Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Mapa myśli

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Na zdjęciu tłum ludzi. Na ramionach jednego z mężczyzn siedzi dziewczyna. Ma rozłożone na boki ręce w geście radości.

Grupy odniesienia

Źródło: Anton Belitskiy, domena publiczna.

Być jak John Malkovich. Być może ten tytuł niewiele ci mówi, ale to dobry film. Pokazuje, jak złożona jest nasza sytuacja wynikająca z przynależności do zbiorowości społecznych. Jesteśmy członkami różnych grup i w nich odgrywamy różne role. I niekoniecznie są to role, jakie chcielibyśmy odgrywać, ponieważ grupy, do których należymy, nie zawsze są tymi, do których aspirujemy. Ponadto porównując się z innymi, dostrzegamy często sprzeczność: z jednej strony chcemy się wyróżniać, a z drugiej pragniemy wtopić się w tło, jakie wyznaczają inni członkowie grupy.

Twoje cele

- Zdefiniujesz pojęcie grupy odniesienia i rozpoznasz rodzaje takich grup.

- Wyjaśnisz zależność, jaka istnieje między zjawiskiem „odnoszenia”, a sposobem odgrywania roli społecznej w grupie.

- Przeanalizujesz znaczenie zasad wzajemności, zaufania i pomocy w utrzymywaniu integralności grupy.

Przeczytaj

Grupy odniesienia

Należymy do wielu grup społecznych. Tym między innymi wyraża się społeczna natura człowieka. Nasza przynależność do niektórych grup zostaje nam narzucona, uczestnictwo w innych wybieramy świadomie. Funkcjonowanie w jednych grupach nas cieszy, w innych martwi. Odgrywanie roli to zarówno działanie na bieżąco uzgadniane z normami i wartościami wyznaczającymi daną rolę, jak i ocena tego procesu. Tej ostatniej dokonujemy sami, patrząc na siebie w odgrywanej roli, ale dokonują jej też inni członkowie grupy. Tak się dzieje w rodzinie, klasie, zespole projektowym, organizacji społecznej, do której należymy, i społeczeństwie. Do każdej z tych grup możemy należeć. Do każdej z nich możemy się jednocześnie odnosić (bez względu na to, czy do niej należymy, czy też nie). Nie znaczy to jednak, że terminy „grupa społeczna” i „grupa odniesienia” są tożsame.

Czym jest grupa odniesienia?

To zbiorowość, do której jednostka się odwołuje, dokonując oceny własnej pozycji. Grupy odniesienia są także źródłem postaw i norm akceptowanych, które jednostka wykorzystuje w swoim działaniu, lub postaw i norm, od których chce się ona zdystansować.

Dwa wymiary zjawiska odniesienia

Wymiar porównawczy: porównywać można zarówno same grupy, jak i jednostki z grupami (na tle grupy)

Uczestnictwo w grupach najczęściej wynika z ich atrakcyjności pod jakimś względem dla podmiotu. Im bardziej atrakcyjna grupa, tym silniej podmiot czuje się z nią związany. Jest lojalny w stosunku do członków grupy, stara się spełniać oczekiwania grupy, czyli wypełniać rolę społeczną członka grupy – najlepiej jak potrafi. Zdarza się jednak, że wejście do grupy jest wynikiem splotu różnorakich okoliczności, które zawężają pole wyboru lub wręcz przymuszają do podjęcia w niej aktywności. Jednostka subiektywnie nie czuje się związana z taką grupą i nie identyfikuje się z jej członkami. O ile to możliwe, tak manewruje, by wypełniać oczekiwania związane z rolą członka grupy w minimalny sposób, warunkujący pozostanie w niej. Dotyczy to również grup, do których jednostka wchodzi przez urodzenie, przypisanie (rodzina, kasta). Jeśli jednostka nie identyfikuje się z grupą i jej członkami, do porównań swego sytuowania w środowisku społecznym i we własnej grupie służą jej grupy, których nie jest członkiem. Grupy takie – niezależnie od tego, czy jest to grupa własna, czy inna grupa – nazywamy grupami porównawczego odniesienia. Przedmiotem porównań mogą być zarówno obiekty i ich cechy, jak i normy oraz wartości.

