Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Film

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Zdjęcie przedstawia trawnik, na którym znajduje się niewielki biało-szaro-czarny ptak z długim ogonkiem.

Przyroda w poezji J. Twardowskiego

Pliszka siwa

Źródło: Matthias Barby, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.

Zbigniew Herbert

Przypowieść

Poeta naśladuje głosy ptaków (...)

Poeta naśladuje sen kamieni.

Czym byłby świat

gdyby nie napełniała go

nieustanna krzątanina poety

wśród ptaków i kamieni?

Źródło: Zbigniew Herbert, Przypowieść, [w:] tegoż, Hermes, pies i gwiazda, Warszawa 1957, s. 30.

Ksiądz-poeta w swoich utworach nie odrzucał osób, które nie wierzą, nie potępiał niewiedzących i wątpiących. Drwił z napuszonych teologów, którzy tylko komplikują tak prostą przecież wiarę. Zapraszał czytelnika do zadumy i zachwytu nad światem, uczył go bezwarunkowej miłości. Szukał inspiracji w otaczającej go przyrodzie.

Czy dziś filozofia księdza-poety jest aktualna? Czy jego postawa wobec świata może zostać zaakceptowana przez człowieka XXI wieku? Czy świat przyrody może być dla nas źródłem poznania?

Twoje cele

- Poznasz fakty biograficzne z życia Jana Twardowskiego.

- Scharakteryzujesz tematykę jego wierszy.

- Wyjaśnisz, w jaki sposób przyroda inspirowała poetę.

- Wskażesz elementy filozofii franciszkańskiej w utworach Jana Twardowskiego.

Przeczytaj

O autorze

Najbardziej znany polski ksiądz-poeta urodził się w 1915 roku w Warszawie, w rodzinie inteligenckiej, dokładnie w Dzień Dziecka. Być może dlatego zachował pełną czystości naiwność wiary i dziecięce zainteresowanie światem przyrody, stale obecnym w jego wierszach.

Ks. Jan Twardowski (1915–2006)

Źródło: domena publiczna.

Zmodyfikowany skan strony „Brzydkiego kaczątka” – z bajek H. Ch. Andersena, z ilustracjami Hansa Tegnera

Źródło: domena publiczna.

Wychowywał się w otoczeniu trzech sióstr, co według późniejszego poety miało wpływ na jego charakter: był spokojnym, cichym i nieśmiałym chłopcem. Od dzieciństwa najbardziej interesowała go przyroda, a uwielbianą lekturę stanowiły baśnie Hansa Christiana Andersena. Później ulubionymi autorami byli Stefan Żeromski i Henryk Sienkiewicz.

Jan Twardowski ukończył Państwowe Gimnazjum Matematyczno-Przyrodnicze im. Tadeusza Czackiego w Warszawie. W czasach szkolnych prowadził dział literacki w młodzieżowym czasopiśmie „Kuźnia Młodych”, na którego łamach w 1935 roku debiutował utworami poetyckimi. Egzaminy maturalne złożył w 1936 roku i wybrał studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Przerwaną przez wojnę naukę podjął po 1945 roku, uzyskując dwa lata później dyplom magistra. W 1945 roku rozpoczął również naukę w działającym w podziemiu seminarium duchownym. Kapłanem został trzy lata później.

Tadeusz Makowski, Kwiaty w ogrodzie, ok. 1920

Źródło: ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, domena publiczna.

Ksiądz-poeta

Pierwszy tomik poetycki, Powrót Andersena, Twardowski wydał jeszcze przed wojną, w 1937 roku. Były to wiersze utrzymane w stylu poezji Józefa Czechowicza i Bolesława Leśmiana, zawieszone między światem rzeczywistym a snem. Po wojnie utwory Twardowskiego zaniósł do redakcji „Tygodnika Powszechnego” jego kolega z „Kuźni Młodych” Wojciech Żukrowski. Czasopismo drukowało utwory księdza-poety w latach 1946-1952. Powojenny tomik poezji Jana Twardowskiego mógł się ukazać dopiero po odwilży. Wydane w 1959 roku Wiersze nie wzbudziły większego zainteresowania krytyki, dopiero Znaki ufności z 1970 roku zostały zauważone. Kolejne tomiki przyniosły poecie nagrody literackie i ogromną popularność.

