Spis treści

Europa i świat w II połowie XIX wieku (lekcja powtórzeniowa)

Polityczny podział Europy, ok. 1890 r.

Źródło: a. nn., Polityczny podział Europy, ok. 1890 r., domena publiczna.

Wprowadzenie

Materiał powtórzeniowy dotyczy:

- historii Europy i świata w latach 1850-1900.

Zagadnienia, z danego okresu, obejmują historię:

- polityczną,

- gospodarczą,

- kulturalną.

Polecenie 1

Wyjaśnij, do jakich wydarzeń, osób i zjawisk odnoszą się poniższe umowne pojęcia:

- polski Piemont,

- risorgimento, [czyt.:rizordżimentu]

- wyspa-klucz,

- depesza emska,

- wojna burska.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 1

Do podanych opisów, dopisz nazwę powstania.

Opis

Nazwa

Polskie powstanie narodowe przeciw Rosji. Trwało od 22 stycznia 1863 do połowy 1864 r., zakończone klęską.

Ludowe powstanie w północno-wschodnich Chinach 1899–1901, skierowane przeciwko ekspansji polityczno-gospodarczej mocarstw europejskich i Japonii. Wojny i pokoju w Europie XIX wieku miało pięć państw: Austro-Węgry, Rosja, Niemcy, Wielka Brytania i Francja.

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Polecenie 2

Wyjaśnij pojęcia:

- proletariusz,

- partia polityczna.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Polecenie 3

Napisz, jakie było znaczenie podanych wydarzeń i jakie były ich skutki.

- Traktat w Kaganawie 1854 r.

- Traktat paryski 1856 r.

- Bitwa pod Magentą 1859 r.

- Bitwa pod Sadową 1866 r.

- Bitwa pod Sedanem 1870 r.

- Kongres berliński 1878 r.

- Otwarcie Kanału Sueskiego 1869 r.

- Przymierze Niemiec i Austro-Węgier 1879 r.

- Powstanie Mahdiego lata 1881-1899.

- Bitwa pod Aduą 1896 r.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 2

Uzupełnij puste pola o takie wyrazy jak: przynależność, północne lub południowe, siła robocza, kolonie lub wpływy. Datę wpiszcie sami. Materiały pomocnicze znajdziesz w lekcji pt.: Tęsknota za jednością. Zjednoczenie Włoch.

Wszystkich Włochów łączyła wspólna tradycja, kultura i język.

Bardzo silne było poczucie          do jednego narodu.          państwa włoskie były bogatsze – rozwijał się w nich przemysł. Liczne granice celne hamowały jego rozwój. Dążono do zjednoczenia gdyż państwa północnych Włoch pragnęły zdobyć          oraz nowe rynki zbytu. Zjednoczone Włochy mogły przyłączyć się do walki o         . Zjednoczenie Włoch nastąpiło w         .

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Ćwiczenie 3

Uzupełnij luki w tekście, wyrazami zamieszczonymi pod nim. Materiały pomocnicze znajdziesz w lekcji pt.: Tęsknota za siłą. Zjednoczenie Niemiec

Wszystkich Niemców łączył wspólny język,

tradycja i kultura. Silne poczucie wspólnoty narodowej

rozbudzonej poprzez    . Rozwój     prowadził do rozbudowy

, która     państwa niemieckie. Dążono do zjednoczenia by zrealizować plany n{mocarstwowe| Prus i przyłączyć się do walki o kolonie.

kolei     połączyła     przemysłu     wojny napoleońskie

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Polecenie 4

Podaj skutki zjednoczenia Włoch i Niemiec.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 4

Przyporządkuj w odpowiednie tabele przyczyny lub skutki wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych. Materiały pomocnicze znajdziesz w lekcji pt.: Porachunki. Wojna secesyjna

PRZYCZYNY

SKUTKI

Przenieś element.Olbrzymie zniszczenia miast i wsi.