Ilustracja przedstawia możliwe konsekwencje dla jednostki, która porównuje siebie do grupy własnej lub innej. Na lewym rysunku w centralnej części koła, wypełnionego ludźmi znajduje się postać człowieka. Od niego w kierunku tych ludzi rozrysowane są strzałki. Ten zbiór podpisano: grupa własna. Na prawym rysunku znajduje się koło wypełnione ludźmi. Ten zbiór podpisano: inna grupa. Pomiędzy obydwoma zbiorami ludzi znajduje się strzałka z grotami w obie strony. 1. ja – inni Jednostka może się sytuować na tle grupy. A oto możliwe konsekwencje takiej sytuacji: jednostka może chcieć się upodobnić pod względem zachowania do innych członków grupy (konformizm); wyróżnić się spośród nich; może chcieć się też przeciwstawić zachowaniom dominującym (nonkonformizm). 2. my – oni Jednostka może porównywać grupę własną z inną grupą. I wówczas: jednostka może mieć poczucie upośledzenia, oceniając grupę, do której należy, gorzej niż grupę stanowiącą punkt odniesienia; albo w sytuacji przeciwnej może mieć poczucie uprzywilejowania ujawniające się nawet jako niechęć albo pogarda dla członków innej grupy.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

Możliwe konsekwencje dla jednostki, która porównuje siebie do grupy własnej lub innej.

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Wymiar normatywny: wynik porównania może być pozytywny lub negatywny

Grupy dostarczają podmiotowi wartości, norm i wzorów zachowań, które są dla niego ważne, pożądane, którymi chce się kierować w życiu i które chce na co dzień podtrzymywać. Najczęściej jest to grupa własna. Może być też i tak, że podmiot negatywnie odnosi się do reguł i wartości grupy własnej, a ceni wartości i normy grupy, której nie jest członkiem. To wartości i normy są najczęściej przedmiotem waloryzacji (dobry–zły, cenny–bezwartościowy itp.). Stąd definicja: grupy, do których wartości i norm odnosi się podmiot, nazywamy grupami pozytywnego lub negatywnego odniesienia. Jednak akceptowane lub odrzucane mogą być również same obiekty i ich cechy, choć zawsze ze względu na jakieś normy i wartości.

Ilustracja przedstawia możliwe konsekwencje przy porównywaniu grupy swojej i „cudzej”. Na lewym rysunku znajduje się koło wypełnione ludźmi. Na szczycie znajduje się postać człowieka. Na krawędzi koła po prawej stronie znajdują się dwa znaki plus, po lewej stronie znak plus oraz minus. Na dolnej krawędzi znak minus. Zbiór podpisano: grupa własna. Postać znajdująca się na szczycie zerka na drugi zbiór. Na prawym rysunku znajduje się drugi zbiór, koło wypełnione ludźmi. Ten zbiór podpisano: grupa „cudza”. Na krawędzi koła po prawej stronie znajdą się znaki plus oraz minus, po lewej stronie znak plus oraz minus. Na dolnej krawędzi znak plus. Grupa własna: 1. Odniesienia pozytywne. identyfikacja z rolą oraz grupą; zaufanie do innych członków grupy stwarzające poczucie bezpieczeństwa; gotowość do udzielania pomocy innym członkom grupy; przestrzeganie zasady wzajemności., 2. Odniesienia negatywne. odrzucanie grupy własnej; dystansowanie się od odgrywanej roli: manewrowanie rolą tak, aby nie doszło do wykluczenia; w skrajnych przypadkach podejmowanie działań mających na celu opuszczenie grupy. Grupa cudza: 3. Odniesienia pozytywne. aspirowanie do grupy (chęć dołączenia do grupy); podejmowanie zachowań upodobniających jednostkę do członków grupy porównawczej; włączanie norm grupy zewnętrznej w obręb roli odgrywanej w grupie własnej. 4. Odniesienia negatywne. wrogość lub niechęć do grupy jako takiej lub jej członków.

Możliwe konsekwencje przy porównywaniu grupy swojej i „cudzej”.