Wiersze księdza Jana są kopalnią aforyzmów. Najsłynniejszy cytat z Twardowskiego:

Spieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodzą

stał się najczęściej umieszczaną w nekrologach sentencją, ale także jako “skrzydlate słowa” wrył się w społeczną pamięć, nawołując do refleksji nad przemijaniem.

Pogoda ducha i zachwyt nad przyrodą

Wojciech Weiss, Ogród kwiatowy, 1900

Źródło: domena publiczna.

Cechą charakterystyczną powojennych wierszy Jana Twardowskiego jest pogodny humor, brak patosu, optymistyczna wymowa i dziecięca radość wiary. Poeta był mistrzem w tworzeniu nastroju lirycznego i miał zamiłowanie do konkretu. Jego wiersze są zbudowane ze scenek, które mogły wydarzyć się w rzeczywistości. Jednocześnie wychodzą poza czysty realizm, czerpiąc ze świata snu i osobistych przeżyć wewnętrznych.

Prosta, pełna spokoju wiara księdza Jana była znakiem bezpośredniej relacji z Bogiem. W postawie podmiotu lirycznego wierszy Twardowskiego można odnaleźć elementy franciszkanizmu, przyroda zajmuje w nich bowiem bardzo ważne miejsce. Wyrastająca z osobistych doświadczeń kapłańskich poezja jest niezwykłym lirycznym wyznaniem wiary i jednocześnie zaproszeniem do dziecięcej ufności.

Friedrich Lissmann, Dwa ptaki w górskim krajobrazie, 1912

Źródło: ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, domena publiczna.

Zofia Mocarska-Tycowa

Wiersze – jak ksiądz – dla wszystkich. O poezji ks. Jana Twardowskiego

Z wiary we wcielenie wynika również szczególny sposób widzenia przyrody, obecny w wierszach Twardowskiego, najczęściej podkreślany przez krytykę, jako indywidualny rys tej poezji, określany również mianem franciszkanizmu. Świat jego poezji wypełnia pulsująca życiem przyroda. Ale co osobliwe – oto żadne z tych licznych stworzeń: zwierząt, płazów, ptaków, owadów, roślin – nie pojawia się jako przedstawiciel gatunku, lecz jest sobą, konkretnym egzemplarzem – tą jedyną mrówką, biedronką, czaplą, psem, koniczyną, grabem, przepiórką... Każde z nich daje się osobno rozpoznać, bo ma jakiś „tożsamościowy” znak szczególny. Ksiądz-poeta krząta się wśród nich i pojedynczo je dostrzega, potwierdza wzrokiem ich niepowtarzalne, jedyne istnienie; bo miłujące oko zatrzymuje się na jednostce, miłość jest zawsze imienna, ma swój konkretny obiekt, nie może być miłością w ogóle (np. taką pomyłką jest mówienie o miłości do całego stworzenia, do ludzkości). Wcielenie było skutkiem i dziełem Bożej miłości i dlatego też miłość jest ogarnianiem pojedynczego istnienia w jego jedyności, w jego cielesnej niepowtarzalności. Odnosi się to do człowieka, jak i do mieszkańców świata przyrody.

Ten bogaty świat przyrody posiada w poezji ks. Twardowskiego pewną, bardzo istotną, właściwość. W świecie tym mianowicie wszyscy jego mieszkańcy są sobą [...]; ten świat jest uporządkowany i pozostaje wiernie w jedności ze Stwórcą [...] – i tylko człowiek – mówi poeta – pogubił się Bogu. Dlatego też ten świat przyrody może być dla człowieka nauczycielem, przywracać poczucie ładu i wartości, odsłaniać sens, wyzwalać z zamętu, pomóc odnajdywać zagubione granice i drogi, podprowadzać ku Stwórcy. Każdy z mieszkańców tego świata niesie jakieś – sobie tylko właściwe – objawienie urody i znaczenia, ale je można dostrzec jedynie przez „zatrzymujące się”, szczegółowe widzenie – kontemplację tego fenomenu.

