Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Grafika interaktywna

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Zdjęcie przedstawia liczne różnokolorowe kontenery. Są ze sobą połączone i ukazane w pewnej odległości nad ziemią.

Dynamika eksportu i importu

Źródło: dostępny w internecie: https://pixabay.com/pl/photos/pojemnika-sk%C5%82adowania-handel-4203677/, domena publiczna.

Czas ostatnich dwóch dekad to ciągły wzrost polskiego eksportu i importu oraz kolejne rekordowe wartości obrotów towarowych handlu zagranicznego. Jaka jest dynamika eksportu i importu? Jak prezentuje się bilans handlowy tego okresu? Jakie są prognozy dla tych wskaźników? Czy spodziewane spowolnienie popytu zagranicznego i wyhamowanie ogólnoświatowego handlu oraz niepewności dotyczące polityk celnych i wyjście Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej odbiją się w znaczący sposób na wynikach polskiej gospodarki? O czym świadczą ujemne salda odnotowane w obrotach z krajami rozwijającymi się, a dodatnie z krajami rozwiniętymi? Tego dowiesz się z niniejszego materiału.

Twoje cele

- Dowiesz się, jak definiuje się handel oraz czym jest bilans handlowy i bilans płatniczy.

- Określisz przyrodnicze, gospodarcze i polityczne uwarunkowania rozwoju eksportu i importu.

- Poznasz wskaźniki dynamiki eksportu i importu.

- Scharakteryzujesz dynamikę eksportu i importu na świecie, w krajach wysoko rozwiniętych (w tym w Polsce), średnio i nisko rozwiniętych.

- Poznasz ranking głównych eksporterów i importerów na świecie oraz miejsce Polski w tych rankingach.

Przeczytaj

Handel zagraniczny jest ważnym czynnikiem rozwoju gospodarczego krajów, zapewnia bowiem dostawy niezbędnych towarów i usług, w tym m.in. surowców, płodów rolnych, różnego rodzaju dóbr czy technologii. Polega na odpłatnej wymianie towarów lub usług z partnerami posiadającymi stałą siedzibę poza granicą celną państwa. Podstawowymi formami handlu zagranicznego są: import, eksport, a także reeksport, handel tranzytowy oraz tzw. „obroty niewidzialne”, czyli usługi (np. turystyka, usługi transportowe, pocztowo-telekomunikacyjne, finansowe itp.). Na świecie największy udział w handlu zagranicznym mają: usługi komercyjne, paliwa, produkty przemysłu maszynowego i chemicznego, specjalistyczne maszyny i urządzenia oraz żywność i produkty rolne.

Struktura towarowa handlu na świecie (w %)

Źródło: dostępny w internecie: dane Banku Światowego.

Wartości handlu zagranicznego są ujmowane w bilansie handlowym, będącym zestawieniem dochodów z eksportu i importu. Bilans handlowy wraz z „obrotami niewidzialnymi” jest składnikiem bilansu płatniczego.

Największa na świecie dwustronna wymiana handlowa (eksport-import) przebiega między Chinami a Stanami Zjednoczonymi oraz między tymi krajami a sąsiadującymi z nimi państwami. Przykładowo w 2020 roku Stany Zjednoczone importowały z Chin towary o wartości 457 mld USD, zaś eksport wyniósł 136 mld USD. Eksport i import Chin ze Specjalnym Regionem Administracyjnym Hongkongu, Japonią, Tajwanem i Republiką Korei wyniósł 1,15 bln USD, natomiast handel Stanów Zjednoczonych z Meksykiem i Kanadą 1,07 bln USD. Wymiana handlowa w Europie jest bardziej ograniczona przestrzennie i ma charakter regionalny – w 2020 roku 68% europejskiego eksportu i importu dotyczyło partnerów handlowych na tym samym kontynencie. W Azji wskaźnik ten wyniósł 58%. Natomiast znacznie większy, pozaregionalny zasięg ma wymiana handlowa w Oceanii, Ameryce Południowej i Afryce.

Eksport wewnątrzregionalny i pozaregionalny w 2020 roku

Źródło: dostępny w internecie: https://hbs.unctad.org/trade-structure-by-partner/.

W 2020 roku wartość wymiany handlowej między krajami wysoko rozwiniętymi wyniosła 6,6 bln USD, natomiast między krajami rozwijającymi się 4,6 bln USD. Z kolei wymiana handlowa między krajami wysoko rozwiniętymi i rozwijającymi się wyniosła 6,1 bln USD. Wynika stąd, że dla gospodarek rozwiniętych handel z gospodarkami rozwijającymi się był niemal tak samo ważny jak handel z gospodarkami rozwiniętymi. Głównymi partnerami handlowymi krajów rozwijających się są Stany Zjednoczone (1,4 bln USD), Chiny (1,1 bln USD) i inne państwa azjatyckie.

Kraje wysoko rozwinięte wpływają na światową strukturę eksportu i importu poprzez wpływ na poziom poszczególnych cen, które w przypadku produktów przetworzonych (np. elektronika, wyroby przemysłu chemicznego, precyzyjnego, zbrojeniowego i środki transportu) niemal nieustannie rosną, co umożliwia osiąganie wysokich dochodów z eksportu. Z kolei ceny produktów nieprzetworzonych (surowce mineralne i płody rolne) są stosunkowo stałe, a nawet w pewnych okresach spadają – w ten sposób kraje te oszczędzają na zakupie surowców dalej przetwarzanych i sprzedawanych.

Kraje średnio i nisko rozwinięte charakteryzują się w zależności od okresu 2-4 razy mniejszą wartością eksportu i importu (wyrażoną w mld USD) w stosunku do krajów wysoko rozwiniętych.