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Grupa odniesienia a grupa społeczna

Barbara Szacka

Wprowadzenie do socjologii

W literaturze dotyczącej grup odniesienia termin „grupa” używany jest w sposób mało rygorystyczny. Stosowany jest nie tylko wobec zbiorowości spełniających kryteria bycia grupą, ale także wobec zbiorowości, które tych kryteriów nie spełniają, a nawet wobec kategorii ludzi o pewnych wspólnych cechach czy cesze, na przykład kategorii zawodowych. Dla lekarza taką kategorią odniesienia mogą być lekarze, a dla adwokata adwokaci, chociaż tak jednych, jak drugich trudno uznać za grupę w ścisłym, socjologicznym znaczeniu tego terminu.

Źródło: Barbara Szacka, Wprowadzenie do socjologii, Warszawa 2003, s. 200.

Najszerszym układem odniesienia jest zatem system wartości, norm, wzorów zachowań w konkretnym społeczeństwie. Niekiedy system wartości dominujący w społeczeństwie nie jest w pełni aprobowany przez jego członków. Dotyczy to grup mniejszościowych, np. mniejszości etnicznych, sekt religijnych lub grup przestępczych. Rzecz jasna, nie wymyślają one wartości i norm. Najczęściej posługują się inną hierarchią wartości, przydają normom inny zakres obowiązywania. Na przykład dla gangu złodziei norma „nie kradnij” może być zawężona do własnej grupy, co przekłada się na zakaz kradzieży własności członków grupy.

Grupy odniesienia a proces socjalizacji

Na zdjęciu znajduje się duża grupa młodzieży, stojąca na ulicy. Trzymają w rękach transparenty z różnymi hasłami. 1. Grupy odniesienia pełnią podstawową funkcję w socjalizacji jednostki, w jej uspołecznieniu. Najczęściej proces socjalizacji przebiega w grupach członkowskich, czyli takich, w których podmiot aktywnie uczestniczy, odgrywając rolę i zajmując pozycję w hierarchicznie zorganizowanej grupie, np. w rodzinie, w grupach rówieśniczych., 2. To w grupach pierwotnych podmiot nabywa umiejętności społecznych. W nich kształtowany jest jego system wartości, norm i wzorów zachowań, porządkujących i organizujących jego relacje z pozostałymi członkami grupy oraz z innymi osobami funkcjonującymi w środowisku społecznym., 3. Dziecko, podmiot socjalizowany, na pewnym etapie swojej dziecięcej biografii wchodzi w świat instytucji opiekuńczych i edukacyjnych, w których dokonuje się socjalizacja pierwotna. Uczestnictwo w tych instytucjach sprawia, że poszerza się jego świat społeczny, a także liczba grup, których jest członkiem (grupa szkolnych przyjaciół, klub sportowy, klasa itp.).

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

Źródło: domena publiczna.

Grupy odniesienia odgrywają istotną rolę socjalizacyjną: organizują przekonania, postawy i zachowania podmiotów zarówno w sferze prywatnej, jak i publicznej. Dotyczy to grup, w których już funkcjonujemy, oraz tych, do których aspirujemy. Ten drugi typ grup bardzo wyraźnie pokazuje, jak nawiązuje się relacja między jednostką aspirującą do grupy a wzorcami, które na tę jednostkę oddziałują w trakcie socjalizacji wyprzedzającej.

Piotr Sztompka

Socjologia

Jej przedmiotem stają się najpierw najłatwiejsze do naśladowania atrybuty zewnętrzne, widoczne symbole przynależności. Mały chłopiec naśladuje styl bycia, słownictwo, sposób ubierania się starszych kolegów z gangu podwórkowego, nuworysz buduje pałac, kupuje karetę i wynajmuje lokal, chcąc upodobnić się do rodowej arystokracji. Zabiegi takie często przybierają postać przejaskrawioną, humorystyczną, co wyraża potoczne powiedzenie: są bardziej papiescy niż sam papież. Dopiero w ślad za taką ornamentacją zewnętrzną socjalizacja wyprzedzająca niesie swoiste wartości, reguły, przekonania, sposoby myślenia grupy, do której chce się należeć. Najtrudniej nauczyć się pewnych bardzo subtelnych odruchów czy nawyków, wyrafinowanego słownictwa, niuansów wymowy, dyskretnej elegancji. Jak powiadamy potocznie, bogatemu biznesmenowi często wychodzi słoma z butów. Opanowanie, z góry niejako, wszystkich sekretów życia grupowego może stać się legitymacją rzeczywistego akcesu do grupy, ale czasami grupa odrzuca takie starania, traktując je jako pozorowane, sztuczne czy nachalne.

