Spis treści

Cechy kultury ludowej regionów Polski

Cechy kultury ludowej regionów Polski

Wprowadzenie

Scenariusz lekcji dla nauczyciela:

Scenariusz zajęć do pobrania.

Źródło: online-skills, licencja: CC0.

II. Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania.

5.Uczeń określa charakterystyczne cechy:

2) wybranych polskich tańców ludowych z uwzględnieniem własnego regionu.

Nauczysz się

wymieniać cechy kultury ludowej charakterystyczne dla różnych regionów Polski;

identyfikować podstawowe tańce ludowe w różnych regionach Polski;

śpiewać pieśń Roztwórzcie nam okiennice.

Regiony w poszczególnych częściach Polski

Każda społeczność tworzy i wykonuje muzykę charakterystyczną dla swojej kultury, tradycji i miejsca, w którym żyje. Górale śpiewają o szczytach, które dotykają nieba, mieszkańcy terenów nadmorskich o morzu, o jego pięknie, ale i o niebezpieczeństwach i zagrożeniach, jakie niesie, ludzie z terenów równinnych zachwycają się bezkresem i wielką przestrzenią. Krajobraz miejsca i związane z nim: praca, muzyka i zwyczaje, to folklor danego miejsca. Jest on różny w różnych miejscach kraju.

Obszar, na którym folklor wyróżnia się odrębnymi cechami nazywamy regionem.

Źródło: AMFN.

Regiony w poszczególnych częściach Polski:

- na północy (nad Morzem Bałtyckim) – Pomorze, Kaszuby, Kociewie

- na południu (w górach) – Małopolska

- w centralnej Polsce – Mazowsze, Region łowicki, Region sieradzki, Region opoczyński

- na wschodzie – Mazury, Podlasie, Region lubelski

- na zachodzie – Wielkopolska, Śląsk

W poszczególnych częściach, regionach Polski, mieszkańcy używają języka polskiego z pewnymi różnicami: inny akcent, inne sformułowania, inne końcówki, inna pisownia.

Odmiana języka używana na jakimś obszarze to gwara.

1. Nagranie z przykładem gwary śląskiej. Mężczyzna opowiada o upałach w lecie. Wiele słów ma zupełnie obce brzmienie np: hica, hicyfraj, obermany. Inne słowa są inaczej odmieniane.

Nagranie z przykładem gwary śląskiej.

Źródło: online-skills.

2. Na nagraniu wesoła piosenka w gwarze kaszubskiej. Piosenka jest rytmiczna, rytm podkreślają instrumenty perkusyjne, między innymi diabelskie skrzypce. Tekst jest trudno zrozumieć, niektóre słowa nie występują w języku polskim, inne mają inne brzmienie, na przykład gro zamiast gra.

Frantówka, Stolem

3. Rytmiczny, góralski, folkowy utwór. Muzyka rozpoczyna się rytmiczną przygrywką graną przez instrumenty smyczkowe. Pierwsze skrzypce grają melodię, pozostałe instrumenty grają akompaniament w rytmie ćwierćnut na dwa. Słowa można zrozumieć, ale wiele słów ma zmienione brzmienie na przykład płacą zamiast płaczą, ni ma zamiast nie ma. Inaczej też rozkładają się akcenty.

Witacko, Jakub Topór Grzybek

W różnych regionach Polski występują charakterystyczne dla danego miejsca melodie ludowe i tańce. Niektóre z nich wykonywane są tylko w jednym regionie, np. zbójnicki na Podhalu, koziorajka na Śląsku, czy powolniak na Kurpiach.

Inne tańce, np. oberek, mazurki, okrąglaki, znane i wykonywane są w różnych regionach, ale w każdym tańczone są do innej melodii.

Tańce regionalne: krakowiak z Krakowskiego, kujawiak z Kujaw, mazur z Mazowsza, stały się tańcami narodowymi. Obecnie w Polsce wyróżniamy następujące tańce narodowe: polonez, krakowiak, kujawiak, oberek i mazur. Tańce te tańczone są w strojach ludowych.

