Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Mapa interaktywna

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Fotografia przedstawia dwupiętrowy budynek z dużą ilością okien z każdej strony i płaskim dachem. Nad wszystkimi oknami na pierwszym piętrze widać zdobienia.

Kongres wiedeński: uczestnicy i zasady

Pałac przy Ballhausplatz, budynek konferencyjny Kongresu Wiedeńskiego

Źródło: Extrawurst, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Jesienią 1814 r. w Wiedniu udało się stworzyć rzecz bez precedensu w historii: w gronie jeszcze niedawno wrogich wobec siebie mocarstw europejskich osiągnięto porozumienie w sprawach nowych granic wewnętrznych i ogólnych reguł kontynentalnego porządku. Mało tego - wśród polityków doszło do zmiany sposobu myślenia i postępowania. Narodziła się nowoczesna dyplomacja, która okazała się skuteczniejsza od rozwiązań siłowych. Podstawą układu pokojowego było pojednanie między pokonaną Francją i uczestnikami koalicji antynapoleońskiej, dające szansę na trwały pokój. Nie bez powodu ukuto wtedy pojęcie „koncertu mocarstw”. U jego podłoża leżały trzy – niekoniecznie łatwe do pogodzenia - zasady: równowagi sił, legitymizmu i sowitego opłacenia wysiłku wojennego zwycięzców.

Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Twoje cele

- Poznasz uczestników tego nietypowego i pełnego sekretnych gier spotkania monarchów.

- Zrozumiesz powody zwołania jedynego takiego kongresu w dziejach.

- Wyjaśnisz znaczenie problemów, jakie kongres chciał rozwiązać.

- Wymienisz zasady, jakimi się kierowali władcy i politycy w Wiedniu i dowiesz się, czy istniała szansa, aby tych reguł nie złamać.

Przeczytaj

Nowy wymiar polityki

Gdy wiosną 1814 roku ważyły się losy imperium napoleońskiego, 1 marca tego roku w Chaumont cztery mocarstwa: Austria, Wielka Brytania, Prusy i Rosja zawiązały sojusz. Strony porozumienia obiecały “sobie i Europie ogólny pokój, na mocy którego prawa wolności wszystkich narodów zostaną ustanowione i zapewnione”.  W rzeczywistości obietnicę tę rozumiano dość przyziemnie, już wówczas planując podział łupów między zwycięzców.

Indeks górny * W. Zajewski, Kongres Wiedeński i Święte Przymierze, w: Europa w dobie restauracji, romantyzmu i rewolucji, T. 1, s. 21. Indeks górny koniec* W. Zajewski, Kongres Wiedeński i Święte Przymierze, w: Europa w dobie restauracji, romantyzmu i rewolucji, T. 1, s. 21.

Los Francji zdawał się przesądzony. Wkrótce - pomimo oporu wojsk Napoleona - sprzymierzeni dotarli do Paryża. 31 marca 1814 r. stolica upadła, a marszałkowie zmusili Cesarza Francuzów do abdykacji. Senat pospiesznie ogłosił królem Ludwika XVIII Burbona.

Zgodnie z zawartym wówczas traktatem pokojowym (tzw. pokój paryski podpisany 30 maja 1814 roku) jesienią zwołano kongres w celu rozstrzygnięcia losu terytoriów zajętych wcześniej przez Napoleona. Dla władców i dyplomatów jasne było także, że trzeba będzie ustanowić nowe zasady polityki międzynarodowej. Co ciekawe, kongres, który zorganizowano w stolicy Cesarstwa Austrii, odbył się bez uroczystej inauguracji. Nie było również żadnego oficjalnego posiedzenia końcowego. Nigdy też nie odbyło się plenarne zebranie wszystkich uczestników. Jednak po kilkunastu miesiącach obrad – w czerwcu 1815 roku - podpisano akt końcowy Kongresu Wiedeńskiego, który na długo ustalił nowy porządek w Europie.

Dokument pod nazwą Akt Końcowy Kongresu Wiedeńskiego sporządzono w języku francuskim. Liczył 120 artykułów i został podpisany przez osiem państw. Sprawdź w zasobach Internetu, gdzie dokument ten jest przechowywany.

