Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Animacja

Mapa interaktywna

Film + Sprawdź się

Dla nauczyciela

Ilustracja przedstawia młodą kobietę spoglądającą na coś przed nią. Ma szeroko otwarte oczy oraz rozchylone usta. W tle widnieją różne postaci, są to najprawdopodobniej aniołowie.

Wojna stuletnia i jej skutki

Joanna d’Arc słysząca głosy, obraz Léona François Bénouville’a.

Źródło: Wuyouyuan, Musée des Beaux-Arts de Rouen, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

Okres późnego średniowiecza charakteryzował się nie tylko kryzysami gospodarczymi i społecznymi oraz wyniszczającymi Europę epidemiami, ale również krwawymi konfliktami zbrojnymi. Wśród nich jednym z najważniejszych był ten toczący się między Anglią a Francją, który ze względu na długi czas trwania nazwany został wojną stuletnią.

Korzenie rywalizacji angielsko-francuskiej sięgają początków XII stulecia. Podpisany w 1259 r. traktat paryski zobowiązywał władców angielskich do składania hołdu lennego królom francuskim, angielscy Plantageneci władali bowiem francuskimi posiadłościami jako wasale. Na to w XIV w. dodatkowo nałożył się konflikt o sukcesję do tronu francuskiego: gdy w 1328 r. zmarł Karol IV, ostatni władca z dynastii Kapetyngów, roszczenia do królewskiej korony zgłosiło aż trzech kandydatów, w tym król Anglii Edward III. Francuscy książęta postanowili wykorzystać konflikt dynastyczny do osłabienia monarszej zwierzchności i władzy.

Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Twoje cele

- Wyjaśnisz, jaką rolę w wybuchu wojny między Francją a Anglią odegrali kupcy flandryjscy.

- Scharakteryzujesz przebieg i etapy wojny stuletniej.

- Opiszesz rolę dziewczyny z ludu, Joanny d’Arc, w odwróceniu losów wojny na rzecz króla francuskiego.

Przeczytaj

Rosnące napięcie angielsko-francuskie i wybuch wojny

Po śmierci Filipa IV na tron francuski wstępowali kolejno trzej jego synowie: Ludwik X Kłótliwy i Filip V Wysoki, którzy nie doczekali się męskich potomków, oraz Karol IV, którego pogrobowy syn, ostatni męski przedstawiciel głównej linii Kapetyngów, zmarł w niemowlęctwie. Francuscy legiści, czyli znawcy prawa, odsunęli od dziedziczenia kobiety i za prawowitego króla uznali bratanka Filipa Pięknego, Filipa VI Walezjusza. Decyzja ta wynikała po części z niechęci najpotężniejszych możnowładców Francji do Plantagenetów. W ten sposób praw do tronu francuskiego został pozbawiony Edward III, wnuk Filipa Pięknego po kądzieli, od 1327 r. król Anglii.

Edward III początkowo zaakceptował decyzję Francuzów i złożył hołd lenny z Gujenny Filipowi VI, narastające napięcie w stosunkach angielsko-francuskich skłoniło go jednak potem do zmiany zdania. Poparcie, jakiego Francja udzieliła Szkotom w ich zwycięskiej wojnie z Anglią o niepodległość, spowodowało wzrost niechęci Anglików do Francuzów. Rycerze angielscy liczyli też, że na wojnie z Francją się wzbogacą. W 1328 r. król francuski Filip VI opanował Flandrię. Edward III wprowadził wówczas embargo na towary flandryjskie, czyli zakaz handlowania nimi na należących doń ziemiach. W 1338 r. miasta flamandzkie z Gandawą na czele zbuntowały się przeciw Francji i wezwały na pomoc króla angielskiego. Dało to początek konfliktowi nazwanemu później wojną stuletnią.

Król Anglii Edward III składa hołd lenny królowi Francji Filipowi VI Walezjuszowi; miniatura francuska z XIV w.

Wyjaśnij, jakie znaczenie dla Filipa VI miało złożenie hołdu przez Edwarda III.

Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

W pierwszym starciu – bitwie morskiej pod Sluis w 1340 r. – flota angielska zniszczyła flotę francuską, dzięki czemu Anglicy zyskali możliwość swobodnego przerzucania sił na kontynent europejski. W 1346 r. Edward III wylądował z armią w Normandii i rozpoczął marsz w kierunku Flandrii, a 26 sierpnia pod Crécy Filip VI zaatakował jego wojska. O wyniku bitwy zadecydowali łucznicy angielscy (Anglicy zastosowali także artylerię). Rycerstwo francuskie zostało rozgromione. Na polu bitwy poległ sprzymierzony z Francją król czeski Jan Luksemburski. Anglicy zdobyli port w Calais. Dalsze działania wojenne przerwała jednak czarna śmierć – potworna epidemia dżumy, szalejąca na całym niemal kontynencie w latach 1347–1352.

Francuski władca trafia do niewoli

Jan II Dobry (1319–1364) – król Francji w latach 1350–1364; anonimowy portret namalowany za życia władcy.

Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

W 1350 r. zmarł Filip VI. Królem francuskim został jego syn, Jan II Dobry (w znaczeniu: dobry rycerz). Niedługo po objęciu przezeń tronu nastąpiło wznowienie działań wojennych. W 1356 r. syn Edwarda III, także Edward, książę Walii, zwany Czarnym Księciem, pokonał Francuzów w bitwie pod Poitiers. W bitwie tej Jan II Dobry dostał się do niewoli angielskiej. Rządy we Francji objął delfin Karol, syn Jana. Klęska króla wywołała ogromne kłopoty wewnętrzne Francji: opozycję mieszczan Paryża i możnowładców oraz żakierię, czyli powstanie chłopskie. Zanim Edward III zdecydował się wykorzystać zwycięstwo spod Poitiers, delfin przezwyciężył kłopoty wewnętrzne i powstrzymał następny atak Anglików.

W 1360 r. został zawarty pokój francusko-angielski w Brétigny, na mocy którego Edward III otrzymał prawie całą Akwitanię jako niezależne od Francji władztwo. Francuzi mieli wykupić Jana II Dobrego z niewoli za 3 mln écus (złotych monet). Król francuski powrócił do swojego kraju, aby uzbierać uzgodnioną w Brétigny sumę. Wówczas też wydzielił Burgundię swojemu młodszemu synowi, Filipowi Śmiałemu. Nie mogąc zebrać należnego okupu, zgodnie z nakazem honoru rycerskiego Jan II Dobry dobrowolnie powrócił do niewoli angielskiej, gdzie w 1364 r. zmarł. Po jego śmierci dotychczasowy delfin Karol został królem Francji.

Plantageneci rywalizują w Anglii, Francja pogrąża się w wojnie domowej

Karol V Mądry (1338–1380) – regent w latach 1356–1360, a następnie król Francji w latach 1364–1380; XIV-wieczna miniatura francuska przedstawia władcę w swojej bibliotece.

Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Karol V, zwany Mądrym, dużo lepiej radził sobie z odbudową zniszczonego wojną kraju niż rządzący w Akwitanii Czarny Książę. Niezadowoleni możni akwitańscy, z Janem, hrabią Armagnac, na czele, wzniecili bunt i wezwali na pomoc władcę Francji. W takich okolicznościach w 1365 r. doszło do wznowienia działań wojennych. Karol V, podobnie jak jego ojciec i dziadek, nie miał talentu wodza, powierzył więc dowodzenie armią konetablowi Bertrandowi du Guesclin, który zaczął odnosić zwycięstwa nad Czarnym Księciem. W 1375 r. zawarto traktat pokojowy w Brugii, na mocy którego posiadłości angielskie we Francji zostały ograniczone do Gujenny i Calais. W latach 1376–1377 zmarli, przygnieceni porażką, Czarny Książę i jego ojciec, Edward III. W Anglii wybuchły walki wewnętrzne między różnymi liniami dynastii Plantagenetów.

