Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Wirtualny spacer + Schemat

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Fotografia przedstawiająca drogę, którą poruszają się konno dwaj mężczyźni. Postaci ukazane są od tyłu, ubrane w bluzy i spodnie dżinsowe. Mężczyzna jadący po prawej stronie prowadzi jeszcze jednego konia. Przed postaciami jadą trzy drewniane zabudowane wozy, zaopatrzone w okna.

Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce

Romski tabor

Źródło: domena publiczna.

Polska jest jednym z najbardziej jednolitych narodowościowo i etnicznie państw świata. Obecnie znacznie różni się od mozaiki narodowościowej charakterystycznej dla II Rzeczpospolitej. Nie oznacza to jednak, że na terytorium naszego kraju nie mieszkają osoby deklarujące inną narodowość niż polska. W gminie Puńsk narodowość litewską w 2011 r. zadeklarowało ponad 75% mieszkańców. W tej gminie to Polacy stanowią mniejszość.

Twoje cele

- Odróżnisz mniejszość narodową od etnicznej.

- Wymienisz narodowości i grupy etniczne zamieszkujące obecnie terytorium Polski.

- Wskażesz obszary, na których znajdują się największe skupiska mniejszości narodowych i etnicznych.

- Przeanalizujesz prawa, jakie mają członkowie mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce.

- Ocenisz stan przestrzegania tych praw.

Dla zainteresowanych

Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce – podsumowanie

Stan przestrzegania w Polsce praw mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych

Jakie dokumenty państwowe gwarantują zachowanie tożsamości mniejszości narodowych

Dziedzictwo kulturowe etnicznej grupy mniejszościowej w Polsce – Romowie

Postawy społeczeństwa polskiego wobec mniejszości narodowych oraz wobec innych narodów

Sytuacja prawna mniejszości etnicznych i narodowych

Przeczytaj

Wybory do sejmu w 1930 r.: ludność żydowska przed lokalem komisji wyborczej w Falenicy koło Warszawy. Mniejszość żydowska przed II wojną światową licznie zamieszkiwała polskie miasta. Czy w twojej miejscowości znajdują się pozostałości po obecności tej grupy narodowej: cmentarz, synagoga lub może charakterystyczne sklepy na rynku? Co to jest? Jaki procent mieszkańców twojej miejscowości stanowiła ludność żydowska?

Źródło: NAC, Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny, domena publiczna.

Mniejszość narodową i etniczną definiuje Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Jest nią grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie konkretne warunki.

Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: mniejszość narodowa [br]lub etnicznaElementy należące do kategorii mniejszość narodowa [br]lub etnicznaNazwa kategorii: jest mniej liczna [br]od pozostałej części [br]ludności [br]Rzeczypospolitej[br] PolskiejNazwa kategorii: w sposób istotny [br]różni się [br]od pozostałych [br]obywateli językiem, [br]kulturą lub tradycjąNazwa kategorii: dąży do zachowania[br] swojego języka, [br]kultury lub tradycjiNazwa kategorii: ma świadomość [br]własnej historycznej [br]wspólnoty narodowej [br]i jest ukierunkowana [br]na jej wyrażanie [br]i ochronęNazwa kategorii: jej przodkowie [br]zamieszkiwali obecne [br]terytorium [br]Rzeczypospolitej Polskiej [br]od co najmniej [br]100 latNazwa kategorii: własne państwoElementy należące do kategorii własne państwoNazwa kategorii: [bold]mniejszość narodowa[/][br]utożsamia się [br]z narodem [br]zorganizowanym [br]we własnym państwieNazwa kategorii: [bold]mniejszość etniczna[/][br]nie utożsamia [br]się z narodem [br]zorganizowanym we [br]własnym państwieKoniec elementów należących do kategorii własne państwoKoniec elementów należących do kategorii mniejszość narodowa [br]lub etniczna

Oprac. na podst.: Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, Dz.U. 2017.08.23.

Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Mniejszości narodowe:

Mniejszości etniczne:

ormiańska

karaimska

rosyjska

łemkowska

słowacka

romska

żydowska

tatarska

ukraińska

-

białoruska

czeska

litewska

niemiecka

Szczególną społeczność stanowią w Polsce Kaszubi. Są to obywatele polscy, którzy oprócz języka polskiego używają kaszubskiego, będącego w rozumieniu ustawy językiem regionalnym. Oznacza to, że osoby posługujące się nim mogą korzystać z podobnych praw jak mniejszości narodowe i etniczne.

