Spis treści

Zwykły człowiek w poezji Juliana Tuwima

Zwykły człowiek

Źródło: Pixabay, domena publiczna.

W poezji prawie do końca wieku XIX 'pospolite tematy', uznane za nieestetyczne nie miały prawa się pojawić. Utwory miał pełnić wyłącznie funkcję poetycką. Tematami poruszanymi w wierszach mogły być jedynie wzniosłe idee i wartości. Zdarzało się w historii literatury, że poeci buntowali się przeciwko tego rodzaju ograniczeniom. W polskiej poezji zmiany zaczęły się od 1918 r. W poszukiwaniu nowych tematów i środków wyrazu prym wiodła poetycka grupa Skamander.

Już wiesz

- Podaj pięć określeń, z którymi kojarzy ci się poezja i/lub poetyckość.

- Czy poezja powinna poruszać określone tematy, czy też różnorodne? Uzasadnij swoje zdanie.

Uzupełnij

GRUPA POETYCKA SKAMANDER

W skład grupy poetyckiej Skamander wchodzili: Julian Tuwim, Kazimierz Wierzyński, Jan Lechoń, Antoni Słonimski i Jarosław Iwaszkiewicz. Skamandryci pojawili się na literackiej scenie niemal wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości w roku 1918. Wszyscy Polacy wiązali z tym faktem ogromne nadzieje, dotyczące przede wszystkim organizacji nowoczesnego państwa. Poeci również podejmowali walkę z zacofaniem kulturowym i przesądami. Przede wszystkim mieli na celu zreformowanie poezji, wprowadzenie do niej nowości, świeżości i oderwania jej od dotychczasowych patriotycznych zobowiązań. Chcieli też porzucić tradycyjne, estetyzujące wyobrażenia poety i poezji, oderwane od rzeczywistości. Poezja nie miała być już bierną kontemplacją, ale aktywnym dialogiem ze światem. Skamandryci wprowadzili nowy język, bliższy językowi przeciętnego człowieka – z potocyzmami i wulgaryzmami. Pojawiły się dwa nowe tematy: miasto i tłum. Wprowadzili do poezji również nowego bohatera – 'zwykłego człowieka'. Charakterystyczny dla wypowiedzi poetyckiej Skamandrytów był witalizm, zachwyt życiem i jego dynamiką, a także pochwała współczesności, rozwoju wielkich miast i ekspresji, jaka cechowała tłum.

Ćwiczenie 1

Wyjaśnij, jak rozumiesz następujące pojęcia: elita, wyższe sfery, śmietanka towarzyska, wierchuszka, margines społeczny, element społeczny, patologia.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 2

Określ, czy powyższe wyrazy i wyrażenia mają wydźwięk pozytywny, neutralny czy negatywny.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

MIASTO

Miasto jako temat literacki ma już swoją historię. Dwieście, trzysta lat temu postrzegane było na ogół negatywnie. Opisywano je z perspektywy wsi. Kojarzyło się wtedy z tym co obce, nowe i sztuczne. Tymczasem wciąż wyżej ceniono to, co swojskie, tradycyjne i naturalne. Ostoją tych wartości była właśnie wieś i dwór szlachecki. Jakiekolwiek przejawy miejskie postrzegane były jako zagrożenie. Miasto było siedliskiem fałszu, amoralności, degeneracji i wykorzenienia. Jednak z biegiem czasu stawało się tematem coraz bardziej intrygującym i sięgano po niego coraz częściej. Uważa się je za symboliczną figurą nowoczesności, ponieważ w nim skupiały się niczym w soczewce wszystkie procesy modernizacyjne, takie jak na przykład: urbanizacja, industrializacja czy migracje społeczne. Rozwój wielkich miast przyniósł ludziom wiele nowych doświadczeń, które dla pisarzy stały się tematem stricte literackim, dlatego szukano nowych sposobów ich przedstawiania.

Julian Tuwim

Źródło: Władysław Miernicki, domena publiczna.

Julian Tuwim

1894 – 1953

pisarz, poeta, autor piosenek. Jeden z założycieli grupy poetyckiej Skamander. Inspiracje do swej twórczości czerpał m.in., poprzez spacery po ulicach wielkiego miasta, słuchając ludzi i ich obserwując. Jego poezja często dotyczyła ich rozmów lub miejskiej obyczajowości. Temat 'zwykłego człowieka' pojawia się dość często w twórczości Tuwima. W wiele utworach przedstawiających go pozytywnie i bez uprzedzeń. Poeta zwracał też uwagę na różne rodzaje wykluczenia, marginalizacji czy manipulacji, na jakie narażeni są ludzie biedni albo pochodzący z tzw. marginesu. W latach 20. i 30. ubiegłego wieku zestawienie poezji i problematyki społecznej było dla wielu odbiorców zaskoczeniem.

