Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Film edukacyjny

Grafika interaktywna

Dla nauczyciela

Strefa Sahelu – pustynnienie, głód

Źródło: Par Roland Hunziker — https://www.flickr.com/photos/rolandh/151126866/, CC BY-SA2.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=5697648.

Głód, pustynnienie, susza, wojny domowe i migracje ludności to od końca lat 60. XX wieku zjawiska trwale związane z obszarem wzdłuż południowych obrzeży Sahary. Jakie były przyczyny tych katastrof humanitarnych i zmian klimatycznych? Czy okresowe pustynnienie, susze i niedobór wody pitnej to stany naturalne dla Sahelu? Czy też początkiem całego łańcucha negatywnych skutków była działalność człowieka, taka jak nadmierna eksploatacja terenów rolniczych?

Twoje cele

- Omówisz położenie geograficzne i scharakteryzujesz główne cechy środowiska przyrodniczego Sahelu.

- Wymienisz i scharakteryzujesz główne problemy strefy Sahelu.

- Przedstawisz i ocenisz skutki działań ograniczających główne problemy strefy Sahelu.

Przeczytaj

Wprowadzenie do materiału

Zanim zapoznasz się z niniejszym e-materiałem, warto przypomnieć sobie podstawowe kwestie:

- zjawisko pustynnienia:

- „Stepowienie i pustynnienie obszarów”,

- „Susze i pustynnienie”,

- „Pustynie antropogeniczne”;

- struktura spożycia żywności na świecie:

- „Struktura spożycia żywności w krajach o różnym poziomie rozwoju gospodarczego”;

- zjawisko głodu i niedożywienia:

- „Skutki głodu i niedożywienia i sposoby walki z głodem”,

- „Zaspokajanie norm żywieniowych”.

Wielki zielony mur w strefie Sahelu

Zapoznaj się teraz z materiałami multimedialnymi - w jednym znajdziesz wyjaśnienie, czym jest Sahel, a z drugiego dowiesz się o najważniejszych problemach tego regionu.

Podczas zorganizowanego w 2005 roku szczytu Wspólnoty Państw Sahelu i Sahary powstała koncepcja utworzenia do 2025 roku Wielkiego Zielonego Muru - roślinnego pasa o długości 7775 km i szerokości 15 km oraz łącznej powierzchni około 11 662 500 ha, biegnącego z zachodu na wschód Afryki (z Senegalu do Dżibuti). Pas ten ma przebiegać w odległości około 100 km na południe od Sahary i oddzielać obszar pustynny od Sahelu. Założono, że prowadzone działania spowodują wzrost lesistości i związane z tym zwiększenie bioróżnorodności, powstrzymają erozję gleby, pozwolą kontrolować zasoby wodne, a w konsekwencji - przyczynią się do zahamowania procesów pustynnienia, a przez to - do zmniejszenia ubóstwa ludności Sahelu. Podobny projekt, znany jako Wielki Zielony Mur o długości 4500 km, realizowany jest w Chinach w celu ograniczenia ekspansji pustyni Gobi. Także Indie rozważają stworzenie Zielonego Muru o długości 1400 km, powstrzymującego rozprzestrzenianie na wschód pustyni Thar. Projekt zielonych murów budzi jednak wiele wątpliwości dotyczących skuteczności podejmowanych działań. Spośród drzew sadzonych w ramach projektu przeżywa zaledwie około 15%. Badacze podkreślają też fakt, że wprowadzanie szerokich pasów zwartej roślinności drzewiastej i krzewiastej w obszar charakteryzujący się deficytem wód może pogłębić problem jej dostępności.

Więcej informacji o projekcie możesz przeczytać na stronie internetowej poświęconej Wielkiemu Murowi: thegreatgreenwall.org.

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/.

Polecenie 1

Korzystając z dostępnych źródeł, sprawdź, które międzynarodowe organizacje włączyły się w realizację powyższego projektu.

Uzupełnij

Polecenie 2

Przeanalizuj poniższą mapę myśli. Dodaj kilka bezpośrednich i pośrednich skutków tego projektu.

- Mapa myśli.

- Elementy należące do kategorii skutki realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru

- Nazwa kategorii: umożliwienie uprawy innych roślin w tym regionie

- Nazwa kategorii: wpływ na rozwój żyznych gleb

- Nazwa kategorii: zatrzymanie procesu wietrzenia

- Nazwa kategorii: ograniczenie przemieszczenia piasku wgłąb Sahelu

- Nazwa kategorii: zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego

- Nazwa kategorii: nowe miejsca pracy

- Nazwa kategorii: poprawa warunków życia

- Nazwa kategorii: zmniejszenie ilości dwutlenku węgla w atmosferze

- Koniec elementów należących do kategorii skutki realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru

- Elementy należące do kategorii umożliwienie uprawy innych roślin w tym regionie

- Nazwa kategorii: skutki realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru

- Koniec elementów należących do kategorii umożliwienie uprawy innych roślin w tym regionie