Źródło: Zofia Mocarska-Tycowa, Wiersze – jak ksiądz – dla wszystkich. O poezji ks. Jana Twardowskiego, „Kwartalnik Artystyczny” 1998, nr 3 (19), s. 33–34.

Słownik

aforyzm

(gr. aphorismós) – maksyma, sentencja

franciszkanizm

postawa religijno-światopoglądowa i oparty na niej kierunek literacki XX w., zapoczątkowany w okresie Młodej Polski, wyodrębniony i nazwany przez badaczy po II wojnie światowej, odwoływał się do postaci i legendy św. Franciszka z Asyżu oraz do ideałów ewangelicznego ubóstwa i pokory, które ten święty uosabiał; wyrażał się zazwyczaj w postawie radosnej aprobaty natury i prostego człowieka

paradoks

(gr. parádoxos – nieoczekiwany, nieprawdopodobny, zadziwiający) – zdanie wewnętrznie sprzeczne lub sytuacja, w której współistnieją dwa wykluczające się fakty

Film

Polecenie 1

Zapoznaj się z pierwszą częścią wykładu ekspertki Katarzyny Długołęckiej i rozwiąż zagadki. Ważne: obejrzyj film tylko do momentu 00:52.

Uzupełnij

Polecenie 2

Scharakteryzuj Boga, którego widzi podmiot liryczny wierszy Jana Twardowskiego, patrząc na świat przyrody.

Uzupełnij

Film pod tytułem Przyroda u księdza Jana Twardowskiego.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DTurVDOJbOtwiera się w nowym oknie

Film pod tytułem Przyroda u księdza Jana Twardowskiego.

Polecenie 3

Zinterpretuj zdanie, które pojawiło się w wykładzie: “Patrzenie na przyrodę jest w wierszach księdza Twardowskiego dialogiem człowieka z poczuciem humoru z Bogiem mającym poczucie humoru”. Nie cytuj.

Uzupełnij

Polecenie 4

Zastanów się, która z trzech nauk płynących z poezji Jana Twardowskiego: nauka radości, pokory czy prostoty jest najważniejsza we współczesnym świecie. Czy któraś z nich jest według ciebie niepotrzebna? Sformułuj odpowiedź pisemną w 10 zdaniach.

Uzupełnij

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ilustracja interaktywna przedstawia rozległą, zieloną łąkę, przez którą prowadzi droga. Kończy się ona na niewielkim pagórku, przy zielonym drzewie. Nieopodal stoi pusty fotel. Miejsce to osłonięte jest z dwóch stron dużą, otwartą książką. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Z pliszką siwą. Zdjęcie przedstawia siedzącą na drewnianej poręczy pliszkę siwą. Ptak ma szaro-biało-czarne ubarwienie. Śmierć miłości potrzebna

jak sól ją utrwala

ukochani umarli są z nami już blisko

w śnie na palcach podchodzą

czytamy ich listy

dopiero po rozstaniu pamięta się wszystko

jak pachniał orzech suszona lawenda

jak wujek kochał ciotkę w pamiętniku

bawił dowcip o kuchni z widokiem na cmentarz

spotkanie we dwoje nad wodą zieloną

w milczeniu to jest wtedy gdy wstydzi się słowo

z pliszką siwą co podgląda na wysokich nóżkach

nad Narwią zwą ja starą panną młodą

Boga się nie udowadnia

Boga się poznaje

po tym że serce pęka i świat nie ustaje

choćby wieś na której można pokochać króliki

życie miłość umniejsza znieważa odbiera

śmierć ocala na zawsze i teraz. 2. Mrówko ważko biedronko. Zdjęcie przedstawia biedronkę siedzącą na kłosie zboża. {audio}Mrówko co nie urosłaś w czasie wieków

ćmo od lampy do lampy

na przełaj i najprościej

świetliku mrugający nieznany i nieobcy

koniku polny

ważko nieważka

wesoło obojętna

biedronko nad którą zamyśliłby się

nawet papież z policzkiem na ręku

człapię po świecie jak ciężki słoń

tak duży, że nic nie rozumiem

myślę jak uklęknąć

i nie zadrzeć nosa do góry

a życie nasze jednakowo

niespokojne i malutkie.