Im wyższy poziom eksportu i importu w stosunku do produktu krajowego brutto (PKB), tym większy wpływ na gospodarkę narodową ma stan koniunktury na rynkach zagranicznych. Kraje charakteryzujące się dużą otwartością handlową (wysokim wskaźnikiem eksportu i importu do PKB) mają zdecydowanie wyższą dynamikę wzrostu gospodarczego. W krajach uzależnionych od importu, w szczególności od surowców mających strategiczne znaczenie dla rozwoju gospodarczego, wysoki stopień otwartości gospodarczej stanowi zagrożenie w sytuacji gwałtownego wzrostu cen na rynkach światowych.

Wskaźnik otwartości handlowej w 2020 roku

Źródło: dostępny w internecie: https://hbs.unctad.org/trade-indicators/.

Eksport

Eksport obejmuje sprzedaż lub wywóz za granicę towarów pochodzenia krajowego lub w znacznym stopniu przetworzonych w kraju, a także usług świadczonych cudzoziemcom (np. usługi finansowe, księgowe i inne profesjonalne usługi związane z wywozem kapitału i płatnościami transferowymi, usługi turystyczne, edukacyjne, naukowo-techniczne itp.). W 2020 roku całkowita wartość eksportu na świecie wyniosła 22 430 mld USD, w tym w krajach o wysokim stopniu rozwoju 15 401,8 mld USD, a w krajach nisko i średnio rozwiniętych 6 975,2 mld USD.

W krajach wysoko rozwiniętych w eksporcie dominują artykuły wysoko przetworzone, np. sprzęt transportowy, specjalistyczne maszyny i urządzenia (np. sprzęt AGD) oraz produkty chemiczne. Charakterystyczną cechą tych krajów jest także duży eksport usług. Kraje średnio rozwinięte gospodarczo eksportują maszyny i urządzenia oraz inne artykuły przemysłowe. Natomiast kraje słabo rozwinięte eksportują głównie surowce mineralne oraz nisko przetworzone artykuły rolno-spożywcze.

Eksport towarów i usług generuje dochód dla państwa. W krajach wysoko rozwiniętych średnio około 30% PKB (a w niektórych krajach, np. Holandii i Belgii nawet 60%) pochodzi z eksportu zwykle wysoko przetworzonych produktów i usług wyższego rzędu. Dzięki temu uzyskane nadwyżki kapitałowe mogą być inwestowane w unowocześnienie krajowej produkcji czy uruchomienie lub zwiększenie produkcji w innych regionach świata, w których koszty produkcji są mniejsze.

Natomiast w krajach słabo i średnio rozwiniętych (z wyjątkiem m.in. Chin, Malezji i Singapuru i innych krajów zwanych „tygrysami azjatyckimi”), eksport ma stosunkowo mały udział w PKB. Wynika to z faktu, że eksport tych krajów obejmuje głównie tanie i nieprzynoszące zysków surowce mineralne i płody rolne, zaś produkty wysoko przetworzone, sprzedaż których generowałaby znacznie większy zysk, są importowane.

Wartość eksportu w 2020 roku (w mld USD)

Źródło: dostępny w internecie: https://data.worldbank.org/indicator/NE.EXP.GNFS.CD?view=map&year=2020.

Do największych eksporterów na świecie wg danych Banku Światowego w 2020 roku należały:

Wykres kolumnowy. Lista elementów:

- 1. zestaw danych:

- Państwo: Chiny

- Wartość eksportu w mld USD: 2723,3

- 2. zestaw danych:

- Państwo: Stany Zjednoczone

- Wartość eksportu w mld USD: 2123,4

- 3. zestaw danych:

- Państwo: Niemcy

- Wartość eksportu w mld USD: 1669,9

- 4. zestaw danych:

- Państwo: Japonia

- Wartość eksportu w mld USD: 785,4

- 5. zestaw danych:

- Państwo: Wielka Brytania

- Wartość eksportu w mld USD: 776,1

- 6. zestaw danych:

- Państwo: Francja

- Wartość eksportu w mld USD: 733,2

- 7. zestaw danych:

- Państwo: Holandia

- Wartość eksportu w mld USD: 711,5

- 8. zestaw danych:

- Państwo: Hong Kong

- Wartość eksportu w mld USD: 612,6

- 9. zestaw danych:

- Państwo: Singapur

- Wartość eksportu w mld USD: 599,2

- 10. zestaw danych:

- Państwo: Korea Południowa

- Wartość eksportu w mld USD: 596,9

Wykres. Lista elementów:

- Chiny; Udział procentowy: 12,5%

- Stany Zjednoczone; Udział procentowy: 9,8%

- Niemcy; Udział procentowy: 7,7%

- Japonia; Udział procentowy: 3,6%

- Wielka Brytania; Udział procentowy: 3,6%

- Francja; Udział procentowy: 3,4%

- Holandia; Udział procentowy: 3,3%

- Hong Kong; Udział procentowy: 2,8%

- Singapur; Udział procentowy: 2,8%

- Korea Południowa; Udział procentowy: 2,7%

- Polska; Udział procentowy: 1,5%

- Reszta Świata; Udział procentowy: 46,3%

Udział największych eksporterów w światowym eksporcie w 2020 roku (w %)

Import

Import to przywóz towarów z zagranicy w celu wykorzystania ich na rynku wewnętrznym. W 2020 roku całkowita wartość importu na świecie wyniosła 21 746 mld USD, w tym w krajach o wysokim stopniu rozwoju 14 933,4 mld USD, a w krajach nisko i średnio rozwiniętych 6 769,2 mld USD.

Import (w mld USD) w 2020 roku

Źródło: dostępny w internecie: dane Banku Światowego.

