Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Film

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Zdjęcie przedstawia pistolet. W jego lufę wetknięty jest kwiat czerwonej róży.

Zmiany społeczne – z historii ruchów non violence

Źródło: Pixabay, domena publiczna.

W swoim wykładzie noblowskim Martin Luther King powiedział, że brak agresji jest potężną i sprawiedliwą bronią, której wyjątkowość polega na tym, że tnie, nie raniąc, i uszlachetnia człowieka, który ją dzierży.

Idea ruchów non violence ma już ponad sto lat, a pomimo to nadal jest aktualna. Czytając tę lekcję, zastanów się, dlaczego tak jest. Pomyśl też, skąd ludzie biorą siłę, aby w tego typu walce uczestniczyć. Czy nie łatwiej i krócej byłoby wprowadzić zmiany na drodze rewolucji?

Twoje cele

- Wyjaśnisz pojęcie ruchów non violence.

- Przedstawisz genezę ruchów non violence.

- Przeanalizujesz metody, jakimi posługiwali się Mahatma Gandhi i Martin Luther King.

- Ocenisz skuteczność działań podejmowanych metodami pokojowego sprzeciwu.

Dla zainteresowanych

Teoria zmiany społecznej

Ruchy społeczne, cz. 1

Ruchy obywatelskiego sprzeciwu i emancypacji

Ruch praw obywatelskich

Czynniki sprzyjające powstaniu społeczeństwa obywatelskiego. Emancypacja

Czynniki sprzyjające powstaniu społeczeństwa obywatelskiego. Prawa człowieka

Czynniki sprzyjające powstaniu społeczeństwa obywatelskiego. Podmiotowość

Czynniki sprzyjające powstaniu społeczeństwa obywatelskiego. Kultura polityczna i aktywność obywatelska

Etapy rozwoju społeczeństwa obywatelskiego

Przeczytaj

Ruchy non violence to ruchy najczęściej walczące o cele polityczne lub społeczne, które w swojej działalności stosują bierny opór, odrzucając całkowicie przemoc w każdych warunkach i okolicznościach oraz stosując jedynie metody pokojowe.

Do najbardziej popularnych metod działania ruchów non violence należą m.in.:

- obywatelskie nieposłuszeństwo;

- marsze uliczne, rajdy i protestacje;

- pisanie petycji;

- komunikaty prasowe;

- publiczne przemówienia;

- bojkot, zarówno polityczny, jak i ekonomiczny;

- strajki;

- nierespektowanie niesprawiedliwych praw.

Należy jednak odróżniać walkę non violence od pacyfizmu. Pierwsza chce rozwiązywać konflikty, zanim spowodują one wybuch konfliktu zbrojnego, gdy drugi – pacyfizm, odrzuca wszelkie formy walki.

Z historii ruchów non violence

Mahatma Gandhi (1869–1948)

Slajd 1 z 2

Mahatma Gandhi podczas Marszu Solnego w 1930 r.

Źródło: Dena van der Wal/Flickr, licencja: CC BY-NC-SA 2.0.

Przejdź do następnego slajdu

Prekursorem takiego podejścia jest Mahatma Gandhi. Zaczerpnął on filozofię walki bez przemocy i biernego oporu z religii hinduskiej. Inspirował się także esejem o nieposłuszeństwie obywatelskim Henry’ego Davida Thoreau.

Jako młody człowiek zetknął się w Afryce Południowej z niesprawiedliwym traktowaniem ludzi innej rasy niż biała: był wyrzucany ze środków transportu publicznego (pociągów, dyliżansów) i hoteli. Zmieniło go to z nieśmiałego młodzieńca w osobę, która walczy o swoje prawa. Jednak nie zdecydował się na walkę z użyciem siły. Pobity przez białych obywateli odmówił wniesienia oskarżeń przeciwko sprawcom i zadeklarował, że nie chce dochodzić w sądzie zadośćuczynienia.