Źródło: Piotr Sztompka, Socjologia, Warszawa 2003, s. 218.

W procesie socjalizacji kształtuje się społeczna osobowość człowieka. To twór niezwykle złożony, który jednostkę charakteryzuje „całościowo”. Niekoniecznie jednak trzeba zjeść z kimś beczkę soli, aby poznać charakterystyczne rysy jego osobowości. Świadczą o nich jego postawy ujawniane w konkretnych sytuacjach. Socjologom pozwalają one badać głębsze struktury, jakimi są właśnie grupy odniesienia. Theodore Mead Newcomb w badaniach nad postawami dotyczącymi spraw społecznych stwierdził, że przyjmowanie określonych postaw jest funkcją związania się człowieka z jakąś grupą lub grupami w sensie pozytywnym bądź negatywnym.

Jeśli system wartości i norm badanych jest zbieżny (lub identyczny) z systemem wartości i norm dominujących w grupie, wtedy grupa własna jest dla członków grupą normatywnego pozytywnego odniesienia. Natomiast jeśli system wartości i norm jest co najmniej niezbieżny z dominującym w grupie systemem wartości i norm, wtedy grupa własna jest grupą negatywnego odniesienia, a jednostki czują się pozytywnie związane z innymi grupami.

W tej drugiej sytuacji może dojść do dysfunkcji w grupie.

Mapa myśli. Lista elementów:

- Nazwa kategorii: [bold]dysfunkcje w grupie[/]{color=#00cccc}

Elementy należące do kategorii [bold]dysfunkcje w grupie[/]{color=#00cccc}
- Nazwa kategorii: jednostka[br] nie odgrywa swojej[br] roli w grupie[br] wystarczająco[br] starannie{color=#00cccc}

- Nazwa kategorii: członkowie grupy[br] wkładają mniej [br]wysiłku w świadczenie[br] sobie nawzajem[br] pomocy w wypełnianiu[br] swoich ról{color=#00cccc}

- Nazwa kategorii: osłabia się[br] gotowość[br] do uznawania[br] zasady[br] wzajemności{color=#00cccc}

- Nazwa kategorii: zanika wzajemne[br] zaufanie [br]członków grupy{color=#00cccc}

- Nazwa kategorii: zmniejsza się [br]efektywność[br] działania grupy{color=#00cccc}

- Nazwa kategorii: dochodzi [br]do osłabienia [br]spoistości[br] i więzi w grupie,[br] a w skrajnych [br]przypadkach[br] do jej dezintegracji[br] i rozkładu{color=#00cccc}
Koniec elementów należących do kategorii [bold]dysfunkcje w grupie[/]{color=#00cccc}

Słownik

konformizm

(z łac. conformo – nadaję kształt); w pierwszym znaczeniu to zmiana zachowania pod naciskiem faktycznym lub wyobrażonym innych osób, w drugim – podporządkowanie zasadom, regułom obowiązującym w zbiorowościach lub w całym społeczeństwie

nonkonformizm

krytyczna postawa wobec zasad, reguł obowiązujących w zbiorowościach lub w społeczeństwie i idące za nią zachowanie odmienne od powszechnie przyjętego; za tą postawą stoi odmienny system wartości uznawanych i podtrzymywanych przez podmiot

socjalizacja pierwotna

(inaczej: podstawowa); faza procesu socjalizacji, w której dziecko nabywa podstawowych kompetencji kulturowych, umiejętności komunikacyjnych, wiedzy, przyswaja normy, wartości i wzory działania oraz uczy się roli dziecka i rozpoznaje role tzw. znaczących innych (rodziców, dziadków i innych osób z najbliższego kręgu rodzinnego)

