Wilna i Grodna

- Fundacja Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy

- Fundacja Dzieci Niczyje

- Fundacja Dzieło Nowego Tysiąclecia

- Stowarzyszenie „Monar”

- Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”

- Związek Harcerstwa Polskiego

- Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej

Zobacz wypowiedzi liderów organizacji społecznych:

Czym zajmuje się Polska Akcja Humanitarna? Źródło: Czym zajmuje się Polska Akcja Humanitarna?, Contentplus.pl sp. z o.o..

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Czym zajmuje się Polska Akcja Humanitarna?

Contentplus.pl sp. z o.o., Czym zajmuje się Polska Akcja Humanitarna?,

Czym zajmuje się Polska Akcja Humanitarna? Źródło: Czym zajmuje się Polska Akcja Humanitarna?, Contentplus.pl sp. z o.o..

Co to jest La Strada? Co to jest La Strada? Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Co to jest La Strada?

Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0

Co to jest La Strada? Co to jest La Strada? Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

Twoi rodzice lub opiekunowie mają możliwość przekazania 1% podatku jednej z organizacji pozarządowych. Gdyby decyzja należała do ciebie, która otrzymałaby twoje wsparcie? Sprawdź, czy jest na liście organizacji pożytku publicznego. Pamiętaj, że tylko im można zgodnie z prawem przekazywać 1% podatku. Uzasadnij krótko swój wybór.

Dyskusja

Czy uważasz, że pomoc organizowana przez fundacje lub stowarzyszenia jest bardziej wartościowa niż indywidualna pomoc znajomym, sąsiadom?

Wolontariat nie zna granic

Dzięki pracy jako wolontariusze możecie nie tylko pomagać, ale też poznawać nowych ludzi, zwiedzać inne kraje, a także zdobywać doświadczenie zawodowe. To bardzo ceniona przez pracodawców działalność. Pamiętajcie, wasza praca społeczna może być doceniona znacznie wcześniej – uczniowie, którzy pracowali jako wolontariusze, otrzymujądodatkowe punkty podczas rekrutacji do liceum!

Ćwiczenie 3

Przeczytaj zamieszczone informacje o różnych formach wolontariatu w organizacjach i programach międzynarodowych. Napisz kilka zdań na temat, jaki rodzaj pracy społecznej najbardziej by ci odpowiadał i dlaczego.

Uzupełnij

Workcamps

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

To wieloletni projekt koordynowany w Polsce przez Stowarzyszenie Promocji Wolontariatu oraz Centrum Międzynarodowej Wymiany Młodzieży i Wolontariatu FIYE Poland. Jego celem jest integrowanie ludzi z różnych krajów dzięki wspólnej pracy na rzecz lokalnej społeczności. Ostatnio kilkanaście osób z siedmiu krajów przyjechało do Wieliszewa, aby uprzątnąć śmieci z brzegów Zalewu Zegrzyńskiego oraz przeprowadzić akcję informacyjną o recyklingu i różnych formach kreatywnego przetwarzania śmieci.

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

W podobnych przedsięwzięciach na całym świecie może uczestniczyć polska młodzież. Wystarczy wejść na stronę www.workcamps.plOtwiera się w nowym oknie, wybrać kraj, do którego chcielibyście pojechać, znaleźć bliską waszym zainteresowaniom formę wolontariatu (można m.in. opiekować się dziećmi lub osobami niepełnosprawnymi, organizować różnego rodzaju imprezy, pomagać przy pracach archeologicznych) i zapisać się na wyjazd. W niektórych akcjach mogą uczestniczyć osoby już po ukończeniu 14 roku życia.

Wolontariat Europejski (EVS – European Voluntary Service)

To z kolei jedna z akcji programu Erasmus+ stworzonego i finansowanego przez Komisję Europejską. Zadaniem EVS jest rozwijanie w młodych ludziach poczucia solidarności, promowanie idei tolerancji dla różnorodności kulturowej, co w przyszłości ma ułatwić spójność społeczną w Unii Europejskiej. Środkiem do osiągnięcia tego celu jest wspólna praca wolontariuszy poza granicami własnego kraju. Młodzi ludzie pracują z dziećmi, z seniorami, ale też włączają się w różne projekty mające na celu ochronę dziedzictwa kulturowego lub walkę z rasizmem. Osoby w wieku od 18 do 30 roku życia mogą spędzić za granicą od 2 do 12 miesięcy, nieodpłatnie pomagając przy realizacji różnych projektów na rzecz społeczności lokalnej.

- Więcej informacji o programie Erasmus + znaleźć można na stronie www.erasmus.org.plOtwiera się w nowym oknie.

- Bazę projektów znaleźć można na stronie Unii EuropejskiejOtwiera się w nowym oknie.

WWF

To międzynarodowa fundacja, której misją jest powstrzymanie degradacji środowiska naturalnego Ziemi. Marzeniem pracowników WWF jest świat, w którym ludzie będą żyli w harmonii z przyrodą. W Polsce organizacja ta przyczyniła się między innymi do powstania Biebrzańskiego Parku Narodowego. Ciekawą akcją WWF jest możliwość wirtualnej adopcji zwierząt zagrożonych wyginięciem: wilków, morświnów, niedźwiedzi, fok, ale też tygrysów i słoni. Wirtualna adopcja zwiększa szanse tych gatunków na przeżycie. WWF alarmuje – co czwarty gatunek ssaków, co ósmy ptaków i aż co trzeci gatunek płazów może wkrótce zniknąć z powierzchni Ziemi. Zobacz więcej: www.wwf.plOtwiera się w nowym oknie.

Symbolem WWF stała się panda wielka

Jeff Kubina, domena publiczna

Amnesty International

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

To międzynarodowa organizacja pozarządowa, której celem jest zapobieganie naruszaniu praw człowieka. Amnesty z jednej strony organizuje pokojowe akcje obywatelskie, z drugiej – udziela pomocy finansowej i prawnej prześladowanym osobom. Organizacja otrzymała w 1977 roku Nagrodę Nobla „za wkład w umacnianie podstaw wolności, sprawiedliwości, a tym samym pokoju na całym świecie”. Amnesty International Polska organizuje Maraton Pisania Listów. Co roku wolontariusze piszą setki tysięcy listów w obronie osób, których prawa są łamane. Jest to największa w Polsce akcja angażująca tak dużą liczbę osób w obronę praw człowieka. Wydarzenie to, wymyślone przez polską sekcję Amnesty International, stało się inspiracją dla innych krajów i obecnie jest wydarzeniem międzynarodowym – czytamy na portalu A.I.

Grzegorz Żukowski, licencja: CC BY 3.0

Aktywni społecznie i politycznie

Demonstracja „Solidarności” w Warszawie, sierpień 1984

Thomas Hedden, domena publiczna

Związki zawodowe

Związki zawodowe to organizacje pozarządowe zawiązywane do reprezentowania i obrony pracowników w miejscach pracy. Zgodnie z zapisami w Konstytucji RP mogą one organizować protesty, demonstracje, a nawet strajki.

Największe zasługi w najnowszej historii Europy ma Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Był to pierwszy niezależny związek zawodowy w państwach komunistycznych. Powstał w 1980 roku i przekształcił się w wielomilionowy ruch społeczny.

KONSTYTUCJA RP

Rozdz.II Wolności i prawa polityczne

Art. 57.

Każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Ograniczenie tej wolności może określać ustawa.

Art. 58.

1. Każdemu zapewnia się wolność zrzeszania się.

2. Zakazane są zrzeszenia, których cel lub działalność są sprzeczne z Konstytucją lub ustawą. (…)

Art. 59.

1. Zapewnia się wolność zrzeszania się w związkach zawodowych, organizacjach społeczno-zawodowych rolników oraz w organizacjach pracodawców.

Ćwiczenie 1

Przeprowadź sondę wśród rodziny i znajomych na temat: „Czy związki zawodowe są dzisiaj potrzebne?”. Nagraj lub spisz najciekawsze wypowiedzi na ten temat.

Ćwiczenie 2

Znajdź świadka historii, który był organizatorem lub uczestnikiem strajku albo protestu. Przeprowadź z nim wywiad (możesz nagrać, sfilmować lub spisać wypowiedzi). Zapytaj o powody sprzeciwu, formę, sposób organizacji i rezultaty protestu.

Strajk w sierpniu 1980 w Stoczni Gdańskiej im. Lenina

Zygmunt Błażek, licencja: CC BY-SA 3.0

Historia NSZZ „Solidarność”

Film Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

W lipcu 1980 roku ogłoszono podwyżki cen mięsa i wędlin, które wywołały strajki w największych zakładach produkcyjnych w całej Polsce. 14 sierpnia strajk rozpoczęła Stocznia Gdańska, w której poza postulatami ekonomicznymi zażądano przywrócenia do pracy usuniętych za działalność związkową Anny Walentynowicz i Lecha Wałęsy. Powstały wówczas Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, na czele którego stanął Wałęsa, sformułował 21 postulatów dotyczących m.in. zgody na powołanie niezależnych od partii Wolnych Związków Zawodowych, zagwarantowania prawa do strajku, uwolnienia więźniów politycznych. Władze wycofywały podwyżki cen, ale nie chciały zgodzić się na postulaty polityczne. W związku z tym na całym Wybrzeżu rozpoczął się strajk generalny. Robotników wsparli intelektualiści, m.in. Tadeusz Mazowiecki, Bronisław Geremek, Andrzej Wielowieyski. Doradzali oni protestującym w kwestiach prawnych i ekonomicznych, ale wszystkie ważne decyzje podejmowali strajkujący robotnicy.