W 1380 r. zmarł także Karol V Mądry, pozostawiając małoletniego syna, Karola VI. W tej sytuacji regencję objął brat zmarłego króla, książę burgundzki Filip Śmiały. Wykorzystywał on jednak swą władzę we Francji do realizacji własnych celów, udało mu się np. przyłączyć do Burgundii Flandrię. Gdy król dorósł, okazało się, że choroba psychiczna nie pozwala mu na samodzielne sprawowanie rządów. Krwawe walki o władzę we Francji rozpoczęły wówczas dwa stronnictwa: burgundczycy, którym przewodził Filip Śmiały, a po jego śmierci w 1404 r. jego syn, Jan bez Trwogi, oraz stronnictwo armaniaków, którego nazwa pochodzi od akwitańskich hrabiów z Armagnac. Francja pogrążyła się w chaosie wojny domowej.

Sytuację tę postanowił wykorzystać król angielski Henryk V, który w 1415 r. wznowił wojnę z Francją. Zanim zaatakował, zawarł on z Janem bez Trwogi układ, w którym książę burgundzki obiecał zachować neutralność wobec konfliktu. 25 października pod Azincourt, znów dzięki łucznikom, wojska angielskie rozgromiły Francuzów, po czym Henryk V przy pomocy Jana bez Trwogi zajął całą Normandię.

Tymczasem syn Karola VI Szalonego, delfin Karol, stanął na czele armaniaków, którym podstępnie udało się zamordować księcia Burgundii. Król Henryk kontynuował jednak ofensywę i wkrótce wojska angielskie zajęły Paryż. Armaniacy byli bezsilni wobec przewagi nieprzyjaciela. Henryk V wraz z nowym księciem burgundzkim Filipem Dobrym, synem Jana bez Trwogi, zmusił delfina Karola do podpisania w 1420 r. traktatu w Troyes. Na jego mocy król angielski stał się regentem Francji, a delfin stracił prawa do francuskiej korony. Traktat z Troyes został potwierdzony przez Stany Generalne. Delfin i armaniacy musieli się wycofać ze swymi siłami za Loarę.

Joanna d’Arc przybywa na ratunek

Po tym, jak Henryk V zmarł 31 sierpnia 1422 r., Anglicy i burgundczycy ogłosili królem Francji jego rocznego zaledwie syna Henryka VI. Dziewięć lat później na dworze delfina Karola pojawiła się prosta wiejska dziewczyna, Joanna d’Arc, która oświadczyła, że Bóg ją posłał, by pomogła następcy tronu wyzwolić Francję. Wkrótce na czele wojsk wiernych Walezjuszowi przyniosła ona odsiecz Orleanowi oblężonemu przez Anglików. Delfin za namową Joanny zdobył Reims i koronował się w tamtejszej katedrze w 1429 r. jako król Karol VII. Wystąpienie Joanny d’Arc doprowadziło także do wybuchu wielkiego powstania ludowego przeciw Anglikom i burgundczykom.

Slajd 1 z 2

XV-wieczna miniatura angielska przedstawiająca ślub króla Anglii Henryka V z Katarzyną, córką króla Francji. Syn tej pary, Henryk VI, po śmierci ojca został królem Anglii i Francji.

Wyjaśnij, jakie znaczenie polityczne miały te zaślubiny.

Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Przejdź do następnego slajdu

Tymczasem już w następnym roku, podczas walk o Paryż, Joanna d’Arc została pojmana przez burgundczyków i Anglików. Trybunał duchownych służących Henrykowi VI uznał ją za czarownicę i rozkazał spalić na stosie. Jej śmierć pogłębiła nienawiść Francuzów do najeźdźców i przesądziła o ostatecznym rozstrzygnięciu wojny. Pięć lat później Karol VII zawarł w Arras pokój z księciem Filipem Dobrym, który w zamian za uznanie króla Francji uzyskał pełną suwerenność w swoim burgundzko-flamandzkim państwie. Jedynym wrogiem francuskiego władcy pozostali zatem Anglicy. Jeszcze w tym samym 1435 r. Karol VII zdobył Paryż, w 1450 r. opanował on Normandię, a trzy lata później Gujennę i właśnie tę datę – 1453 r. – uznaje się za koniec wojny stuletniej. Jedyną angielską posiadłością na kontynencie pozostał port Calais.