Przenieś element.Bardzo szybki rozwój gospodarczy USA – wzrost liczby emigrantów spowodował gwałtowny wzrost liczby mieszkańców i rozwój miast.

Przenieś element.Szybkie zagospodarowanie Dzikiego Zachodu – rozwój rolnictwa, rozbudowa linii kolejowych.

Przenieś element.W 1860 r. - nowym prezydentem Abraham Lincoln, był za zniesieniem niewolnictwa w całych Stanach Zjednoczonych.

Przenieś element.Segregacja rasowa na Południu.

Przenieś element.ogłoszenie secesji (wystąpienia z Unii) 11 stanów, które utworzyły Konfederację Stanów Ameryki Południowej. Prezydentem Konfederacji został Jefferson Davies. Na secesję nie zgodziły się stany północne.

Przenieś element.Stany północne chciały wprowadzenia ceł na towary europejskie by chronić własny przemysł z czym nie zgadzały się stany południowe obawiały się wprowadzenia ceł na tytoń i bawełnę, które eksportowały do Europy.

Przenieś element.Wzmocnienie władzy centralnej w USA.

Przenieś element.stany południowe nie zgadzały się na wprowadzenie zakazu niewolnictwa w nowo przyłączanych stanach.

Przenieś element.Około 4 mln Murzynów osiągnęło wolność, lecz nie zagwarantowano im pracy ani lepszych warunków socjalnych.

Przenieś element.Upadek gospodarczy Południa.

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Tabela wynalazków

Wynalazek

Data powstania

Miejsce powstania

aparat do dagerotypii

1837

Europa

telegraf elektryczny

1837

Europa

chłodziarka domowa

1913

USA

dynamit

1866

Europa

elektrownia miejska

1882

USA

gramofon

1887

USA

karabin maszynowy

1884

USA

kinematograf

1894

Europa

lampa naftowa

1853

Europa

maszyna do szycia

1845

USA

metro (pierwsza linia)

1863

Europa

narkoza eterowa

1846

Europa

odkurzacz

1869

USA

promieniowanie X

1895

Europa

sterowiec szkieletowy

1898

Europa

radio

1896

Europa

rewolwer

1835

USA

ręczna kamera filmowa

1910

Europa

samochód

1886

Europa

samolot dwupłatowiec

1903

Europa

silnik elektryczny

1840

Europa

silnik spalinowy

1860

Europa

stetoskop

1816

Europa

telefon

1876

USA

tramwaj elektryczny

1881

Europa

zdjęcie fotograficzne

1826

Europa

żarówka

1879

USA

Ćwiczenie 5

Cywilizacje europejska i amerykańska mogły się poszczycić wieloma mniej lub bardziej pożytecznymi odkryciami i wynalazkami. Które z nich powstały przed 1850 r., w latach 1851-1890, i 1891-1914? Pogrupuj elementy.

Przed 1850

Między 1851 a 1890

Między 1891 a 1914

Przenieś element.lampa naftowa

Przenieś element.chłodziarka domowa

Przenieś element.telegraf elektryczny

Przenieś element.ręczna kamera filmowa

Przenieś element.odkurzacz

Przenieś element.narkoza eterowa

Przenieś element.telefon

Przenieś element.tramwaj elektryczny

Przenieś element.silnik spalinowy

Przenieś element.sterowiec szkieletowy

Przenieś element.radio

Przenieś element.promienie X

Przenieś element.zdjęcie fotograficzne

Przenieś element.karabin maszynowy

Przenieś element.elektrownia miejska

Przenieś element.żarówka

Przenieś element.samochód

Przenieś element.metro (pierwsza linia)

Przenieś element.kinematograf

Przenieś element.rewolwer

Przenieś element.stetoskop

Przenieś element.gramofon

Przenieś element.aparat do dagerotypii

Przenieś element.maszyna do szycia

Przenieś element.samolot dwupłatowiec

Przenieś element.silnik elektryczny

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 6

Które wynalazki powstały w Ameryce? Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- chłodziarka domowa