W końcu 31 sierpnia 1980 roku pod presją strajków w całym kraju, reprezentujący władze wicepremier Mieczysław Jagielski i Lech Wałęsa podpisali porozumienie kończące strajki na Wybrzeżu. Władze zgodziły się na realizację 21 postulatów, w tym m.in. zarejestrowanie ogólnopolskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”.

Dzisiaj rola związków zawodowych jest mniejsza, ale ciągle istotna. Największe dwie centrale związkowe, NSZZ „Solidarność” i OPZZ (Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych) oraz setki mniejszych organizacji często skutecznie bronią praw, miejsc pracy, a czasami przywilejów swoich członków.

Partie polityczne

Partie polityczne to organizacje społeczne, których głównym celem jest zdobycie władzy, bo tylko wówczas mogą realizować swój program, czyli zmieniać państwo i rzeczywistość według własnej koncepcji. Dlatego partii politycznych nie zaliczamy do organizacji pozarządowych. W Polsce partie, które w wyborach do Sejmu uzyskały trzy procent głosów (jeśli startowały samodzielnie, albo sześć gdy stratowały w kolacji), otrzymują subwencje i dotacje z budżetu państwa.

Ugrupowania polityczne w Sejmie VIII kadencji (od listopada 2015 roku)

PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ

Data założenia: 13 czerwca 2001 r.

Prezes: Jarosław Kaczyński

licencja: CC BY-SA 3.0

PLATFORMA OBYWATELSKA

Data założenia: 24 stycznia 2001 r.

Założona przez Donalda Tuska, Andrzeja Olechowskiego i Macieja Płażyńskiego, do 2014 roku prezesem PO był Donald Tusk, potem Ewa Kopacz.

licencja: CC BY-SA 3.0[online], dostępny w internecie: http://logos.wikia.com/ [dostęp 26.11.2015 r.]

Kukiz'15

Data założenia: 28 lipca 2015 r. Ugrupowanie Kukiz'15 nie jest partią polityczną, tylko komitetem wyborczym wyborców. Lider: Paweł Kukiz

domena publiczna

.Nowoczesna

Data założenia: 31 maja 2015 r. Przewodniczący: Ryszard Petru

domena publiczna

POLSKIE STRONNICTWO LUDOWE

Data założenia: 5 maja 1990 r.

Prezesi: Roman Bartoszcze, Waldemar Pawlak, Jarosław Kalinowski, Janusz Wojcechowski, Waldemar Pawlak, Janusz Piechociński

Polskie Stronnictwo Ludowe, licencja: CC BY-SA 3.0

Konstytucja RP:

Rozdz.1

Art.11

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych. Partie polityczne zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości polskich obywateli w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa.

2. Finansowanie partii politycznych jest jawne.

Nasze wybory

Ćwiczenie 3

Wypiszcie na tablicy ugrupowania, które dostały się do sejmu w 2015 roku. Następnie podzielcie klasę na pięć grup, wybierzcie ich liderów. Zadaniem każdej grupy będzie przedstawienie fragmentu programu danego ugrupowania np. dotyczącego rodziny (możecie wybrać inne zagadnienie). W trakcie prezentacji lider grupy będzie starał się przekonać klasę do prezentowanego przez siebie programu. Strategia, pomysł na prezentację będą zależały od waszej inwencji, natomiast przedstawiane programy powinny być autentyczne. Starajcie się nie obrażać się nawzajem, bądźcie stanowczy, ale podkreślajcie zalety oponenta: „to ciekawy argument, ale z drugiej strony...” „rozumiem twoje podejście, ale zwróć uwagę, że...”; „rozumiem wasze motywacje, ale nie zgadzam się z tym rozwiązaniem”.

DYSKUSJA

Czy wiecie już, na którą partię będziecie głosować (a może do której się zapiszecie) po uzyskaniu pełnoletności?

Jak wpływać na decyzje władz?

Ustrój demokratyczny stwarza możliwości wpływania na decyzje władz. Oto przykłady:

Fundusz sołecki

Od 2014 roku gminy mogą wydzielić część środków ze swojego budżetu, o ich przeznaczeniu decydują mieszkańcy, głosując w trakcie zebrania. Za te fundusze mogą na przykład zbudować plac zabaw dla dzieci, wiatę na przystanku autobusowym albo posadzić krzewy i kwiaty.

www.funduszesoleckie.euOtwiera się w nowym oknie

Budżet partycypacyjny

Od kilku lat w wielu miastach w Polsce ludzie mogą włączyć się w przygotowanie budżetu obywatelskiego, zwanego też partycypacyjnym. W budżetach miast wydzielana jest pewna kwota pieniędzy, o której przeznaczeniu decydują sami mieszkańcy.

www.wroclaw.pl/budzet-obywatelski-wroclaw/Otwiera się w nowym oknie

Inicjatywa obywatelska

W Polsce grupa obywateli może przedstawić Sejmowi projekt ustawy, pod warunkiem że podpisze się pod nim 100 tys. obywateli (nie można jedynie proponować projektu ustawy budżetowej i ustawy o zmianie konstytucji).

http://www.sejm.gov.plOtwiera się w nowym oknie

Europejska Inicjatywa Obywatelska

Od 1 kwietnia 2012 r. obywatele UE mogą zgłaszać Komisji Europejskiej swoje inicjatywy obywatelskie. Jeśli w ciągu 12 miesięcy zyskają one poparcie co najmniej miliona osób z siedmiu krajów UE, mogą zaowocować nowymi unijnymi decyzjami, strategiami lub przepisami.

Liczbę głosów poparcia muszą poświadczyć krajowe urzędy, a Komisja Europejska następnie analizuje inicjatywę i decyduje, co z nią zrobić dalej: sporządzić wniosek ustawodawczy, przeprowadzić dodatkowe badanie czy też nie podejmować żadnych działań.

Pierwszą EIO była propozycja „Right2Water - Woda jest prawem człowieka”, która ma na celu wdrożenie w UE przepisów zapewniających wszystkim obywatelom dostęp do wody i kanalizacji.

http://ec.europa.euOtwiera się w nowym oknie

Referendum

Obywatele mają możliwość w sposób bezpośredni wpływać na decyzje władz. Referendum może być lokalne (na przykład dotyczące budowy wysypiska śmieci bądź oczyszczalni ścieków) albo ogólnopolskie. Najwięcej osób wzięło udział w referendum dotyczącym przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, w czerwcu 2003 roku. Frekwencja wyniosła wówczas 58,85 proc.

W demokratycznych krajach obywatele mają wiele sposobów na wyrażanie swoich opinii. Mogą organizować manifestacje, strajki włoskie, pisać listy protestacyjne, zakładać blogi, skladać petycje.

Zapamiętaj

W społeczeństwach demokratycznych ludzie mogą dobrowolnie działać w różnych organizacjach: fundacjach, stowarzyszeniach, związkach zawodowych i partiach politycznych.

Partie polityczne to dobrowolne organizacje zrzeszające ludzi o podobnych poglądach na państwo, społeczeństwo, rolę religii, ekologię. Dążą one do zdobycia władzy, aby móc wdrażać swój program polityczny.

Zwykle partie dzielimy na lewicowe, prawicowe i centrowe. Nie jest to zbyt czytelny podział, ale jak do tej pory nie wymyślono innego.

Do partii lewicowych zaliczamy partie socjaldemokratyczne, socjalistyczne, komunistyczne. Partie lewicowe opowiadają się za rozbudowanymi programami socjalnymi, co oznacza wprowadzanie wysokich podatków i wypłacanie zasiłków potrzebującym. Lewica manifestuje swoje sympatie wobec mniejszości seksualnych i ludzi niewierzących.

Partie prawicowe to zwykle partie konserwatywne, które przykładają dużą wagę do takich wartości, jak rodzina, tradycja, religia, naród.

Partie centrowe to określenie ugrupowań politycznych, których program jest wyważony, usytuowany pomiędzy poglądami lewicowymi a prawicowymi.

Fundacje – organizacje założone do realizacji określonych celów, na przykład do pomocy chorym, cierpiącym, wspierania edukacji, nauki i kultury. Fundacje nie mogą przynosić zysku.

Stowarzyszenia – zrzeszenia ludzi określonych zawodów, zainteresowań. Często zabierają głos w sprawach publicznych. Do zarejestrowania stowarzyszenia potrzebne jest 15 osób, które uchwalą jego statut i wyłonią komitet założycielski. Trudno wyobrazić sobie pracę wielu fundacji i stowarzyszeń bez pomocy wolontariuszy.

Wolontariat – to systematyczna, dobrowolna praca na rzecz innych, bez wynagrodzenia.