Źródło: Thomas Ledl, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

Główni „aktorzy” i dyplomatyczne zaplecze kongresu

Sekretarzem generalnym Kongresu był niemiecki pisarz Friedrich von Gentz, uczeń słynnego filozofa niemieckiego Immanuela Kanta i wielki zwolennik tradycjonalistycznego konserwatyzmu.

Źródło: domena publiczna.

Choć w Wiedniu zebrało się blisko 150 koronowanych głów, książąt i pretendentów do tronu oraz 450 dyplomatów, tylko niewielu z nich miało decydujący głos. Jeszcze mniej – jasną wizję, co do przyszłości kontynentu. Wynikało to zarówno z osobistych zalet uczestników, jak i realnej siły danego państwa. Najmocniejszą pozycję miał tzw. Komitet Czterech. Należały do niego: udzielająca gościny kongresowi Austria, panująca na morzach Wielka Brytania, największe europejskie mocarstwo lądowe – Rosja oraz poszukujące satysfakcji za doznane upokorzenia Prusy. Piątym decydentem była Francja, włączona do tego grona dopiero w trakcie trwania obrad, w styczniu 1815 roku, wyłącznie dzięki talentom dyplomatycznym jej ministra spraw zagranicznych, którym był wówczas Charles Maurice Talleyrand. Austrię reprezentował minister spraw zagranicznych Klemens Metternich, Wielką Brytanię – minister spraw zagranicznych Robert Stewart Castlereagh, Prusy - minister Karl Hardenberg, a  Rosję – sam car, Aleksander I. Carowi towarzyszył książę Adam Jerzy Czartoryski, jeden z oficjalnych delegatów Rosji na kongresie.

W trosce o zasady

Charles-Maurice de Talleyrand (1754-1838)

Pomysłodawcą i promotorem zasady legitymizmu był minister spraw zagranicznych Francji Charles-Maurice de Talleyrand, książę Benewentu. Na początku kariery był duchownym Kościoła katolickiego, później zwolennik rewolucji francuskiej i sekularyzacji dóbr Kościoła katolickiego. Kiedy zrezygnował z kapłaństwa, zajął się polityką. Poparł zamach stanu Napoleona Bonaparte i w czasach Cesarstwa stał się jednym z najważniejszych twórców polityki zagranicznej Francji. Po przegranej wojnie z Rosją przeszedł do opozycji, w 1814 roku został doradcą Ludwika XVIII, a później premierem Francji.

Źródło: Pierre-Paul Prud'hon, Portret Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord, olej na płótnie, Zamek w Valençay, domena publiczna.

W Wiedniu wypracowano fundamenty polityki międzynarodowej. Złożyły się na nie w szczególności dwie zasady: legitymizmu i równowagi sił. Zasada legitymizmu głosiła, że władza monarchów jest nienaruszalna (nie można ich jej pozbawić), bo pochodzi z woli bożej. Stanowić miała ona naturalny punkt odniesienia dla rządzących i rządzonych, gwarantować porządek wewnętrzny i międzynarodowy. Stawiano wówczas znak równości między pokojem i prawowitymi rządami monarchów. Legitymizm stał się najważniejszym uzasadnieniem restauracji, czyli przywracania na trony europejskie historycznych dynastii. Stąd niekiedy mówimy o zasadzie restauracji. Działania takie zgodnie uznano w Wiedniu za najlepszą zaporę przeciw rewolucjom i niepokojom społecznym. Olbrzymie znaczenie dla Europy miała kolejna z przyjętych na kongresie reguł: zasada równowagi sił. Jej głównym zwolennikiem była Wielka Brytania. Ustalenia terytorialne miały zostać przeprowadzone w taki sposób, aby żadne z państw nie zyskało zbyt wyraźnej przewagi nad rywalami. Miało to zapobiec nie tylko ponownej hegemonii Francji, ale i rysującemu się nowemu zagrożeniu – ekspansji Rosji na zachód Europy. Car Aleksander liczył bowiem, że zdoła zatrzymać okupowane wówczas przez armię rosyjską Księstwo Warszawskie, popierał też starania Prus o zagarnięcie Saksonii. Rosyjskie ambicje udało się zahamować poprzez odpowiednie rozwiązanie sprawy polskiej i saskiej, najważniejszych i najtrudniejszych kwestii kongresu.