socjalizacja wtórna

faza procesu socjalizacji, w której dziecko jest wprowadzane w różne wymiary życia społecznego, nabywa wiedzy niezbędnej do odgrywania różnorodnych ról społecznych; przyjmuje się, że socjalizacja wtórna rozpoczyna się, kiedy dziecko uzyskuje zdolność uogólniania właściwości członków grup i reguł działania (tzw. uogólniony inny)

status członka grupy

pozycja w hierarchicznej strukturze grupy i związany z nią prestiż społeczny

układ odniesienia

(inaczej: ramy odniesienia); osoby, zbiorowości społeczne oraz społeczeństwo, z którymi podmiot się porównuje lub system wartości, normy, wzory zachowań respektowane i podtrzymywane przez te obiekty, do których się odnosi

Mapa myśli

Polecenie 1

Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat grup odniesienia. Uwzględnij zarówno wszelkie znane ci rodzaje odniesień, jak i przykładowe postawy lub zachowania, które mogą być ich wynikiem (bez względu na to, czy dotyczą grupy własnej, czy innej grupy).

Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: odniesieniaElementy należące do kategorii odniesieniaNazwa kategorii: porównawczeElementy należące do kategorii porównawczeNazwa kategorii: grupy odniesienia porównawczegoElementy należące do kategorii grupy odniesienia porównawczegoNazwa kategorii: odniesienie do środowiska społecznegoElementy należące do kategorii odniesienie do środowiska społecznegoNazwa kategorii: Koniec elementów należących do kategorii odniesienie do środowiska społecznegoNazwa kategorii: odniesienie do własnej grupElementy należące do kategorii odniesienie do własnej grupNazwa kategorii: Koniec elementów należących do kategorii odniesienie do własnej grupKoniec elementów należących do kategorii grupy odniesienia porównawczegoKoniec elementów należących do kategorii porównawczeNazwa kategorii: normatywneElementy należące do kategorii normatywneNazwa kategorii: grupa własnaElementy należące do kategorii grupa własnaNazwa kategorii: odniesienia pozytywneElementy należące do kategorii odniesienia pozytywneNazwa kategorii: Koniec elementów należących do kategorii odniesienia pozytywneNazwa kategorii: odniesienia negatywneElementy należące do kategorii odniesienia negatywneNazwa kategorii: Koniec elementów należących do kategorii odniesienia negatywneKoniec elementów należących do kategorii grupa własnaNazwa kategorii: grupa obcaElementy należące do kategorii grupa obcaNazwa kategorii: odniesienia pozytywneElementy należące do kategorii odniesienia pozytywneNazwa kategorii: Koniec elementów należących do kategorii odniesienia pozytywneNazwa kategorii: odniesienia negatywneElementy należące do kategorii odniesienia negatywneNazwa kategorii: Koniec elementów należących do kategorii odniesienia negatywneKoniec elementów należących do kategorii grupa obcaKoniec elementów należących do kategorii normatywneKoniec elementów należących do kategorii odniesienia

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 1

Wybierz jedną ze swoich grup odniesienia i opisz ją.

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Poniżej zamieszczono listę warunków niezbędnych do zaistnienia grupy społecznej. Wskaż wśród nich ten, który jest niezbędny również do powstania grupy odniesienia.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- żaden z wymienionych

- normy i wartości

- istnienie więzi grupowej

- co najmniej trzy osoby

- symbole odrębności

Ćwiczenie 2

Zdecyduj, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe.

Stwierdzenie

Prawda

Fałsz

Zachowania konformistyczne pojawiają się dopiero na etapie socjalizacji wtórnej.

Grupą odniesienia może być tylko taka grupa, do której jednostka chce być przyjęta.

Rolnicy, jako kategoria niebędąca grupą społeczną, mogą być dla kogoś grupą odniesienia.

Grupy odniesienia pełnią funkcję socjalizacyjną zarówno na etapie socjalizacji pierwotnej, jak i socjalizacji wtórnej.

To, że jednostka należy do grup odniesienia, wskazuje na jej społeczną istotę.