Anglia po wojnie stuletniej

Klęska w wojnie stuletniej z Francją spowodowała wśród możnych i rycerstwa angielskiego niezadowolenie i frustrację. Król Henryk VI okazał się szaleńcem i trzeba było ustanowić rządy opiekuńcze. Podczas regencji intrygi bocznej linii Plantagenetów, rodu Yorków, przeciw głównej linii, Lancasterom, doprowadziły do wybuchu wojny domowej o tron angielski, nazwanej wojną dwóch róż, gdyż biała róża znajdowała się w herbie Yorków, a czerwona – Lancasterów. Wojna ta miała niebywale okrutny przebieg, obie strony brutalnie traktowały przeciwników, mordując pojmanych jeńców i uwięzionych stronników konkurencyjnego rodu. W okresie wojny dwóch róż następowały częste i gwałtowne zmiany na tronie angielskim. W latach 1483–1485 okrutne i bezwzględne panowanie Ryszarda III Yorka ostatecznie zniechęciło społeczeństwo angielskie do wojny. W 1485 r. pod Bosworth przywódca stronnictwa Lancasterów, Henryk Tudor, pokonał króla Ryszarda III, który zginął na polu bitwy. Zwycięzca ożenił się z dziedziczką Yorków i jako Henryk VII zasiadł na tronie angielskim, kończąc wojnę dwóch róż i tym samym zapewniając Anglii z dawna upragniony spokój.

Słownik

delfin

(z franc. dauphin) książę Delfinatu, krainy w południowo-wschodniej Francji; Delfinat został przyłączony do Królestwa Francji w 1349 r. i odtąd tytuł delfina przysługiwał każdorazowo francuskiemu następcy tronu

konetabl

(z franc. connétable, łac. comes stabuli – zarządca stajni) od XII w. wódz francuskiej armii królewskiej

żakieria

(z franc. jacquerie) powstanie chłopskie we Francji w 1358 r., wywołane nędzą, plagą wojennych grabieży oraz wzrostem obciążeń chłopskich wskutek wyludnienia wsi w następstwie czarnej śmierci; bunt został stłumiony przez rycerstwo; nazwa wywodzi się od przezwiska, jakim feudałowie określali chłopów: Jacques Bonhomme – Kuba Poczciwiec

Słowa kluczowe

wojna stuletnia, Joanna d’Arc, bitwa pod Poitiers, bitwa pod Azincourt, Europa późnego średniowiecza, Plantageneci

Bibliografia

Wielka Historia Świata, t. 1–12 (praca pod patronatem Polskiej Akademii Umiejętności), Świat Książki 2004–2006.

Seria Historia powszechna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011–2019.

C. Allmand, Wojna stuletnia. Konflikt i społeczeństwo, tłum. T. Tesznar, Kraków 2012.

Animacja

Polecenie 1

Zapoznaj się z animacją przedstawiającą bitwę pod Azincourt i wykonaj kolejne polecenia.

Film opowiadający o bitwie pod Azincourt.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D6Po4rJhHOtwiera się w nowym oknie

Film opowiadający o bitwie pod Azincourt.

Polecenie 2

Oceń, na ile warunki na polu bitwy przyczyniły się do jej ostatecznego wyniku.

Twoja odpowiedź

Polecenie 3

Wskaż wydarzenie, które wpłynęło na wygraną przez Anglików bitwy pod Azincourt.

Twoja odpowiedź

Mapa interaktywna

Polecenie 1

Zapoznaj się z mapą i wykonaj kolejne polecenia.