Ćwiczenie 3

Wysłuchaj wiersza Juliana Tuwima Mieszkańcy lub zapoznaj się z jego treścią. Określ stosunek podmiotu lirycznego do mieszczan.

Wiersz Juliana Tuwima Mieszkańcy czyta Krzysztof Kulesza.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/b/PMdPEySMi

Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.

Wiersz Juliana Tuwima Mieszkańcy czyta Krzysztof Kulesza.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Julian Tuwim

Mieszkańcy

Straszne mieszkania. W strasznych mieszkaniach

Strasznie mieszkają straszni mieszczanie.

Pleśnią i kopciem pełznie po ścianach

Zgroza zimowa, ciemne konanie.

Od rana bełkot. Bełkocą, bredzą,

Że deszcz, że drogo, że to, że tamto.

Trochę pochodzą, trochę posiedzą,

I wszystko widmo. I wszystko fantom.

Sprawdzą godzinę, sprawdzą kieszenie,

Krawacik musną, klapy obciągną

I godnym krokiem z mieszkań – na ziemię,

Taką wiadomą, taką okrągłą.

I oto idą, zapięci szczelnie,

Patrzą na prawo, patrzą na lewo.

A patrząc – widzą wszystko o d d z i e l  n i e

Że dom... że Stasiek... że koń... że drzewo...

Jak ciasto biorą gazety w palce

I żują, żują na papkę pulchną,

Aż, papierowym wzdęte zakalcem,

Wypchane głowy grubo im puchną.

I znowu mówią, że Ford... że kino...

Że Bóg... że Rosja... radio, sport, wojna...

Warstwami rośnie brednia potworna,

I w dżungli zdarzeń widmami płyną.

Głowę rozdętą i coraz cięższą

Ku wieczorowi ślepo zwieszają.

Pod łóżka włażą, złodzieja węszą,

Łbem o nocniki chłodne trącając.

I znowu sprawdzą kieszonki, kwitki,

Spodnie na tyłkach zacerowane,

Własność wielebną, święte nabytki,

Swoje, wyłączne, zapracowane.

Potem się modlą: 'od nagłej śmierci...

...od wojny... głodu... odpoczywanie'

I zasypiają z mordą na piersi

W strasznych mieszkaniach straszni mieszczanie.

Źródło: Julian Tuwim, Mieszkańcy, [w:] tegoż, Wiersze wybrane, oprac. M. Głowiński, Wrocław 1986.

Przeczytaj wiersz Juliana Tuwima i wykonaj polecenia:

Ćwiczenie 4

Scharakteryzuj tytułowych mieszkańców wiersza Juliana Tuwima.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 5

Wskaż w wierszu Juliana Tuwima wyrażenia odnoszące się do kultury mieszczańskiej. Uzasadnij swoją odpowiedź.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 6

Wyjaśnij, z czego wynika niechęć podmiotu lirycznego do tytułowych bohaterów utworu.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 7

Spośród wymienionych określeń wskaż te, które opisują stosunek podmiotu lirycznego do mieszczan.

krytyka

krytyka

ciekawość

ciekawość

życzliwość

życzliwość

szyderstwo

szyderstwo

podziw

podziw

pogarda

pogarda

aprobata

aprobata

otwartość

otwartość

niechęć

niechęć

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Ćwiczenie 8

Wypisz z tekstu po jednym przykładzie porównania i metafory, a następnie zinterpretuj je.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 9

Określ, jaką rolę w wierszu pełni powtarzanie przymiotnika 'straszne'. Uzasadnij swoją odpowiedź.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 10

Dopasuj zdania i wyrażenia mówiące o zachowaniach mieszkańców do właściwych cytatów z utworu.

Trochę pochodzą, trochę posiedzą

Nie potrafią wyciągać głębszych wniosków z otaczającej ich rzeczywistości.Połączony z: Trochę pochodzą, trochę posiedzą

widzą wszystko o d d z i e l n i e

Zamiłowanie do porządku i stałych nawyków.Połączony z: widzą wszystko o d d z i e l n i e

I zasypiają z mordą na piersi

Bezcelowość codziennego poruszania się.Połączony z: I zasypiają z mordą na piersi

Pod łóżka włażą, złodzieja węszą

Przypominają zwierzęta.Połączony z: Pod łóżka włażą, złodzieja węszą

I oto idą, zapięci szczelnie

Bywają bardzo nieufni.Połączony z: I oto idą, zapięci szczelnie

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Ćwiczenie 11

Uporządkuj wyrazy, zaczynając od tego, który ma najwęższy zakres znaczeniowy do tego o najszerszym zakresie znaczeniowym.