Po doświadczeniu, czym są rasizm i uprzedzenia w stosunku do osób z odmiennym kolorem skóry, zaczął myśleć o położeniu zarówno Hindusów, jak i ludzi innych ras w społeczeństwie rządzonym przez białych. Doprowadziło to do powołania Hinduskiego Kongresu Narodowego, w którym Gandhi został sekretarzem. Kongres zjednoczył Hindusów na tyle, że jako społeczność zaczęli wywierać presję na rząd i brytyjskie władze kolonii, aby zmienić istniejący stan rzeczy.

W 1906 r. rząd Transwalu (państwo na ziemiach dzisiejszej RPA) ogłosił ustawę, która nakazywała społeczności hinduskiej rejestrowanie się. Gandhi opracował wówczas nową formę walki z rządem opartą na satjagraha (oparcie na prawdzie). Polegała ona na pokojowych protestach sprzeciwiających się nowemu prawu. Osoby protestujące miały znosić upokorzenia i nie sprzeciwiać się im, całkowicie powstrzymywać się od przemocy. Walka tym sposobem z rządem trwała siedem lat i przyniosła protestującym poparcie opinii publicznej, co zmusiło rząd do kompromisu z Gandhim. Tę samą taktykę zastosował po powrocie do Indii.

Kiedy w kwietniu 1919 r. doszło do masakry w Amritsarze, w której z rąk Brytyjczyków zginęło 379 Hindusów, a po niej do hinduskich odwetów, Gandhi potępił zarówno postępowanie Brytyjczyków, jak i Hindusów. Zaapelował też o wskazanie winnych zamieszek i składanie kondolencji Brytyjczykom, którzy w czasie tych wydarzeń ucierpieli. Dwa lata później wezwał do bojkotowania zagranicznych towarów, szczególnie brytyjskich. Zachęcał też do szycia odzieży z własnoręcznie wykonywanych tkanin, dzięki czemu po raz pierwszy do ruchu przystąpiły kobiety, dotąd bierne politycznie. Bojkotowano także brytyjskie sądy, urzędy podatkowe oraz rezygnowano z zatrudnienia w brytyjskich instytucjach. Ruch ten zjednoczył Hindusów i wzmocnił ich ducha.

Gandhi nie był jednak zwolennikiem całkowitego pacyfizmu. Z jednej strony twierdził, że jest przygotowany na śmierć, ale nie znajduje żadnego powodu, aby samemu zabijać, z drugiej jednak:

Mahatma Gandhi

Jest rzeczą szlachetną bronić z mieczem w ręku swojego mienia, honoru i religii. Jeszcze szlachetniej postępuje ten, który broni ich, starając się nie wyrządzać krzywdy złoczyńcy. Ale czymś amoralnym i uwłaczającym ludzkiej godności jest opuszczanie towarzysza oraz wydanie swego majątku, swojej religii i swego honoru na łup złoczyńcy dla ratowania własnej skóry.

Źródło: Mahatma Gandhi. Cytat za: Romano Amerio, Iota Unum. Analiza zmian w Kościele katolickim w XX wieku, 2009, s. 523.

W kwietniu 1920 roku Gandhi został wybrany na przewodniczącego Ligi mającej na celu osiągnięcie prawa do samostanowienia narodu hinduskiego. Wiedząc, że Hindusi nie są gotowi walczyć zbrojnie, zaproponował bojkot ekonomiczny – blokowanie zagranicznych, w szczególności brytyjskich towarów. Jednocześnie zachęcał do noszenia ubrań z tkanin wyrobu własnego, tzw. khadi. Dwuletni protest (1920–1922) przyniósł spore szkody brytyjskiemu kolonializmowi, zaktywował do działań wiele kobiet oraz podniósł ducha w narodzie. Podobny skutek odniósł zaproponowany przez niego w marcu 1930 r. bierny opór w związku z nałożonym podatkiem na sól, w ramach którego doszło do zorganizowania Marszu Solnego. W jego wyniku aresztowano około 60 tys. ludzi, ale rząd lorda Irwina został zmuszony do rozpoczęcia rozmów z Mahatmą Gandhim. Rząd musiał się zgodzić na uwolnienie więźniów w zamian za zakończenie protestu.