Mapa przedstawiająca wydarzenia wojny stuletniej. Posiadłości Plantagenetów we Francji w 1339 r. znajdowały się w Gujennie. Tereny zajęte przez Anglików w latach 1415-1453 to Normandia, Bretania, Gujenna, Reims, Paryż, Orlean, Troyes. Tereny objęte żakierią: Paryż. Tereny przyjęte do Burgundii w końcu XIV i XV wieku: Księstwo Brabantu, Księstwo Luksemburga. […] by w przyszłości nie było już nigdy sporów ani spraw co do rzeczonego hołdu, obiecujemy w dobrej wierze, w imieniu naszym i naszych następców książąt Gujenny, którzy wtedy nastaną, że rzeczony hołd odbywać się będzie w ten oto sposób: Król Anglii, książę Gujenny, włoży swoje dłonie między dłonie króla Francji. A ten, który będzie się zwracał do króla Anglii, księcia Akwitanii, a będzie mówił w imieniu króla Francji, będzie mówił w ten sposób: „Jesteście, panie, winni hołd wiernopoddańczy tu obecnemu królowi Francji jako książę Gujenny i par Francji i obiecujecie mu dochować wiary i wierności! Mówcie: Potwierdzam!”. A król Anglii, książę Gujenny, oraz jego następcy powiedzą wtedy: „Potwierdzam!”. Zatem król Francji przyjmie od rzeczonego króla Anglii i księcia Gujenny ten hołd wiernopoddańczy z wiary i z ust, na mocy swojego prawa i prawa innego […]. Tak ma się odbywać hołd i ma być tak samo odnawiany za każdym razem. I z tytułu złożenia rzeczonego hołdu My i nasi następcy, książęta Gujenny, przekażemy pisma opieczętowane naszą wielką pieczęcią, jeśli tylko król Francji tego wymaga. Posiadłości Plantagenetów we Francji na mocy pokoju w Brétigny w 1360 r.: Traktat z Brétigny. Oddajemy i przekazujemy rzeczonemu królowi Anglii oraz wszystkim jego potomkom i następcom, a także cedujemy na nich wszystkie honory, obediencje, hołdy, poddanych, wasali, lenna, służby, powinności, przysięgi, prawa […] oraz wszelkiego rodzaju wyższą i niższą jurysdykcję, strażnice, seniorie i suwerenności. Tereny zajęte przez Anglików w latach 1415 - 1453: Powstania chłopskie w Normandii przeciwko Anglikom (ok. 1434–1435 r.). A tak […] dręczyli lud gwałtami i wszelkiego rodzaju nieprawościami, że ludność pól i wsi w całym Bessin, za przyczyną pewnych szlachciców z kraju, postanowiła mszcząc się za swą krzywdę i udrękę wygnać lub wytępić Anglików. Zebrali się więc w zimie, a mróz tego czasu tak się rozsrożył, że pola na 2 stopy i więcej śniegiem były zakryte, i przybyli na przedmieście miasta Caen, szacowani na liczbę trzydziestu tysięcy ludzi, a [nawet] więcej. […] W tymże czasie były też podobne rozruchy ludowe w okolicach Vaux de Vire za przyczyną pewnego człowieka mianem Boquier. W całej bowiem Normandii, pod władzą króla Anglików będącej, lud wycierpiał od zbójów angielskich tak wiele gwałtów, rzezi, wszelkich fałszów i krzywd, że nie mogąc znieść niesprawiedliwości i codziennej niepewności, nie widząc ratunku – wszczął wielkie powstanie przeciwko Anglikom. Niecni Anglicy, którzy byli starymi i niejako naturalnymi wrogami tej ziemi i jej ludu, chętnie – jak powiadamy – to przyjęli, bo dawało im to możność wielkich gwałtów i rzezi, do których szukali okazji, aby nasycić swą nienawiść. Lecz rozruchy te w Vaux de Vire brutalnie uśmierzył pewien dowódca wojskowy Anglików, pan Scales, wybijając – jak wieść głosi – cztery lub pięć tysięcy chłopów i w ten sposób kładąc kres buntowi, pozostałym zaś pozwolił bezpiecznie wrócić, do domów […]. Powstanie chłopskie we Francji zw. żakierią z 1358 r. Kronika Froissarta. W tym czasie, gdy król Francji był więziony w Anglii, o czym była poprzednio mowa, w królestwie Francji, a mianowicie w Beauvaisis, w Brie i nad rzeką Marną, w Valois, w Laonnais i w ziemi Coucy i wokół Soissons, wielkie szaleństwo ogarnęło chłopów ze wsi; ponieważ wielu chłopów, piechurów i ludzi z osad miejskich, bez dowódcy czy przewodnika, zebrało się w Beauvaisis. A na początku nie było ich nawet stu. I mówili między sobą, że szlachta gubi i bezcześci całe królestwo Francji; że fałszywie i zdradliwie pozwoliła księciu Walii ująć i wysłać do Anglii ich króla. [Ten] miał zaledwie garść ludzi w porównaniu z siłami Francuzów; że [szlachta] nic innego nie czyni jak tylko niszczy i obdziera wszystek niski lud, który wiele ma biedy i utrapień, tak z lich powodu, jak i wskutek wojen ogarniających całe królestwo, a którym nikt nie zapobiega […], ale [lud] wytępi wszystką szlachtę, nikogo z nich nie pozostawiając [przy życiu]. Królem uczynili jednego spośród siebie, który – jak powiadają – pochodził z Glermont en Beauvaisis, a wybrali najgorszego ze złych. A ten zły i chłopski król zwie się Jacques Bonhomme. Owi podli ludzie spalili w okręgu Beauvaisis, wokół Garbie, Amiens i Montdidier ponad sześćdziesiąt dużych dworów i znacznych zamków. I gdyby Bóg nie postawił temu kresu swoją świętą łaską, tak by się ta plaga rozmnożyła, że zniszczyłaby szlachtę, kościół święty, a potem i wszystkich bogatych ludzi w całym kraju […]. Tereny przyłączone do Burgundii w końcu XIV i XV w. Żyli więc poddani domu burgundzkiego w wielkim bogactwie dzięki długiemu okresowi pokoju i dobroci księcia, pod którego panowaniem byli, a który ściągał małe podatki ze swoich poddanych; i wydaje mi się, że ziemie te z tego powodu łacniej ziemią obiecaną zwać się mogą niż jakiekolwiek inne seniorie na ziemi. Są one pełne bogactw i w wielkim wytchnieniu [trwają] jak [chyba] nigdy już później: i pewnie już 23 lata minęły, od kiedy się to zaczęło. Spiżarnie i odzienie mężczyzn i kobiet obfite i zbytkowne, biesiady i bankiety wspanialsze i zbytkowniejsze niż w jakimkolwiek innym kraju, o którym słyszałem; kąpiele i hulanki z kobietami wielkie, nieumiarkowane i nieco bezwstydne (mówię o kobietach niskiego stanu). Toteż wydawało się poddanym tego domu [burgundzkiego], że żaden książę nie jest dla nich odpowiedni, tym bardziej taki, który usiłowałby ich ukorzyć […]. A przede wszystkim nie wiedzą oni, że wszystkie te ich łaski pochodzą od Boga, który rozdziela je tak, jak mu się podoba […].