Sprawdź wiedzę

Ćwiczenie 4

Który związek zawodowy w Polsce jako pierwszy działał niezależnie od władz komunistycznych?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- ZNP

- NSZZ „Solidarność”

- OPZZ

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Która z wymienionych organizacji nie jest organizacją pozarządową?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Fundacja Anny Dymnej „Mimo wszystko”

- Stowarzyszenie Pisarzy Polskich

- Fundacja Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy

- Polska Akademia Nauk

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

Którym organizacjom można przekazać 1% podatku?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- wszystkim stowarzyszeniom

- organizacjom pożytku publicznego

- wszystkim fundacjom działającym na rzecz dzieci

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 7

Jakie jest podstawowe zadanie związków zawodowych?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- wypłacanie zasiłków bezrobotnym

- organizacja wypoczynku letniego dla dzieci i młodzieży

- obrona interesów pracowników i działanie na rzecz poprawy ich sytuacji ekonomicznej i społecznej

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 8

Partie prawicowe:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- walczą o neutralność światopoglądową państwa

- przywiązują dużą wagę do wartości, takich jak patriotyzm, tradycja, religia, rodzina

- dążą do ochrony najsłabszych grup społeczeństwa,

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Jak rozwiązywać konflikty?

Węgry, wrzesień 2015 r., uchodźcy zmierzają w kierunku granicy z Austrią

Joachim Seidler, licencja: CC BY 2.0

Za i przeciw

W 2015 roku toczyła się w naszym kraju wielka dyskusja, przeradzająca się nawet w protesty, dotycząca przyjmowania uchodźców z krajów, w których trwają wojny lub ludzie są prześladowani.

Zdaniem jednych Polska nie powinna przyjmować uciekinierów z krajów Bliskiego Wschodu i Afryki, skoro nie potrafiliśmy pomóc w powrocie do ojczyzny rodakom wywiezionym niegdyś na Wschód (na Syberię i do Kazachstanu). Ponadto wiele osób boi się, że wraz z uchodźcami przenikną do naszego kraju terroryści. Silne są też obawy, że różnice religijne i kulturowe doprowadzą do konfliktów społecznych. Inni uważają, że względy humanitarne nakazują nam udzielić schronienia potrzebującym. A co wy sądzicie na ten temat?

Uchodźcy u wybrzeży Włoch

Irish Defence Forces, licencja: CC BY 2.0

Ćwiczenie 1

Przygotujcie i przeprowadźcie debatę oksfordzką na temat:

Czy Polska powinna przyjmować uchodźców z  krajów, w których trwają wojny i ludzie są prześladowani, np. z Bliskiego Wschodu lub z Afryki?

Debata oksfordzka – krótka historia

Debata oxfordzka w parlamencie brytyjskim w 1834 roku

domena publiczna

Za formalną datę powstania idei debat oksfordzkich przyjmuje się rok 1823. To właśnie wtedy na uniwersytecie w Oksfordzie w Wielkiej Brytanii powstała „Oxford Union Society”, której głównym założeniem dawniej, jak i obecnie, są dyskusje dotyczące problemów politycznych i społecznych.

Najważniejszym celem takiej debaty jest przygotowanie mówców do rzeczowego wyrażania swoich argumentów. Twórcy współczesnych debat chcą przygotować ludzi do wystąpień publicznych. Debata oksfordzka ma uczyć kultury dyskusji i szacunku do przeciwników.

Debata oksfordzka – główne zasady

Strony debaty: podstawową zasadą jest podział na dwie strony:

- za

- przeciw dyskutowanej tezie

Tradycyjnie w sali, gdzie prowadzona jest debata oksfordzka, zwolennicy tezy „za” powinni siedzieć naprzeciw opozycji. Wzorem dla debaty jest parlament angielski, w którym ławy opozycji ustawione są vis-a-vis do miejsc partii rządzącej.

Głowni mówcy siedzą w pierwszym rzędzie, twarzą w twarz. Liczba mówców musi być taka sama, nie więcej niż sześciu – siedmiu.

Za mówcami zajmują miejsca sympatycy danej tezy.

Prostopadle do obu stron debatujących siedzą niezdecydowani, którzy podejmą decyzję w czasie dyskusji.

Debacie oksfordzkiej przewodniczy marszałek, który zasiada w przeciwległym końcu sali na podwyższeniu. Po prawej stronie marszałka zasiadają zwolennicy tezy. Uczestnicy debaty (mówcy, publiczność) mogą zmieniać miejsca i opuszczać salę w przerwach między wystąpieniami.

Studenci z Norwegii i Kanady podczas finału V Międzynarodowego Turnieju Negocjacyjnego – Warsaw Negotiation Round w Senacie (2014)

Michał Józefaciuk, licencja: CC BY-SA 3.0

Przebieg

Debata ma zadanie potwierdzić lub negować tezę, np.:

Czy Polska powinna przyjmować uchodźców z krajów, w których trwają wojny i ludzie są prześladowani, np. z Bliskiego Wschodu lub z Afryki.

Jedna ze stron przekonuje do słuszności tak sformułowanej tezy. Druga strona ma tę tezę zanegować.

Mówcy obu stron zabierają głos na przemian. Należy określić czas wystąpień (zazwyczaj jest to pięć – siedem minut). Pierwszy zabiera głos obrońca tezy, następnie opozycjonista, zwolennik itd. Po wystąpieniu wszystkich chętnych debatę kończy mówca przeciwny tezie.

Pierwszy mówca przedstawia pozostałych z danej strony. Po wystąpieniach mówców do głosu dopuszcza się publiczność (ok. dwie minuty dla każdej osoby). Osoba, która chce zabrać głos, przedstawia się, wstaje, głosu udziela jej marszałek. Po debacie następują końcowe wystąpienia mówców.

Publiczność ma prawo zażądać głosu, wstając z miejsca i wypowiadając słowo „pytanie” lub „informacja”. Mówca ma prawo wysłuchać wypowiedzi lub zignorować tę sytuację mówiąc „nie, dziękuję”. Słuchacz musi wówczas usiąść bez słowa. Po debacie z udziałem publiczności przychodzi czas na końcowe wystąpienia głównych mówców.

Podsumowanie

Zwieńczeniem debaty oksfordzkiej jest głosowanie. Publiczność tradycyjnie wychodzi przez drzwi z napisem „tak” lub „nie”. Głosy liczą dwaj sekretarze.

Nad całą debatą czuwa marszałek. Każde przemówienie należy zacząć od słów „panie marszałku” lub „pani marszałek”. Marszałek ogłasza zasady debaty (przed jej rozpoczęciem), obwieszcza początek i koniec dyskusji, udziela głosu, zarządza głosowanie, zapowiada uczestników debaty. Ma także prawo odebrać głos z powodu przekroczenia czasu lub naruszenia norm kultury dyskusji.

Sekretarz pełni funkcję pomocnika marszałka. W trakcie debaty informuje o czasie przemówień, sporządza protokół. Marszałek i sekretarz mają obowiązek zachowania bezstronności w toku całej dyskusji.

Celem debaty oksfordzkiej jest sformułowanie konkretnych wniosków. Taka forma dyskusji wymusza przygotowanie argumentów, obronę własnych poglądów, rozwija kulturę dyskutowania, angażuje publiczność do opowiedzenia się za jedną z tez. Niezbędna jest tu znajomość i przestrzeganie zasad dyskusji wzorowanej na obradach parlamentu angielskiego. Mottem do typowej debaty mogą być słowa Cycerona: argumentów nie należy liczyć, lecz trzeba je ważyć (łac. Non numeranda, sed ponderanda sunt argumenta).

Debaty oksfordzkie to popularne formy dyskusji o problemach współczesnego świata prowadzone w liceach i na wyższych uczelniach. Organizowane są nawet Mistrzostwa Polski Debat Oksfordzkich, IPN organizuje Turniej Debat na tematy historyczne. Więcej informacji na ten temat znajdziecie w Internecie, gdzie zamieszczone zostały także filmiki instruktażowe.

Jaki jest wynik waszej debaty o przyjmowaniu uchodźców do Polski? Czy przemówiły do was argumenty za humanitarnym niesieniem pomocy potrzebującym, czy pojawił się może niepokój o ewentualne zagrożenie terroryzmem lub problemami ekonomicznymi?

Warto pamiętać, że konfliktów nie da się uniknąć, występują w każdym społeczeństwie, ponieważ zawsze istnieją grupy ludzi mające sprzeczne interesy. Należy jednak nauczyć się rozwiązywać różne spory i łagodzić antagonizmy.

Konflikty a badania opinii publicznej

Ćwiczenie 2

O tym, co dzieli Polaków, najlepiej dowiedzieć się z badań opinii publicznej. Przeprowadźcie ankietę. Wykorzystajcie formularz wyboru znajdujący się poniżej. Po wypełnieniu formularzy, wydrukujcie i zsumujcie wyniki.

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

A teraz porównajcie wasze odpowiedzi z tymi uzyskanymi przez CBOS (Centrum Badania Opinii Społecznej) na reprezentatywnej grupie Polaków.

zadanie interaktywne

Contentplus.pl sp. z o.o. na podstawie: Badanie CBOS, licencja: CC BY 3.0

Czy wasze opinie różnią się od tych wyrażonych przez respondentów CBOS? Jeśli tak, to spróbujcie odpowiedzieć na pytanie dlaczego?

Czy rząd podejmując takie decyzje powinien kierować się badaniami opinii publicznej?

Rospuda podzieliła Polskę

DYSKUSJA

Obejrzyj i przeczytaj historię wielkiego, trwającego wiele lat konfliktu społecznego o przebieg drogi wokół Augustowa. Czy można było mu zapobiec?

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Budowę obwodnicy Augustowa planowano już w roku 1992, kilka lat później powstały pierwsze projekty.