W okresie II wojny światowej Mahatma Gandhi opowiedział się przeciwko uczestniczeniu jego narodu w wojnie, uzasadniając to tym, że Brytyjczycy nie chcą przyznać Hindusom prawa do samostanowienia. Żądał także opuszczenia Indii przez brytyjskich kolonizatorów. W tym celu zorganizował ruch pod nazwą Opuście Indie, który miał ogromny zasięg. Brytyjczycy aresztowali lub zabili tysiące jego członków, a Mahatmę Gandhiego aresztowali. Osiągnął jednak swoje zamierzenia – Brytyjczycy zaczęli się zastanawiać nad oddaniem władzy w Indiach Hindusom (co też się stało w 1947 r.).

Gandhi zajmował się także pomocą najbiedniejszym. Zorganizował akcję budowy szkół i szpitali w biednych regionach Indii oraz stworzenia systemu edukacji dla najbiedniejszych czy promował przędzenie tkanin i rozwój innych domowych rzemiosł. Wielokrotnie też występował przeciwko kastowości i gorszemu traktowaniu kobiet. W wyniku swoich działań wielokrotnie był aresztowany i więziony. Do końca życia jednak został wierny swoim ideałom.

Martin Luther King Jr (1929–1968)

Martin Luther King Jr przemawia na wiecu w St. Paul, 27 kwietnia 1967 r.

Źródło: Minnesota Historical Society, licencja: CC BY-SA 2.0.

Afroamerykanin, pastor baptystyczny, lider ruchu działającego na rzecz równouprawnienia Afroamerykanów oraz zniesienia segregacji rasowej. King w czasie studiów zapoznał się z działalnością Mahatmy Gandhiego, co wywarło na niego duży wpływ.

Był jednym z założycieli i liderów ruchu Montgomery Improvement Association, który odegrał dużą rolę podczas bojkotu autobusów w Montgomery w Alabamie i nagłośnił opinii publicznej problem segregacji rasowej w południowych stanach USA. Był też założycielem Konferencji Przywódców Chrześcijańskich Południa, dzięki której zaczął być szerzej znany i mógł spotykać się braćmi Robertem i Johnem F. Kennedy, Richardem Nixonem czy Nelsonem Rockefellerem.

W latach 60. XX w. King brał udział w wielu akcjach przeciw segregacji rasowej, przykładowo: akcji sit-ins, pokojowych marszach i bojkotach sklepów w okresie przedświątecznym. Do historii przeszło przemówienie Martina Luthera Kinga podczas Marszu na Waszyngton 28 sierpnia 1963 r. I Have a Dream zaczynające się słowami:

Martin Luther King

Miałem sen, że pewnego dnia na czerwonych wzgórzach Georgii synowie byłych niewolników i synowie byłych właścicieli niewolników usiądą razem przy stole braterstwa.

Źródło: Martin Luther King. Cytat za: Krzysztof Michałek, Amerykańskie stulecie. Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki 1900–2001, Warszawa 2004, s. 386.

W roku 1964 przyznano mu Pokojową Nagrodę Nobla. Miał wówczas 35 lat i był najmłodszym laureatem w historii. Został zamordowany w Memphis 4 kwietnia 1968 r.

Aksamitna rewolucja w Czechosłowacji

Dlaczego gest ukazany na pomniku jest symbolem aksamitnej rewolucji?

Źródło: domena publiczna.

Aksamitna rewolucja wybuchła w Pradze 17 listopada 1989 r. Początkowo była to legalna uroczystość upamiętniająca 50. rocznicę zamknięcia przez Niemców szkół wyższych. Przekształciła się jednak w antykomunistyczną manifestację prowadzoną pokojowymi metodami (manifestujący m.in. wręczali milicjantom kwiaty). Pomimo to została rozpędzona przez siły podległe rządowi.

Dało to początek kolejnym manifestacjom, które poza Pragą objęły też inne miasta. W jednej z najliczniejszych, która odbyła się 20 listopada w Pradze, brało udział ponad 100 tys. osób.