Slajd 1 z 2

Robert Stewart Castlereagh (1769-1822).

Robert Stewart Castlereagh, brytyjski minister spraw zagranicznych, odegrał ważną rolę w przypadku zasady równowagi sił. Pochodził z arystokratycznej rodziny, w 1790 roku zostałwybrany do irlandzkiego parlamentu, a w 1794 do Izby Gmin. W 1797 roku został głównym sekretarzem Irlandii, działał na rzecz podpisania aktu unii włączającej Irlandię do Korony brytyjskiej. W 1804 roku został ministrem wojny i kolonii i był nim z przerwami do 1821 roku. Dążył do zwiększenia zaangażowania Wielkiej Brytanii w sprawy kontynentu europejskiego.

Przyjrzyj się poprzednim portretom. Portret Roberta Stewarta Castlereagha różni od od wizerunków Gentza i Talleyranda jednym, dość istotnym szczegółem. Spróbuj go wskazać.

Źródło: Thomas Lawrence, olej na płótnie, National Portrait Gallery, domena publiczna.

Monarchowie i dyplomaci obradowali w Wiedniu podczas nieoficjalnych spotkań, a często nawet podczas przyjęć i balów. Zdarzało się, że decyzje podejmowano przy uroczystych posiłkach i w tańcu. Stąd się wzięła ironiczna nazwa kongresu wiedeńskiego - „tańczący kongres”. Nr 1 to Klemens Lothar von Metternich, minister spraw zagranicznych Austrii; nr 2 to Friedrich von Gentz, sekretarz kongresu; nr 3 - Robert Stewart, wicehrabia Castlereagh; nr 4 - Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord, minister spraw zagranicznych Francji. Wśród sportretowanych polityków nie ma cara Aleksandra I.

Źródło: Jean-Baptiste Isabey Kongres Wiedeński, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Słownik

inauguracja

(łac. inauguratio), uroczyste rozpoczęcie jakiegoś wydarzenia

hegemonia

(gr. hēgemonia - panowanie, kierownictwo, przewaga), przywództwo lub przewaga np. państwa, grupy społecznej lub partii politycznej nad innymi organizacjami

Kongres wiedeński

zjazd monarchów w Wiedniu, którego celem było ustalenie nowego ładu politycznego w ponapoleońskiej Europie

legitymizm

(fr. légitimisme od łac. legitimus - zgodny z prawem), doktryna polityczna głosząca nienaruszalność praw dynastii; uznawanie i przestrzeganie obowiązującego porządku prawnego

restauracja

(łac. restauro), przywrócenie obalonej dynastii lub obalonego ustroju

równowaga sił

koncepcja polityki zagranicznej, której istotę stanowi samoograniczanie się poszczególnych państw (grupy państw) np. w kwestii wielkości posiadanego potencjału militarnego, etc., tak by nie przewyższał on potencjału państwa (grupy państw) oponenta

sygnatariusz

państwo podpisujące umowę międzynarodową i tym samym zobowiązujące się do przestrzegania jej postanowień. Sygnatariuszem może być również osoba, która robi to w imieniu swojego kraju

Słowa kluczowe

kongres wiedeński, legitymizm, równowaga sił, zasady kongresu wiedeńskiego, historia dyplomacji, Europa i świat po kongresie wiedeńskim

Bibliografia

W. Zajewski, Kongres Wiedeński i Święte Przymierze, w: Europa i świat w epoce restauracji, romantyzmu i rewolucji , 1815-1849, Warszawa 1991.

A. Chwalba, Historia powszechna. Wiek XIX, Warszawa 2008.

encyklopedia.pwn.pl

Mapa interaktywna

Polecenie 1

Zapoznaj się z mapą, a następnie wykonaj polecenia.