Starano się poprowadzić tę drogę tak, aby nie przebiegała przez lasy i omijała jak najwięcej gospodarstw. Zaplanowano przeprawę przez Rospudę półkilometrową estakadą wspartą na dziesięciu słupach. Obwodnicy domagali się nie tylko kierowcy, ale także, a może przede wszystkim, mieszkańcy Augustowa, którzy już mieli dość życia obok przejeżdżających ciężarówek. Z roku na rok przejeżdżało ich więcej i więcej, szacowano, że około półtora miliona rocznie, czyli blisko pięć tysięcy dziennie. Mieszkańcy miasteczka uzdrowiskowego żyli wśród hałasu, spalin, w ciągłym niebezpieczeństwie. Niepokojąco wzrastała liczba śmiertelnych wypadków drogowych.

Z planowanego przebiegu drogi nie byli jednak zadowoleni ekolodzy i eksperci. Bezcenne torfowiska w dolinie Rospudy stwarzały dobre warunki dla kilkudziesięciu gatunków roślin i ptaków objętych ochroną: swoje gniazda zakładały tam bieliki, bociany czarne i dzięcioły białogrzbiete. Przez dolinę przechodziły też duże ssaki, takie jak wilki i jelenie, które wędrowały z Puszczy Augustowskiej do sąsiednich lasów. Z tych wszystkich względów dolinę Rospudy włączono do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000.

Pomimo wielu zastrzeżeń, w 2007 rozpoczęła się budowa obwodnicy, która uruchomiła wielki społeczny protest. Ekolodzy rozbili prowizoryczne namioty w dolinie i nawet w czasie zimy ich nie opuszczali, aby uniemożliwić wjazd ciężkiego sprzętu. W wielu polskich miastach odbywały się protesty przeciwko budowie obwodnicy przez tereny chronione.

Z drugiej strony mieszkańcy Augustowa blokowali istniejącą drogę, domagając się jak najszybszej budowy obwodnicy. „Czy życie jakieś żabki jest ważniejsze od ludzkiego!?” – pytali.

W spór włączyła się zaalarmowana przez ekologów Komisja Europejska. Sprawa trafiła przed Europejski Trybunał Sprawiedliwości. Naciski organizacji ekologicznych i Unii Europejskiej spowodowały zmianę przebiegu tej kontrowersyjnej drogi. W 2009 roku rząd przedstawił nowy przebieg obwodnicy Augustowa. 7 listopada 2014 roku została ona oddana do użytku.

Jak rozwiązywać konflikty?

Źródłem antagonizmów mogą być różnice w poziomie życia pomiędzy różnymi klasami społecznymi, dysproporcje w dostępie do dóbr materialnych, dóbr kultury, różnice w podejściu do obowiązujących norm społecznych, tradycyjnych wartości.

Między narodami lub państwami spory mogą dotyczyć terytoriów, dostępu do zasobów naturalnych, ale też religii czy ideologii.

Konflikty towarzyszyły ludzkości od zawsze i tylko od uczestników sporów zależy, czy będą one miały charakter niszczący, czy może staną się czynnikiem rozwoju społeczeństwa.

Konflikty mogą mieć charakter grupowy, lokalny, ale również mogą mieć wymiar międzynarodowy lub nawet globalny. W historii XX wieku globalny charakter miały dwie wojny światowe.

Ważne!

Konflikty społeczne są nieodłączną częścią życia społecznego i mogą pełnić ważną funkcję wzmacniającą wartości i normy społeczne, jeżeli ludzie będą potrafili szukać rozwiązania sporów.

Z historii wiemy, że konflikty powodowały trwałe zmiany struktury społecznej, a dzięki protestom, strajkom, manifestacjom powstawały nowe systemy wartości, wprowadzające na przykład równouprawnienie płci, ras, narodów.

Historia ludzkości to historia konfliktów, na pewno więc nie da się ich wyeliminować.

Należy nauczyć się je rozwiązywać. Wypracowano wiele metod osiągania konsensusu.

Najbardziej skuteczne metody rozwiązywania konfliktów to:

- Negocjacje, czyli rozmowy, w których antagoniści, dostrzegając konieczność współpracy, podejmują próbę przezwyciężenia dzielących je różnic i znalezienia wzajemnie satysfakcjonującego rozwiązania.

- Mediacje, w trakcie których osoba trzecia, zwana mediatorem, pomaga w dojściu do akceptowalnego przez obie strony porozumienia. Proces ten może mieć charakter dobrowolny, poufny i nieformalny, ale może być również elementem oficjalnych kontaktów. Mediatorem powinna być osoba ciesząca się zaufaniem obu stron. Może nim być zarówno ktoś zupełnie stronom obcy, jak i osoba im bliska (np. brat, siostra, koleżanka). Celem mediacji jest stworzenie stronom warunków umożliwiających osiągnięcie dobrowolnego porozumienia, nie zaś narzucenie im rozwiązania. Mediacje prowadzone z poszanowaniem wymienionych warunków powinny przynieść trwałe i zadowalające obie strony rozwiązanie konfliktu.

- Arbitraż, który także wymaga udziału osoby trzeciej (na poziomie międzynarodowym – innego państwa lub kilku państw), do której obie strony konfliktu mają zaufanie lub która jest narzucona przez organizację międzynarodową. W takiej sytuacji strony konfliktu uznają rozwiązanie narzucone przez stronę trzecią za ostateczne. Tego typu forma rozwiązywania konfliktu może jednak doprowadzić jedynie do ukrycia problemu, który w późniejszym czasie odrodzi się z jeszcze większą siłą. Wyobraźmy sobie kłótnię między rodzeństwem, którą przerywa mama, każąc dzieciom pogodzić się. Rodzicielski autorytet może doprowadzić do pozornej zgody, ale tylko próba poznania i wyeliminowania źródła konfliktu pozwoli ostatecznie go rozwiązać.

Sprawdź wiedzę:

Ćwiczenie 3

Kiedy powstała idea debat oksfordzkich?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- w II połowie XIX wieku

- na początku XX wieku

- w I połowie XIX wieku

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 4

Przyjrzyj się wynikom badań CBOS i odpowiedz na pytanie, ilu Polaków sprzeciwia się przyjmowaniu uchodźców z krajów objętych konfliktami zbrojnymi?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- niemal połowa

- jedna czwarta Polaków

- 21 procent

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Konsensus nie jest:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- zgodnym stanowiskiem w jakiejś sprawie

- sporem o interesy pracowników

- porozumieniem osiągniętym w wyniku dyskusji i kompromisu

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

Kto w czasie debaty oksfordzkiej musi zachować całkowitą bezstronność?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- słuchacze i mówcy

- marszałek i sekretarz

- pierwszy mówca i sekretarz

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 7

W 2014 roku wybuchł konflikt zbrojny na terenie jednego z państw sąsiadujących z Polską. W wyniku działań zbrojnych Rosji państwo to straciło część terytorium. Czy jest to:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Słowacja

- Ukraina

- Białoruś

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Konflikty w PRL

Stan wojenny w Polsce

domena publiczna

Świadek historii

Projekt

Podzielcie klasę na grupy. Zadaniem każdej będzie odnalezienie osoby, która pamięta jeden z kryzysów w historii PRL: Czerwiec ‘56, Marzec ’68, Grudzień ‘70, Czerwiec ‘76, Sierpień ’80 lub Grudzień ’81. Może to być świadek historii pamiętający obrady Okrągłego Stołu i wybory z 4 czerwca 1989 r. Oczywiście nie wszystkim uda się dotrzeć do uczestników wydarzeń, jednak na pewno odnajdziecie ludzi, którzy z jakichś powodów szczególnie zapamiętali ten czas. Porozmawiajcie z rodzicami, dziadkami, a także ich znajomymi o tym, jak wspominają te lata. Przygotujcie pytania, które skłonią do wspomnień i refleksji o historii tamtych lat.

Spiszcie lub nagrajcie relacje i przedstawcie w klasie. A może warto zorganizować w szkole spotkanie ze świadkiem historii z okazji rocznicy tamtych wydarzeń?

Czerwiec ’56

W państwach niedemokratycznych, a takim krajem była Polska przed rokiem 1989, konfliktów nie rozwiązywano, ale tłumiono siłą. Władza wysyłała przeciwko bezbronnym ludziom milicję i wojsko.

Pierwszym dużym buntem społecznym w czasach PRL był protest robotników w Poznaniu. Ogromne wydatki na zbrojenia, zbyt wygórowane normy produkcji, spadek zarobków, przy jednoczesnym wzroście cen podstawach produktów spożywczych – wszystko to spowodowało niezadowolenie robotników z zakładów im. Józefa Stalina (wcześniej H. Cegielskiego). 28 czerwca 1956 r. rozpoczęli oni pochód w stronę centrum miasta, po drodze przyłączali się robotnicy z innych fabryk.

Reportaż o wydarzeniach z 1956 r. w Poznaniu

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Reportaż o wydarzeniach z 1956 r. w Poznaniu

Pochód liczący około 100 tys. osób śpiewał pieśni religijne i wznosił hasła: „Żądamy chleba”, „Precz z komunistami”, „My chcemy Boga”, „Żądamy religii w szkołach”, „Precz z Moskalami”.