W Czechach powstało Forum Obywatelskie na czele z Vaclavem Havlem, a na Słowacji ruch Społeczeństwo przeciw Przemocy. Koordynowały one protesty społeczne, m.in. strajk generalny, który wybuchł 27 listopada pod hasłami: „wolne wybory” i „dość rządów jednej partii”. Według badań statystycznych został on poparty przez około ¾ społeczeństwa czechosłowackiego.

W wyniku tego władze komunistyczne ustąpiły.

Serbski OTPOR

OTPOR zaczerpnął symbolikę od serbskiego ruchu oporu z czasów II wojny światowej.

Źródło: Joulupukki, licencja: CC BY-SA 3.0.

Powstały w 1998 r. w Serbii ruch był na początku oddolną obywatelską inicjatywą, której celem było protestowanie przeciw polityce władz podporządkowanych Slobodanowi Miloševiciowi. Stworzony przez studentów działał na podstawie trzech zasad: jedności, planowania i pokojowej dyscypliny. Podstawą kampanii OTPOR był humor i ironia. Publicznie kpiono z przywódcy państwa oraz rozpowszechniano satyryczne plakaty. Organizowano też imprezy kulturalne, koncerty i wykorzystywano internet do przekazywania sobie nawzajem informacji.

Po upadku Miloševicia OTPOR przekształcił się i rozpoczął kampanię na rzecz rozwoju demokracji i walki z korupcją oraz rozliczania władzy.

Słownik

bojkot

zerwanie kontaktów z jakimś państwem, organizacją czy osobą w celu wywarcia nacisku lub wyrażenia protestu

pomarańczowa rewolucja

protesty, które odbyły się na Ukrainie po sfałszowaniu wyborów prezydenckich w 2004 r.; głównym ich wyrazem były nawet kilkusettysięczne wiece, które miały miejsce w Kijowie, Doniecku czy Lwowie; w wyniku tych protestów powtórzono wybory, a urząd prezydenta objął Wiktor Janukowycz

Film

Polecenie 1

Zapoznaj się z wywiadem z doktor habilitowaną Karoliną Wigurą i wykonaj polecenia.

Obejrzyj wywiad z dr hab. Karoliną Wigurą i wykonaj polecenia.

Film nawiązujący do treści materiału Historia ruchów non violence.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D147BRA5iOtwiera się w nowym oknie

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Film nawiązujący do treści materiału Historia ruchów non violence.

Ćwiczenie 1

Wybierz jeden z ruchów non violence wspomniany w multimedium i przedstaw metody przez niego stosowane.

Ćwiczenie 2

Zajmij stanowisko: działanie metodami non violence czy zmiana rewolucyjna – która z tych metod jest skuteczniejsza? Swoje stanowisko uzasadnij minimum dwoma argumentami.

Stanowisko:  działanie metodami „non violence”zmiana rewolucyjna

Uzasadnienie:

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Dokończ zdanie.

Ruchy non violence to ruchy, które...

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- działają na drodze rewolucji.

- są ruchami pacyfistycznymi.

- dążą do walki zbrojnej.

- stosują walkę bez przemocy.

Ćwiczenie 2

Wskaż, które z metod można zaliczyć do tych stosowanych przez ruchy non violence.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- powstanie zbrojne

- petycje

- strajki

- manifestacje

Ćwiczenie 3

Ułóż w kolejności chronologicznej wydarzenia/procesy społeczne stosujące metody ruchów non violence.

- Poziom 1:działalność OTPOR

- Poziom 2:postawa społeczeństwa czechosłowackiego po zdławieniu „praskiej wiosny”

- Poziom 3:postawa społeczeństwa polskiego po zdelegalizowaniu „Solidarności”

- Poziom 4:pomarańczowa rewolucja

- Poziom 5:aksamitna rewolucja

Ćwiczenie 4

Zaznacz, które stwierdzenie jest prawdziwe, a które fałszywe.

Stwierdzenie

Prawda

Fałsz

Obywatelskie nieposłuszeństwo jest celowym działaniem, które ma na celu łamać przepisy prawa naruszające istotne dla społeczeństwa wartości.