Mapa przedstawia Europę od 1812 roku. Układ w Chaumont podpisany we wschodniej Francji. Kongres Wiedeński podpisano w Austrii. Cesarstwo Austriackie: dzisiejsze Węgry Czechy, Słowacja. Cesarstwo Rosyjskie: Ukraina, Białoruś, Litwa, Łotwa, Rosja. Wielka Brytania: jak dziś, Królestwa Pruskie: pomorze, zachodnia, południowo- zachodnia Polska. Królestwo Francji (do 1814 roku Cesarstwo Francuskie): Francja, Belgia, Holandia, centralne Włochy, Słowenia, Chorwacja. Cesarstwo Austriackie. Cesarz Franciszek I był jednym z monarchów najdłużej walczących z Francją. Począwszy od 1794 roku przez kolejne lata ponosił ciężkie straty, łącznie ze spektakularną utratą panowania nad Rzeszą w 1806 roku. Jeszcze przed kongresem wiedeńskim zrzekł się Belgii – w czerwcu 1814 roku protokołem londyńskim uznano ją za część Królestwa Zjednoczonych Niderlandów. Na pocieszenie odzyskał dawny stan posiadania w Tyrolu i Ilirii. Liczył, że w ramach ustaleń wiedeńskich zapewni sobie co najmniej kilka ważnych kwestii: Po pierwsze odzyska oddane Księstwu Warszawskiemu w 1809 ziemie polskie. Po drugie – ugruntuje swoje wpływy polityczne i militarne we Włoszech. Po trzecie – unicestwi królestwo znienawidzonego Joachima Murata, czyli Neapol. I wreszcie po czwarte – nie dopuści Prus do usadowienia się w Dreźnie i Lipsku – wciąż należących do Królestwa Saksonii. Cele te wydawały się w zasięgu ręki, gdyż cesarz austriacki miał prawdziwego asa w rękawie – głównego organizatora kongresu wiedeńskiego, wybitnego polityka i sprawnego dyplomatę kanclerza Klemensa von Matternicha, który był wielkim zwolennikiem przywrócenia dawnego porządku. Klemens Wenzel Lothar von Metternich. Cesarstwo Rosyjskie. Car Aleksander I zdecydowanie był najważniejszą postacią kongresu wiedeńskiego. Budził wielki entuzjazm w kręgach liberałów zarówno w Londynie, jak i w Paryżu. Do Wiednia przybył w glorii najważniejszego poskromiciela Napoleona. I wciąż mówił o swoim wielkim marzeniu: odbudowaniu państwa polskiego. Wczesną jesienią, w przededniu obrad kongresu, rosyjski stan posiadania – jeśli chodzi o ziemie polskie – był największy w całym XIX wieku. Teraz chodziło jedynie o to, aby go utrwalić i zyskać akceptację innych mocarstw. O swoich zamiarach tak miał mówić księciu Adamowi Czartoryskiemu: „Przysięgam, że w tym kraju będzie tylko jeden Rosjanin, to ja nim będę”. Wielka Brytania. Wielka Brytania jeszcze przed 1814 rokiem osiągnęła swoje strategiczne cele. Wyeliminowała floty konkurentów – zapewniając sobie na morzach i oceanach całkowitą przewagę nad Francuzami, Holendrami, Hiszpanami i Duńczykami. Zagarnęła francuskie kolonie zamorskie oraz strategiczne punkty na Morzu Północnym i Śródziemnym. W jej posiadaniu znalazły się także Kraj Przylądkowy w południowej Afryce oraz wyspy Cejlon, Tobago i Trynidad. Wreszcie zawarcie pokoju ze Stanami Zjednoczonymi w grudniu 1814 roku pozwoliło Brytyjczykom na skoncentrowanie się na sprawach europejskich. W tym na podstawowym dla nich zadaniu – zagwarantowaniu Europie tak lansowanej przez ministra Castlereagha należytej równowagi sił między mocarstwami. Dlatego liczył on na powrót Prus do koncertu wielkich mocarstw i chciał ułatwić Austrii ugruntowanie jej wpływów w Italii. W jego oczach równowaga sił oznaczała rekonstrukcję Europy środkowej, zniszczonej przez Francję i – co gorsza – zagrożonej na nowo przez Rosję. Królestwo