Spis treści

Wybrani kompozytorzy – Fryderyk Chopin

Wybrani kompozytorzy – Fryderyk Chopin

Ważne daty

1 marca 1810 - narodziny Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli,

1 października 1810 - przeprowadzka Chopinów do Warszawy,

1816 - podjęcie regularnej nauki gry na fortepianie u Wojciecha Żywnego,

1817 - skomponowanie pierwszego utworu: Poloneza B-dur,

1822 - rozpoczęcie nauki kompozycji u Józefa Elsnera,

1826 - rozpoczęcie nauki w warszawskiej Szkole Głównej Muzyki,

1830 - ukończenie Koncertu fortepianowego f-moll op. 21,

17 marca 1830 - pierwszy własny koncert Chopina w Teatrze Narodowym pod dyr. K. Kurpińskiego,

2 listopada 1830 - opuszczenie Warszawy i Polski,

1831 - pobyt Chopina w Stuttgarcie,

1831-1837 - pobyt Chopina w Paryżu,

1838 - pobyt na Majorce, gdzie powstały 24 Preludia op. 28,

1848 kwiecień-listopad - pobyt w Anglii i Szkocji,

17 października 1849 - śmierć Chopina w Paryżu,

30 października 1849 - uroczystości pogrzebowe w Paryżu,

1880 - odsłonięcie epitafium w Kościele Św. Krzyża w Warszawie.

Scenariusz lekcji dla nauczyciela:

Scenariusz zajęć do pobrania.

Źródło: online-skills, licencja: CC0.

II. Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania.

4. Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje charakterystyki:

3) form muzycznych: budowa okresowa, AB, ABA, ABA1, kanon, rondo, wariacje, pieśń, opera, balet, operetka, musical, koncert, symfonia.

5. Uczeń określa charakterystyczne cechy:

1) polskich tańców narodowych: poloneza, mazura, kujawiaka, oberka, krakowiaka.

7. Porządkuje chronologicznie postacie kompozytorów: np. Mikołaj Gomółka, Jan Sebastian Bach, Antonio Vivaldi, Wolfgang Amadeusz Mozart, Ludwig van Beethoven, Fryderyk Chopin, Stanisław Moniuszko, Karol Szymanowski, Witold Lutosławski, Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki, Krzysztof Penderecki i inni).

Nauczysz się

wymieniać najważniejsze wydarzenia z biografii Fryderyka Chopina;

wymieniać gatunki tworzone przez kompozytora;

rozpoznawać utwory np. Walc a-moll op. 34 nr 2, Mazurek f-moll op. 68 nr 4, Preludium Des-Dur op. 28 nr 15 „Deszczowe”, Nokturn Fis-dur op. 15 nr 2, Etiuda c-moll op. 10 nr 12 „Rewolucyjna”;

rozmawiać o roli twórczości Fryderyka Chopina w kulturze polskiej i światowej.

Audiobook - Życie i twórczość Fryderyka Chopina

Audiobook można wysłuchać pod adresem: file:///tmp/puppeteer2tjbPk.html

Wybrani kompozytorzy - Fryderyk Chopin

Fryderyk Chopin urodził się 1. marca (albo według niektórych historyków 22. lutego) 1810 roku we wsi Żelazowa Wola na Mazowszu. Jego ojciec Mikołaj był Francuzem, matką Fryderyka była Justyna z Krzyżanowskich. W Żelazowej Woli Mikołaj był guwernerem, a Chopinowie mieszkali w oficynie dworu Ludwiki Skarbkowej.

1 października 1810 roku Mikołaj Chopin otrzymał posadę nauczyciela języka francuskiego w Liceum Warszawskim i rodzina Chopinów przeniosła się do Warszawy. W 1816 roku Fryderyk rozpoczął naukę gry na fortepianie u Wojciecha Żywnego. Wcześniej muzykowała z nim przy fortepianie matka. W 1817 roku Chopin skomponował swój pierwszy utwór, który zapisał jego ojciec. Był to Polonez B-dur. Posłuchajmy fragmentu.