- Elementy należące do kategorii wpływ na rozwój żyznych gleb

- Nazwa kategorii: skutki realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru

- Koniec elementów należących do kategorii wpływ na rozwój żyznych gleb

- Elementy należące do kategorii zatrzymanie procesu wietrzenia

- Nazwa kategorii: skutki realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru

- Koniec elementów należących do kategorii zatrzymanie procesu wietrzenia

- Elementy należące do kategorii ograniczenie przemieszczenia piasku wgłąb Sahelu

- Nazwa kategorii: skutki realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru

- Koniec elementów należących do kategorii ograniczenie przemieszczenia piasku wgłąb Sahelu

- Elementy należące do kategorii zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego

- Nazwa kategorii: skutki realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru

- Koniec elementów należących do kategorii zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego

- Elementy należące do kategorii nowe miejsca pracy

- Nazwa kategorii: skutki realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru

- Koniec elementów należących do kategorii nowe miejsca pracy

- Elementy należące do kategorii poprawa warunków życia

- Nazwa kategorii: skutki realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru

- Koniec elementów należących do kategorii poprawa warunków życia

- Elementy należące do kategorii zmniejszenie ilości dwutlenku węgla w atmosferze

- Nazwa kategorii: skutki realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru

- Koniec elementów należących do kategorii zmniejszenie ilości dwutlenku węgla w atmosferze

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/.

Słownik

strefa Sahelu (Sahel)

region geograficzny, którego nazwa pochodzi z języka arabskiego i odznacza obszar na skraju („na wybrzeżu”) Sahary, rozciągający się na południe od tej pustyni w okolicach 15-20°N; jego granice są umowne

Film edukacyjny

Problemy mieszkańców strefy Sahelu

Obejrzyj materiał filmowy, a następnie wykonaj polecenia.

Film nawiązujący do treści materiału - przedstawia problemy mieszkańców strefy Sahelu.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DVKlG8LZI

Film nawiązujący do treści materiału - przedstawia problemy mieszkańców strefy Sahelu.

Polecenie 1

Wyjaśnij, w jaki sposób rolnicy w strefie Sahelu wpływali na odtwarzanie się środowiska przyrodniczego, zanim zaczęli uprawiać małe pola przy swoich osadach.

Uzupełnij

Polecenie 2

Wymień przyczyny i skutki pustynnienia w strefie Sahelu.

Uzupełnij

Polecenie 3

W jaki sposób długoletnie susze wpływają na formy gospodarowania w strefie Sahelu?

Uzupełnij

Polecenie 4

Wymień cele hodowli zwierząt w strefie Sahelu. Wyjaśnij ich wpływ na inne formy gospodarowania.

Uzupełnij

Polecenie 5

Zaproponuj działania, jakie należy podjąć lub podejmuje się w związku z poprawą warunków gospodarowania w strefie Sahelu.

Uzupełnij

Polecenie 6

Uzasadnij, że Sahel jest obszarem przejściowym nie tylko dla roślin i zwierząt, ale także dla człowieka. Weź pod uwagę zróżnicowanie etniczne (kulturowe) ludności.

Uzupełnij

Grafika interaktywna

Strefa Sahelu – położenie geograficzne

Przeanalizuj poniższe grafiki, a następnie wykonaj polecenia.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DVa0Gg3Kj

Źródło: Źródło: https://epodreczniki.pl/a/afryka---strefowosc-klimatyczna-roslinna-i-glebowa/DaMi72Fls; Atlas geograficzny, Nowa Era 2013.

Polecenie 1

Przeanalizuj klimatogramy, a następnie wymień trzy cechy klimatu Sahelu. Kiedy i jak długo trwa pora sucha i deszczowa. Dlaczego?

Slajd 1 z 3

Uzupełnij

Polecenie 2

Wyjaśnij, dlaczego w strefie Sahelu nie jest możliwy długotrwały wypas zwierząt na tym samym obszarze.

Uzupełnij

Polecenie 3

Wymień problemy mieszkańców strefy Sahelu.

Uzupełnij

Polecenie 4

Opisz negatywny wpływ człowieka na środowisko w omawianej strefie.

Uzupełnij

Polecenie 5

Wymień możliwości rozowiązania problemów strefy Sahelu.

Uzupełnij

Dla nauczyciela

SCENARIUSZ LEKCJI

Imię i nazwisko autora: Kamil Kaliński

Przedmiot: geografia

Temat zajęć: Strefa Sahelu - pustynnienie, głód

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum i technikum, zakres rozszerzony, klasa IV

PODSTAWA PROGRAMOWA

XVIII. Problemy środowiskowe współczesnego świata: tropikalne cyklony, trąby powietrzne, sztormy, powodzie, tsunami, erozja gleb, wulkanizm, wstrząsy sejsmiczne, powstawanie lejów krasowych, zmiany klimatu, pustynnienie, zmiany zasięgu lodowców, ograniczone zasoby wody na Ziemi, zagrożenia georóżnorodności i bioróżnorodności.