1. Poziom 1:człowiek

2. Poziom 2:domownik

3. Poziom 3:obywatel

4. Poziom 4:członek zbiorowości

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Przeczytaj wiersz Juliana Tuwima Colloquium niedzielne na ulicy, a następnie wykonaj polecenia.

Julian Tuwim

Colloquium niedzielne na ulicy

'Pani ma bardzo ładne czerwone usta,

Ale zdaje mi się, że są troszeczkę pomalowane.

Co za dziw? Wiadomo, że kobieta – to istota pusta...

Puchu marny, jak mówi poeta... To przecież znane.

Ale, proszę pani, czy to przeszkadza prawdziwej miłości?

Pani pozwoli, że ją do domu odprowadzę...

Co? Pani nie zawiera na ulicy znajomości?

Nie rozumiem... Ja przecież pani nie zawadzę...

Skąd znam panią? To dobre! Widziałem, jak z kinematografu

Wychodziła pani zeszłą razą w towarzystwie gości...

Szukałem panią! Jak babcię kocham! A tu trzeba trafu,

Że znowu panią widzę... Co za zbieg okoliczności!

Pani wybaczy, że ja tak mówiłem na pani usta...

Ale, moja pani, w dzisiejszych czasach... Bo tak

– to mi się pani podoba...

Nie lubię, gdy niewiasta jest niesubtelna... Są guściki i gusta,

A pani to w sam raz... Przepraszam, po kim ta żałoba?

Szanowny tatuś pani powiększył grono aniołków!

Co za nieszczęście! Proszę pani, a kto wspomaga matkę?

Stryjo? No, no... Może pani przyjmie ten bukiecik fiołków?

Może wstąpimy razem na herbatkę?'

Źródło: Julian Tuwim, Colloquium niedzielne na ulicy, [w:] tegoż, Wiersze wybrane, oprac. Michał Głowiński, Wrocław 1986, s. 14–15.

Ćwiczenie 12

Opisz podmiot liryczny w utworze Juliana Tuwima.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 13

Scharakteryzuj sytuację liryczną w wierszu.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 14

Wyjaśnij, co oznacza słowo colloquium.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 15

Określ, jaki charakter ma rozmowa w tym wierszu.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 16

Wypisz z wiersza kolokwializmy. Określ ich funkcję.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Pokaż rozwiązanie

Ćwiczenie 17

Połącz nazwę środka stylistycznego z jego przykładem występującym w utworze.

epitet

prawdziwej miłościPołączony z: epitet

wykrzyknienia

Szanowny tatuś pani powiększył grono aniołków!Połączony z: wykrzyknienia

pytanie retoryczne

tatuś, herbatkę, bukiecikPołączony z: pytanie retoryczne

apostrofa

Ale, proszę pani, czy to przeszkadza prawdziwej miłości?Połączony z: apostrofa

zdrobnienia

Pani ma bardzo ładne czerwone ustaPołączony z: zdrobnienia

Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Polecenie 1

Dopisz kolejny fragment wiersza, który stanowiłby kontynuację przedstawionej scenki.

Uzupełnij

ZADANIOWO

Polecenie 2

Czy model życia, jaki wiodą bohaterowie wiersza Mieszkańcy, jest nadal aktualny? Napisz wypowiedź argumentacyjną, w której zaprezentujesz swoje stanowisko.

Uzupełnij

Polecenie 3

W jakim stopniu w twoim środowisku przywiązuje się wagę do dobrego wychowania? Czy mają znaczenie zachowania takie jak: kolejność wchodzenia do pomieszczeń; pierwszeństwo podania dłoni przy powitaniu; kolejność przedstawiania się osób, sposób wypowiadania się. Uzasadnij swoją stanowisko.

Uzupełnij

Polecenie 4

Przygotuj zasady savoir-vivre'u , który obowiązywałby w twojej szkole.

Uzupełnij

Polecenie 5

Wskaż – na podstawie własnych obserwacji – kilka przykładów zachowań, które w twoim otoczeniu są synonimem nietaktu.

Uzupełnij

Polecenie 6

Scharakteryzuj język twojego pokolenia.

Uzupełnij

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.