Demonstranci opanowali budynki władz miejskich i Komitet Wojewódzki PZPR oraz zajęli więzienie. Z magazynu więziennego oraz ze Studium Wojskowego protestujący wynieśli broń, z której strzelali w stronę oblężonego budynku Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Rozpoczęła się krwawa walka. Początkowo demonstranci mieli przewagę, spalili kilkadziesiąt czołgów (obrzucili je butelkami z benzyną), ale szybko zostali spacyfikowani. Do Poznania wkroczyło ponad 10 tys. żołnierzy, którzy dysponowali ok. 300 czołgami oraz transporterami opancerzonymi i innymi rodzajami broni. W trakcie walk ulicznych, a potem pacyfikacji miasta, śmierć poniosło około 75 osób (dokładna liczba do dziś nie została ustalona), a według różnych źródeł od 500 do 800 zostało rannych.

Następnego dnia premier Józef Cyrankiewicz wygłosił przemówienie radiowe, w którym groził: „Każdy prowokator czy szaleniec, który odważy się podnieść rękę przeciw władzy ludowej, niech będzie pewien, że mu tę rękę władza odrąbie”.

Zdaniem historyków poznański czerwiec doprowadził do zmian politycznych w Polsce w październiku 1956 r. Na czele PZPR stanął wówczas Władysław Gomułka, wypuszczono wielu więźniów politycznych, w tym kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Marzec ’68

W marcu 1968 roku rozpoczęli protest warszawscy studenci po tym, jak władze zakazały wystawiania „Dziadów” Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka.

W trakcie spektaklu padały antyrosyjskie okrzyki przyjmowane z aplauzem przez publiczność. Po ostatnim przedstawieniu „Dziadów” studenci utworzyli pochód i przemaszerowali z Teatru Narodowego pod pomnik Mickiewicza, domagając się dalszych przedstawień. Protestujący żądali zniesienia cenzury.

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

W wielu miastach Polski studenci zaczęli zbierać podpisy pod petycją do Sejmu, protestując przeciwko zakazowi przedstawień.

Po kilku dniach niektórzy uczestnicy manifestacji zostali zatrzymani, a dwóch studentów wyrzucono z uczelni. 8 marca 1968 zorganizowano na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego wiec w obronie represjonowanych i relegowanych kolegów. Milicja brutalnie rozpędziła protestujących, a kilkudziesięciu młodych ludzi, m.in. Jacek Kuroń i Karol Modzelewski, zostało aresztowanych. W następnych dniach odbyły się wiece na wielu uczelniach w całej Polsce. Protestujący domagali się ustalenia odpowiedzialności za brutalną akcję MO, a także ograniczenia cenzury i respektowania wolności słowa. Na Uniwersytecie i na Politechnice Warszawskiej rozpoczęto strajk okupacyjny, po trzech dniach jednak zakończony wobec groźby rozwiązania uczelni. Według władz PZPR inspiratorami zajść były osoby pochodzenia żydowskiego.

Buntownicy pozostali jednak osamotnieni, nie udało im się nakłonić do protestów robotników z wielkich zakładów.

Władze brutalnie rozprawiły się z protestującymi, na kilku uczelniach zamknięto całe wydziały, tysiące studentów skierowano do służby wojskowej. Wiele osób w wyniku nagonki antysemickiej musiało wyjechać z kraju.

Doświadczenie Marca ’68 było jednym z najważniejszych czynników kształtujących opozycję lat 80-tych.

Grudzień ’70

14 grudnia 1970 r. w Stoczni Gdańskiej wybuchł strajk wywołany ogłoszonymi dwa dni wcześniej podwyżkami cen artykułów pierwszej potrzeby, zwłaszcza żywności. Rozpoczął on falę protestów i manifestacji ulicznych, które objęły większość Wybrzeża.

Najtragiczniejsze zdarzenia miały miejsce w Gdyni, gdzie 17 grudnia wojsko bez ostrzeżenia otworzyło ogień w stronę idących do pracy robotników. Zginęło kilkadziesiąt osób. Doszło do gwałtownych starć kilku tysięcy robotników z oddziałami milicji i wojska. Do zamieszek doszło też w Szczecinie, stoczniowcy spalili budynek Komitetu Wojewódzkiego PZPR. 18 grudnia strajkowały już największe zakłady w Gdańsku, Gdyni, Słupsku, Elblągu i Szczecinie.

Film 3 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 3 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Symbolem tych wydarzeń stała się śmierć młodego robotnika – Zbyszka Godlewskiego, który zginął od serii z karabinu maszynowego.

Jego ciało koledzy położyli na drzwiach i nieśli do budynku Miejskiej Rady Narodowej. Wkrótce po masakrze inżynier Krzysztof Dowgiałło napisał „Balladę o Janku Wiśniewskim”. Nie znał prawdziwego nazwiska poległego, więc wybrał popularne imię i nazwisko. O tragicznych wydarzeniach Grudnia 1970 roku opowiada film „Czarny czwartek” w reż. Antoniego Krauze, motywem przewodnim filmu jest „Ballada o Janku Wiśniewskim” w wykonaniu Kazika Staszewskiego.

Robotniczy protest doprowadził do zmiany ekipy rządzącej, pierwszym sekretarzem PZPR został Edward Gierek.

W telewizyjnym przemówieniu odciął się od decyzji poprzedniego kierownictwa partii i obiecał poprawę sytuacji materialnej. Zdaniem Gierka nie był to robotniczy protest, ale działania „wrogów socjalizmu” i dlatego musiały spotkać się z tak zdecydowaną reakcją. Kolejne lata dziejów PRL do czasu powstania „Solidarności” historycy określają „dekadą Gierka”.

Czerwiec ’76

25 czerwca 1976 r. kilkadziesiąt tysięcy osób w ok. 97 zakładach pracy rozpoczęło strajki i demonstracje uliczne.

Bezpośrednią przyczyną protestów była zapowiedziana poprzedniego dnia w Sejmie przez premiera Piotra Jaroszewicza drastyczna podwyżka cen artykułów żywnościowych (m.in.: mięso i ryby – 69%, nabiał – 64%, ryż – 150%, cukier – 90%). Nazajutrz w Radomiu, Ursusie i Płocku doszło do pochodów i demonstracji zakończonych starciami z milicją i ZOMO (Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej). Najbardziej zacięte walki uliczne miały miejsce w Radomiu. Strajkowali robotnicy w wielu fabrykach na terenie całej Polski.

Film 4 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 4 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Ekipa Edwarda Gierka wycofała się z podwyżek, ale postanowiła zastraszyć protestujących. Władze rozpoczęły brutalne represje. Zatrzymanych robotników przepuszczano przez tzw. „ścieżki zdrowia”, czyli szpaler bijących pałkami milicjantów. W pokazowych procesach skazywano ludzi na wieloletnie więzienie i wysokie kary pieniężne.

Po tych wydarzeniach powstał Komitet Obrony Robotników (KOR), jawna organizacja opozycyjna sprzeciwiająca się polityce władz i niosąca pomoc prawną i finansową represjonowanym uczestnikom protestu w Ursusie, Radomiu i Płocku. Dzięki działalności KOR możliwe były zmiany w 1980 roku. Niestety kryzys ekonomiczny w kraju pogłębiał się, władze Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej zdecydowały o wprowadzeniu kartek na zakup cukru. Od tego momentu aż do 1989 roku PRL miała być „krajem kartek”.

Sierpień ’80

Druga połowa lat siedemdziesiątych w PRL to narastający kryzys gospodarczy i niezadowolenie społeczeństwa z realiów państwa komunistycznego.

Wybór Polaka, kardynała Karola Wojtyły, na papieża w październiku 1978 r. oraz jego pielgrzymka do ojczyzny w czerwcu 1979 r. obudziły nadzieje społeczeństwa na zmiany. Historyk Andrzej Paczkowski napisał o tych czasach, że „Polacy klękając przed papieżem, zarazem wstawali z kolan”. Rok później wybuchły strajki, które zmieniły bieg historii i były początkiem końca komunizmu w Europie. Bezpośrednią przyczyną protestów w sierpniu 1980 roku stały się podwyżki cen, które wywołały strajki w największych zakładach produkcyjnych w całej Polsce. 14 sierpnia przerwano pracę w Stoczni Gdańskiej. Poza postulatami ekonomicznymi zażądano przywrócenia do pracy usuniętych za działalność związkową Anny Walentynowicz i Lecha Wałęsy.

Film 5 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 5 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Powstał wówczas Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS), na czele którego stanął Wałęsa. Komitet sformułował 21 postulatów dotyczących m.in. zgody na powołanie niezależnych od partii Wolnych Związków Zawodowych, zagwarantowania prawa do strajku, uwolnienia więźniów politycznych.

18 sierpnia strajk rozpoczął się w Szczecinie, gdzie także utworzono Międzyzakładowy Komitet Strajkowy kilkudziesięciu zakładów pracy. Władze wycofywały się z podwyżek, ale nie chciały wyrazić zgody na postulaty polityczne. Na całym Wybrzeżu rozpoczął się strajk generalny. Robotników wsparli intelektualiści, m.in. Tadeusz Mazowiecki, Bronisław Geremek, Andrzej Wielowieyski. Doradzali oni działaczom „Solidarności” w kwestiach prawnych i ekonomicznych, ale decyzje podejmowali strajkujący robotnicy.