Największymi importerami wg danych Banku Światowego w 2020 roku były:

Wykres kolumnowy. Lista elementów:

- 1. zestaw danych:

- Państwo: Stany Zjednoczone

- Wartość importu w mld USD: 2774,6

- 2. zestaw danych:

- Państwo: Chiny

- Wartość importu w mld USD: 2357,16

- 3. zestaw danych:

- Państwo: Niemcy

- Wartość importu w mld USD: 1449,8

- 4. zestaw danych:

- Państwo: Francja

- Wartość importu w mld USD: 786,3

- 5. zestaw danych:

- Państwo: Japonia

- Wartość importu w mld USD: 786,2

- 6. zestaw danych:

- Państwo: Wielka Brytania

- Wartość importu w mld USD: 772,4

- 7. zestaw danych:

- Państwo: Holandia

- Wartość importu w mld USD: 616,4

- 8. zestaw danych:

- Państwo: Hong Kong

- Wartość importu w mld USD: 606,3

- 9. zestaw danych:

- Państwo: Korea Południowa

- Wartość importu w mld USD: 536,7

- 10. zestaw danych:

- Państwo: Kanada

- Wartość importu w mld USD: 516,9

Wykres. Lista elementów:

- Stany Zjednoczone; Udział procentowy: 12,5%

- Chiny; Udział procentowy: 10,5%

- Niemcy; Udział procentowy: 6,5%

- Francja; Udział procentowy: 3,6%

- Japonia; Udział procentowy: 3,6%

- Wielka Brytania; Udział procentowy: 3,4%

- Holandia; Udział procentowy: 2,7%

- Hong Kong; Udział procentowy: 2,7%

- Korea Południowa; Udział procentowy: 2,4%

- Kanada; Udział procentowy: 2,3%

- Polska; Udział procentowy: 1,4%

- reszta świata; Udział procentowy: 48,4%

Udział największych importerów w światowym imporcie w 2020 roku (w %)

Dynamika eksportu i importu

Dynamikę eksportu i importu określa się analizując zmiany ich wartości w czasie. Mierzy się ją za pomocą dwóch podstawowych wskaźników – zmian wartości eksportu i importu w stosunku do wybranego roku „zerowego” lub określając roczną stopę wzrostu poprzez porównanie wartości rok do roku. W materiale poniżej przedstawiono dynamikę eksportu i importu w okresie 2000-2020 dla świata i krajów o wysokim oraz niskim i średnim poziomie rozwoju, natomiast grafika interaktywna na kolejnej stronie prezentuje analogiczne informacje dla Polski.

Wskaźniki dynamiki eksportu/importu:

1. Wskaźnik zmian wartości eksportu/importu rok do roku

wskaźnik zmian wartości eksportu i importu rok do roku

Przykład 1

Wskaźnik zmian wartości eksportu/importu rok do roku

Przykład 2

Wskaźnik zmian wartości eksportu/importu do roku bazowego

W ostatnich dwóch dekadach całkowita wartość eksportu i importu na świecie wykazuje tendencję wzrostową, pomimo występujących okresowo spadków. Po kilkuletnim dynamicznym wzroście wartości eksportu i importu w latach 2002-2008 nastąpił okres naprzemiennego występowania spadków i wzrostów. Największe spadki wywołane kryzysami finansowymi i gospodarczymi pojawiły się w latach:

- 2000-2001 – kryzys związany z tzw. „bańką internetową” („boom dot-comów”),

- 2008–2009 – kryzys gospodarczy na rynkach finansowych i bankowych, zapoczątkowany zapaścią na rynku pożyczek hipotecznych wysokiego ryzyka w Stanach Zjednoczonych („kryzys Lehman-Brothers”),

- 2015-2016 – kryzys finansowo-gospodarczy, powiązane z nim załamanie popytu zwłaszcza inwestycyjnego i stagnacja handlu międzynarodowego,

- 2019-2021 – pandemia Covid-19 przyczyniająca się do spowolnienia światowej gospodarki, w tym wymiany handlowej.

Mimo to w 2020 roku wartość światowego eksportu i importu wzrosła w stosunku do 2000 roku niemal trzykrotnie, bowiem po zakończeniu kryzysów następowało stosunkowo silne odbicie na rynku i związane z nim znaczny wzrost wymiany handlowej.

Tabela. Wartość eksportu i importu w latach 2000-2020 na świecie i w krajach wysoko oraz średnio i nisko rozwiniętych (w mld USD)

Kraje

2000

2005

2010

2015

2020

Zmiana 2000-2020

mld USD

mld USD

mld USD

mld USD

mld USD

%

Kraje wysoko rozwinięte (eksport)

6374,0

9823,3

13387,8

14835,9

15401,8

242

Kraje wysoko rozwinięte (import)

6458,0

9934,0

13118,4

14364,4

14933,4

231

Kraje nisko i średnio rozwinięte (eksport)

1550,3

3086,9

5631,8

6392,2

6975,2

450

Kraje nisko i średnio rozwinięte (import)

1451,3

2829,0

5394,3

6312,8

6769,2

466

Świat (eksport)

7965,6

12973,7

19133,5

21277,1

22430,0

282

Świat (import)

7939,0

12802,1

18584,3

20719,4

21745,5

274

Indeks górny źródło: dane Banku Światowego  Indeks górny koniecźródło: dane Banku Światowego

Obserwowana w latach 2000-2020 tendencja wzrostowa wartości dynamiki eksportu i importu  jest zbliżona we wszystkich krajach, zarówno wysoko, jak i średnio oraz nisko rozwiniętych. Wpływ kryzysów finansowo-gospodarczych na spadki wartości eksportu i importu silniej zaznacza się w krajach wysoko rozwiniętych. Wynika to z faktu, że w krajach tych wymiana handlowa ma większy udział w tworzeniu PKB. Warto także zauważyć, że w rozpatrywanym okresie dynamika wzrostu wartości eksportu i importu była dwukrotnie większa w krajach nisko i średnio rozwiniętych niż w krajach wysoko rozwiniętych przy niższej, bezwzględnej wartości wymiany handlowej.