Pruskie. Monarchia Hohenzollernów okazała się najbardziej zdradzieckim sojusznikiem Francuzów. W 1813 roku, już po klęsce moskiewskiej Napoleona Prusy zręcznie przeszły do obozu 6. koalicji antynapoleońskiej. Podpisały wówczas traktat z Rosją, w którym zobowiązała się ona, że nie złoży broni, dopóki państwo pruskie nie zostanie odbudowane w odpowiednich proporcjach. W Wiedniu wyszło na jaw, że Prusom wcale nie marzy się powrót do kształtu z 1806 roku, sprzed klęski pod Jeną. Ich apetyty był znacznie większe. Zarówno król Fryderyk Wilhelm, jak i pruska generalicja liczyli na uszczuplenie na swoją korzyść nie tylko obszaru Francji i Księstwa Warszawskiego, ale nawet Szwajcarii i Luksemburga. Żądali też obszaru całej Saksonii. Królestwo Francji (do 1814 r. Cesarstwo Francuskie). Wytyczne Ludwika XVIII dla ministra Talleyranda były jasne. Po pierwsze ratować Saksonię, nawet kosztem Księstwa Warszawskiego, gdyż wzmocnienie Prus nie leżało w interesie Francji. Po drugie hamować zapędy Austrii do podporządkowania sobie Italii i sprzeciwiać się postępowi Rosji na zachód. Przede wszystkim jednak najważniejszym dla burbońskiej Francji celem było wyjście z izolacji politycznej, w jakiej znalazła się po klęsce Napoleona. Układ w Chaumont. Gdy wiosną 1814 roku ważyły się losy imperium napoleońskiego, 1 marca w Chaumont cztery mocarstwa: Austria, Wielka Brytania, Prusy i Rosja zawiązały sojusz. Strony porozumienia obiecały „sobie i Europie ogólny pokój, na mocy którego prawa wolności wszystkich narodów zostaną ustanowione i zapewnione”. W rzeczywistości obietnicę tę rozumiano dość przyziemnie, już wówczas planując podział łupów między zwycięzców. Los Francji zdawał się przesądzony. Wkrótce - pomimo oporu wojsk Napoleona - sprzymierzeni dotarli do Paryża. 31 marca stolica upadła, a marszałkowie zmusili Cesarza Francuzów do abdykacji. Senat pospiesznie ogłosił królem Ludwika XVIII Burbona. Jeden z artykułów zawartego w maju 1814 roku pokoju paryskiego głosił, że „w terminie dwóch miesięcy wszystkie mocarstwa zaangażowane po tej lub drugiej stronie wyślą swoich przedstawicieli do Wiednia, aby na ogólnym kongresie uzgodnili postanowienia, co powinno uzupełnić obecny traktat”. Cesarz rosyjski Aleksander I, cesarz austriacki Franciszek I i król pruski Fryderyk Wilhelm III w propagandzie zwycięzców traktowani byli jako „oswobodziciele Europy”. Na licznych rycinach i pamiątkowych medalach przedstawiano ich jako pogromców „imperium zła”. Kongres wiedeński. Dlaczego Kongres miał się zebrać akurat w Wiedniu? Był to wyraz uznania dla dyplomacji i oręża austriackiego, które jeszcze w 1813 roku przeważyły szalę na rzecz koalicji, odmawiając wsparcia Napoleonowi. Poza tym – co istotne – Austria była głównym filarem wojny ideologicznej z Francją napoleońską. Właśnie w Wiedniu wokół Friedricha von Gentza, przyszłego sekretarza kongresu, zebrała się czołówka europejskich intelektualistów, którzy podjęli się przygotowania podstaw ideowych dla przywrócenia porządku sprzed 1789 roku. Dla sygnatariuszy pokoju paryskiego oczywistym było, że to dopiero początek. Koniecznością stało się bowiem ukształtowanie na nowo mapy Europy i zbudowanie podstaw powojennego ładu oraz oczywiście możliwie najkorzystniejszy podział łupów. Co zatem obiecywały sobie po nadchodzącym kongresie poszczególne mocarstwa? Jakie były ich strategiczne cele?

