Spis treści

Dē Daedalō et labyrinthō (czasowniki nieregularne 2: volō i jego złożenia – indicativus i participium praesentis activi)

Dē Daedalō et labyrinthō (czasowniki nieregularne 2: volō i jego złożenia – indicativus i participium praesentis activi)

Ważne daty

II tysiąclecie p.n.e. (XX-XVI w. p.n.e.) – rozkwit cywilizacji minojskiej na Krecie

Scenariusz lekcji dla nauczyciela.

Scenariusz zajęć do pobrania

Źródło: online-skills, licencja: CC0.

I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:

1. zna i rozpoznaje następujące formy morfologiczne z zakresu gramatyki języka łacińskiego:

i) formy czasowników nieregularnych:

– esse i wybrane composita (possum,prosum, adsum, absum),

– volo, nolo,

– eo i wybrane composita (abeo, redeo, obeo),

– fero i wybrane composita (affero, aufero, differo),

– tollo,

– fio,

– verba defectiva: odi, memini, coepi,

– verba deponentia i semideponentia.

Nauczysz się

tworzyć samodzielnie różne formy gramatyczne omawianych czasowników.;

rozróżniać w tekście łacińskim różne formy omawianych czasowników (poznanych w tej lekcji i wcześniej poznanych nieregularnych);

konstruować własne proste wypowiedzi z użyciem omawianych czasowników;

wykonywać zadania związane ze zrozumieniem tekstu w języku łacińskim.

Prezentacja zagadnienia

Kolejnym łacińskim czasownikiem nieregularnym jest volō, velle (= chcieć). Czasownik ten nie należy do żadnej standardowej koniugacji i nie ma strony biernej. Oto jego odmiana w czasie teraźniejszym:

volō, velle

Tabela, online-skills, CC BY 3.0

Czasownik ten ma dwa złożenia – nietypowe, bo przedrostkami nie są przyimki. W trakcie odmiany jeden z przedrostków zmienia brzmienie, a drugi nawet staje się oddzielnym wyrazem, a zatem warto nauczyć się całej odmiany:

mālō, mālle (= woleć)

Tabela, online-skills, CC BY 3.0

nōlō, nōlle (= nie chcieć)

Tabela, online-skills, CC BY 3.0

Tryb rozkazujący nōlī! nōlīte! połączony z bezokolicznikiem odpowiedniego czasownika jest najprostszym łacińskim sposobem wyrażania zakazu, np.:

nōlī īre! = nie idź! / nōlīte īre! = nie idźcie!

Zadania

Ćwiczenie 1

Zdania napisane w liczbie pojedynczej zamień na liczbę mnogą i na odwrót, wpisując odpowiednie formy czasowników.

Quid vis? <> Quid vultis?

Abīre volō. <> Abīre         .

Daedalus in Crētā manēre nōn vult. <> Daedalus et Īcarus in Crētā manēre         .

abīre quam in Crētā manēre? <> Māvultis-ne abīre quam in Crētā manēre?

Ćwiczenie 2

Sformułuj po łacinie polecenia przeciwne podanym, wg przykładu.

Auxilium fer! <> Nōlī auxilium ferre!

In Crētam         ! <> Nōlīte in Crētam redīre!

Ē labyrinthō         ! <> Nōlī ē labyrinthō exīre! Fāmās referte! <>          fāmās         !

Ćwiczenie 3

Uzupełnij zdania odpowiednimi formami czasowników volō, nōlō lub mālō (przeciągając je spośród podanych pod zdaniami), tak, aby zdania miały sens. Załóż, że opisane osoby działają zgodnie z własną wolą, nie na cudzy rozkaz.

Daedalus in Crētam īre    , itaque in Crētam it.

In Crētam nōn īmus, quia    .

In Crētam īre     quam Athēnās, itaque nōn Athēnās, sed in Crētam ī!

Multī Graecī in Crētam eunt, quia labyrinthum vidēre    .

non vult     mavis     volunt     vult     vis     mavulti     nolumus     malo

Ćwiczenie 4

Uzupełnij, wpisując odpowiednie formy czasowników dēbeō, nōlō lub possum, tak, aby zdania zgadzały się z treścią mitu.

Mīnōs Mīnōtaurum necāri         , quia uxōris suae fīlius est.