3. Żaba. Zdjęcie przedstawia zieloną żabę siedzącą w wodzie. Jej głowa jest ponad wodą. Na jej głowie siedzi kolorowy motyl. Wrona nie ma pretensji że jest tylko wroną

gawron zadowolony że został gawronem

może tak go przezwano bo wraca na zimę

zresztą nic gawron nie wie o gawronie

jaskółka się cieszy że fruwa we fraku

sam Bóg jej powycinał widełki w ogonie

zimorodek koślawy piękny niebieski nad wodą

samotny jak samotny co zajął się sobą

kukułka się nie skarży że ma dziób niemocny

że tylko samiec kuka że ma nogi słabe

lecz żaba najszczęśliwsza kiedy kocha żabę.

Ćwiczenie 1

Spośród podanych zdań dotyczących utworu Z pliszką siwą wybierz prawdziwe.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Pierwszy wers jest oparty na paradoksie.

- Nie zastosowano w nim znaków interpunkcyjnych, więc jest to wiersz biały.

- Wiersz Z pliszką siwą to sonet.

- W utworze pojawiają się liczne odwołania do Biblii.

Ćwiczenie 2

Oceń prawdziwość twierdzeń dotyczących wiersza Z pliszką siwą. Zaznacz w tabeli prawdę lub fałsz.

Zdanie

Prawda

Fałsz

Podmiot liryczny wypowiada się w imieniu jakiejś zbiorowości.

Podmiot liryczny ukrywa się za jakąś zbiorowością.

Podmiot liryczny mówi o prawdach uniwersalnych, może się więc wypowiadać w imieniu nawet wszystkich ludzi.

To, w jakiej liczbie wypowiada się podmiot liryczny, nie ma znaczenia dla wymowy utworu.

Ćwiczenie 3

Sytuacja liryczna w wierszu Z pliszką siwą zbudowana jest wokół różnych kręgów tematycznych, np.: miłości, czasu, pamięci. Wstaw do tabeli cytaty, w których pojawia się odwołanie do każdego z nich.

miłość, czas, pamięć

Pojęcie

Cytat

miłość

czas

pamięć

Ćwiczenie 4

Wyjaśnij, dlaczego według podmiotu lirycznego śmierć jest potrzebna miłości. Swoją odpowiedź uzasadnij.

Uzupełnij

Ćwiczenie 5

Wyjaśnij, jak rozumiesz następujący fragment wiersza:

Boga się nie udowadnia

Boga się poznaje

po tym że serce pęka i świat nie ustaje.

Uzupełnij

Ćwiczenie 6

Zapoznaj się z wierszem Zaufałem drodze oraz wróć do innych wierszy zamieszczonych w lekcji. Wyjaśnij znaczenie podanych frazeologizmów i określ ich funkcję w kontekście konkretnego wiersza.

Ksiądz Jan Twardowski

Zaufałem drodze. Wiersze zebrane 1932–2006

Zaufałem drodze

wąskiej

takiej na łeb na szyję

z dziurami po kolana

takiej nie w porę

jak w listopadzie

spóźnione buraki

i wyszedłem na łąkę

stała święta Agnieszka

– Nareszcie – powiedziała

– Martwiłam się już

że poszedłeś inaczej

prościej

po asfalcie

autostradą do nieba – z nagrodą od ministra

i że cię diabli wzięli

Źródło: Ksiądz Jan Twardowski, Zaufałem drodze. Wiersze zebrane 1932–2006, Warszawa 2004.

serce pęka
Znaczenie

Funkcja

zadzierać nosa
Znaczenie

Funkcja

na łeb na szyję
Znaczenie

Funkcja

autostrada do nieba
Znaczenie

Funkcja

diabli wzięli
Znaczenie

Funkcja

Ćwiczenie 7

Zapoznaj się z dwoma fragmentami wypowiedzi odnoszącymi się do twórczości Jana Twardowskiego. Wybierz ten, który twoim zdaniem lepiej koresponduje z charakterem jego poezji. Uzasadnij swój wybór.