Źródło: Contentplus.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

Polecenie 2

Przeanalizuj strategiczne cele najważniejszych mocarstw europejskich. Ustal, w czym łatwo było im się porozumieć.

Twoja odpowiedź

Polecenie 3

Sprawdź terytorialne postulaty mocarstw. Które z nich pozostawały ze sobą w sprzeczności? Wskaż inne potencjalne punkty sporne.

Twoja odpowiedź

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Oficjalnym językiem obrad Kongresu Wiedeńskiego był:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- niemiecki

- francuski

- łacina

- rosyjski

- angielski

Ćwiczenie 2

Jeden z ówczesnych uczestników obrad miał powiedzieć, że “kongres tańczy, ale się nie posuwa”. Nawiązywał w ten sposób do faktu, że:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Wiele decyzji kongresowych zapadało podczas licznie organizowanych balów.

- Chociaż podczas balów i zabaw w toku kongresu zdołano rozstrzygnąć wiele kwestii politycznych, to jednak przedstawicielom nie udawało się przez wiele miesięcy uzyskać całkowitego porozumienia.

- Kongres wiedeński nie został nigdy oficjalnie otwarty ani zamknięty.

Ćwiczenie 3

Król Ludwik XVIII – po zapoznaniu się z listem Charlesa Talleyranda, w którym francuski minister szczegółowo opisał wygląd dyplomatów, uczestniczących w kongresie wiedeńskim - miał powiedzieć: “Pan zapomniał nam napisać, jak był ubrany on sam, ponieważ tak często zmienia swe kostiumy”. Do którego faktu z życiu tego słynnego polityka król Francji zrobił aluzję?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- W początkach swojej kariery Talleyrand był duchownym Kościoła rzymskokatolickiego, ale w czasie rewolucji francuskiej, w 1791 roku, porzucił stan kapłański i zajął się karierą polityczną i dyplomatyczną.

- Umiał zrobić karierę w każdym kolejnym systemie politycznym: za rządów Napoleona Bonaparte kierował polityką zagraniczną Francji; po jego klęsce w wojnie z Rosją przeszedł do opozycji wobec Cesarza Francuzów i w 1814 roku został doradcą Ludwika XVIII, a następnie premierem Francji.

- Pochodził ze szlacheckiego rodu i uwielbiał zmieniać stroje; miał skłonność do zbytku.

Ćwiczenie 4

Ćwiczenie 5

Najważniejsi uczestnicy kongresu wiedeńskiego. Uzupełnij tabelę, wpisując odpowiednie informacje o uczestniczących państwach.

Państwa

Głowy państw

Szefowie rządów

Reprezentanci

Franciszek I

Klemens von Metternich

Metternich, Johann von Wessenberg, Nikolaus von Wacken, Friedrich von Gentz

Jerzy III Hanowerski

Robert Jenkinson

Robert Stewart Castlereagh, Arthur Wellesley de Wellington

Fryderyk Wilhelm III

Karl August von Hardenberg

Wilhelm von Humboldt

Aleksander I

Nikołaj Iwanowicz Sałtykow

Aleksander I Charles de Nesselrode, Joanis Kapodístrias, Andriej Razumowski, Gustav von Stackelberg, Adam Jerzy Czartoryski

Ferdynand VII

Pedro Cevallos

Pedro Gómez Labrador

Maria I Franciszka

-

Pedro de Sousa Holstein, António de Saldanha da Gama, Joaquim Lobo da Silveira

Karol XIII

Louis De Geer

Carl Löwenhielm

Ludwik XVIII

Charles Maurice de Talleyrand

Talleyrand, Jean-Louis-Paul-François de Noailles. Frédéric-Séraphin de La Tour du Pin Gouvernet; Emmerich Joseph de Dalberg

Ćwiczenie 6

W Wiedniu stawili się przedstawiciele 16 państw. Które z podanych niżej państw wchodziło w skład Komitetu Czterech i miało decydujący głos w toku obrad kongresu? Oznacz je literą A. Które z państw miało niekiedy głos współdecydujący? Oznacz je literą B. Które z państw dołączyło do grona rzeczywistych decydentów w trakcie kongresu? Oznacz je literą C.