Wartość eksportu w latach 2000-2020 na świecie i w krajach wysoko oraz średnio i nisko rozwiniętych (w mld USD)

Źródło: dostępny w internecie: dane Banku Światowego.

Wartość importu w latach 2000-2020 na świecie i w krajach wysoko oraz średnio i nisko rozwiniętych (w mld USD)

Źródło: dostępny w internecie: dane Banku Światowego.

Do podobnych wniosków prowadzi analiza dynamiki zmian eksportu i importu rok do roku w okresie 2000-2020. W tym przypadku wyraźnie zaznaczają się zwłaszcza krótkookresowe fluktuacje wymiany handlowej. Przedstawiona na wykresie dynamika zmian wskazuje, że w skali globalnej kryzys z lat 2000-2001 spowodował ponad 10% spadek eksportu i importu. Jeszcze bardziej negatywne, choć względnie krótkotrwałe skutki przyniósł kryzys gospodarczy z lat 2008–2009 powodujący spadek eksportu i importu w stosunku do roku poprzedzającego o około 15% oraz kryzys wywołany pandemią Covid-19, który spowodował raptowne obniżenie wymiany handlowej o ponad 10%, a którego ostateczne skutki w tym zakresie są ciągle jeszcze trudne do przewidzenia.

Dynamika zmian (rok do roku) eksportu i importu na świecie w latach 2000-2020

Źródło: dostępny w internecie: dane Banku Światowego.

Warto zauważyć, że dynamika zmian wartości eksportu jest zróżnicowana w krajach o różnym stopniu rozwoju gospodarczego. W krajach wysoko rozwiniętych, mimo występowania okresowych fluktuacji związanych z opisanymi powyżej kryzysami finansowymi i gospodarczymi, zmiana wartości eksportu oceniana rok do roku nie przekracza zwykle 10%, co jest zasługą ich stabilności ekonomicznej i silnej gospodarki. Tymczasem w krajach rozwijających się zmiany te są nieco głębsze – mogą sięgać rok do roku do 15%. Co ciekawe obserwowany w tych krajach wzrost eksportu i importu następujący po kryzysie osiąga wyższy poziom. Kraje rozwijające się są bowiem podatne na wahania warunków wymiany międzynarodowej (tzw. terms of trade), czyli relacji między cenami dóbr eksportowanych z danego kraju a cenami dóbr importowanych przez ten kraj.

Dynamika zmian (rok do roku) eksportu w krajach wysoko oraz średnio i nisko rozwiniętych w latach 2000-2020

Źródło: dostępny w internecie: dane Banku Światowego.

Dynamika zmian (rok do roku) importu w krajach wysoko i nisko rozwiniętych w latach 2000-2020

Źródło: dostępny w internecie: dane Banku Światowego.

Bilans handlowy

Zagraniczna wymiana handlowa jest wyznacznikiem dobrobytu państwa, a także impulsem do rozwoju gospodarczego. Bilans handlowy może być dodatni (nadwyżka handlowa) lub ujemny (deficyt handlowy). Bilans handlowy jest częścią bilansu płatniczego. Różnica pomiędzy wartością eksportu i wartością importu nazywana jest saldem bilansu handlowego, które może być ujemne (eksport niższy od importu) lub dodatnie świadczące o tym, że gospodarka się rozwija i eksportuje coraz więcej towarów i usług. Dodatnie saldo bilansu handlowego jest pożądane, ponieważ świadczy o konkurencyjności na rynku, która pozwala utrzymać miejsca pracy i wpływa pozytywnie na rozwój gospodarki. Natomiast ujemne saldo bilansu handlowego, z reguły interpretowane jako problem ze sprzedażą produktów wytworzonych w kraju zagranicznym odbiorcom, nie zawsze musi jednak świadczyć o zahamowaniu rozwoju gospodarczego. Może oczywiście mieć to miejsce, kiedy jest ono wywołane np. zwiększonym importem dóbr konsumpcyjnych. Jeżeli jednak importowi podlegają przede wszystkim dobra inwestycyjne, świadczy raczej o modernizacji i rozwoju gospodarki.

Bilans handlowy 2020 (w mld USD)

Źródło: dostępny w internecie: dane Banku Światowego.

Krajami o największej dodatniej wartości salda bilansu handlowego wg danych Banku Światowego w 2020 roku były:

- Chiny – 366,14 mld USD,

- Niemcy – 220,25 mld USD,

- Singapur – 108,52 mld USD,

- Zjednoczone Emiraty Arabskie – 108,45 mld USD,

- Holandia – 95,12 mld USD,

- Irlandia – 94,86 mld USD,

- Rosja – 73,63 mld USD,

- Włochy – 69,69 mld USD,

- Szwajcaria – 66,16 mld USD,

- Korea Południowa – 60,21 mld USD.

Natomiast ujemny bilans handlowy charakteryzował kraje takie jak:

- Stany Zjednoczone – 651,19 mld USD,

- Wenezuela – 70,92 mld USD,

- Francja – 53,14 mld USD,

- Kanada – 33,82 mld USD,

- Nigeria – 33,46 mld USD,

- Filipiny – 28,19 mld USD,

- Egipt – 27,56 mld USD,

- Turcja – 27,44 mld USD,

- Bangladesz – 21,13 mld USD,

- Pakistan – 19,47 mld USD.

Bilans handlowy Polski wg danych Banku Światowego wyniósł w 2020 roku 40,53 mld USD.

Saldo bilansu handlowego świata w latach 2000-2020 (w mld USD)

Źródło: dostępny w internecie: dane Banku Światowego.