Uzupełnij

Stanisław Cieślak

Bóg, święci i świętość w poezji Jana Twardowskiego

Wczytywanie się w księgę stworzeń daje do myślenia, pozwala uwierzyć w siebie większego od siebie oraz – paradoksalnie – uczy pokory. Mogą wiele nauczyć drzewa niewierzące, ptaki nie uczące się religii, pies rzadko chodzący do kościoła, owady nie znające ewangelii, biały kminek, gwiazdy, góry, polne kamienie, konwalie. Imponują posłuszeństwem, są po franciszkańsku ubogie, aczkolwiek nie znają franciszkanów. Wszystkie – dopowiedzmy to – są znakami prowadzącymi do swego Stwórcy, są zatem hierofaniami Bożej transcendencji. Dzieło stworzenia Bożego jest celowe i konieczne, jest wyrazem twórczej radości Boga, jest Jego uśmiechem. Ten uśmiech jeszcze trwa, jest niedokończony. Człowiek w nim żyje, odbywa w nim swoją podróż do najwyższego Sensu, poza którym nie ma żadnego innego.

Źródło: Stanisław Cieślak, Bóg, święci i świętość w poezji Jana Twardowskiego, „Prace Polonistyczne” 1996, nr 51, s. 214.

Mariusz Kubik

Ksiądz Jan Twardowski – poeta świętego luzu

Twardowski jest więc zwolennikiem zmysłowej obserwacji rzeczywistości, skłania się ku naocznemu, nie podręcznikowemu oglądowi zjawisk. Ta ważna cecha poetyckiego myślenia przekłada się na pogląd pisarza, dotyczący spraw religii i wiary. Autentyczność, wewnętrzność przeżycia, brak instytucjonalnego, dogmatycznego podejścia do Kościoła i nieufność wobec statycznych w swej istocie pisanych prawideł wiary nakaże Twardowskiemu poznawać Tajemnicę poprzez widzialne i namacalne przejawy jej istnienia. W wierszu Świat: zawarte jest wyjaśnienie tego sposobu postrzegania, ale i przestroga, by w kontaktach z Bogiem pozostać „niezauważonym”, nabrać swoistej przezroczystości, być „jak tęcza, co sobą nie zajmuje miejsca”.

Źródło: Mariusz Kubik, Ksiądz Jan Twardowski – poeta świętego luzu, „Gazeta Uniwersytecka UŚ”, dostępny w internecie: https://gazeta.us.edu.pl/node/189111 [dostęp 10.06.2021 r.].

Ćwiczenie 8

Filozofia franciszkańska jest bliska widzeniu świata Jana Twardowskiego. Czy według ciebie we współczesnej rzeczywistości jest dla niej miejsce? Sformułuj trzy argumenty do dyskusji na ten temat.

Uzupełnij

Dla nauczyciela

Autor: Katarzyna Lewandowska

Przedmiot: Język polski

Temat: Przyroda w poezji J. Twardowskiego

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:

4) rozpoznaje w tekście literackim środki wyrazu artystycznego poznane w szkole podstawowej oraz środki znaczeniowe: oksymoron, peryfrazę, eufonię, hiperbolę; leksykalne, w tym frazeologizmy; składniowe: antytezę, paralelizm, wyliczenie, epiforę, elipsę; wersyfikacyjne, w tym przerzutnię; określa ich funkcje;

5) interpretuje treści alegoryczne i symboliczne utworu literackiego;

6) rozpoznaje w tekstach literackich: ironię i autoironię, komizm, tragizm, humor, patos; określa ich funkcje w tekście i rozumie wartościujący charakter;

9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;

10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje;

14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej;

15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny;

16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości.