31 sierpnia 1980 r. nastąpiła historyczna chwila: Lech Wałęsa w imieniu wszystkich strajkujących pracowników podpisał porozumienie z Komisją Rządową.

Władze zgodziły się na realizację 21 postulatów, w tym na zarejestrowanie ogólnopolskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Kolejne postulaty miały również charakter polityczny. Robotnicy domagali się przestrzegania zawartego w konstytucji PRL prawa do wolności słowa oraz dostępu do kontrolowanych przez partię mediów. Strajkujący żądali też zaprzestania represji wobec osób prześladowanych za przekonania. Następnego dnia robotnicy wrócili do pracy.

Sierpień ’80 to pierwszy konflikt społeczny w czasach PRL, w którym komuniści nie użyli siły. Jedną z przyczyn był fakt, że dziesięć milionów Polaków działało wówczas w NSZZ Solidarność.

Porozumienie z władzą okazało się jednak kruche. „Karnawał Solidarności” trwał tylko szesnaście miesięcy. 13 grudnia 1981 r. władza rozprawiła się z NSZZ „Solidarność”, ogłaszając stan wojenny. O tych wydarzeniach opowiada film Andrzeja Wajdy „Człowiek z żelaza”.

Grudzień ’81

Konflikty po podpisaniu w 1980 roku porozumień sierpniowych i zarejestrowaniu NSZZ „Solidarność” nie ustały.

Brakowało żywności, artykułów higienicznych, obuwia, benzyny. Nawet wprowadzenie kartek niemal na wszystko nie poprawiło sytuacji. Przez cały rok 1981 wybuchały protesty, strajkowały zakłady pracy, wyższe uczelnie, komunikacja miejska. Najważniejsze funkcje w państwie objął gen. Wojciech Jaruzelski, który był I sekretarzem PZPR, premierem i ministrem obrony narodowej. Władze komunistyczne w największej tajemnicy przygotowywały wprowadzenie stanu wojennego. 12 grudnia 1981 roku przed północą rozpoczęły się aresztowania działaczy „Solidarności”. Był to przewrót wojskowy.

material filmowy z archiwum TVP

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

material filmowy z archiwum TVP

W ciągu kilku dni w więzieniach i w specjalnych ośrodkach internowano ponad sześć tysięcy osób.

Zawieszono działalność organizacji społecznych, ograniczono swobodę poruszania, wprowadzono godzinę milicyjną, kontrolowano rozmowy telefoniczne i korespondencję. Zakazano organizacji manifestacji i strajków, zmilitaryzowano zakłady przemysłowe. Do ogromnej operacji wojskowo-policyjnej skierowano 80 tys. żołnierzy, 30 tys. milicjantów, zomowców i esbeków (SB – Służba Bezpieczeństwa). Po raz pierwszy od czasu II wojny światowej użyto tak wielkich sił do zdławienia opozycji. Historycy często te wydarzenia nazywają wojną polsko-jaruzelską.

13 grudnia rano, zamiast programu dla dzieci w telewizji, Polacy mogli oglądać przemówienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego, wcielającego się w rolę obrońcy „ojczyzny, która znalazła się nad przepaścią”.

Generał przedstawił działania opozycji i „Solidarności” jako „jawne dążenie do całkowitego rozbioru socjalistycznej polskiej państwowości”.

Pozostali na wolności działacze „Solidarności” odpowiedzieli na wprowadzenie stanu wojennego strajkami, ale były one łamane przez specjalne jednostki milicji, ZOMO i wojska.

Do najbardziej tragicznych wydarzeń doszło 16 grudnia 1981 r. w kopalni „Wujek”, gdzie do protestujących strzelano z broni palnej. Zginęło dziewięciu górników, kilkudziesięciu zostało rannych.

Mimo determinacji władze komunistyczne nie zdołały pokonać ludzi „Solidarności”. Wielu działaczy już w podziemiu organizowało opór.

Wydawano tysiące niezależnych publikacji, nadawało radio „Solidarność”, działały niezależne teatry, organizowano pomoc dla rodzin internowanych działaczy. Stan wojenny zniesiono 22 lipca 1983 roku.

Przywódca „Solidarności” – Lech Wałęsa – jesienią 1983 otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla i stał się symbolem walki o wolną Polskę i prawa człowieka.

Można powiedzieć, że „Solidarność” w grudniu 1981 r. przegrała bitwę, aby osiem lat później wygrać wojnę.

Okrągły Stół ’89

W roku 1988 rozpoczęła się kolejna fala protestów. Strajkowały górnośląskie kopalnie, port w Szczecinie, a potem Stocznia Gdańska.

Żądano ponownego zalegalizowania „Solidarności”. Konflikt narastał, sytuacja ekonomiczna kraju była niezwykle dramatyczna. Po raz pierwszy w historii PRL postanowiono rozwiązać konflikt społeczny nie przy użyciu siły, ale w drodze negocjacji. Obie strony: władze PRL, a z drugiej strony opozycja solidarnościowa i przedstawiciele Kościoła, rozpoczęli 6 lutego 1989 roku obrady przy okrągłym stole.

Film 7 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 7 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Wynegocjowano między innymi ponowną rejestrację NSZZ „Solidarność”, wolne wybory do Senatu i w 35 proc. do Sejmu, a także utworzenie urzędu prezydenta.

Porozumienie przy okrągłym stole zapoczątkowało demokratyczne przemiany nie tylko w Polsce, ale i w całym bloku państw kontrolowanych przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Strona rządowa sądziła, że dzięki reglamentowaniu wolności uda jej się utrzymać władzę. Wybory 4 czerwca 1989 roku i następne miesiące pokazały, jak bardzo się myliła.

Quiz

Ćwiczenie 1

Pierwsze robotnicze protesty w PRL w 1956 roku miały miejsce w:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Warszawie

- Poznaniu

- Gdańsku

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 2

Największy protest studentów miał miejsce w roku:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 1968

- 1980

- 1971

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 3

Witold Pietrusiewicz, Ahorcado, Radomil, Magdalena Borucka, licencja: CC BY-SA 3.0

Ćwiczenie 4

Film Andrzeja Wajdy „Człowiek z żelaza” opowiada o:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- proteście studentów w 1968 roku

- powstaniu NSZZ „Solidarność”

- proteście robotników w Radomiu w 1976 roku

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 5

Przewodniczący NSZZ „Solidarność”, polityk, prezydent RP w latach 1990 – 1995 to:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Lech Wałęsa

- Lech Kaczyński

- Tadeusz Mazowiecki

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Współczesny patriotyzm

Nowoczesny patriotyzm jako ochrona natury

Nela Maniewska, Natura, Pracownia Projektowania, prowadzący dr Wojciech Brzeziński, licencja: CC BY 3.0

Czy jestem patriotą?

Projekt I

Dość łatwo jest stwierdzić, kto był patriotą w czasie wojny czy podczas okupacji. Ale kogo nazwiemy patriotą w okresie pokoju w wolnym kraju? Co trzeba robić, aby czynami pokazać miłość do ojczyzny? Czy wystarczy przestrzegać prawa, płacić podatki, rzetelnie pracować, dobrze się uczyć, okazywać szacunek symbolom narodowym, świętować historyczne rocznice?

Czy kibice to patrioci, czy chuligani? Czy zależy im na wspieraniu polskich drużyn, czy raczej na rozróbach skrywanych za fasadą symboli narodowych?

A może patriotyzm nie jest już potrzebny w zjednoczonej Europie? Jakie jest twoje zdanie na ten temat?

Ćwiczenie 1

Napisz w kilku zdaniach, czym dla ciebie jest patriotyzm.

Uzupełnij

Warto wiedzieć

Patriotyzmowi nadaje się rozmaite znaczenia. Czy, Pana(i) zdaniem, patriotyzm polega na:

Tak (zdecydowanie i raczej)

Nie (zdecydowanie i raczej)

Trudno powiedzieć

w procentach

okazywaniu szacunku godłu, fladze i hymnowi narodowemu

94

4

2

dbałości o przekazywanie dzieciom w rodzinie wartości narodowych

94

2

4

gotowości do walki i oddania życia za ojczyznę

90

6

4

poszanowaniu i przestrzeganiu prawa

90

7

3

udziale w wyborach

87

10

3

dbałości o religijne wychowanie dzieci w rodzinie

77

19

4

podejmowaniu działań na rzecz swojej społeczności lokalnej, okolicy, w której się mieszka

75

19

6

wypełnianiu obowiązków zawodowych

75

20

5

odbywaniu służby wojskowej

75

20

5

kibicowaniu polskim sportowcom

70

25

5

płaceniu podatków

68

28

4

zaangażowaniu w działalność publiczną

68

25

7

Źródło: CBOSOtwiera się w nowym oknie

Jak pokazują badania CBOS, Polacy nie są zgodni co do znaczenia słowa patriotyzm. Oto podsumowanie odpowiedzi na pytanie:

Jak Pan(i) rozumie patriotyzm?

Ćwiczenie 2

Przeprowadźcie w swojej klasie sondaż na temat patriotyzmu. Ankietowani powinni zaznaczyć trzy najważniejsze odpowiedzi z listy przedstawionej niżej. Wykorzystując znane wam programy komputerowe przedstawcie wynik ankiety w formie wykresu kołowego.