Jeśli ktoś ceni wartości i normy grupy zawodowej, do której należy, to zawsze ceni także wartości i normy obowiązujące w innych grupach zawodowych.

Ćwiczenie 3

Przyporządkuj wymienione zdania do dwóch typów odniesień.

odniesienia porównawcze

odniesienia normatywne

Przenieś element.Reformy służby zdrowia nie powinno się realizować tak, jak od lat robi się to w naszym kraju.

Przenieś element.To, co robi zarząd naszej firmy, woła o pomstę do nieba.

Przenieś element.Moi rodzice źle nas karmią, serwując mnie i siostrze fast foody na śniadanie, obiad i kolację; chyba zaczniemy się stołować w najbliższym pubie.

Przenieś element.Mam do mamy zupełnie inny stosunek niż moja siostra.

Przenieś element.Moi koledzy w klasie robią te zadania zupełnie inaczej niż ja.

Ćwiczenie 4

W poniższym tekście wstaw brakujące słowa.

“Żołnierze biali czuli się w stratyfikacji społecznej     w swoim położeniu czy statusie zwykłych żołnierzy, gdyż     ze swoją sytuacją w cywilu (gdzie pełnili różne odpowiedzialne stanowiska, mieli dobrą pracę) lub z cywilami w kraju, ze swoimi kolegami, znajomymi, którzy byli wolni od wszelkich zagrożeń, niebezpieczeństw i trudów żołnierskich. Natomiast żołnierze czarni czuli się względnie    , gdyż porównywali swoje     z     o wiele gorszymi, zajmowanymi dawniej w kraju, czy też z pozycjami ludności murzyńskiej w gettach wielkich miast”.

Źródło: Jan Turowski, Socjologia. Małe struktury społeczne, Lublin 2000, s. 120.

pozycjami     szansami     zadowoleni     porównywali się     szczęśliwi     szanse     nie godzili się     pełnowartościowi     pomniejszeni     upośledzeni     uprzywilejowani     pozycje

Ćwiczenie 5

Przyjrzyj się fotografii i wykonaj polecenie.

Źródło: domena publiczna.

Scharakteryzuj grupę odniesienia, którą dla przeciętnego tokijczyka urodzonego pod koniec XX wieku jest grupa przedstawiona na zdjęciu.

Ćwiczenie 6

Zapoznaj się z poniższym opisem i wykresami, a następnie wykonaj polecenie.

Do nauk społecznych pojęcie grup odniesienia wprowadził w 1942 roku Herbert H. Hyman w analizie wyników badań związanych z identyfikacją przez uczestników badań swojego miejsca w hierarchii statusów. Badani najczęściej wyżej oceniali swe miejsce w hierarchii prestiżu, niżej zaś w hierarchii pozycji ekonomicznej. Różnice te wynikały z cząstkowego porównania własnych cech z właściwościami różnych zbiorowości społecznych. W przypadku pozycji ekonomicznej była to skala dochodów kategorii zawodowej, do której należeli, w przypadku prestiżu byli to znajomi, przyjaciele badanych. Różne obiekty dostarczały im zatem miar do oznaczania swej pozycji w wyróżnionych wymiarach statusu.

Były to grupy odniesienia porównawczego, z którymi podmioty porównują swój poziom życia, prestiż, osiągnięcia i tym podobne ważne dla nich wymiary swego usytuowania. Pytanie, które zadano pracującym studentom Uniwersytetu Wrocławskiego, mające potwierdzić tezę Hymana, brzmiało: „Jak oceniasz siebie w stosunku do innych ludzi w poszczególnych wymiarach: zarobki, kompetencje, szczęście w życiu, poważanie w grupie przyjaciół i znajomych, stanowisko służbowe?”. Badani mogli udzielić jednej z trzech odpowiedzi: 1) wyżej niż inni, 2) tak samo jak inni, 3) niżej niż inni.

Poniżej znajdują się wykresy prezentujące kilka możliwych rozkładów odpowiedzi na to pytanie w badanej grupie.