Uczeń:

1) wyjaśnia powstawanie geozagrożeń meteorologicznych i klimatycznych (tropikalne cyklony, trąby powietrzne, pustynnienie, zmiany klimatu).

Kształtowane kompetencje kluczowe

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji,

- kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii,

- kompetencje cyfrowe,

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się,

- kompetencje obywatelskie.

Cele operacyjne

Uczeń:

- omawia położenie geograficzne i charakteryzuje główne cechy środowiska przyrodniczego Sahelu,

- wymienia i charakteryzuje główne problemy strefy Sahelu,

- przedstawia i ocenia skutki działań ograniczających główne problemy strefy Sahelu.

Strategie: konektywizm, odwrócona klasa

Metody nauczania: dyskusja, praca z e-materiałem, analiza SWOT

Formy zajęć: praca indywidualna, praca w grupach, praca całego zespołu klasowego

Środki dydaktyczne: e-materiał, komputer, projektor multimedialny (lub/i tablety z dostępem do internetu), zeszyt przedmiotowy

Materiały pomocnicze

Jaremczuk E. J., Sahel strefą graniczną między Saharą a lasami deszczowymi Afryki Subsaharyjskiej, „Forum Politologiczne” Tom 10, INP UWM Olsztyn, 2010.

Strona internetowa poświęcona budowie Wielkiego Zielonego Muru: greatgreenwall.org

PRZEBIEG LEKCJI

Faza wprowadzająca

- Czynności organizacyjne (powitanie, sprawdzenie obecności).

- Sprawdzenie zadania domowego.

- Dialog z uczniami mający na celu usystematyzowanie podstawowych wiadomości na temat pustynnienia i głodu. Nauczyciel porusza najważniejsze treści zawarte w materiałach wymienionych w części Przeczytaj pt. „Wprowadzenie do materiału”.

- Przedstawienie celów lekcji.

Faza realizacyjna

- Nauczyciel inicjuje dyskusję klasową na temat położenia i warunków przyrodniczych strefy Sahelu. W tym celu posiłkuje się multimedium nr 1 wyświetlonym na ekranie. Uczniowie wykonują polecenia do tego multimedium, a następnie dyskutują nad swoimi spostrzeżeniami na ten temat. Nad przebiegiem dyskusji czuwa nauczyciel.

- Następnie nauczyciel dzieli uczniów na sześć grup, prosząc o zapoznanie się z multimedium nr 2 i wykonaniem jednego polecenia (od 1 do 6 - po jednym dla każdej grupy). Po zakończonej pracy chętni uczniowie zgłaszają swoje pomysły. Nad przebiegiem tej części lekcji czuwa nauczyciel.

- W kolejnym etapie lekcji nauczyciel prosi uczniów o analizę SWOT strefy Sahelu. Chętni uczniowie zapisują na tablicy: słabe strony, mocne strony, szanse i zagrożenia. Po zakończonym zadaniu następuje klasowa dyskusja na ten temat. Nad jej przebiegiem czuwa nauczyciel.

- Po zakończonym zadaniu nauczyciel prosi uczniów o zapoznanie się z fragmentem części Przeczytaj pt. „Wielki Zielony Mur w strefie Sahelu”. Uczniowie wykonują w parach polecenia zawarte w tej części. Po zakończeniu pracy chętni uczniowie zgłaszają swoje pomysły i następuje klasowa dyskusja na ten temat.

Faza podsumowująca

- Uczniowie dzielą kartkę w zeszycie na trzy części. W pierwszej części zapisują trzy rzeczy, których się nauczyli, w drugiej - dwie rzeczy, które chcieliby poznać jeszcze lepiej, a w trzeciej - jedno pytanie, które chcieliby zadać. Chętni uczniowie prezentują swoje notatki na forum klasy. Wśród uczniów następuje próba odpowiedzi na postawione pytania.

- Nauczyciel nagradza aktywnych uczniów i przypomina cele zajęć.

- Pożegnanie i zaproszenie na kolejną lekcję.

Praca domowa

- Znajdź odpowiedź na nurtujące cię pytanie postawione w fazie podsumowującej lekcji - sporządź notatkę w zeszycie.

- Opcjonalnie można także prosić o zapoznanie się z kolejnym tematem lekcji        (w przypadku blended-learning).

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania danego multimedium

Multimedia bazowe mogą posłużyć zarówno w trakcie lekcji (w fazie realizacyjnej i podsumowującej), jak i przed lekcją (do strategii odwróconej klasy) oraz po lekcji      (w celu utrwalenia wiadomości). Mogą także znaleźć swoje zastosowanie na lekcji powtórzeniowej, a także jako studium przypadku podczas omawiania zagadnień dotyczących pustynnienia i głodu.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Film edukacyjny

Grafika interaktywna

Dla nauczyciela