Polsko-kaszubskie nazwy ulic w Kuźnicy. Czy zrozumiałbyś ich znaczenie, gdyby nie występowały równocześnie z zapisem w języku polskim? Z jakimi reakcjami spotykają się tego typu tabliczki?

Źródło: Paweł Marynowski/Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w ustawach i traktatach międzynarodowych zagwarantowane są liczne prawa, które przysługują mniejszościom narodowym i etnicznym w Polsce.

Fotografia interaktywna przedstawia stojących mężczyzn. Ukazują swoje profile. Postać po lewej stronie to mężczyzna w sile wieku pochodzenia azjatyckiego. Nosi okulary, ma obfite wąsy, na głowie nosi jasną okrągłą czapkę. Ubrany jest w ciemną długą szatę z długimi szerokimi rękawami. Ręce trzyma z przodu. Drugi mężczyzna stoi po prawej stronie. Jest dojrzały, ma siwe włosy. Jego twarz jest ocieniona przez kapelusz. Ubrany jest w ciemny długi płaszcz, na dłoniach ma jasne rękawiczki. Po prawej stronie stoją umundurowani mężczyźni. W tle girlanda z polskich flag i jednokondygnacyjny dom. Opis punktów umieszczonych na fotografii: 1. Wolność zachowania i rozwoju własnego języka., 2. Wolność zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury., 3. Prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych oraz takich, których celem jest ochrona tożsamości religijnej., 4. Prawo do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących własnej tożsamości narodowej., 5. Prawo do swobodnego posługiwania się językiem mniejszości w życiu prywatnym i publicznie., 6. Prawo do pisowni imion i nazwisk w brzmieniu języka mniejszości., 7. Prawo dostępu do publicznych środków masowego przekazu., 8. Prawo do nieskrępowanego wykonywania praktyk religijnych., 9. Zakaz dyskryminacji oraz istnienia organizacji, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową., 10. Przywileje wyborcze dla komitetów wyborczych organizacji mniejszości., 11. Prawo do zrzeszania się.

Mniejszości etniczne są ludnością, która od pokoleń zamieszkuje terytorium Rzeczypospolitej. Na fotografii widać powitanie Prezydenta RP Ignacego Mościckiego przez duchownego muzułmańskiego u wrót meczetu tatarskiego. Czy w ciągu ostatniego roku Prezydent RP uczestniczył w uroczystościach organizowanych przez mniejszości narodowe i etniczne?

Źródło: NAC, Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny, Witold Pikiel, dostępny w internecie: audiovis.nac.gov.pl, domena publiczna.

Słownik

integracja społeczna

działania na rzecz poprawy ważnych aspektów życia społecznego osób należących do mniejszości, w szczególności warunków bytowych oraz dostępu do systemu oświaty, rynku pracy, systemu zabezpieczenia społecznego, a także opieki zdrowotnej

język kaszubski

jedyny w Polsce język zarejestrowany jako język regionalny; należy on do grupy lechickiej, która jest jedyną pozostałością słowiańskich dialektów pomorskich; obecnie używany przez ok. 100 tysięcy osób

Karaimi

najmniej liczna mniejszość etniczna Polski, do której przynależność w spisie powszechnym w 2011 r. zadeklarowało 346 osób; przybyła na tereny Polski i Litwy w XV w. z Krymu; wyznaje karaimizm – religię wywodzącą się z judaizmu

Łemkowie

wschodniosłowiańska grupa etniczna, zamieszkująca tereny Bieszczad i Beskidu Niskiego od XIV w.; obecnie żyje w rozproszeniu na terenie całej Polski w wyniku akcji „Wisła” (1947–1950); przynależność do niej zadeklarowało w spisie powszechnym w 2011 r. 10 tys. osób

mniejszość

grupa ludności danego państwa, różniąca się od większości obywateli swoją przynależnością narodową, językową czy wyznaniową

mniejszość etniczna

grupa etniczna, która jest osiedlona na terytorium innej zbiorowości i wyróżnia się odrębnym pochodzeniem i kulturą, a często także językiem i religią, nieposiadająca własnego państwa

mniejszość narodowa

grupa ludzi zamieszkująca obszar danego państwa, odróżniająca się od większości społeczeństwa językiem, kulturą, pochodzeniem etnicznym bądź religią, posiadająca własne państwo narodowe