Poszczególne regiony posiadają stroje ludowe charakterystyczne dla danego obszaru, które wykorzystywane są obecnie tylko okazjonalnie. Wybrane stroje ludowe przedstawiono w galerii poniżej.

Slajd 1 z 3

W różnych regionach Polski praktykowane są obrzędy ludowe, czyli: utrwalone w tradycji czynności i praktyki o znaczeniu symbolicznym, które towarzyszą uroczystościom rodzinnym, społecznym, politycznym lub religijnym.

- Marzanka – topienie marzanny (kukły ze słomy przebranej w strój kobiecy), które odbywa się w pierwszy dzień wiosny: wyrzucenie kukły-zimy do wody;

- Gaik – strojenie na wiosnę zielonej gałęzi świerku i chodzenie od domu do domu z życzeniami urodzaju;

- Dyngus - polewanie dziewcząt wodą (przez chłopców) w drugi dzień Świąt Wielkanocnych

- Dożynki - zakończenie prac polowych, po zebraniu plonów z pól;

- Kolędowanie – chodzenie z szopką bożonarodzeniową, gwiazdą, ze śpiewem kolędy lub pastorałki;

- Koza zapustna – chodzenie przebierańców na koniec karnawału, którym towarzyszył radosny śpiew, taniec i muzyka.

Polskie tańce narodowe i ich rodowód

KUJAWIAK to taniec pochodzący z Kujaw. Jego melodia jest tęskna i rzewna, a rytm płynny. Kujawiak ma wolne tempo i metrum 3/4. Taniec określa się także jako kołysany lub kolebany.

Źródło: AMFN.

Na nagraniu smutny i wolny kujawiak. Utwór wykonuje kapela w składzie: skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Skrzypce i klarnet snują smętną melodię. Pozostałe instrumenty wykonują akompaniament w metrum trzy czwarte.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DGt0yorQe

Kujawiak

Źródło: online-skills.

Na nagraniu smutny i wolny kujawiak. Utwór wykonuje kapela w składzie: skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Skrzypce i klarnet snują smętną melodię. Pozostałe instrumenty wykonują akompaniament w metrum trzy czwarte.

KRAKOWIAK to taniec w żywym tempie i metrum 2/4. Pochodzi z okolic Krakowa. W krakowiaku występuje charakterystyczny rytm – synkopa, która polega na przesunięciu akcentu w takcie z mocnej części na słabą.

Źródło: AMFN.

Na nagraniu skoczny i żywy krakowiak. Utwór jest wykonywany przez kapelę w składzie skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Skrzypce grają skoczną melodię, klarnet improwizuje, ozdabiając melodię drobnymi wartościami rytmicznymi, akordeon i kontrabas utrzymują żwawe tempo w metrum dwie czwarte.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DGt0yorQe

Krakowiak na Wawel

Źródło: online-skills.

Na nagraniu skoczny i żywy krakowiak. Utwór jest wykonywany przez kapelę w składzie skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Skrzypce grają skoczną melodię, klarnet improwizuje, ozdabiając melodię drobnymi wartościami rytmicznymi, akordeon i kontrabas utrzymują żwawe tempo w metrum dwie czwarte.

OBEREK to najszybszy polski taniec narodowy, nazywany również obyrtanym lub obertasem. Jego nazwa pochodzi od szybkich obrotów wykonywanych przez tancerzy. Ma wesołą melodię i utrzymany jest w metrum 3/4 lub 3/8.

Para w stroju łowickim

Źródło: AMFN.

Na nagraniu szybki oberek. Utwór jest wykonywany przez kapelę w składzie: skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Skrzypce grają wesołą melodię, klarnet improwizuje, ozdabiając melodię drobnymi wartościami rytmicznymi, akordeon i kontrabas utrzymują żwawe tempo w trzy ósme.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DGt0yorQe

Oberek Cebulka

Źródło: AMFN.