Bilans handlowy świata w latach 2000-2020 charakteryzował się systematycznym wzrostem. Wspomniane powyżej kryzysy gospodarcze wpłynęły na jego obniżenie, ale jedynie w 2001 roku uzyskał on saldo ujemne. Znacznie bardziej zróżnicowana jest jego dynamika, kiedy analizuje się osobno kraje wysoko oraz nisko i średnio rozwinięte. W krajach wysoko rozwiniętych do 2008 roku występował stały deficyt handlowy osiągający w latach 2005-2006 powyżej 100 mld USD. Od 2009, po kryzysie finansowym „Lehman-Brothers” utrzymuje się ciągła nadwyżka handlowa, na którą nie wpłynął znacząco kryzys finansowo-gospodarczy w latach 2015-2016 ani występująca od 2019 roku pandemia COVID-19. Natomiast w krajach nisko i średnio rozwijających się występuje tendencja odwrotna, charakteryzująca się postępującym obniżaniem od roku 2009 dodatniego salda bilansu handlowego, aż do osiągnięcia w 2017 roku stanu deficytu.

Saldo bilansu handlowego krajów wysoko oraz średnio i nisko rozwiniętych w latach 2000-2020 (w mld USD)

Źródło: dostępny w internecie: dane Banku Światowego.

Słownik

bańka internetowa

okres euforii na giełdach całego świata w latach 1995-2001, związany z przecenieniem  przedsiębiorstw, które prowadziły działalność w internecie bądź zamierzały ją rozpocząć

bilans handlowy

to różnica między eksportem a importem danego państwa

Grafika interaktywna

Polecenie 1

Scharakteryzuj dynamikę eksportu i importu Polski i określ główne prawidłowości w nawiązaniu do koniunktury na rynkach międzynarodowych.

Uzupełnij

Polecenie 2

Opisz tendencje zmian salda handlu zagranicznego Polski w latach 2010–2018.

Uzupełnij

Polecenie 3

Porównaj dynamikę eksportu i importu Polski i pozostałych krajów Unii Europejskiej; określ podobieństwa i różnice.

Uzupełnij

Polecenie 4

Określ, czy wstąpienie Polski do Unii Europejskiej wpłynęło na zmiany wartości i dynamiki eksportu, importu i bilansu handlowego.

Uzupełnij

Polecenie 5

Przedstaw głównych partnerów handlowych Polski. Czy Polska jest także wśród głównych partnerów handlowych tych krajów? Wyjaśnij dlaczego.

Uzupełnij

Polecenie 6

Wyjaśnij strukturę towarową handlu zagranicznego Polski. Omów, jakie dobro stanowi największy udział w strukturze towarowej handlu, a jakie najmniejszy.

Uzupełnij

Wybrane wskaźniki importu, eksportu oraz bilansu handlowego dla Polski i Unii Europejskiej

Grafika przedstawia składowe eksportu i importu. Na eksport składa się wartość eksportu. Dynamika eksportu rok do roku w procentach. Kierunki eksportu w procentach. Dynamika eksportu w stosunku do roku bazowego, w 1995 roku przyjęte 100%. Struktura towarowa eksportu w procentach. Na import składa się wartość importu. Dynamika importu w stosunku do roku bazowego. Dynamika importu rok do roku w procentach. Kierunki importu w procentach. Struktura towarowa importu w procentach. Na bilans handlowy składa się saldo bilansu handlowego. Dynamika zmian salda bilansu handlowego w stosunku do roku bazowego. Saldo bilansu handlowego w grupach towarów. Eksport minus import równa się bilans handlowy. 1. Wartość eksportu w latach 1995-2020 (w mld USD) w Polsce i Unii Europejskiej Wartość eksportu w latach 1995-2020 (w mld USD) w Polsce

Wykres przedstawia eksport w Polsce. W 1995 roku wyniósł poniżej 50 miliardów dolarów. Potem wzrastał i w 2000 roku wyniósł 50 miliardów dolarów. W 2008 roku 200 miliardów dolarów. W 2009 roku ponad 150 miliardów dolarów. W 2011 roku ponad 200 miliardów dolarów. W 2014 roku 250 miliardów dolarów. W 2018, 2019 i 2020 roku ponad 300 miliardów dolarów.

Wartość eksportu w latach 1995-2020 (w mld USD) Unii Europejskiej

Wykres przedstawia eksport w Unii Europejskiej. W 1995 roku wyniósł ponad 2000 miliardów dolarów. W 2002 roku 3000 miliardów dolarów. W 2006 roku 5000 miliardów dolarów. W 2008 roku ponad 6000 miliardów dolarów. W 2009 roku ponad 5000 miliardów dolarów. W 2011 roku prawie 7000 miliardów dolarów. W 2014 roku ponad 7000 miliardów dolarów. W 2018 roku prawie 8000 miliardów dolarów. W 2020 roku ponad 7000 miliardów dolarów., 2. Dynamika eksportu w latach 1996-2020 stosunku do roku bazowego (1995=100%) w Polsce i Unii Europejskiej Dynamika eksportu w latach 1996-2020 stosunku do roku bazowego (1995 = 100%) w Polsce i Unii Europejskiej

Wykres przedstawia dynamikę eksportu dla Polski i Unii Europejskiej. W 1995 roku przyjęto 100%. Dla Unii Europejskiej w 2001 roku dynamika zaczęła wzrastać. W 2007 roku wyniosła prawie 200. W 2010 roku 200. W 2017 roku ponad 200. W 2019 roku 200. Dla Unii Europejskiej w 2001 roku dynamika eksportu wyniosła prawie 100. W 2007 roku 500. W 2008 roku 400. W 2010 roku prawie 600. W 2013 roku 700. W 2017 roku 900. W 2019 roku ponad 900., 3. Dynamika eksportu w latach 1995-2020 (rok do roku w %) w Polsce i Unii Europejskiej Dynamika eksportu w latach 1995-2020 (rok do roku w %) w Polsce i Unii Europejskiej