- telefon

- samochód

- karabin maszynowy

- aparat do dagerotypii

- tramwaj elektryczny

- zdjęcie fotograficzne

- telegraf elektryczny

- gramofon

- samolot dwupłatowiec

- rewolwer

- silnik elektryczny

- odkurzacz

- elektrownia miejska

- żarówka

- maszyna do szycia

- ręczna kamera filmowa

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 7

Które wynalazki nie weszły do masowej produkcji przed 1914 rokiem? Zaznacz dwa.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- ręczna kamera filmowa

- radio

- chłodziarka domowa

- samolot

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Rozwój linii kolejowych na świecie w 2. połowie XIX wieku i na początku XX wieku.

Kraj

1870 r.

1914 r.

Austro-Węgry

6112

22 981

Belgia

2897

4676

Dania

770

3951

Finlandia

483

3683

Francja

15 544

37 400

Hiszpania

5295

15 256

Holandia

1419

3339

Niemcy

18 876

61 749

Norwegia

359

3165

Rosja

10 731

62 300

Stany Zjednoczone

84 675

410 475

Szwecja

1727

14 360

Wielka Brytania

21 558

32 623

Włochy

6429

19 125

Polecenie 5

Zapoznaj się z tabelą. Wymień państwa, które w latach 1870 i 1914 posiadały sieć kolejową o długości do:

- 5000 km,

- 10 000 km,

- 50 000 km,

- 500 000 km.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Europa przed I wojną światową

Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Europa podczas I wojny światowej w latach 1914-1918

Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Polecenie 6

Przyjrzyj się powyższym mapom i odpowiedz na pytania.

- Którym narodom nie udało się stworzyć niepodległego państwa lub zjednoczyć do 1900 roku?

- Którym trzem państwom nie udało się do czasu I wojny światowej zrealizować swoich ambicji posiadania niepodległego państwa?

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 8

Wojna secesyjna była konfliktem nie tylko militarnym, lecz przede wszystkim zderzeniem dwóch wizji politycznych, a także skrajnie odmiennych modeli gospodarki: przemysłowego wschodu Stanów Zjednoczonych i ich zacofanego rolniczego zachodu, żyjącego z eksportu pszenicy. Jej uprawa (podobnie jak uprawy tytoniu, kukurydzy i trzciny cukrowej) bazowała na pracy afrykańskich niewolników. Specjalnie w tym celu sprowadzano ich z Afryki (pomimo obowiązującego od 1808 roku oficjalnego zakazu, skutecznie omijanego przez kontrabandę). Zwycięstwo Abrahama Lincolna w wyborach prezydenckich w 1860 roku przeraziło plantatorów. Widziano w nim ideowego zwolennika niewolnictwa.

Przeczytaj powyższy fragment. Skoryguj cztery błędy, jakie zakradły się do niego.

Jest

Powinno być

przemysłowej północy

pszenicy

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 9

Zaznacz, która z wypowiedzi jest prawdziwa (P), a która fałszywa (F).

Wypowiedź

P

F

Wkroczenie mas do polityki w 2. połowie XIX wieku stworzyło nigdy wcześniej nieistniejącą możliwość wywierania wpływu na instytucje państwa w kierunku pożądanym dla „niższych” warstw. Mogły one teraz wyrażać swoje roszczenia nie w rewoltach czy zamieszkach, lecz poprzez stały i legalny nacisk na władzę.

Od 1830 roku Królestwo Polskie figurowało w dokumentach urzędowych Rosji jako Kraj Nadwiślański.

Pierwszym krokiem Prus do realizacji koncepcji Małych Niemiec był konflikt z Rosją w 1864 roku. Jego powodem stało się wcielenie przez nią prowincji Szlezwiku i Holsztynu z tytułu związków dynastycznych.