Powstały w tym samym czasie Polonez g-moll wkrótce wyszedł drukiem z parafialnej sztycharni nut kościoła Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny na Nowym Mieście. W 1822 roku Fryderyk przestał pobierać lekcje u Żywnego, a rozpoczął naukę kompozycji u Józefa Elsnera, i gry na organach u Wilhelma Würfla. W 1824 roku spędził wakacje w Szafarni – tradycyjnej wsi mazowieckiej, w majątku rodziny szkolnego kolegi. Fryderyk zetknął się tam z mazowieckim i żydowskim folklorem. Skomponował Mazurka a-moll zwanego "Żydkiem".

Później jeszcze kilkakrotnie odwiedził Szafarnię, zawsze żywo interesując się muzyką ludową. W 1826 roku Chopin rozpoczął naukę kompozycji u Józefa Elsnera, w warszawskiej Szkole Głównej Muzyki, będącej częścią Uniwersytetu Warszawskiego. Po trzech latach, w końcowej opinii dla ministerstwa, Elsner napisze: "Chopin Fryderyk. Szczególna zdatność, geniusz muzyczny".

W 1830 roku powstał Koncert f-moll op. 21, wykonany 17 marca 1830 roku na pierwszym własnym koncercie Chopina w Teatrze Narodowym pod dyrekcją Karola Kurpińskiego. Maurycy Mochnacki pisał: "Jest cały oddany geniuszowi muzyki, którym tchnie, oddycha". 11 października 1830 roku Chopin daje pożegnalny koncert przed wyjazdem, jak się okaże na zawsze, z Warszawy do Wiednia i Paryża. Kompozytor zaprezentował nowy Koncert fortepianowy e-moll op. 11. Posłuchajmy fragmentu. W prasie pojawia się opinia: "Jest to utwór geniusza!".

2 listopada 1830 roku Chopin opuścił Warszawę, żegnany kantatą "Zrodzony w polskiej krainie" Józefa Elsnera. Wybuch Powstania Listopadowego (29. listopada) zastał Chopina w Wiedniu. Znajomi i rodzina powstrzymali go przed powrotem do kraju. On sam napisał: "Przeklinam chwilę wyjazdu". 8 września 1831 roku upadło Powstanie Listopadowe. Chopin był wówczas w Stuttgarcie, gdzie - według przekazów - powstała Etiuda c-moll op. 10 nr 12, nazywana "Rewolucyjną". Posłuchajmy fragmentu.

W 1838 roku na Majorce, ukończone zostało jedno z największych osiągnięć twórczych Chopina, cykl 24 Preludiów op. 28.

16 lutego 1848 roku Fryderyk dał w Salle Pleyel ostatni koncert w Paryżu. Recenzje były entuzjastyczne. Od kwietnia do listopada przebywał w Anglii i Szkocji, gdzie koncertował i udzielał lekcji. 16 listopada 1848 roku w Londynie zagrał po raz ostatni publicznie. Napisał ostatnie ukończone utwory: Walc a-moll i Mazurek g-moll.

W 1849 roku powstały szkice ostatniego, niedokończonego utworu, Mazurka f-moll. 9 sierpnia 1849 roku przyjechała do Paryża siostra Fryderyka – Ludwika, z mężem i córką. 15 października 1849 roku Delfina Potocka zaśpiewała dla Chopina. Kompozytor przyjął ostatnie sakramenty. Prosił, by jego serce po śmierci wyjęto z ciała i przewieziono do Polski. 17 października 1849 roku o godzinie drugiej w nocy Chopin umarł. 30 października 1849 roku odbyły się uroczystości pogrzebowe w kościele św. Magdaleny. Ciało Chopina zostało złożone na cmentarzu Père Lachaise. Siostra Ludwika zabrała serce kompozytora do Polski. Umieszczono je w filarze kościoła Świętego Krzyża przy Krakowskim Przedmieściu, w Warszawie. W 1880 roku odsłonięto tam epitafium wyrzeźbione przez Leandro Marconiego.