Wykres przedstawia dynamikę eksportu w Polsce i Unii Europejskiej. W Unii Europejskiej w 1995 roku wyniosła poniżej 10. W 1996 roku 5. W 1997 roku ponad 10. W 2000 roku prawie 15. W 2003 roku ponad 0. W 2005 roku 5. W 2009 roku poniżej minus 10. W 2010 roku 10. W 2012 roku ponad 0. W 2015 roku ponad 5. W 2020 roku prawie minus 10. W Polsce dynamika eksportu w 1995 roku wyniosła ponad 10. W 1998 roku prawie 15. W 1999 roku prawie minus 5. W 2000 roku prawie 25. W 2001 roku ponad 0. W 2003 roku prawie 15. W 2004 roku 5. W 2006 roku 15. W 2009 roku ponad minus 5. W 2010 roku ponad 10. W 2012 roku 5. W 2017 roku prawie 10. W 2020 roku około 0., 4. Kierunki eksportu w 2020 roku (w %) w Polsce Kierunki eksportu w 2020 roku (w %) w Polsce

Wykres kołowy przedstawia kierunki eksportu w Polsce. Niemcy to 27%. Wielka Brytania 6%. Czechy 6%. Francja 6%. Holandia 5%. Włochy 5%. Pozostałe 45%., 5. Struktura towarowa eksportu w 2020 roku (w %) w Polsce Struktura towarowa eksportu w 2020 roku (w %) w Polsce

Wykres kołowy przedstawia strukturę towarową eksportu w Polsce. Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy to 38%. Różne wyroby przemysłowe 18%. Towary przemysłowe sklasyfikowane głównie według surowca 17%. Żywność i zwierzęta żywe 10%. Chemikalia i produkty pokrewne 10%. Napoje i tytoń 3%. Surowce niejadalne z wyjątkiem paliw 2%. Paliwa mineralne, smary i materiały pochodne 2%. Oleje, tłuszcze, woski zwierzęce i roślinne 0%., 6. Wartość importu w latach 1995-2020 (w mld USD) w Polsce i Unii Europejskiej Wartość importu w latach 1995-2020 (w mld USD) w Polsce

Wykres przedstawia wartość importu w Polsce. W 1996 roku wyniósł poniżej 50 miliardów dolarów. W 1998 roku ponad 50 miliardów dolarów. W 2004 roku poniżej 100 miliardów dolarów. W 2006 roku poniżej 150 miliardów dolarów. W 2008 roku ponad 200 miliardów dolarów. W 2009 roku ponad 150 miliardów dolarów. W 2011 roku prawie 250 miliardów dolarów. W 2014 roku 250 miliardów dolarów. W 2018 i 2019 roku ponad 300 miliardów dolarów. W 2020 roku poniżej 300 miliardów dolarów.

Wartość importu w latach 1995-2020 (w mld USD) w Unii Europejskiej

Wykres przedstawia wartość importu w Unii Europejskiej. W 1995 roku wyniósł ponad 2000 miliardów dolarów. W 2003 roku ponad 3000 miliardów dolarów. W 2005 roku ponad 4000 miliardów dolarów. W 2008 roku ponad 6000 miliardów dolarów. W 2009 roku 5000 miliardów dolarów. W 2011 roku ponad 6000 miliardów dolarów. W 2015 roku poniżej 6000 miliardów dolarów. W 2018 i 2019 roku ponad 7000 miliardów dolarów. W 2020 roku ponad 6000 miliardów dolarów., 7. Dynamika importu w latach 1996-2020 w stosunku do roku bazowego (1995=100%) w Polsce i Unii Europejskiej Dynamika importu w latach 1996-2020 w stosunku do roku bazowego (1995=100%) w Polsce i Unii Europejskiej

Wykres przedstawia dynamikę importu. W 1995 roku przyjęto 100%. W Unii Europejskiej w 2006 roku wyniosła ponad 100. W 2008 roku 200. W latach 2017, 2018 i 2019 wyniosła ponad 200. W 2020 roku spadła do 200. W Polsce dynamika importu w 2000 roku wyniosła 100. W 2006 roku prawie 400. W 2008 roku prawie 700. W 2009 roku prawie 500. W 2011 roku 700. W 2014 roku ponad 700. W 2018 i 2019 roku ponad 900. W 2020 roku 900., 8. Dynamika importu w latach 1995-2020 (rok do roku w %) w Polsce i Unii Europejskiej Dynamika importu w latach 1995-2020 (rok do roku w %) w Polsce i Unii Europejskiej

Wykres przedstawia dynamikę importu. W Unii Europejskiej w 1996 roku wyniosła ponad 0. W 2003 roku 20. W 2005 roku 10. W 2009 roku minus 20. W 2010 roku 10. W 2011 roku prawie 20. W 2012 roku prawie minus 10. W 2015 roku ponad minus 10. W 2017 i 2018 roku ponad 10. W 2020 roku prawie minus 10. W Polsce dynamika importu w 1996 roku wyniosła prawie 30. W 1999 roku poniżej 0. W 2000 roku ponad 10. W 2003 roku ponad 20. W 2007 roku 30. W 2009 roku prawie minus 30. W 2010 roku 20. W 2012 roku prawie minus 10. W 2014 roku prawie 10. W 2015 roku minus 10. W 2017 i 2018 roku ponad 10. W 2020 roku poniżej 0., 9. Kierunki importu w 2020 roku (w %) w Polsce Wykres kołowy przedstawia kierunki importu w Polsce. Niemcy to 23%. Chiny 12%. Rosja 6%. Włochy 5%. Francja 4%. Holandia 3%. Pozostałe 47%., 10. Struktura towarowa importu w 2020 roku (w %) w Polsce Struktura towarowa importu w 2020 roku (w %) w Polsce