Geneza ruchu non violence wiąże się z wydarzeniami, które miały miejsce na początku XX w. w Pakistanie.

Prezydenci USA, Richard Nixon i John F. Kennedy, byli liderami ruchu non violence.

„Solidarność” była polską interpretacją ruchu non violence.

Ćwiczenie 5

Zapoznaj się ze zdjęciem i wykonaj polecenie.

Źródło: Ondřej Sláma, licencja: CC BY-SA 3.0.

Podaj imię i nazwisko osoby, która jest widoczna na zdjęciu, oraz nazwę wydarzenia związanego z non violence, w którym brała udział.

Imię i nazwisko:

Wydarzenie:

Ćwiczenie 6

Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.

Zdravka Bajovic, Joanna Warsza

Ekstremalne non-violence

OTPOR był ruchem młodzieżowym stworzonym przez jedenastu studentów w Belgradzie w 1998 r. Należeli oni do pokolenia urodzonego w latach 1969–1980 – które pamiętało czasy Tito i byłej Jugosławii, ale jego przedstawiciele byli jeszcze na tyle młodzi, że wielu trafiło do wojska i musiało walczyć w nacjonalistycznych wojnach Miloševicia. Mniej więcej jedna trzecia wyjechała na Zachód. Kolejna jedna trzecia albo brała udział w walkach, albo odczuła ich konsekwencje – cierpiąc z powodu izolacji lub uciekając w narkotyki. Reszta przyłączyła się do pierwszych protestów studenckich w 1992 r., potem, w latach 1996–97, już w roli przywódców, zapoczątkowała kolejną ich falę. To oni właśnie stworzyli OTPOR, małą antyrządową grupę protestu, zajmująca się głównie graffiti. Na murach zaczął pojawiać się znak pięści – serbski symbol antyfaszystowski z lat 40. – swego rodzaju sygnatura OTPOR-u i quasi-artystyczna forma sprzeciwu wobec rządów Miloševicia. Nie budowaliśmy ruchu politycznego, nie zamierzaliśmy zakładać partii. Przekonywaliśmy: „Połączmy się wszyscy razem”, jak palce w pięści, wołaliśmy: „Niech żyje opór!” – to były nasze hasła. W OTPOR-ze każdy był przywódcą. Podczas jednego z wieców w 1999 r. można było usłyszeć: „Chciałbym zwrócić się do was w imieniu Ruchu Oporu OTPOR. Jestem jednym z 20 tysięcy jego przywódców”. W walce bez przemocy najistotniejsze są liczby idące w tysiące. Nasze działania miały początkowo charakter satyry politycznej, formę teatru ulicznego. Pierwszą naprawdę prowokacyjną akcją, szeroko relacjonowaną w mediach, było „zaćmienie słońca”. Zebraliśmy się przed Serbską Akademią Nauki i Kultury uzbrojeni w 4,5-metrowy teleskop. Patrząc przez niego, można było ujrzeć głowę Miloševicia jako spadającą gwiazdę. Albo szliśmy na ulicę Knez Mihajlova, główny deptak i popularne miejsce spotkań w centrum Belgradu, i ustawialiśmy beczkę ze zdjęciem Miloševicia i otworem na monety – nazwaliśmy tę akcję „Grosik na rzecz zmian”. Kto wrzucił monetę, miał prawo uderzyć Miloševicia kijem bejsbolowym w twarz. Nasz pomysł przerodził się w zabawę powtarzaną w całym kraju. Takimi działaniami stawialiśmy reżim przed dylematem – reagować czy nie. Wydawało się to zbyt niepoważne, by prowokować reakcję władz. W końcu belgradzka policja zarekwirowała jednak naszą beczkę.

Źródło: Zdravka Bajovic, Joanna Warsza, Ekstremalne non-violence, 22.07.2017 r., dostępny w internecie: krytykapolityczna.pl [dostęp 30.06.2020 r.].

Podaj cechy charakterystyczne ruchu OTPOR, które zaliczają go do ruchów non violence.

Ćwiczenie 7

Zapoznaj się ze zdjęciami i wykonaj polecenie.

Zdjęcie I

I.