Wykres kolumnowy. Wykres A. Lista elementów: 1. zestaw danych:wymiar: zarobkiwyżej niż inni: 55tak samo jak inni: 15niżej niż inni: 302. zestaw danych:wymiar: kompetencje zawodowewyżej niż inni: 30tak samo jak inni: 48niżej niż inni: 223. zestaw danych:wymiar: szczęściewyżej niż inni: 25tak samo jak inni: 52niżej niż inni: 234. zestaw danych:wymiar: poważanie w towarzystwiewyżej niż inni: 23tak samo jak inni: 70niżej niż inni: 75. zestaw danych:wymiar: stanowisko służbowewyżej niż inni: 12tak samo jak inni: 83niżej niż inni: 5

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Wykres kolumnowy. Wykres B. Lista elementów: 1. zestaw danych:wymiar: zarobkiwyżej niż inni: 50tak samo jak inni: 20niżej niż inni: 302. zestaw danych:wymiar: kompetencje zawodowewyżej niż inni: 30tak samo jak inni: 48niżej niż inni: 223. zestaw danych:wymiar: szczęściewyżej niż inni: 25tak samo jak inni: 52niżej niż inni: 234. zestaw danych:wymiar: poważanie w towarzystwiewyżej niż inni: 72tak samo jak inni: 14niżej niż inni: 145. zestaw danych:wymiar: stanowisko służbowewyżej niż inni: 12tak samo jak inni: 83niżej niż inni: 5

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Wykres kolumnowy. Wykres C. Lista elementów: 1. zestaw danych:wymiar: zarobkiwyżej niż inni: 15tak samo jak inni: 14niżej niż inni: 562. zestaw danych:wymiar: kompetencje zawodowewyżej niż inni: 30tak samo jak inni: 48niżej niż inni: 223. zestaw danych:wymiar: szczęściewyżej niż inni: 25tak samo jak inni: 52niżej niż inni: 234. zestaw danych:wymiar: poważanie w towarzystwiewyżej niż inni: 32tak samo jak inni: 30niżej niż inni: 385. zestaw danych:wymiar: stanowisko służbowewyżej niż inni: 12tak samo jak inni: 83niżej niż inni: 5

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Wskaż wykres lub wykresy, które potwierdzają wyniki analiz Herberta Hymana.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- A, B, C

- A, B

- B

- A, C

- B, C

- żaden z nich

- C

- A

Ćwiczenie 7

Rozstrzygnij, czy z badań Newcomba wynika, że ludzkie postawy są powiązane z rodzajem relacji, jaka istnieje między człowiekiem jako członkiem grupy społecznej a jego sposobem odnoszenia się do tej grupy. Uzasadnij odpowiedź.

Rozstrzygnięcie:  taknie

Uzasadnienie:

Ćwiczenie 8

Zapoznaj się z poniższym dialogiem i wykonaj ćwiczenie.

Wychowawczyni: Antonino! Jak ty wyglądasz? I to ty?! Najlepsza uczennica w klasie?!

Antosia: Phi!

Wychowawczyni: Czy nikt ci nie mówił, że dzisiaj mamy święto szkoły?

Antosia: Eee…

Wychowawczyni: Spójrz na swoje koleżanki. Czy któraś z nich ma na sobie podarte spodnie? Czy któraś przyszła na bosaka jak ty?

Antosia: Też by chciały, ale się boją.

Wychowawczyni: Nooo, to ja ci gratuluję odwagi, bo kiedy dyrektor to zobaczy…

Antosia: Ja się też boję.

Wychowawczyni: Tak?!

Antosia: Nie chcę mieć z nimi nic wspólnego. W ogóle się nie uczą, ściągają od siebie nawzajem, a mnie wyśmiewają i mi dokuczają, a jak przychodzi co do czego, jadą na wazelinie, udając święte.

Wychowawczyni: OK, ale szkoła... Przecież to jej święto. Przypominam ci, że to szkoła cię wysłała na olimpiadę do Madrytu.

Antosia: No i co z tego? Szkoła jest taka sama. Wszyscy tutaj tolerują bylejakość. A polskiego to i tak sama się muszę nauczyć. Polonistka, jaka jest, sama pani wie, a każdy widzi.

Źródło: oprac. własne.