Wykres kołowy przedstawia strukturę towarową importu. Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 36%. Towary przemysłowe sklasyfikowane głównie według surowca 16%. Chemikalia i produkty pokrewne 15%. Różne wyroby przemysłowe 14%. Żywność i zwierzęta żywe 8%. Paliwa mineralne, smary i materiały pochodne 5%. Surowce niejadalne z wyjątkiem paliw 3%. Oleje, tłuszcze, woski zwierzęce i roślinne 1%. Napoje i tytoń 1%. Pozostałe 1%., 11. Saldo bilansu handlowego w latach 1995-2020 (w mld USD) w Polsce i Unii Europejskiej Saldo bilansu handlowego w latach 1995-2020 (w mld USD) w Polsce

Wykres przedstawia bilans handlowy Polski. W 1995 roku było dodatnie. W latach od 1996 do 2012 roku było ujemne. Najniższe było w 2008 roku, kiedy wyniosło prawie minus 30 miliardów dolarów. W 2013 i 2014 roku poniżej 10 miliardów dolarów. W latach od 2015 do 2018 wyniosło poniżej 20 miliardów dolarów. W 2019 roku prawie 30 miliardów dolarów. W 2020 roku 40 miliardów dolarów. Saldo bilansu handlowego w latach 1995-2020 (w mld USD) w Unii Europejskiej

Wykres przedstawia bilans handlowy Unii Europejskiej. W latach od 1995 do 1998 wyniósł ponad 100 miliardów dolarów. W latach od 1999 do 2001 poniżej 100 miliardów dolarów. W latach od 2002 do 2011 wynosił około 200 miliardów dolarów. W 2012 roku ponad 400 miliardów dolarów. W latach od 2103 do 2015 wyniósł prawie 600 miliardów dolarów. W latach od 2016 do 2018 wyniósł ponad 600 miliardów dolarów. W 2019 i 2020 roku wyniósł ponad 500 miliardów dolarów., 12. Dynamika zmian salda bilansu handlowego w latach 1996-2020 w stosunku do roku bazowego (1995=100%) w Polsce i Unii Europejskiej Dynamika zmian salda bilansu handlowego w latach 1996-2020 w stosunku do roku bazowego (1995=100%) w Polsce i Unii Europejskiej

Wykres przedstawia dynamikę zmian salda bilansu handlowego. 1995 roku przyjęto jako 100%. W Unii Europejskiej w latach od 1999 do 2001 odnotowano wartości ujemne. W latach od 2002 do 2005, w 2006 roku, w latach od 2009 do 2012 wyniósł ponad 0 miliardów dolarów. W latach od 2013 do 2020 wyniósł niemal 500 miliardów dolarów. W Polsce w latach od 1996 do 2006 odnotowano wartości ujemne zbliżające się do minus 500 miliardów dolarów. W 2007 roku ponad minus 500 miliardów dolarów. W 2008 roku ponad minus 1000 miliardów dolarów. W latach od 2009 do 2012 wyniósł prawie minus 500 miliardów dolarów. W latach od 2013 do 2016 wyniósł ponad 0 miliardów dolarów dochodząc do 500 miliardów dolarów. W 2017 roku ponad 500 miliardów dolarów. W 2018 roku poniżej 500 miliardów dolarów. W 2019 roku ponad 500 miliardów dolarów. W 2020 roku ponad 1000 miliardów dolarów., 13. Saldo bilansu handlowego w grupach towarów w 2020 roku (w mln PLN) w Polsce Wykres przedstawia saldo bilansu handlowego w grupach towarów. Żywność i zwierzęta żywe ponad 40000 milionów złotych. Napoje i tytoń ponad 10000 milionów złotych. Surowce niejadalne z wyjątkiem paliw prawie minus 10000 milionów złotych. Paliwa mineralne, smary i materiały pochodne prawie minus 40000 milionów złotych. Oleje, tłuszcze, woski zwierzęce i roślinne odnotowano niewielkie wartości ujemne. Chemikalia i produkty pokrewne prawie minus 50000 milionów złotych. Towary przemysłowe skalsyfikowane według surowca prawie 20000 milionów złotych. Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 30000 milionów złotych. Różne wyroby przemysłowe ponad 40000 milionów złotych. Pozostałe prawie minus 10000 milionów złotych.

Wskaźniki importu, eksportu oraz bilansu handlowego dla Polski i Unii Europejskiej

Źródło: dostępny w internecie: Englishsquare sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Zaznacz prawidłowe dokończenie zdania.

Dynamika eksportu i importu jest określana na podstawie

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- zmian pozycji kraju w corocznym rankingu największych eksporterów i importerów.

- zmian w przestrzeni (w różnych regionach) wartości eksportu i importu w danym roku.

- zmian salda bilansu handlowego w krajach o różnym poziomie rozwoju gospodarczego w danym roku.

- zmian w czasie wartości eksportu i importu w danym regionie, kraju lub na świecie.

Ćwiczenie 2

Zaznacz prawidłowe dokończenie zdania.

Krajem niebędącym w pierwszej dziesiątce głównych importerów świata jest:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- USA.

- Holandia.

- Japonia.

- Tajwan.

Ćwiczenie 3

Zaznacz, czy podane stwierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe.

Stwierdzenie

Prawda

Fałsz

Wymiana handlowa między krajami Zatoki Perskiej jest niewielka, ponieważ kraje te pozostają w ciągłym kryzysie gospodarczym.

W Polsce od 10 lat występuje ujemne saldo bilansu handlowego.

Poziom rozwoju gospodarczego kraju ma wpływ na dynamikę eksportu i importu.

Otwartość handlowa zależy od udziału eksportu i importu w PKB.

Ćwiczenie 4

Mapa przedstawia główne towary eksportowe w poszczególnych krajach świata dominujące w strukturze towarowej eksportu od co najmniej dwóch dekad. Przypisz odpowiednie określenia do kolorów w legendzie, wiedząc, że kolorem szarym oznaczono brak danych.

Ćwiczenie 5

Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.