Ćwiczenie 5

Uzupełnij, wpisując odpowiednie formy czasowników dēbeō, nōlō lub possum, tak, aby zdania zgadzały się z treścią mitu.

Mīnōtaurus in labyrinthō claudī         , nōn necārī.

Ćwiczenie 6

Uzupełnij, wpisując odpowiednie formy czasowników dēbeō, nōlō lub possum, tak, aby zdania zgadzały się z treścią mitu.

Daedalus labyrinthum aedificāre         , quia architectus bonus est.

Tekst i ilustracje

Daedalus in Crētā insulā labyrinthum aedificāvit, unde Mīnōtaurus exīre nōn potest. Nunc aliās terrās petere vult et ad Mīnōem rēgem adit.

Daedalus: Ō rex, opus iam perfectum est. Ego et Īcarus Crētam relinquere volumus.

Mīnōs: Nōlīte abīre. Exul es, Daedale, quō īre vīs? In patriā tuā te nōlunt. Nonne māvīs in Crētā cum fīliō tuō beātus vīvere?

Daedalus: Minimē, ex Crētā migrāre mālō. Mercēdem meam nāvemque mihi dā.

Mīnōs: Nōlō. Rex sum et imperō, tū autem volens nōlens in Crētā manēbis.

Daedalus (murmurat): Tu rex es, sed ego artifex. Nōlī spērāre, nōn manēbō.

Ilustracja przedstawia salę kolumnową w pałacu w Knossos. Na fotografii ukazano cztery czerwone kolumny o czarnych głowicach. Wspierają one strop. Na żółtym tle ściany namalowany jest pas dekoracji. Dodatkowe informacje: 1. Fragmenty pałacu zostały odkryte w 1878, jednak dopiero w 1884 roku odsłonięto ruiny pałacu pochodzące z drugiego tysiąclecia przed Chrystusem. 2. Ilustracja przedstawiająca zdjęcie pałacu z zewnątrz. Wśród ruin znajduje się portyk wsparty na trzech czerwonych kolumnach. Ścianę portyku zdobi malowidło złotorogiego byka na błękitnym tle.

Pałac w Knossos na Krecie (tzw. „labirynt” lub „pałac Minosa”, II tysiąclecie p.n.e.), Sala Kolumnowa (częściowa rekonstrukcja); autor zdjęcia: Olaf Tausch, Grecja, wikipedia.org, CC BY 3.0

Ilustracja przedstawia salę królowej w pałacu w Knossos. Na fotografii ukazane jest małe pomieszczenie z dwoma otworami wejściowymi otoczonymi pasem ornamentyki kwiatowej. Powyżej znajduje się mozaika przedstawiająca niebieskie delfiny. Po prawej stronie sali widnieje czerwony pilaster z czarną głowicą, po lewej otwór okienny. W rogu stoi zdobiona gliniana beczka. Pomieszczenie ma kamienną posadzkę. Dodatkowe informacje: 1. Dołączona ilustracja przedstawia fragment pałacu w Knossos. Zrobiona z góry fotografia ukazuje szare kamienne mury. W lewym górnym rogu znajdują się wysokie schody. Podpis pod ilustracją: Pałac w Knossos, Wielkie Schody; autor zdjęcia: Olaf Tausch, Grecja, wikimedia.org, CC BY 3.0. 2.Ilustracja przedstawia góry na tle błękitnego nieba. Zbocza gór są łagodne, porośnięte gdzieniegdzie roślinnością. Podpis pod ilustracją: 3. Krajobrazy śródlądowej Krety; autorka zdjęć: Anna Maciejewska, Grecja, online-skills, CC BY 3.0.

Pałac w Knossos na Krecie, tzw. Sala Królowej (częściowa rekonstrukcja); autor zdjęcia: Olaf Tausch, Grecja, wikipedia.org, CC BY 3.0

Powiedzenia łacińskie

volens nōlens

Volentī nōn fit iniūria. (sentencja prawnicza, wg: Dig. 47.10.1)

Nōlī turbāre circulōs meōs. (Ostatnie słowa Archimedesa, wg: Val. Max. Mem. 8.7)

Nōlīte iūdicāre et nōn iūdicābimini. (Łk 6.37)