Na nagraniu szybki oberek. Utwór jest wykonywany przez kapelę w składzie: skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Skrzypce grają wesołą melodię, klarnet improwizuje, ozdabiając melodię drobnymi wartościami rytmicznymi, akordeon i kontrabas utrzymują żwawe tempo w trzy ósme.

MAZUR to taniec utrzymany w metrum 3/4 lub 3/8 i żywym tempie. Pary wykonują go w parach poruszając się po okręgu, szybkim, posuwistym krokiem i często przytupują. Na początku XIX wieku mazur cieszył się dużą popularnością wśród polskiej szlachty.

Para w stroju kontuszowym

Źródło: AMFN.

Na nagraniu skoczny i rytmiczny mazur. Utwór jest wykonywany przez kapelę w składzie skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Mazur ma bardzo wyraźny rytm w metrum trzy czwarte. Akcenty przypadają czasami na słabych częściach taktu. Utwór rozpoczyna się rytmiczną przygrywką.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DGt0yorQe

Mazur Hej Mazury

Źródło: AMFN.

Na nagraniu skoczny i rytmiczny mazur. Utwór jest wykonywany przez kapelę w składzie skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Mazur ma bardzo wyraźny rytm w metrum trzy czwarte. Akcenty przypadają czasami na słabych częściach taktu. Utwór rozpoczyna się rytmiczną przygrywką.

Dożynki

Film edukacyjny „Dożynki”. Scena z polem dojrzałego zboża, w tle widać Tatry. Lektor czyta: Latem, po bardzo pracowitych żniwach, gdy żyto już stało w kopach, a dziewczęta zaplotły z kłosów piękny wieniec – koronę, przybrany kwiatami i kolorowymi wstążkami oraz przygotowały pęczek z kłosów zwany „pępkiem”, przychodził czas na uroczystość „dożynek”. W drugiej scenie widzimy kapelę krakowską, mężczyźni ubrani są w granatowe sukmany, czerwnone czapki z tasiemkami i pawimi piórami. Trzymają w dłoniach instrumenty: trąbkę, klarnet, skrzypce, akordeon i kontrabas. Na tle skocznej góralskiej muzyki lektor czyta: W tych uroczystościach brała udział cała wieś: starzy i młodzi, kobiety, mężczyżni i dzieci – wszyscy odświętnie odziani. Żniwiarze „zawczasu” zamówili najlepszych muzykantów w okolicy, by „rżnęli” obertasy i mazury. Bez tańca i muzyki nie mogły się obyć żadne dożynki. W kolejnej scenie widzimy wieniec dożynkowy, upleciony z kłosów, ozdobiony słomkowymi figurami, biało-czerwonymi tasiemkami i suszonymi kwiatami. Lektor czyta: W wyznaczonym dniu, wszyscy odświętnie ubrani, udawali się „korowodem” do najstarszego we wsi gospodarza. Szli i śpiewali. Prowadziła wszystkich para „najznamienitsza”: Starosta i Starościna (Przodownica). Kolejny obrazek to korowód dożynkowy. Kilka osób w strojach krakowskich niesie wieńce dożynkowe. Lektor czyta tekst pieśni: Roztwórzcie nam okiennice, Bo tu idą przodownice. Plon niesiemy plon, ta dana, w gospodarza dom. Przodownicy przodowali Wszystko z pola pozbierali. Plon…. Otwórzcie na te wierzeje, Już pszeniczka się nie chwieje. Plon… Żeby dobrze plonowało, Po sto korcy z kopy dało. Na stronach otwartej książki widać słowa pieśni i zdjęcie innego wieńca dożynkowego z niosącą go parą. Lektor dalej czyta: Wszyscy uczestnicy korowodu śpiewali, a kapela przygrywała, Korowód szedł do domu najstarszego gospodarza. Gdy był na miejscu, gospodarz wychodził przed dom, a przodownica z korowodu kłaniała się gospodarzowi i przekazywała mu wieniec, mówiąc: Winszuję Wam, gospodarzu, Za swą czeladką, Com jej przodowała Przez calutkie latko. Prowadziłam ci ją Od granic do granic, Nie zostawiłam w polu Nic a nic. Srebro, złoto pilnie zbierałam, Do Waszych rąk, gospodarzu oddałam. Kolejne zdjęcie ukazuje dziewczynkę w stroju ludowym, z kłosami w dłoniach . Przy tej ilustracji lektor czyta: Po mowie przodownicy do gospodarza podchodziła dziewczynka, mówiąc: Wiele liści na drzewinie, Wiele wody w morzu płynie. Krople wody w morzu zliczę, Wszystkim wam tu zdrowia życzę. Winszuję wam tym wianem, Tym wielkim boskim darem. Ten wianeczek na polu zbierany, Ze złotych kłosów składany. Na urodzaj, żeby suszy nie było… A masz za „oblegę”, Za „przepiórkę”. Na kolejnym zdjęciu widzimy grupę tańczących osób, które ubrane w stroje ludowe. Lektor czyta: Po tych podziękowaniach i wesołych przyśpiewkach, tańce i zabawy trwały do białego rana. Pozwólcie nam śpiewać, to wam zanucimy, O każdym z osobna, co o nim myślimy. Cztery mile lasu, lecz samych jałowców. A w Gładczyńskich Budach nie ma dobrych chłopców. Cztery mile lasu, samej osiczyny, A w Gładczyńskich Budach leniwe dziewczyny. Naszym przodownikom dać chleba dwie skóry, Wozili pszeniczkę, wywalili fury. Jużem prześpiewała od końca do końca. Prosimy muzykę zagrać nam do tańca.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RyW40Eyn4hHAt