W latach 1860–1920 w Stanach Zjednoczonych osiadło ponad 27 milionów Europejczyków. Głównym portem imigracyjnym był Nowy Jork. Na wyspie Ellis Island badano przybyszów i podejmowano decyzje o wpuszczeniu ich na teren Stanów Zjednoczonych lub odesłaniu do krajów ich pochodzenia.

Terenem najbardziej zaciętej rywalizacji kolonialnej w XIX wieku była Afryka i Ameryka Południowa.

W 1859 roku Karol Darwin ogłosił swą teorię ewolucji, publikując pracę O powstawaniu gatunków. Rozpoczęły się spory, które nasiliły się jeszcze bardziej po ukazaniu się kolejnej przełomowej pracy Darwina O pochodzeniu człowieka i o doborze płciowym (1871), w której wywodził jego pochodzenie od małp człekokształtnych.

Nacjonalizm stanowił, jak sądzono, antidotum na socjalizm, kształtowanie się ponadnarodowego ruchu robotniczego, dlatego zyskał poparcie zaniepokojonych tym zjawiskiem konserwatystów. Był też w stanie pociągnąć za sobą masy, gdyż promował pozytywny, a nawet bezkrytyczny stosunek do własnej wspólnoty narodowej.

Zjednoczenie Niemiec nie miało większego wpływu na system europejski. Podobnie w pierwszej połowie XIX wieku decydujący głos w sprawach wojny i pokoju miała pentarchia (Austro-Węgry, Rosja, Niemcy, Wielka Brytania i Francja). Głos każdego państwa liczył się tak samo.

W 1899 roku zakończyła się era oświetlenia naftowego i gazowego. Rozpoczęto wówczas masowa produkcję żarówek.

W ogłoszonej w 1891 roku przełomowej encyklice Rerum Novarum papież Leon XIII krytykował komunizm i liberalizm. Nakazywał wiernym propagować wśród robotników naukę społeczną Kościoła i hasła solidaryzmu społecznego.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Dla zainteresowanych

Polecenie 7

Kim była Florence Nightingale [czyt.: florenc najingiel]? Jakie były konsekwencje jej podróży na Krym? Poszukaj informacji na ten temat w dostępnych źródłach.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 10

zadanie interaktywne

Ułóż puzzle i opisz miejsce przedstawione na obrazie. Napisz krótką notatkę na ten temat.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Uzupełnij

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

W połowie XIX wieku, za sprawą Georgesa Haussmanna stolica Francji przeszła gruntowną metamorfozę. Wyburzono resztki średniowiecznych zabudowań, wytyczono wielkie miejskie arterie na planie gwiazdy, a cechą charakterystyczną stylu tego architekta były okazałe kamienice – jak te przy ulicy Rivoli. Poniżej możesz zobaczyć, jak współcześnie wygląda ta ulica (ilustracja 1.), gdyż przetrwała w niemal niezmienionym stanie po dziś dzień.

Slajd 1 z 3

Skrzyżowanie ulic Rivoli i Saint-Martin

Źródło: Tangopaso, Skrzyżowanie ulic Rivoli i Saint-Martin, 2011, licencja: CC BY 3.0.

Polecenie 8

Sprawdź i odpowiedz, jak ulica Rivoli wyglądała wiosną 1871 roku (ilustracja 2.).

- Jakie wydarzenia przedstawiono na powyższej rycinie?

- Dlaczego do nich doszło?

- Jak się nazywa konstrukcja leżąca w poprzek ulicy?

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Polecenie 9

- Oceń skutki tego wydarzenia (ilustracja 3).

- Jak można zatytułować te zdjęcia?

- Symbolami jakich konfliktów epoki XIX wieku mogłyby stać się te fotografie?

- Zapisz odpowiedzi.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Polecenie 10

Dopisz do nazw organizacji nazwiska reprezentujących je polskich działaczy politycznych:

- Polska Partia Socjalistyczna (PPS),

- Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL),

- Polska Partia Socjalno-Demokratyczna Galicji i Śląska Cieszyńskiego (PPSD),

- Liga Polska (LP),

- Liga Narodowa (LN).