1. Walka w obronie kraju w razie zagrożenia

2. Uczciwa praca, rzetelna nauka

3. Przestrzeganie prawa, płacenie podatków

4. Udział w wyborach, aktywność polityczna

5. Znajomość historii i tradycji ojczystych

6. Ochrona zdrowia obywateli i środowiska naturalnego

7. Uroczyste obchodzenie świąt państwowych

8. Działalność charytatywna i wolontariat

9. Szacunek i pomoc dla obywateli innych państw

10. Duma z osiągnięć wybitnych Polaków

My, patrioci

Dobrym przykładem miłości do ojczyzny jest zachowanie pamięci o naszych przodkach.

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Wiele osób od lat porządkuje zapomniane groby rodaków w kraju i za granicą, np. we Lwowie, Wilnie, Grodnie i na innych terenach dawnej Polski. Pięknym przykładem takich działań jest Cmentarz Orląt Lwowskich. W latach osiemdziesiątych XX-stego wieku prace porządkowe rozpoczęli tam pracownicy firmy Energopol. Sprzątali cmentarz po godzinach pracy, w czasie wolnym.

Cmentarz Orląt Lwowskich - młodych obrońców Lwowa z lat 1918 - 1920. Zdjęcie wykonane zostało w 1971 r.

PrzemekL, licencja: CC BY-SA 3.0

Cmentarz Orląt Lwowskich po renowacji

Jan Mehlich, licencja: CC BY-SA 3.0

Wartościowym, a wydaje się, że niedocenianym przejawem współczesnego patriotyzmu jest honorowe – czyli bezpłatne – oddawanie krwi. Michał Kryński, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, młody przedsiębiorca, przez dziesięć lat oddał 15 litrów krwi. Polski Czerwony Krzyż uhonorował ten czyn odznaką „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi”.

Polski Czerwony Krzyż nagrodził Michała Kryńskiego tytułem „Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi”

Michał Kryński, licencja: CC BY 3.0

Na stronie Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w PoznaniuOtwiera się w nowym oknie możemy przeczytać, jak ważna jest taka postawa:

Krew ludzka to płynna tkanka ustrojowa, której mimo dużego postępu medycyny nie udało się jeszcze zastąpić żadną inną substancją. Krew od zawsze była i jest symbolem życia, poświęcenia, bohaterstwa. (...) Oddanie krwi jest największym dowodem ludzkiej solidarności i miłości.

Współcześni patrioci mogą angażować się w różne działania. Nie muszą to być czyny heroiczne. Może to być praca, która wymaga wiele czasu, a nawet poświęcenia własnych pieniędzy.

Przykładem patriotyzmu jest organizowanie pomocy dla Polonii mieszkającej na Wschodzie. Taką działalnością zajmuje się „Wolność i Demokracja” – fundacja, która współpracuje z licznym gronem wolontariuszy. W 2014 roku zespół społeczników prowadził akcję „Ratujmy Polaków z Donbasu”Otwiera się w nowym oknie, która pozwoliła ewakuować do kraju kilkaset osób z terenów objętych wojną z separatystami prorosyjskimi. Wielu naszych rodaków otrzymało pomoc medyczną i materialną. „Wolność i Demokracja” wspiera Telewizję Biełsat nadającą programy niezależne od władz białoruskich.

Ćwiczenie 3

Czy dbałość o język ojczysty może być patriotyzmem? Czy znajomość dzieł literatury polskiej to także patriotyzm? Czy pozostanie na emigracji jest niepatriotyczne?

Podzielcie się na cztery grupy. Ułóżcie swoją listę zachowań patriotycznych. Podyskutujcie o tym, co właściwie oznacza kochać ojczyznę i naród.

Czy patriotyzm jest trendy?

Abyśmy mogli być dumni ze swojego kraju, musimy poznać jego historię, tradycje, zwyczaje i obrzędy. Współczesny i nowoczesny patriotyzm łączy przeszłość z przyszłością. Powinien jednoczyć, a nie dzielić.

Warsztaty

Wykonajcie to polecenie w grupach. Zadaniem pierwszej będzie opracowanie konkursu: „ A to Polska właśnie ... „.

Druga grupa przygotuje oryginalne, patriotyczne nagrody.

Grupa 1

Wybierzcie pięć najbardziej znaczących miejsc w waszej okolicy. Mogą to być zabytki, miejsca pamięci narodowej, pomniki przyrody, istotne dla okolicy firmy. Zbierzcie informacje, zróbcie zdjęcia tych obiektów. Ułóżcie kilkadziesiąt pytań o różnym stopniu trudności. Starajcie się, aby pytania były atrakcyjne i różnorodne. Przygotujcie pomoce do konkursu, które będziecie mogli wyświetlać na tablicy multimedialnej lub na ekranie.

Grupa 2

Zaprojektujcie patriotyczną grafikę, którą umieścicie na koszulkach. Powinno znaleźć się na niej także chwytliwe hasło. Koszulki z nadrukami można zamówić w wielu punktach usługowych, także przez Internet. Zwróćcie się o dofinansowanie tego projektu do dyrektora szkoły albo wójta gminy (lub burmistrza dzielnicy).

Działanie wspólne obu grup:

Zaproponujcie przeprowadzenie konkursu w szkole podstawowej lub w innej klasie gimnazjum. Zwycięzcy otrzymają w nagrodę koszulki z patriotycznym nadrukiem!

Nowoczesny patriotyzm

Patriotyzm może przybierać różne formy. Studenci Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie mają różne skojarzenia na temat nowoczesnego patriotyzmu. Obejrzyj ich projekty.

Nowoczesny patriotyzm jako ochrona natury

Nela Maniewska, Natura, Pracownia Projektowania, prowadzący dr Wojciech Brzeziński, licencja: CC BY 3.0

Flaga Źródło: Flaga, Michał Majdak, Pracownia Rzeźby, prowadzący prof.&nbspWiktor&nbspGutt, licencja: CC BY-SA 3.0.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Flaga

Flaga, Michał Majdak, Pracownia Rzeźby, prowadzący prof.&nbspWiktor&nbspGutt, licencja: CC BY-SA 3.0

Flaga Źródło: Flaga, Michał Majdak, Pracownia Rzeźby, prowadzący prof.&nbspWiktor&nbspGutt, licencja: CC BY-SA 3.0.

Domowa Piekarnia Źródło: Domowa Piekarnia, Katarzyna Kędzior, Pracownia Kreacji Przekazu, prowadzący prof.&nbspXawery&nbspPiwocki, as. Jakub Marzoch, licencja: CC BY-SA 3.0.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

Domowa Piekarnia

Domowa Piekarnia, Katarzyna Kędzior, Pracownia Kreacji Przekazu, prowadzący prof.&nbspXawery&nbspPiwocki, as. Jakub Marzoch, licencja: CC BY-SA 3.0

Domowa Piekarnia Źródło: Domowa Piekarnia, Katarzyna Kędzior, Pracownia Kreacji Przekazu, prowadzący prof.&nbspXawery&nbspPiwocki, as. Jakub Marzoch, licencja: CC BY-SA 3.0.

Projekty zrealizowane w ramach zadania konkursowego „Nowoczesny Patriotyzm” Wydział Wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Organizator konkursu „Fundacja Świat Ma Sens”.

Ciekawą propozycją wyrażania miłości do ojczyzny są działania Akademii Nowoczesnego Patriotyzmu

Czym jest nowoczesny patriotyzm?

Nowoczesny patriotyzm zrywa z błędnym przekonaniem, że miłość do Polski jest czymś archaicznym lub wstydliwym. Przeciwnie, postawa szacunku i oddania własnej Ojczyźnie w dzisiejszych czasach nic nie straciła na swojej aktualności. Zarazem określenie „nowoczesny” sugeruje, że pewne tradycyjne kategorie i sposoby pielęgnowania patriotyzmu kształtowane w okresie walki o niepodległość powinny dziś zostać uzupełnione o nowe spojrzenie.

Czym jest nowoczesny patriotyzm?Otwiera się w nowym oknie

Młodzi ludzie poszukują radosnych form wyrażania patriotyzmu. Tak swoje zadanie definiuje „Rock Niepodległość”

Idea projektu ROCK Niepodległości

Organizując oddolną kampanię, my młodzi Polacy pragniemy zwrócić uwagę na nowoczesne formy patriotyzmu. Nie chcemy, aby patriotyzm był pojmowany jedynie jako martyrologia, historia bądź gra polityczna. Jesteśmy patriotami i chcemy rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości świętować po swojemu, jednakże zachowując podniosłość wydarzeń 11 listopada. Mamy nowoczesne spojrzenie na Niepodległość – nie patrzymy wstecz, ale w przyszłość. Jesteśmy młodymi ludźmi, młodymi przedsiębiorcami, pragniemy pokazywać, że dzisiaj to od nas i naszej pracy zależy, jak Polska będzie wyglądała w przyszłości. Tak rozumiemy dzisiaj patriotyzm!

Idea projektu ROCK NiepodległościOtwiera się w nowym oknie

Top Lista Piosenek Patriotycznych

Patriotyczne piosenki to nie tylko stare utwory z pożółkłego śpiewnika, ale także współczesne przeboje. Ich autorzy toczą spory z historią, opisują piękno kraju, wyznają miłość ojczyźnie, ale też wyśmiewają narodowe wady. Wiele utworów nie ma jednoznacznej wymowy, jest refleksją i głosem w dyskusji. Na pewno znacie większość piosenek z zamieszczonej poniżej listy. Jeśli nie, wyszukajcie je w Internecie.