Film edukacyjny „Dożynki”. Scena z polem dojrzałego zboża, w tle widać Tatry. Lektor czyta: Latem, po bardzo pracowitych żniwach, gdy żyto już stało w kopach, a dziewczęta zaplotły z kłosów piękny wieniec – koronę, przybrany kwiatami i kolorowymi wstążkami oraz przygotowały pęczek z kłosów zwany „pępkiem”, przychodził czas na uroczystość „dożynek”. W drugiej scenie widzimy kapelę krakowską, mężczyźni ubrani są w granatowe sukmany, czerwnone czapki z tasiemkami i pawimi piórami. Trzymają w dłoniach instrumenty: trąbkę, klarnet, skrzypce, akordeon i kontrabas. Na tle skocznej góralskiej muzyki lektor czyta: W tych uroczystościach brała udział cała wieś: starzy i młodzi, kobiety, mężczyżni i dzieci – wszyscy odświętnie odziani. Żniwiarze „zawczasu” zamówili najlepszych muzykantów w okolicy, by „rżnęli” obertasy i mazury. Bez tańca i muzyki nie mogły się obyć żadne dożynki. W kolejnej scenie widzimy wieniec dożynkowy, upleciony z kłosów, ozdobiony słomkowymi figurami, biało-czerwonymi tasiemkami i suszonymi kwiatami. Lektor czyta: W wyznaczonym dniu, wszyscy odświętnie ubrani, udawali się „korowodem” do najstarszego we wsi gospodarza. Szli i śpiewali. Prowadziła wszystkich para „najznamienitsza”: Starosta i Starościna (Przodownica). Kolejny obrazek to korowód dożynkowy. Kilka osób w strojach krakowskich niesie wieńce dożynkowe. Lektor czyta tekst pieśni: Roztwórzcie nam okiennice, Bo tu idą przodownice. Plon niesiemy plon, ta dana, w gospodarza dom. Przodownicy przodowali Wszystko z pola pozbierali. Plon…. Otwórzcie na te wierzeje, Już pszeniczka się nie chwieje. Plon… Żeby dobrze plonowało, Po sto korcy z kopy dało. Na stronach otwartej książki widać słowa pieśni i zdjęcie innego wieńca dożynkowego z niosącą go parą. Lektor dalej czyta: Wszyscy uczestnicy korowodu śpiewali, a kapela przygrywała, Korowód szedł do domu najstarszego gospodarza. Gdy był na miejscu, gospodarz wychodził przed dom, a przodownica z korowodu kłaniała się gospodarzowi i przekazywała mu wieniec, mówiąc: Winszuję Wam, gospodarzu, Za swą czeladką, Com jej przodowała Przez calutkie latko. Prowadziłam ci ją Od granic do granic, Nie zostawiłam w polu Nic a nic. Srebro, złoto pilnie zbierałam, Do Waszych rąk, gospodarzu oddałam. Kolejne zdjęcie ukazuje dziewczynkę w stroju ludowym, z kłosami w dłoniach . Przy tej ilustracji lektor czyta: Po mowie przodownicy do gospodarza podchodziła dziewczynka, mówiąc: Wiele liści na drzewinie, Wiele wody w morzu płynie. Krople wody w morzu zliczę, Wszystkim wam tu zdrowia życzę. Winszuję wam tym wianem, Tym wielkim boskim darem. Ten wianeczek na polu zbierany, Ze złotych kłosów składany. Na urodzaj, żeby suszy nie było… A masz za „oblegę”, Za „przepiórkę”. Na kolejnym zdjęciu widzimy grupę tańczących osób, które ubrane w stroje ludowe. Lektor czyta: Po tych podziękowaniach i wesołych przyśpiewkach, tańce i zabawy trwały do białego rana. Pozwólcie nam śpiewać, to wam zanucimy, O każdym z osobna, co o nim myślimy. Cztery mile lasu, lecz samych jałowców. A w Gładczyńskich Budach nie ma dobrych chłopców. Cztery mile lasu, samej osiczyny, A w Gładczyńskich Budach leniwe dziewczyny. Naszym przodownikom dać chleba dwie skóry, Wozili pszeniczkę, wywalili fury. Jużem prześpiewała od końca do końca. Prosimy muzykę zagrać nam do tańca.