W Warszawie co 5 lat odbywa się Międzynarodowy Konkurs Chopinowski, na którym twórczość kompozytora, w poszczególnych etapach, prezentują znakomici pianiści z całego świata. Fryderyk Chopin pisał utwory głównie na fortepian: etiudy, ballady, preludia, fantazje, sonaty, koncerty, impromptu, mazurki, nokturny, polonezy. Skomponował również pieśni na głos z fortepianem oraz Sonatę wiolonczelową g-moll op. 65.

Źródło: online-skills, licencja: CC0.

Muzyczna podróż po Europie – śladami Fryderyka Chopina

Poniższa mapa przedstawia muzyczną podróż Chopina po Europie. Dowiesz się, jakie utwory kompozytor skomponował w Stuttgarcie, Wiedniu, Paryżu, Londynie oraz na Majorce.

Mapa interaktywna „Muzyczna podróż po Europie – śladami Fryderyka Chopina”. Na grafice przedstawiającej mapę Europy, z podziałem na poszczególne kraje, wybrane miasta zostały wyróżnione aktywnymi punktami, które zawierają następujące informacje i nagrane utwory: Punkt pierwszy: napis: Londyn, Fryderyk Chopin, Walc a-moll, Nagranie: Utwór taneczny o bardzo lekkim, pogodnym i radosnym charakterze. W melodii pojawiają się liczne ozdobniki. Punkt drugi: napis: Paryż, Fryderyk Chopin, Mazurek f-moll op. 68 nr 4, nagranie: wzruszający, spokojny utwór. Pierwsze takty są melancholijne i nostalgiczne, potem melodia staje się pogodniejsza a następnie powraca smutek. I tak wielokrotnie zmienia się charakter muzyki. Punkt trzeci: napis: Stuttgart, Fryderyk Chopin, Etiuda c-moll op. 10 nr 12 „Rewolucyjna”, nagranie: utwór bardzo dynamiczny, dźwięki imitują wzburzenie i gniew. Punkt czwarty: napis: Wiedeń, Fryderyk Chopin, Nokturn Fis-dur op. 15 nr 2. Punkt piąty: Majorka, Fryderyk Chopin, Preludium Des-Dur op. 28 nr 15 „Deszczowe”, nagranie: utwór o zmiennym nastroju. Początkowo bardzo spokojny, powtarzające się dźwięki imitują delikatny, jednostajny deszcz. W drugiej części charakter muzyki zmienia się na mroczny, ponury, melodia przenosi się do dolnych rejestrów a muzyka staje się dużo głośniejsza . Pod koniec utworu na chwilę powraca klimat początkowej części.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

4

5

1

Londyn

Nagranie dostępne pod adresem file:///tmp/puppeteer2tjbPk.html

Fryderyk Chopin, Walc a-moll

2

Paryż

Nagranie dostępne pod adresem file:///tmp/puppeteer2tjbPk.html

Fryderyk Chopin, Mazurek f-moll op. 68 nr 4

3

Stuttgart

Nagranie dostępne pod adresem file:///tmp/puppeteer2tjbPk.html

Fryderyk Chopin, Etiuda c-moll op. 10 nr 12 „Rewolucyjna”

4

Wiedeń, Fryderyk Chopin, Nokturn Fis-dur op. 15 nr 2

5

Majorka

Nagranie dostępne pod adresem file:///tmp/puppeteer2tjbPk.html

Fryderyk Chopin, Preludium Des-Dur op. 28 nr 15 „Deszczowe”

Mapa interaktywna „Muzyczna podróż po Europie – śladami Fryderyka Chopina”

Źródło: Online Skills Sp. z o.o.

Ćwiczenie 1

W jakim wieku Fryderyk Chopin rozpoczął naukę gry na fortepianie u Wojciecha Żywnego? Zaznacz poprawną odpowiedź.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 8 lat

- 5 lat

- 6 lat

- 7 lat

Ćwiczenie 2

Wysłuchaj utworu Fryderyka Chopina Walc Minutowy i wskaż miejsce, w którym został skomponowany.