2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:

1) przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów, np. publicystycznych, popularnonaukowych, naukowych;

III. Tworzenie wypowiedzi.

1. Elementy retoryki. Uczeń:

1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej i pisemnej przy użyciu odpowiednich konstrukcji składniowych;

2. Mówienie i pisanie. Uczeń:

2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki;

IV. Samokształcenie.

1. rozwija umiejętność pracy samodzielnej między innymi przez przygotowanie różnorodnych form prezentacji własnego stanowiska;

2. porządkuje informacje w problemowe całości poprzez ich wartościowanie; syntetyzuje poznawane treści wokół problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej;

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji.

Cele operacyjne. Uczeń:

- interpretuje wybrane wiersze Jana Twardowskiego,

- na podstawie wykładu eksperki wyjaśnia, jakie nauki płyną z poezji Twardowskiego,

- wskazuje elementy filozofii franciszkańskiej w utworach Jana Twardowskiego,

- poznaje wybrane fakty z biografii księdza-poety.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- ćwiczeń przedmiotowych;

- z użyciem komputera;

- dyskusja.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca w parach;

- praca w grupach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

1. Uczniowie zapoznają się z treściami w sekcji „Przeczytaj”.

Faza wprowadzająca:

1. Nauczyciel wyświetla na tablicy temat lekcji oraz cele zajęć, omawiając lub ustalając razem z uczniami kryteria sukcesu.

2. Krótka rozmowa wprowadzająca w temat lekcji: nauczyciel stawia pytania: czy świat przyrody jest dla ludzi wierzących dowodem na istnienie Boga? Jakie wartości mogą odnaleźć w tym świecie ludzie niewierzący? Jak postrzega naturę Jan Twardowski?

Uczniowie wypowiadają się swobodnie. Nauczyciel dba o to, by rozmowa miała przyjazny ton i by uczniowie szanowali nawzajem swoje poglądy.

Faza realizacyjna:

1. Właściwa część lekcji rozpoczyna się od odtworzenia przez nauczyciela początku wykładu ekspertki (do 00:52). Uczniowie słuchają zagadek i próbują je rozwiązać. Później uczniowie słuchają dalszej części wykładu i wykonują w parach polecenie 2 i ćwiczenie 1 z tej sekcji. Po upływie wyznaczonego czasu nauczyciel prosi, by wskazane osoby przedstawiły odpowiedzi. Pozostali uczniowie mogą je uzupełnić, a nauczyciel ocenia zaangażowanie uczniów.

2. W drugiej części tej fazy lekcji uczniowie wspólnie rozwiązują ćwiczenia związane z interpretacją wierszy Jana Twardowskiego. Wskazane przez prowadzącego osoby odczytują polecenia z ćwiczeń: 1-6. Uczniowie dyskutują, ustalając odpowiedzi.

Faza podsumowująca:

1. Podsumowaniem zajęć będzie ustalenie odpowiedzi na pytanie zawarte w ćw. 8. Uczniowie indywidualnie przygotowują po trzy argumenty do dyskusji na temat filozofii franciszkańskiej w poezji Twardowskiego i ewentualnego miejsca dla niej w świecie współczesnym.

Na koniec zajęć nauczyciel prosi wybranych uczniów o rozwinięcie zdania: Na dzisiejszych zajęciach dowiedziałem się…, nauczyłem się...

Praca domowa:

1. Ćwiczenie 2 z sekcji „Film”.

Materiały pomocnicze:

- Mariusz Kubik, Ksiądz Jan Twardowski – poeta świętego luzu, „Gazeta Uniwersytecka UŚ” 2000/6.

- Stanisław Cieślak, Bóg, święci i świętość w poezji Jana Twardowskiego, „Prace Polonistyczne” 1996/51.

Wskazówki metodyczne

- Uczniowie mogą wykorzystać multimedium „Film” do przygotowania się do lekcji powtórkowej.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Film

Sprawdź się

Dla nauczyciela