Nauka pieśni Roztwórzcie nam okiennice

Polecenie 1

Pieśń „Roztwórzcie nam okiennice” jest w rytmie poloneza. Przypomnij sobie cechy tego tańca.

Wysłuchaj kilkukrotnie pieśni, a następnie spróbuj ją zaśpiewać.

Na nagraniu pieśń „Roztwórzcie nam okiennice”. Kobieta śpiewa melodię w rytmie poloneza. Towarzyszy jej kapela w składzie: skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DGt0yorQe

Źródło: AMFN.

Na nagraniu pieśń „Roztwórzcie nam okiennice”. Kobieta śpiewa melodię w rytmie poloneza. Towarzyszy jej kapela w składzie: skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas.

Roztwórzcie nam okiennice,

bo tu idą przodownice.

Plon niesiemy, plon, ta dana,

w gospodarza dom!

Przodownice przodowali,

wszystko z pola pozbierali.

Plon niesiemy, plon, ta dana,

w gospodarza dom!

Otwórzcie nam te wierzeje,

już się pszeniczka nie chwieje.

Plon niesiemy, plon, ta dana,

w gospodarza dom!

Żeby dobrze plonowało,

po sto korcy z kopy dało.

Plon niesiemy, plon, ta dana,

w gospodarza dom!

Zaściełajcie stoły, ławy,

idzie tu gość niebywały.

Plon niesiemy, plon, ta dana,

w gospodarza dom!

Zadania

Ćwiczenie 1

Spośród podanych regionów podaj te, które leżą w północnej części Polski.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Małopolska, Rzeszowiacy

- Warmia, Mazury

- Kaszuby, Kociewie

- Wielkopolska, Śląsk

Ćwiczenie 2

Odpowiedz na pytanie: Kto napisał dzieło: Lud, jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce?

Zasób oparty o element wizualny.

Znajdź w diagramie i wykreśl, a następnie zapisz nazwy regionów w Polsce. Lud : jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce.