Wskaż, z jakim typem odniesienia porównawczego mamy do czynienia w przedstawionej sytuacji oraz jak nazywa się postawa przyjęta przez Antosię w wyniku tego porównania.

Dla nauczyciela

Autorka: Dorota Czarny

Przedmiot: wiedza o społeczeństwie

Temat: Grupy odniesienia

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum, technikum, zakres podstawowy

Podstawa programowa:

I. Człowiek i społeczeństwo.

Uczeń:

3) charakteryzuje role społeczne człowieka w związku z jego przynależnością do różnych grup społecznych; analizuje zasady wzajemności, zaufania i pomocy.

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje obywatelskie.

Cele operacyjne:

Uczeń:

- definiuje pojęcie grupy odniesienia i rozpoznaje rodzaje takich grup;

- wyjaśnia zależność, jaka istnieje między zjawiskiem „odnoszenia” a sposobem odgrywania roli społecznej w grupie;

- analizuje znaczenie zasady wzajemności, zaufania i pomocy w utrzymywaniu integralności grupy.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- pogadanka;

- elementy dramy;

- dyskusja;

- rozmowa nauczająca z wykorzystaniem ćwiczeń interaktywnych;

- mapa myśli.

Formy zajęć:

- praca indywidualna;

- praca w grupach;

- praca w parach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami i dostępem do internetu, słuchawki;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg zajęć:

Faza wstępna

1. Przed zajęciami uczniowie zapoznają się z e-materiałem, tak aby w czasie lekcji uczestniczyć aktywnie w dyskusji.

2. Przedstawienie tematu i celów zajęć.

3. Nauczyciel przedstawia krótkie wprowadzenie do lekcji, zwracając uwagę na grupy społeczne, do których przynależymy, i to, jakie pełnimy w nich funkcje – odgrywamy role, oraz na grupy odniesienia. Wspólnie z uczniami wskazuje różnice między nimi.

Faza realizacji

1. Podział klasy na dwie grupy. Każda z nich ma za zadanie przygotowanie scenek dramowych dotyczących przynależności do grup w wymiarze społecznym i odniesienia. Muszą wskazać kilka grup, do których jednostka przynależy i w których działa, pełniąc różne funkcje. Mają również wskazać, w których grupach jednostka czuje się dobrze lub nie.

2. Uczniowie po wyznaczonym czasie przedstawiają przygotowane scenki.

3. Po prezentacji prowadzący zachęca uczniów do dyskusji:

- Co miało wpływ na to, że dana osoba w wybranej grupie czuła się dobrze?

- Dlaczego przynależność do innej grupy wpływała na nią negatywnie?

Uczniowie wskazują zarówno cechy charakteru i osobowości danej osoby, jak i strukturę grupy, do której należy, oraz to, w jaki sposób jest ona w niej postrzegana.

4. Uczniowie wykonują ćwiczenia interaktywne 1–3, a następnie wspólnie omawiają wybrane odpowiedzi.

5. Praca z multimedium. Uczniowie dobierają się w pary i tworzą mapę myśli zgodnie z poleceniem. Następnie osoby chętne przedstawiają swoje propozycje odniesienia do grup społecznych. W ten sposób porządkują swoją wiedzę.

Faza podsumowująca

1. Nauczyciel jako podsumowanie lekcji prosi, aby każdy samodzielnie zastanowił się i odpowiedział na pytanie zawarte w ćwiczeniu 7. Wybrane osoby przedstawiają swoje odpowiedzi i uzasadniają je. Pozostali uczniowie przysłuchują się i włączają do rozmowy, przedstawiając swój punkt widzenia.

2. Uczniowie dokonują samooceny pracy na lekcji i w grupie.

Praca domowa:

Uczniowie wykonują pozostałe ćwiczenia interaktywne.

Materiały pomocnicze:

Barbara Szacka, Wprowadzenie do socjologii, Warszawa 2003.

Piotr Sztompka, Socjologia, Warszawa 2003.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

Uczniowie mogą przedstawić mapę mentalną dotyczącą ich przynależności do grup i odniesień z nimi związanymi.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Mapa myśli

Sprawdź się

Dla nauczyciela