Romowie

zamieszkująca Europę od średniowiecza niejednorodna grupa etniczna pochodząca z terenów obecnych Indii; przynależność do niej zadeklarowało w 2011 r. ponad 17 tys. osób

Wirtualny spacer + Schemat

Polecenie 1

Zapoznaj się z opisem spaceru wirtualnego, a następnie wykonaj ćwiczenie.

Zapoznaj się ze spacerem wirtualnym, a następnie wykonaj ćwiczenie.

Główna fotografia wirtualnego spaceru przedstawia cmentarz żydowski. Stoją na nim liczne zaokrąglone nagrobki, macewy. Pomiędzy mini przerośnięta trawa, krzewy i drzewa. W oddali zabudowania mieszkalne. Na dole zdjęcia napis: szlak kultury żydowskiej w Żarkach. Mianem kirkutu Polacy, głównie mieszkańcy dawnej Galicji, określali żydowski cmentarz. Judaizm odmiennie niż chrześcijaństwo traktuje kwestię grobu – o ile w religii chrześcijańskiej po upływie określonego czasu możliwe jest naruszenie grobu i dokonanie w tym samym miejscu nowego pochówku, a nieużywany cmentarz można zlikwidować, w religii żydowskiej, poza nielicznymi wyjątkami, groby są nienaruszalne tak długo, jak znana jest ich lokalizacja. Fotografia przedstawiająca cmentarz. Stoją tu liczne nagrobki z napisami w języku jidysz. Źródło: Cmentarz żydowski w Żarkach, Pimke, pl.wikipedia.org, CC BY-SA 3.0. Widoczne na zdjęciach płyty nagrobne nazywamy macewami. Dolną część macewy zajmuje epitafium, na górze zaś dostrzeżemy charakterystyczne płaskorzeźby o znaczącej symbolice – wyrzeźbione złożone do modlitwy dłonie, dzbanek, świecznik czy lew pozwalały ustalić, czym zajmował się, jakiej był płci lub z jakiego rodu pochodził złożony w grobie nieboszczyk. Fotografia przedstawiająca zbliżenie na płyty nagrobne. Znajdują się na nich płaskorzeźby oraz napisy w języku jidysz. Płaskorzeźba na grobie po lewej stronie przedstawia koronę. Płaskorzeźba na grobie po prawej stronie przedstawia drzewo, na którego koronie siedzi duży ptak. Źródło: Płyty nagrobne, Pimke, pl.wikipedia.org, CC BY-SA 3.0. Położone w województwie śląskim Żarki to miejscowość, która od XVII wieku była świadkiem wielokulturowej historii polskiego państwa. Szczególnie licznie osiedlała się tu ludność żydowska, stanowiąc na przełomie XIX i XX wieku większość mieszkańców. Fotografia przedstawiająca cmentarz z dalszej perspektywy. Stoją na nim liczne zaokrąglone nagrobki. Nad nimi rosną brzozy. Źródło: Cmentarz żydowski w Żarkach, Pimke, pl.wikipedia.org, CC BY-SA 3.0. Żareccy Żydzi trudnili się handlem, rzemiosłem, finansami. Byli dobrymi gospodarzami – bardzo przyczynili się do rozwoju i uprzemysłowienia miejscowości, brali też udział po stronie Polaków w walkach powstańczych i obronie niepodległości we wrześniu 1939 roku. Żydowską obecność w Żarkach przerwały okupacja i Holokaust, do dziś pozostały jednak jej ślady i pamięć. Fotografia przedstawia nagrobki stojące w cieniu. Źródło: Nagrobki na żydowskim cmentarzu, tomasz przechlewski, flickr.com, CC BY 2.0. Ikona śladów stóp prowadząca do drugiego zdjęcia. Fotografia przedstawiająca ulice i zabudowania niewielkiego miasta. Jasny, wyremontowany, dwukondygnacyjny budynek ze szklaną dobudówką. Okna i drzwi są zaokrąglone u góry, obramowane dekoracyjnie. Przy wejściu do budynku ułożona kostka na chodniku, obok budynku niewielki trawnik i dwie ławki. W dawnej żydowskiej świątyni – synagodze – dzisiaj mieści się Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury. Żydowska