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Polecenie 2

Podaj, kto kontrolował ziemie, na których znajdowały się w połowie XV w. Paryż i Reims. Wyjaśnij, jakie to mogło mieć znaczenie polityczne.

Twoja odpowiedź

Polecenie 3

Przedstaw zmiany w stanie posiadania Plantagenetów na kontynencie w wyniku pokoju w Brétigny.

Twoja odpowiedź

Polecenie 4

Przedstaw zmiany terytorialne Burgundii, które zaszły w XIV i XV wieku.

Twoja odpowiedź

Film + Sprawdź się

Polecenie 1

Zapoznaj się z filmami i wykonaj kolejne polecenia.

Film opowiadający o wojnie stuletniej i jej skutkach.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DcTDcCLTwOtwiera się w nowym oknie

Film opowiadający o wojnie stuletniej i jej skutkach.

Polecenie 2

Wyjaśnij znaczenie koronacji Karola VII dla Francji oraz dalszych losów konfliktu angielsko-francuskiego.

Twoja odpowiedź

Polecenie 3

Scharakteryzuj rolę Joanny d’Arc w wojnie stuletniej.

Twoja odpowiedź

Film opowiadający o wojnie stuletniej i jej skutkach.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DcTDcCLTwOtwiera się w nowym oknie

Film opowiadający o wojnie stuletniej i jej skutkach.

Polecenie 4

Omów czynniki, które w ostatniej fazie wojny pozwoliły Francuzom odnosić zwycięstwo nad Anglikami.