Państwo

A

B

C

Cesarstwo Austriackie

A

B

C

Cesarstwo Rosyjskie

A

B

C

Królestwo Francji

A

B

C

Królestwo Hiszpanii

A

B

C

Królestwo Portugalii

A

B

C

Królestwo Prus

A

B

C

Królestwo Wielkiej Brytanii I Irlandii

A

B

C

Zjednoczone Królestwa Szwecji i Norwegii

A

B

C

Ćwiczenie 7

Prześledź powiązania dynastyczne głów państw - najważniejszych uczestników kongresu. Uzupełnij tabelę.

Państwa

Głowy państw

Dynastie

Cesarstwo Austriackie

Dom Habsbursko-Lotaryński (matka: Burbon)

Jerzy III Hanowerski

Welfowie

Królestwo Prus

Hohenzollernowie

Aleksander I

Romanowowie

Królestwo Hiszpanii

Ferdynand VII

Maria I Franciszka

Bragança (matka: Burbon)

Zjednoczone Królestwa Szwecji i Norwegii

Dynastia Oldenburgów, linia Holstein-Gottorp (matka: Hohenzollern)

Królestwo Francji

Ludwik XVIII

Ćwiczenie 8

Wyjaśnij, dlaczego. Odwołaj się do poznanych faktów. Uzasadnij pisemnie swoje stanowisko.

Dla nauczyciela

Autor: Stanisław Mrozowicz

Przedmiot: Historia

Temat: Kongres wiedeński: uczestnicy i zasady

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

Zakres podstawowy

XXX. Europa i świat po kongresie wiedeńskim. Uczeń:

1) przedstawia decyzje kongresu wiedeńskiego w odniesieniu do Europy i świata, z uwzględnieniem podziału ziem polskich;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje obywatelskie.

Cele operacyjne:

Uczeń:

- poznaje uczestników tego nietypowego i pełnego sekretnych gier spotkania monarchów;

- rozumie powody zwołania jedynego takiego kongresu w dziejach;

- wyjaśnia znaczenie problemów, jakie kongres chciał rozwiązać;

- wymienia zasady, jakimi się kierowali władcy i politycy w Wiedniu i dowiaduje się, czy istniała szansa, aby tych reguł nie złamać.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm;

- lekcja odwrócona.

Metody i techniki nauczania:

- rozmowa nauczająca z wykorzystaniem ćwiczeń interaktywnych;

- analiza materiału źródłowego (porównawcza);

- dyskusja.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca w parach;

- praca w grupach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda;

- telefony z dostępem do internetu.

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

1. Przygotowanie do zajęć. Nauczyciel loguje się na platformie i udostępnia uczniom e-materiał „Kongres wiedeński: uczestnicy i zasady”. Prosi uczestników zajęć o zapoznanie się z tekstem w sekcji „Przeczytaj” i multimedium w sekcji „Mapa interaktywna” tak, aby podczas lekcji mogli w niej aktywnie uczestniczyć i wykonywać polecenia.

Faza wstępna:

1. Nauczyciel poleca jednemu uczniowi lub uczennicy przeczytanie wyświetlonego tematu zajęć. Wspólnie ustalają kryteria sukcesu.

2. Raport z przygotowań. Nauczyciel, przy użyciu dostępnego w panelu użytkownika raportu, weryfikuje przygotowanie uczniów do lekcji: sprawdza, którzy uczestnicy zajęć zapoznali się z udostępnionym e-materiałem.

Nauczyciel poleca, by uczniowie przygotowali - każdy indywidualnie - mapę myśli związaną z tematem. Wybrana osoba lub ochotnik zapisuje propozycje na tablicy.