U

U

P

L

K

E

E

L

B

Ś

T

C

Y

H

A

Z

Z

F

E

L

Y

C

F

Y

S

R

S

L

I

Ą

R

K

D

W

Z

O

W

G

P

S

U

T

F

A

U

M

O

U

R

K

Z

B

E

J

B

O

Z

N

U

E

A

M

O

U

Y

P

A

U

K

F

M

S

J

K

P

R

M

N

H

J

M

A

Ł

O

P

O

L

S

K

A

W

M

P

O

D

L

A

S

I

E

KASZUBY        MAZURY        ŚLĄSK        KURPIE        POMORZE        MAŁOPOLSKA        MAZOWSZE        KUJAWY        PODLASIE

Ćwiczenie 3

Przyporządkuj metrum i tempo do właściwego tańca.

MAZUR

2/4 żywePołączony z: MAZUR

OBEREK

3/8 szybkiePołączony z: OBEREK

KRAKOWIAK

3/4 umiarkowanePołączony z: KRAKOWIAK

KUJAWIAK

3/4 wolnePołączony z: KUJAWIAK

POLONEZ

3/4 żywePołączony z: POLONEZ

Źródło: AMFN.

Ćwiczenie 4

Wysłuchaj fragmenty polskich tańców ludowych. Po wysłuchaniu przyporządkuj fragment muzyczny do odpowiedniej nazwy.

Materiały audio dostępne pod adresem:

file:///tmp/puppeteer1zYkUQ.html

2

krakowiak

3

kujawiak

4

polonez

0

mazur

1

oberek

Ćwiczenie 5

Który z polskich zwyczajów ludowych obchodzony jest po żniwach?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- marzanka

- sianokosy

- dożynki

Źródło: AMFN.

Ćwiczenie 6

W którym z polskich tańców występuje synkopa?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- mazur

- krakowiak

- kujawiak

Źródło: AMFN.

Ćwiczenie 7

Zaznacz przymiotniki określające charakter kujawiaka.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- kołysany

- obracany

- skoczny

- szybki

- wolny

- żywy

Źródło: AMFN.

Ćwiczenie 8

Z podanych obrzędów wybierz te, które występują na wiosnę.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Dożynki

- Gaik

- Okolędowanie

- Koza zapustna

- Marzanka

- Dyngus

Polecenie 2

Wymień pieśni, stroje ludowe lub tańce charakterystyczne dla regionu, w którym mieszkasz.

Uzupełnij

Słownik pojęć

A cappella

śpiew bez towarzyszenia instrumentów.

Folklor

kultura ludowa: sztuka, tradycje i wierzenia związane z życiem wsi.

Gwara

odmiana języka używana na jakimś obszarze.

Kapela ludowa

ludowy zespół instrumentalny.

Krakowiak

polski taniec narodowy o charakterystycznym synkopowanym rytmie, utrzymany w żywym tempie i w metrum 2/4.

Kujawiak

polski taniec narodowy utrzymany w wolnym tempie i metrum 3/4.

Mazur

polski taniec narodowy w metrum 3/4 lub 3/8, utrzymany w żywym, skocznym tempie.

Muzyka instrumentalna

twórczość muzyczna przeznaczona do wykonania na instrumentach.

Muzyka wokalna

twórczość muzyczna przeznaczona do śpiewania.

Muzyka wokalno-instrumentalna

muzyka przeznaczona do grania i śpiewania, np. oratorium, msza.

Oberek

polski taniec narodowy w metrum 3/4 lub 3/8, o bardzo szybkim tempie i wesołym nastroju.

Obrzęd

utrwalone w tradycji czynności i praktyki o znaczeniu symbolicznym, które towarzyszą uroczystościom rodzinnym, społecznym, politycznym lub religijnym.

Polonez

polski taniec narodowy o charakterze uroczystym, utrzymany w umiarkowanym tempie i w metrum 3/4.

Solo

śpiew lub gra na instrumencie bez towarzyszenia innych głosów.