Twoja odpowiedź

Polecenie 5

Wymień skutki wojny stuletniej.

Twoja odpowiedź

Ćwiczenie 1

Wymienione wydarzenia ułóż w kolejności chronologicznej.

- Poziom 1:początek soboru w Konstancji

- Poziom 2:bitwa pod Warną

- Poziom 3:pokój w Brétigny

- Poziom 4:bitwa pod Crécy

- Poziom 5:początek schizmy zachodniej

- Poziom 6:bitwa pod Azincourt

- Poziom 7:powstanie Wata Tylera

Ćwiczenie 2

Rozstrzygnij, czy bitwa przedstawiona na mapie (źródło A) była następstwem działań autorki tekstu (źródło B). Uzasadnij odpowiedź.

Źródło A

Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Źródło B

List Joanny d’Arc do króla Anglii

Jezus Maria Królu Anglii i Wy Książę de Bedford, który zwiecie się regentem królestwa francuskiego; Wy Wilhelmie de la Poule, hrabio de Sulford; Janie, sire de Talebot i Wy Tomaszu, sire d’Escales, zwący się pełnomocnikami księcia de Bedford – dajcie sprawiedliwość Królowi nieba; oddajcie Dziewicy, posłanej tu przez Boga, Króla niebios, klucze wszystkich dobrych miast Francji, które wzięliście przemocą. Wysłana tu ona została przez Boga, aby zażądać przywrócenia swobody dziedzicowi królewskiemu. W pełni gotowa jest zawrzeć pokój, jeżeli uczynicie jej sprawiedliwość, a więc opuścicie Francję i zapłacicie za to, żeście nią władali. I was wszystkich: łuczników, zbrojnych, szlachtę i innych, którzy jesteście pod Orleanem, zaklinam na Boga, wracajcie do swego kraju; a jeżeli tego nie uczynicie, oczekujcie wieści od Dziewicy, która wkrótce przybędzie do was, ku waszej wielkiej zgryzocie.

Źródło: List Joanny d’Arc do króla Anglii. Cytat za: Artykuł Joanna d'Arc, wikipedia.org; [dostęp 23.12.2021].

Twoja odpowiedź

Uzupełnij

Dla nauczyciela

Autor: Martyna Wojtowicz

Przedmiot: Historia 2022, Historia

Temat: Wojna stuletnia i jej skutki

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

Zakres podstawowy

XI. Europa późnego średniowiecza. Uczeń:

2) opisuje zmiany na mapie politycznej Europy w XIV–XV w.;

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

Zakres podstawowy

XI. Europa późnego średniowiecza. Uczeń:

2) opisuje zmiany na mapie politycznej Europy w XIV i XV wieku;

Zakres rozszerzony

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

XI. Europa późnego średniowiecza. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:

2) charakteryzuje kryzysy polityczne, społeczne i religijne późnego średniowiecza;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje obywatelskie.

Cele operacyjne:

Uczeń:

- przedstawia przyczyny wybuchu wojny stuletniej;

- omawia przebieg wojny i jej poszczególne etapy;

- wyjaśnia rolę Joanny d’Arc w odwróceniu losów konfliktu i pokonaniu przez wojska francuskie Anglików;

- przedstawia wynik wojny dla Anglii i Francji.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- rozmowa nauczająca z wykorzystaniem ćwiczeń interaktywnych;

- analiza materiału źródłowego (porównawcza);

- dyskusja;

- mapa myśli.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca w parach;

- praca w grupach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

1. Przygotowanie do zajęć. Nauczyciel loguje się na platformie i udostępnia uczniom e-materiał „Wojna stuletnia i jej skutki”. Prosi uczestników zajęć o zapoznanie się z tekstem w sekcji „Przeczytaj” i multimedium w sekcji „Film + Sprawdź się” tak, aby podczas lekcji mogli w niej aktywnie uczestniczyć i wykonywać polecenia.