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteer2tjbPk.html

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Majorka

- Wiedeń

- Londyn

- Paryż

Ćwiczenie 3

Jakie utwory pisał Fryderyk Chopin? Zaznacz poprawną odpowiedź.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Polonezy, Mazurki

- Opery, Symfonie

- Preludia, Koncerty

- Etiudy, Nokturny

Ćwiczenie 4

Przyporządkuj nazwy utworów do ich tytułów.

PRELUDIUM

c-moll „Rewolucyjna”Połączony z: PRELUDIUM

KONCERT FORTEPIANOWY

„Deszczowe”Połączony z: KONCERT FORTEPIANOWY

ETIUDA

f-moll op. 21Połączony z: ETIUDA

MAZUREK

a-moll „Żydek”Połączony z: MAZUREK

Ćwiczenie 5

Spośród podanych zdjęć kompozytorów, wybierz zdjęcie przedstawiające postać Fryderyka Chopina.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

Ćwiczenie 6

Gdzie urodził się Fryderyk Chopin? Zaznacz prawidłową odpowiedź.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- W Żelazowej Woli

- W Krakowie

- W Warszawie

Ćwiczenie 7

W jakim mieście i co ile lat odbywa się Konkurs Chopinowski? Zaznacz prawidłową odpowiedź.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- W Żelazowej Woli, co 5 lat

- W Warszawie, co 6 lat

- W Warszawie, co 5 lat

Słownik pojęć

Etiuda

utwór muzyczny przeznaczony do ćwiczeń utwór muzyczny łączący problemy techniki z muzyką o dużych walorach artystycznych.

Folklor

(ang. folk-lore „wiedza ludu”) – symboliczno-artystyczna dziedzina kultury ludowej, mająca charakter wieloskładnikowy, niejednolity i synkretyczny.

Improwizacja

wykonywanie czegoś, np. utworu muzycznego, bez przygotowania; też: rzecz tak powstała i wykonana.

Koncert

instrumentalny utwór muzyczny przeznaczony do wykonania przez solistę i orkiestrę symfoniczną.

Mazur

polski taniec ludowy, tańczony parami, w dość żywym tempie, w metrum trójdzielnym i tzw. rytmie mazurkowym (2 ósemki i 2 ćwierćnuty); także utwór artystyczny (zwany częściej mazurkiem), zawierający rytmy mazurkowe. W XVIII w. mazur wyszedł poza muzykę ludową (gdzie trwa do dziś w wielu różnorodnych formach i pod różnymi nazwami), rozpowszechnił się wśród szlachty oraz mieszczan i stał się tańcem narodowym; stylizowane mazury i mazurki komponowali: J. Elsner, K. Kurpiński, F. Chopin, S. Moniuszko, H. Wieniawski, K. Szymanowski i inni.

Nokturn

utwór instrumentalny o spokojnym, sentymentalnym charakterze, mający oddać nastrój nocy.

Polonez

polski taniec kołowy lub korowodowy, trójmiarowy (w metrum 3/4), o umiarkowanym tempie i charakterystycznej formule rytmicznej: ósemka, 2 szesnastki i 4 ósemki.

Solo

utwór albo jego część przeznaczone do wykonywania przez jednego artystę; też: występ jednego artysty.

Wirtuoz

wybitny odtwórca dzieł muzycznych; wybitny śpiewak solista.

Źródła:

Encyklopedia muzyki, pod red. A. Chodkowskiego, PWN, Warszawa 1995

encyklopedia.pwn.pl

sjp.pwn.pl

Biblioteka muzyczna

1. Fryderyk Chopin, „Mazurek f-moll” op. 68 nr 4

Fryderyk Chopin, „Mazurek f-moll” op. 68 nr 4, AMFN, CC BY 3.0

2. Fryderyk Chopin, „Walc a-moll”

Fryderyk Chopin, „Walc a-moll”, AMFN, CC BY 3.0

Bibliografia

Encyklopedia muzyki, pod red. A. Chodkowskiego, PWN, Warszawa 1995.

J. Pyzio, Fryderyk Chopin, Poznań, 2009.

Table of Contents

Audiobook - Życie i twórczość Fryderyka Chopina

Wybrani kompozytorzy – Fryderyk Chopin