Ćwiczenie 6

Wykres przedstawia wartość eksportu i importu (w mld USD) w Polsce w latach 2010-2020. Określ, która krzywa przedstawia wartość eksportu, a która importu uzupełniając legendę wykresu. Oznacz odpowiednim kolorem lata, w których występował deficyt handlowy (czerwony) i nadwyżka handlowa (zielony).

Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.

Ćwiczenie 7

Wykres prezentuje strukturę towarową eksportu w Polsce w latach 1996-2019. Określ prawidłowości jej zmian w czasie.

Uzupełnij

Ćwiczenie 8

Podając konkretne przykłady, wykaż korzyści wynikające z międzynarodowej wymiany handlowej.

Uzupełnij

Dla nauczyciela

SCENARIUSZ LEKCJI

Imię i nazwisko autorki: Magdalena Fuhrmann

Przedmiot: geografia

Temat zajęć: Dynamika eksportu i importu

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum/technikum, zakres podstawowy, klasa II

Podstawa programowa

IX. Uwarunkowania rozwoju gospodarki światowej: rola poszczególnych sektorów gospodarki w rozwoju cywilizacyjnym, procesy globalizacji, współpraca międzynarodowa, gospodarka oparta na wiedzy, społeczeństwo informacyjne.

Uczeń:

3) analizuje strukturę i kierunki międzynarodowej wymiany towarowej, ocenia miejsce i strukturę handlu zagranicznego Polski oraz uzasadnia potrzebę przestrzegania zasad sprawiedliwego handlu.

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji,

- kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii,

- kompetencje cyfrowe,

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się.

Cele operacyjne

Uczeń:

- wyjaśnia pojęcia importu i eksportu towarów, bilansu handlowego i płatniczego,

- omawia przyrodnicze, gospodarcze i polityczne uwarunkowania rozwoju eksportu i importu,

- wymienia najważniejszych eksporterów i importerów na świecie,

- charakteryzuje dynamikę eksportu i importu na świecie, w krajach wysoko rozwiniętych (w tym w Polsce), średnio i nisko rozwiniętych.

Strategie nauczania: asocjacyjna

Metody i techniki nauczania: blended learning, IBSE

Formy pracy: praca indywidualna, praca w parach, praca w grupach

Środki dydaktyczne: e-materiał, komputer, projektor multimedialny, zeszyt, atlasy geograficzne

Materiały pomocnicze

Raport EUROSTAT: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=International_trade_in_goods (dostęp 5.04.2022).

PRZEBIEG LEKCJI

Faza wprowadzająca

- Nauczyciel wprowadza uczniów do tematyki zajęć za pomocą krótkiej pogadanki na temat handlu zagranicznego. Uczniowie wyjaśniają pojęcie importu i eksportu, tłumaczą, na czym polega handel zagraniczny, czym jest bilans handlowy i bilans płatniczy.

- Przedstawienie celów lekcji.

Faza realizacyjna

- Nawiązując do informacji ze wstępnej pogadanki, uczniowie zastanawiają się, co warunkuje wymianę towarów w skali międzynarodowej. Indywidualnie lub w parach wykonują notatki szkieletowe (nauczyciel przygotowuje schemat pojęć, uczniowie dopisują kolejne informacje). W ramach klasowej dyskusji, korzystając z części „Przeczytaj” e-materiału, omawiają przyrodnicze, gospodarcze i polityczne uwarunkowania rozwoju eksportu i importu. Nauczyciel czuwa nad poprawnością wypowiedzi uczniów.

- Uczniowie, korzystając z atlasów geograficznych lub map zawartych w części „Przeczytaj” e-materiału, wskazują największych eksporterów i importerów na świecie, omawiają widoczne prawidłowości w tym zakresie.

- Nauczyciel dzieli uczniów na grupy. Ich zadaniem będzie scharakteryzowanie dynamiki eksportu i importu na świecie w latach 2000–2020 oraz omówienie dostrzegalnych w tym zakresie prawidłowości i zależności dla krajów wysoko, średnio i nisko rozwiniętych. Uczniowie mogą korzystać z części „Przeczytaj” e-materiału oraz dostępnych źródeł informacji.

- Po upływie ustalonego przez nauczyciela czasu uczniowie prezentują rezultaty pracy. Nauczyciel w razie potrzeby uzupełnia. Następnie, pracując nadal w grupach, uczniowie zapoznają się z grafiką interaktywną i wykonują polecenia zawarte w tej części e-materiału (np. 1–4). Porównują swoje wnioski dotyczące dynamiki eksportu i importu na świecie ze spostrzeżeniami na temat dynamiki eksportu i importu w Polsce. Po wykonaniu zadania prezentują rezultaty pracy na forum, nauczyciel czuwa nad poprawnością wypowiedzi uczniów.

Faza podsumowująca

- Uczniowie wykonują wskazane przez nauczyciela ćwiczenia z sekcji „Sprawdź się”.

- Przypomnienie celów lekcji.

- Podsumowanie wiedzy zaprezentowanej na lekcji.

- Ocena pracy uczniów podczas lekcji.

Praca domowa

- Utrwalenie wiadomości przedstawionych na lekcji – zadanie polegające na wypisaniu 5 faktów na temat importu i 5 faktów na temat eksportu.

- Przygotowanie pracy pisemnej lub prezentacji na temat zmian struktury eksportu i importu w wybranych krajach na świecie (zestaw państw przydziela nauczyciel w zależności do wielkości i poziomu klasy).

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania danego multimedium

Grafika interaktywna może znaleźć zastosowanie podczas realizacji tematu „Struktura handlu zagranicznego PolskiOtwiera się w nowym oknie” lub w trakcie innych zajęć dotyczących uwarunkowań rozwoju gospodarki światowej (zakres podstawowy: IX).

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Grafika interaktywna

Sprawdź się

Dla nauczyciela