2. Chętni lub wybrani uczniowie przygotowują prezentację na podstawie informacji zawartych w sekcji „Przeczytaj” oraz filmów. Nauczyciel może rozdzielić między uczniów zagadnienia: 1) geneza konfliktu Anglii i Francji, przyczyny wybuchu wojny stuletniej, 2) przebieg walk i etapy wojny, 3) rola Joanny d’Arc, 4) zakończenie wojny i jej znaczenie dla Anglii i Francji.

Faza wstępna:

1. Nauczyciel poleca jednemu uczniowi lub uczennicy przeczytanie wyświetlonego tematu zajęć i celów. Omawia planowany przebieg zajęć.

2. Nauczyciel poleca uczniom, aby zgłaszali swoje propozycje pytań do wspomnianego tematu. Będą to wspólnie ustalone kryteria sukcesu. Jedna osoba może zapisywać je na tablicy. Gdy uczniowie wyczerpią swoje pomysły, a pozostały jeszcze jakieś ważne kwestie do poruszenia, nauczyciel uzupełnia informacje.

Faza realizacyjna:

1. Nauczyciel przypomina o prezentacjach przygotowanych przez uczniów przed lekcją. Poleca wybranym osobom, aby zaprezentowały swoje prace przed resztą klasy. Po prezentacji uczniowie krótko o niej dyskutują, dodają informacje, które ich zdaniem warto uwzględnić. Prowadzący może korygować odpowiedzi i je uzupełniać.

2. Praca z multimedium („Mapa interaktywna”). Nauczyciel poleca wybranemu uczniowi, aby przeczytał polecenie 2: „Podaj, kto kontrolował ziemie, na których znajdowały się w połowie XV w. Paryż i Reims. Wyjaśnij, jakie to mogło mieć znaczenie polityczne”. Poleca uczniom, aby podzielili się na czteroosobowe grupy i po przeanalizowaniu mapy opracowali w nich odpowiedzi. Po ustalonym wcześniej czasie przedstawiciel wskazanej (lub zgłaszającej się na ochotnika) grupy prezentuje propozycję odpowiedzi, a pozostali uczniowie się do niej ustosunkowują. Nauczyciel w razie potrzeby uzupełnia odpowiedź. W podobny sposób uczniowie wykonują polecenie 3: przedstawiają zmiany w stanie posiadania Plantagenetów na kontynencie w wyniku pokoju w Brétigny.

3. Utrwalanie wiedzy i umiejętności. Uczniowie w parach wykonują ćwiczenia 1 i 2 z sekcji „Film + Sprawdź się”). Następuje wspólne omówienie odpowiedzi na forum klasy.

Faza podsumowująca:

1. Uczniowie podsumowują swoją wiedzę z wykorzystaniem mapy myśli, pracując w dotychczasowych grupach. Każda grupa na środku kartki A4 wpisuje główne hasło „Wojna stuletnia” i rysuje gałęzie mapy. Powinny rozchodzić się promieniście i rozdzielać na kolejne gałęzie. Słowa, które zostaną umieszczone nad gałęziami, powinny być słowami kluczami wyrażającymi istotę myśli lub zagadnienia. Po wykonaniu pracy, w zależności od liczebności klasy i czasu, nauczyciel prosi o omówienie mapy myśli przedstawicieli wybranych lub wszystkich grup.

2. Nauczyciel omawia przebieg zajęć i pracę uczniów, może ocenić pracę grup uczniowskich.

Praca domowa:

1. Zapoznaj się z animacją bitwy pod Azincourt i wykonaj dołączone do niej polecenia.

2. Wykonaj polecenia dołączone do filmów z sekcji „Film + Sprawdź się”.

Materiały pomocnicze:

Wielka Historia Świata, t. 1–12 (praca pod patronatem Polskiej Akademii Umiejętności), Świat Książki 2004–2006.

Seria Historia powszechna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011–2019.

C. Allmand, Wojna stuletnia. Konflikt i społeczeństwo, tłum. T. Tesznar, Kraków 2012.

Wskazówki metodyczne:

- Uczniowie mogą przed lekcją zapoznać się z informacjami w sekcji „Animacja”, aby aktywnie uczestniczyć w zajęciach i pogłębiać swoją wiedzę.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Animacja

Mapa interaktywna

Film + Sprawdź się

Dla nauczyciela