Ilustracja przedstawia mozaikę zatytułowaną „Archimedes i rzymski legionista”. W centrum ukazana jest postać mężczyzny w lekkiej zbroi, hełmie, z mieczem oraz dużą tarczą na plecach. Jest zwrócony w kierunku siedzącego przy stoliku Archimedesa. Uczony ubrany jest w białą szatę. Trzyma leżące na stoliku liczydło. Legionista gestem wskazuje mu wyjście. Dodatkowa informacja: 1. Ilustracja ukazuje wydrążone w skale korytarze grobowe. Skała jest jasna, gdzieniegdzie porośnięta roślinnością. W prawym górnym rogu fotografii stoi wśród drzew współczesny dom mieszkalny. Podpis pod ilustracją: Tzw. grób Archimedesa (w rzeczywistości kolumbarium z epoki rzymskiej) w Syrakuzach na Sycylii; autor zdjęcia: Carlo Pelagalli, Włochy, wikipedia.org, CC BY 3.0.

Archimedes i rzymski legionista – mozaika, prawdopodobnie osiemnastowieczna kopia rzymskiego oryginału, w zbiorach Städtische Galerie Liebieghaus, Frankfurt nad Menem, Niemcy, math.nyu.edu, CC BY 3.0

Zadania

Ćwiczenie 7

Na podstawie przeczytanego tekstu oceń prawdziwość podanych niżej informacji, przeciągając obok zdań litery: V (= vērum, prawdziwe) albo F (= falsum, fałszywe) albo I (ignōtum, nie wiadomo).

Labyrinthus iam perfectus est.

Daedalus ex Crētā migrāre vult, quia Athēniensēs eum exspectant.

Īcarus quoque ex Crētā migrāre vult.

Mīnōs Daedalum retinet, quia mercēdem ei dāre nōn vult.

V     I     F     V

Polecenie 1

Jednym z wynalazków przypisywanych Archimedesowi jest tzw. śruba Archimedesa, przedstawiona na poniższych ilustracjach:

Slajd 1 z 2

Śruba Archimedesa, ilustracja z: Chambers's Encyclopedia (Philadelphia: J. B. Lippincott Company, 1875), wikipedia.org, CC BY 3.0

Przejdź do następnego slajdu

Przetłumacz jej opis pochodzący z łacińskiej Wikipedii (Vicipaedia):

Cochlea Archimēdēa est machina quae liquōrem seu aquam in altiōrem altitūdinem tollit.

Uzupełnij

Polecenie 2

Oto dziecko w labiryncie:

Labirynt, online-skills, CC BY 3.0

Poradź mu, w którą stronę ma pójść, aby dostać się do wyjścia i ostrzeż, w którą nie powinno iść, bo jest tam Minotaur. Użyj rozkazu i zakazu; skorzystaj z następujących słówek:

dextrōrsum = w prawo

sinistrōrsum = w lewo

ibī = tam

Uzupełnij

Słowniki

Słownik pojęć

Labirynt

budowla o zawiłym układzie pomieszczeń i korytarzy, utrudniającym dojście do strzeżonego w ten sposób pomieszczenia albo wyjście ze strzeżonego w ten sposób więzienia (jak w micie o Minotaurze); po odkryciu (XIX/XX w.) pałacu w Knossos okazało się, że w micie przetrwała przez niemal 4 tysiąclecia pamięć o takim właśnie skomplikowanym jego układzie.

Słownik łacińsko-polski

Słownik łacińsko-polski

Źródło: online skills, licencja: CC0.

Galeria dzieł sztuki

Slajd 1 z 4

Pałac w Knossos na Krecie (tzw. „labirynt” lub „pałac Minosa”, II tysiąclecie p.n.e.), Sala Kolumnowa (częściowa rekonstrukcja); autor zdjęcia: Olaf Tausch, Grecja, wikipedia.org, CC BY 3.0

Przejdź do następnego slajdu

Bibliografia

J. Wikarjak, Gramatyka opisowa języka łacińskiego, Warszawa 2013.

H. Wolanin, Gramatyka opisowa klasycznej łaciny w ujęciu strukturalnym, Kraków 2012.

Z. Samolewicz, T. Sołtysik, Składnia Łacińska, Kraków 2006.

encyklopedia.pwn.pl

Table of Contents

Dē Daedalō et labyrinthō (czasowniki nieregularne 2: volō i jego złożenia – indicativus i participiu