Zagłosujcie w klasie na piosenkę, która najbardziej wam się podoba.

- „Nie pytaj o Polskę” – Obywatel GC

- „Kantyczka z lotu ptaka” – J. Kaczmarski, P. Gintrowski, Z. Łapiński

- „Kwiaty ojczyste” – Czesław Niemen

- „Święty” – Muniek Staszczyk

- „Nie gniewaj się na mnie Polsko” – Sztywny pal Azji

- „Ojczyzna” – Marek Grechuta

- „Nie pytaj o nią” – Eldo

- „Wyjeżdżam by wrócić” – Małpa

- „Wyglądasz źle” – Komety

- „Wychowanie” – T. Love

Ćwiczenie 4

Poszukajcie nowych utworów muzycznych, które mówią o miłości do ojczyzny, o historii Polski, o wspaniałych ludziach. Mogą to być piosenki z ostatnich dziesięciu lat. Posłuchajcie tych utworów. Stwórzcie własną Top Listę Piosenek Patriotycznych. Możecie wykorzystać tę listę w czasie uroczystości związanych ze świętami narodowymi.

Żołnierze Niezłomni

Panteon - Mauzoleum Wyklętych-Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Mateusz Opasiński, licencja: CC BY-SA 4.0

Nie dajmy zginąć poległym...

W ostatnich latach przywracana jest pamięć o żołnierzach antykomunistycznego podziemia - Niezłomnych i Wyklętych.

Narodowe święto Żołnierzy Wyklętych stało się tradycją, zobacz jak przywracana jest pamięć o bohaterach:

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 1 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 2 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

W antykomunistycznym podziemiu walczyły także kobiety, w zasadzie dziewczyny - Panny Wyklęte, Dziewczyny Niezłomne.

Film 3 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Film dostępny na portalu epodreczniki.plOtwiera się w nowym oknie

TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl

Film 3 Źródło: TVP S.A., tylko do użytku edukacyjnego na epodreczniki.pl.

Byli patriotami, a spędzili najlepsze lata życia w polskich więzieniach, torturowani i poniżani. Żołnierze Wyklęci, Żołnierze Niezłomni. Zapłacili za swoje przywiązanie do ojczyzny najwyższą cenę. Byli to żołnierze podziemia niepodległościowego, wywodzący się z Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych, którzy od roku 1944 walczyli z wojskami sowieckimi i komunistycznym aparatem terroru o niepodległą Polskę, wierni złożonej przysiędze.

Według Instytutu Pamięci Narodowej ponad 5 tys. żołnierzy podziemia antykomunistycznego zostało skazanych przez sądy wojskowe na kary śmierci, ponad 21 tys. zamordowano w więzieniach. Nie wiadomo dokładnie, ile osób zostało zabitych w trakcie obław i pacyfikacji oraz zamordowanych bez sądu w siedzibach urzędów bezpieczeństwa. Ponad 250 tysięcy skazano na kary więzienia z powodów politycznych, kilkaset tysiącom zgotowano los nie do pozazdroszczenia, byli obywatelami drugiej kategorii.

Zamordowani bohaterowie skazani zostali przez władze komunistyczne na zapomnienie. Ich groby znajdują się w lasach, na tzw. łączce przy murze cmentarza na Powązkach oraz w innych, nieodkrytych jeszcze miejscach.

Większość zbrodniarzy stalinowskich, którzy wydawali wyroki, uniknęła kary i odpowiedzialności za swoje czyny. Nigdy nie zostali osądzeni. Jest to tragiczny paradoks polskiej historii i wielka niesprawiedliwość.

Po wielu latach przywracana jest pamięć o Żołnierzach Wyklętych. Powstają o nich wiersze, filmy, piosenki, strony internetowe np. wilczetropy.ipn.gov.pl/Otwiera się w nowym oknie.

Zbigniew Herbert jest autorem niezwykłego hołdu dla zapomnianych bohaterów:

Zbigniew Herbert

Wilki

(fragment)

Ponieważ żyli prawem wilka

historia o nich głucho milczy

pozostał po nich w kopnym śniegu

żółtawy mocz i ten ślad wilczy

szybciej niż w plecy strzał zdradziecki

trafiła serce mściwa rozpacz

pili samogon jedli nędzę

tak się starali losom sprostać

Zbigniew Herbert, Wilki, [w:] tegoż, Rovigo, Wrocław 1992.

Prezydent Lech Kaczyński przekazuje przyznany pośmiertnie Józefowi Franczakowi ps. Lalka Krzyż komandorski z Gwiazdą orderu Odrodzenia Polski. Odznaczenie odbiera syn Marek Franczak, Lublin 2008

Archiwum Kancelarii Prezydenta RP,

W 2011 roku – w 60. rocznicę zamordowania przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa członków Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość – 1 marca Sejm RP ustanowił Dniem Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. Obowiązkiem patriotycznym stało się przywracanie pamięci o zapomnianych bohaterach i poszukiwanie miejsc pochówku ofiar.

USTAWA z dnia 3 lutego 2011 r. o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci "Żołnierzy Wyklętych"

W hołdzie „Żołnierzom Wyklętym” - bohaterom antykomunistycznego podziemia, którzy w obronie niepodległego bytu Państwa Polskiego, walcząc o prawo do samostanowienia i urzeczywistnienie dążeń demokratycznych społeczeństwa polskiego, z bronią w ręku, jak i w inny sposób, przeciwstawili się sowieckiej agresji i narzuconemu siłą reżimowi komunistycznemu - stanowi się, co następuje:

Art. 1.

Dzień 1 marca ustanawia się Narodowym Dniem Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”.

Art. 2.

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” jest świętem państwowym.

Art. 3.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Dz. U. z 2011r. Nr 32, poz. 160

USTAWA z dnia 3 lutego 2011 r. o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”.

Hołd bohaterom

Projekt I

Dobierzcie się w pary. Zadaniem każdej będzie zebranie informacji o jednym z bohaterów, którzy walczyli w antykomunistycznym podziemiu o Polskę niepodległą.

Opowiedzcie na lekcji o tragicznych losach Żołnierzy Wyklętych. Może to być jedna z osób wymienionych poniżej.

Slajd 1 z 7

Emil Fieldorf „Nil”

domena publiczna

Projekt II

A może w waszej małej ojczyźnie żył i działał taki bohater? Zapytajcie o to swoją rodzinę i nauczycieli. Spiszcie lub nagrajcie relacje świadków historii, przekażcie wiedzę o tym żołnierzu innym uczniom.

Pamiętamy

Warsztaty:

Ćwiczenie 1

Podzielcie się na cztery grupy. Każda grupa przygotowuje jeden tekst źródłowy, czyli załącznik nr 1, 2, 3 lub 4. Czas na przygotowanie - ok. 10 minut.

Na prezentację swojej pracy przeznaczcie ok. 5 minut.

Zadania dla I grupy – do opracowania zał. nr 1:

- Jak nazywali się sędziowie, którzy skazali generała Emila Fieldorfa?

- Kiedy wyrok został wydany? Jaki to okres w historii Polski?

- Jakie czyny, według oceny prokuratora, popełnił generał?

- Jak nazywał się dekret, który zastosowano wobec Fieldorfa?

- Jakie kary sąd wymierzył generałowi?

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Zadania dla II grupy – do opracowania zał. nr 2:

- Wyjaśnijcie pojęcie z okresu okupacji niemieckiej: „stać z bronią u nogi”.

- Dlaczego zarzut „stania z bronią u nogi” jest absurdalny wobec Emila Fieldorfa?

- Jakie przykłady akcji bojowych podaje generał „Nil”, aby odeprzeć oskarżenia?

- Jakim zarzutom zaprzecza?

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Zadania dla III grupy – do opracowania zał. nr 3:

- Dlaczego szef Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej był jednym z najbardziej poszukiwanych przez Niemców polskich dowódców wojskowych?

- Jakich zasad konspiracji przestrzegał generał „Nil”?

- Jakim był dowódcą i człowiekiem?

- Dlaczego oskarżenie przedstawione w procesie wobec Emila Fieldorfa można uznać za zupełne kłamstwo, a skazanie go – za zbrodnię?

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Zadania dla grupy IV – do opracowania zał. nr 4:

- Z jaką rocznicą związana jest Uchwała Sejmu RP z 2003 roku?

- Z jakich powodów Sejm podjął tę uchwałę?

- Kim był generał August Emil Fieldorf?

- Jak oceniacie analizowany dokument? Dlaczego gen. Fieldorf powinien być symbolem postaw obywatelskich?

zadanie interaktywne

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Table of Contents

Prezydent wszystkich Polaków

Sejm bez tajemnic

W Senacie Rzeczypospolitej Polskiej

Być premierem

Polska w Unii Europejskiej

Polska w NATO

Czy z ONZ świat jest lepszy?

W gąszczu informacji

W sieci reklamy

Jak znaleźć informacje?

Rodzina jest najważniejsza

Planujemy budżet

Nasza mała ojczyzna

Obywatel Polski, obywatel Unii Europejskiej

Galeria wielkich Polaków

Katalog aktywności obywatelskich

Aktywni społecznie i politycznie

Jak rozwiązywać konflikty?

Konflikty w PRL

Współczesny patriotyzm

Żołnierze Niezłomni