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Pokaż rozwiązanie

Ciekawostka

USA do cara rosyjskiego: Zatrzymaj okrutny ucisk Żydów. Na worku napis: oppression (ucisk)

Źródło: Emil Flohri, USA do cara rosyjskiego: Zatrzymaj okrutny ucisk Żydów, 1904, domena publiczna.

Zachodnia część Imperium Rosyjskiego stanowiąca około 20% jego europejskiej części, istniejąca w latach 1791–1917, w której nakazywano zamieszkiwać społeczności żydowskiej to była strefa osiedlenia, stworzona przez carycę Katarzynę. Ustanowiła ją ukazem z 23 grudnia 1791, pragnąc powstrzymać migrację polskich Żydów na ziemie rdzennie rosyjskie. Wszyscy Żydzi zostali tym samym wypędzeni z Rosji. Jakkolwiek nawet w tej strefie zabroniono im osiedlania się na wsi, to jednak już w 1810 car Aleksander I zezwolił na przebywanie bogatym żydowskim kupcom i wojskowym poza tą linią. W 1836 wytyczono granicę tej strefy. W 1882 car Aleksander III wprowadził Prawa majowe, które zabraniały osiedlania się Żydom na wsi i w miasteczkach poniżej 1000 mieszkańców. Na fali antysemityzmu w 1891 r. przeprowadzono wypędzenie ludności żydowskiej Sankt Petersburga i Moskwy do strefy osiedlenia. W latach 1881–1883 i 1903–1906 miała miejsce seria pogromów, organizowanych przez władze rosyjskie i wspierające je organizacje nacjonalistyczne (Czarna Sotnia). W ich wyniku nastąpiło załamanie struktur gmin żydowskich i wzrost antysemityzmu. Po rewolucji lutowej Rząd Tymczasowy zniósł strefę osiedlenia dekretem o zniesieniu restrykcji wyznaniowych i etnicznych 2 kwietnia 1917 r.

Polecenie 11

Monarcha widoczny na powyższym rysunku to Mikołaj II, ostatni car Rosji. Polityk przemawiający do niego to Theodore Roosevelt. Ułóż dialog między nimi.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Ćwiczenie 11

Jakie represje spadły na społeczeństwo polskie po powstaniu styczniowym. Zaznacz kilka. Materiały pomocnicze znajdziesz w lekcji pt.: Tęsknota za wolnością. Polacy i powstanie styczniowe.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- całkowita rusyfikacja - administracji

- kontrybucja

- konfiskata majątków powstańców

- likwidacja armii

- całkowita rusyfikacja szkolnictwa

- likwidacja Kościoła unickiego w Królestwie

- wcielenie Królestwa do Rosji

- masowe zesłania na Syberię

- budowa Cytadeli Warszawskiej

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 12

Dopasuj do wylosowanych konfiguracji dyplomatycznych odpowiednie nazwy spośród niżej podanych.

Kolumna I

Kolumna II

Kolumna III

Nazwa

Rosja

Austro-Węgry

Niemcy

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

Włochy

Austro-Węgry

Niemcy

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

Wielka Brytania

Austro-Węgry

Włochy

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

Francja

Wielka Brytania

Rosja

Przeciągnij w to miejsce odpowiednie treści

Trójprzymierze     „porozumienie śródziemnomorskie”     Ententa (wówczas jeszcze niemożliwa)     Sojusz Trzech Cesarzy (dawno nieaktualny)

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Pokaż podpowiedź

Polecenie 12

- Oceń prawdopodobieństwo innych konfiguracji współpracy dyplomatycznej państw (koalicje 'bezimienne').

- Jak myślisz, która z konfiguracji nie była jeszcze możliwa w okresie rządów Otto von Bismarcka, a która stanowiła przedmiot jego szczególnych obaw? Przedyskutujcie w klasie.

Uzupełnij

Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.