Źródło: Vadim Chuprina, licencja: CC BY-SA 4.0.

Zdjęcie II

II.

Źródło: M.A.G., licencja: CC BY-SA 3.0.

Wyjaśnij, co wiąże osobę przedstawioną na zdjęciu I z wydarzeniami przedstawionymi na zdjęciu II.

Ćwiczenie 8

Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.

Mahatma Gandhi

Historia moich zmagań z prawdą

Jaką różnicę robi tym, którzy umarli, sierotom czy bezdomnym to, czy szalona destrukcyjna siła nosi imię totalitaryzmu, czy święte imię wolności i demokracji? „Oko za oko” czyni wszystkich ślepymi. Jest wiele spraw, za które jestem gotów oddać życie, ale nie ma takich, za które byłbym gotów zabić.

Źródło: Mahatma Gandhi, Historia moich zmagań z prawdą, 1927.

Wyjaśnij, w jaki sposób powyższe słowa Gandhiego wiążą się z ideą ruchu non violence.

Dla nauczyciela

Autorka: Małgorzata Krzeszowska

Przedmiot: Wiedza o społeczeństwie

Temat: Zmiany społeczne – z historii ruchów non violence

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum, technikum, zakres rozszerzony

Podstawa programowa:

Zakres rozszerzony

V. Państwo, myśl polityczna i demokratyzacja.

Uczeń:

10) przedstawia założenia ideowe wybranych ruchów społecznych (np. alterglobalizm, ekologizm, feminizm).

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje obywatelskie.

Cele operacyjne:

Uczeń:

- definiuje pojęcie ruchu non violence;

- przedstawia genezę ruchu non violence;

- omawia przykłady ruchu non violence;

- ocenia skuteczność działań ruchu non violence.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- metoda kuli śnieżnej;

- mapa myśli;

- rozmowa nauczająca;

- debata „za i przeciw”.

Formy zajęć:

- praca indywidualna;

- praca w parach;

- praca w grupach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami i dostępem do internetu, słuchawki;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg zajęć:

Faza wstępna

1. Podanie tematu i celów zajęć.

2. Uczniowie poznają definicję ruchu non violence – metoda kuli śnieżnej.

Uczniowie w parach ustalają definicję, zapisują na karteczce, potem łączą się w czwórki i ósemki pracujące dalej nad definicją ruchu non violence. Na koniec wspólnie decydują i wybierają definicję spośród zaproponowanych.

Faza realizacyjna

1. Uczniowie zapoznają się z treścią lekcji. Następnie krótko omawiają genezę ruchu, zwracając uwagę na najważniejsze postaci i wydarzenia związane z non violence. Wybrana osoba podsumowuje rozmowę.

2. Uczniowie zapoznają się z filmem i wykonują ćwiczenie 1 do niego.

3. Na podstawie powyższej wiedzy tworzą mapę myśli uwzględniającą rozwój ruchu non violence na przestrzeni lat oraz metody stosowane przez jego członków.

4. Następuje debata „za i przeciw”.

Uczniowie dzielą się na dwie grupy: zwolenników i przeciwników ruchu non violence. Siadają naprzeciwko siebie i dyskutują. W czasie debaty zwracają szczególną uwagę na skuteczność działań prowadzonych przez ruchy tego rodzaju. Po zakończonej dyskusji nauczyciel pyta, czy ktoś chce zmienić grupę i daje na to czas. Następnie wyznaczona osoba podsumowuje debatę.

Faza podsumowująca

1. Uczniowie kończą zdanie: „Ruch non violence jest jak…, ponieważ…”.

Praca domowa:

Uczniowie wykonują pozostałe ćwiczenia z sekcji „Sprawdź się”.

Materiały pomocnicze:

Mahatma Gandhi, Historia moich zmagań z prawdą, 1927.

Zdravka Bajovic, Joanna Warsza, Ekstremalne non-violence, ekokalendarz.pl.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

Uczniowie mogą zapoznać się z filmem wcześniej i przygotować krótkie referaty na temat wymienionych w nim ruchów.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Film

Sprawdź się

Dla nauczyciela