Faza realizacyjna:

1. Praca z multimedium („Mapa interaktywna”). Uczniowie na podstawie przeczytanego tekstu oraz informacji zawartych w medium w sekcji „Mapa interaktywna” układają pytania do quizu dla innych grup. Nauczyciel wraz z uczniami określa zasady rywalizacji i punktowania dobrych odpowiedzi (np. gra na czas lub na ilość poprawnych odpowiedzi). Przeprowadzenie gry w klasie. Nauczyciel lub wybrany uczeń dba o prawidłowy przebieg quizu zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami. Nauczyciel nagradza zwycięską drużynę, np. ocenami z aktywności.

2. Nauczyciel czyta polecenie 2: „Przeanalizuj strategiczne cele najważniejszych mocarstw europejskich. Ustal, w czym łatwo było im się porozumieć.” i poleca uczniom, aby wykonali je w parach. Wybrana osoba prezentuje propozycję odpowiedzi, a pozostali uczniowie ustosunkowują się do niej. Nauczyciel w razie potrzeby uzupełnia ją, udziela też uczniom informacji zwrotnej.

3. Utrwalanie wiedzy i umiejętności. Nauczyciel przechodzi do sekcji „Sprawdź się”. Zapowiada uczniom, że w kolejnym kroku będą rozwiązywać ćwiczenia od 1 do 4 – od najprostszych do najtrudniejszych – i będą to robić wspólnie. Wybrana osoba czyta po kolei polecenia. Po każdym przeczytanym poleceniu nauczyciel daje uczniom określony czas na przygotowanie się, a następnie ochotnik udziela odpowiedzi. Reszta uczniów ustosunkowuje się do niej, proponując swoje pomysły. Nauczyciel w razie potrzeby koryguje odpowiedzi, dopowiada istotne informacje, udziela uczniom informacji zwrotnej.

4. Nauczyciel udostępnia uczniom za pomocą rzutnika lub tablicy interaktywnej ćwiczenie 5 oraz 6. Uczniowie pracują indywidualnie. Po zalogowaniu się na telefonie, tablecie lub komputerze przystępują do rozwiązywania zadania. Nauczyciel obserwuje postęp pracy i rezultaty. Prosi wybranego ucznia, który wskazał błędne rozwiązanie, o uzasadnienie swojej decyzji i zaprasza pozostałych uczniów do dyskusji.

Faza podsumowująca:

1. Na koniec zajęć nauczyciel poleca uczniom rozwinięcie zdania: Na dzisiejszych zajęciach nauczyłem się…

2. Nauczyciel omawia przebieg zajęć, wskazuje mocne i słabe strony pracy uczniów, udzielając im tym samym informacji zwrotnej.

Praca domowa:

1. Wykonaj ćwiczenia interaktywne nr 7 i 8. Przygotuj uzasadnienia poprawnych odpowiedzi.

2. Wykonaj polecenie nr 3 „Sprawdź terytorialne postulaty mocarstw. Które z nich pozostawały ze sobą w sprzeczności? Wskaż inne potencjalne punkty sporne” z sekcji „Mapa interaktywna”.

Materiały pomocnicze:

- Wielka historia świata. Tomy 1-12 (praca pod patronatem Polskiej Akademii Umiejętności); Świat Książki 2004-2006.

- Wielka historia Polski, tomy 1-10; Oficyna Wydawnicza FOGRA, Kraków 2016.

- Seria Historia powszechna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011-2019.

- E. Brudnik, A. Moszyńska, B. Owczarska, Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie. Przewodnik po metodach aktywizujących, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2011.

- Wybór tekstów źródłowych do wskazanej epoki.

Wskazówki metodyczne:

- Cały e-materiał może być wykorzystany do realizacji zajęć metodą odwróconej klasy. Wtedy uczniowie zapoznają się z informacjami w sekcji „Mapa interaktywna” i przygotowują swoje propozycje odpowiedzi. W szkole następuje czytanie i ocena koleżeńska opracowań uczniów.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Mapa interaktywna

Sprawdź się

Dla nauczyciela