Tańce narodowe

tańce charakterystyczne dla kultury danego narodu. Polskie tańce narodowe to krakowiak, kujawiak, mazur, oberek i polonez.

Utwór stylizowany

utwór, któremu kompozytor celowo nadał cechy określonego stylu muzycznego. Przykładowo mazurek ma cechy muzyki ludowej.

Synkopa

rytm polegający na przeniesieniu akcentu z mocnej części taktu na część słabą.

Biblioteka muzyczna

1. Nagranie z przykładem gwary śląskiej. Mężczyzna opowiada o upałach w lecie. Wiele słów ma zupełnie obce brzmienie np: hica, hicyfraj, obermany. Inne słowa są inaczej odmieniane.

Nagranie z przykładem gwary śląskiej.

Źródło: online-skills.

2. Na nagraniu wesoła piosenka w gwarze kaszubskiej. Piosenka jest rytmiczna, rytm podkreślają instrumenty perkusyjne, między innymi diabelskie skrzypce. Tekst jest trudno zrozumieć, niektóre słowa nie występują w języku polskim, inne mają inne brzmienie, na przykład gro zamiast gra.

Frantówka, Stolem

3. Rytmiczny, góralski, folkowy utwór. Muzyka rozpoczyna się rytmiczną przygrywką graną przez instrumenty smyczkowe. Pierwsze skrzypce grają melodię, pozostałe instrumenty grają akompaniament w rytmie ćwierćnut na dwa. Słowa można zrozumieć, ale wiele słów ma zmienione brzmienie na przykład płacą zamiast płaczą, ni ma zamiast nie ma. Inaczej też rozkładają się akcenty.

Witacko, Jakub Topór Grzybek

4. Utwór: „Polonez chodzony”. W celu wysłuchania dzieła należy wybrać przycisk Odtwórz/Pauza.

Polonez chodzony

Źródło: AMFN, licencja: CC0.

5. Na nagraniu smutny i wolny kujawiak. Utwór wykonuje kapela w składzie: skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Skrzypce i klarnet snują smętną melodię. Pozostałe instrumenty wykonują akompaniament w metrum trzy czwarte.

Kujawiak

Źródło: online-skills.

6. Na nagraniu skoczny i żywy krakowiak. Utwór jest wykonywany przez kapelę w składzie skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Skrzypce grają skoczną melodię, klarnet improwizuje, ozdabiając melodię drobnymi wartościami rytmicznymi, akordeon i kontrabas utrzymują żwawe tempo w metrum dwie czwarte.

Krakowiak na Wawel

Źródło: online-skills.

7. Na nagraniu szybki oberek. Utwór jest wykonywany przez kapelę w składzie: skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Skrzypce grają wesołą melodię, klarnet improwizuje, ozdabiając melodię drobnymi wartościami rytmicznymi, akordeon i kontrabas utrzymują żwawe tempo w trzy ósme.

Oberek Cebulka

Źródło: AMFN.

8. Na nagraniu skoczny i rytmiczny mazur. Utwór jest wykonywany przez kapelę w składzie skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas. Mazur ma bardzo wyraźny rytm w metrum trzy czwarte. Akcenty przypadają czasami na słabych częściach taktu. Utwór rozpoczyna się rytmiczną przygrywką.

Mazur Hej Mazury

Źródło: AMFN.

9. Na nagraniu pieśń „Roztwórzcie nam okiennice”. Kobieta śpiewa melodię w rytmie poloneza. Towarzyszy jej kapela w składzie: skrzypce, klarnet, akordeon, kontrabas.

Roztwórzcie nam okiennice

Źródło: AMFN.

Bibliografia

M. Gromek, G. Kilbach, I gra muzyka, Warszawa 2012.

J. Habela, Słowniczek muzyczny, Kraków 1988.

O. Kolberg, Lud : jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce, Kraków 1875-1882. t: 3,4,7,16,22,24-26.

Table of Contents

Cechy kultury ludowej regionów Polski