bożnica to nie tylko miejsce modlitwy, ale i spotkań członków gminy żydowskiej, stanowi ważny ośrodek życia takich społeczności. Dzięki środkom finansowym pochodzącym z funduszy Unii Europejskiej na początku XX wieku synagoga w Żarkach została odrestaurowana i rozbudowana. Fotografia przedstawiająca ten sam budynek z drugiej strony. Jest to zdjęcie wykonane wcześniej, przed remontem. Świadczy o tym stara, zniszczona elewacja. U góry frontu znajduje się herb miasteczka. Herb przedstawia na białej tarczy miejski mur obronny z bramą pośrodku i zakończony gzymsem. Brama zamknięta jest opuszczoną do połowy kratą. Pod herbem znajduje się napis Miejski Dom Kultury. Źródło: Synagoga w Żarkach (2007), Konrad Kurzacz, Pimke, pl.wikipedia.org, CC BY-SA 3.0. W domu przy ul. Częstochowskiej 49 polska rodzina Płaczków ukrywała żydowską rodzinę Zborowskich. W uznaniu ich zasług Marię i Józefa Płaczków Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Jad Waszem w Jerozolimie uhonorował medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. To najwyższe odznaczenie cywilne nadawane nie-Żydom, którzy z narażeniem własnego życia ratowali Żydów od zagłady w czasie II wojny światowej. Wśród prawie 28 tysięcy odznaczonych najwięcej, bo ponad 7 tysięcy, jest Polaków. Fotografia przedstawiająca murek ułożony z fragmentów zniszczonych macew. W głębi, za drzewami wystaje dach niewielkiego domu. Źródło: Nowy cmentarz żydowski w Żarkach, Magdalia25, pl.wikipedia.org, CC BY-SA 3.0 PL. Drobna i gęsta zabudowa Starego Rynku i przylegających do niego uliczek to również pozostałość po obecności Żydów w Żarkach. W tych niewielkich lokalach mieściły się żydowskie sklepiki i rozmaite zakłady usługowe. Fotografia przedstawiająca ulicę i niskie budynki stojące wzdłuż niej. W tle kościół. Źródło: Żarki, ul. Leśniowska, Ludwig Schneider, pl.wikipedia.org, CC BY-SA 3.0. Ikona śladów stóp prowadząca do drugiego zdjęcia. Fotografia przedstawiająca skrzyżowanie ulic w małym miasteczku. Ulice są wąskie, stoją przy nich niskie budynki. Życie i funkcjonowanie Żydów w Polsce zaczęło stopniowo odradzać się dopiero w latach 90. XX wieku. Wielu polskich obywateli powróciło do swoich żydowskich korzeni, zaczęły pojawiać się organizacje działające na rzecz rozwoju życia tej mniejszości narodowej. Obecnie narodowość żydowską deklaruje około 7 tysięcy polskich obywateli. Żyją oni w rozproszeniu, tzw. diasporze, przede wszystkim w dużych miastach. Fotografia przedstawiająca groby katolickie w kształcie krzyża, obok nich stoją macewy. Źródło: Groby żydowskie i katolickie – miejsce pochowania poległych w czasie kampanii wrześniowej w 1939 r., Cmentarz Wojskowy na Powązkach w Warszawie, Halibutt, pl.wikipedia.org, CC BY-SA 3.0. Eksterminacja ludności żydowskiego pochodzenia podczas niemieckiej okupacji dotknęła również mieszkańców Żarek. Już we wrześniu 1939 roku oddziały Wehrmachtu wkroczyły do miasta i rozpoczęły mordowanie i represje. W 1941 roku w Żarkach powstało getto – ponad 3 tysiące osób umieszczono w domach w centrum miasta, którego Żydom nie wolno było opuszczać. Niewiele ponad rok od utworzenia getta Niemcy przystąpili do jego likwidacji. Żareckich Żydów wymordowano lub wywieziono do obozów zagłady. Fotografia przedstawiająca bramę wiodącą do obozu koncentracyjnego. Przed bramą znajduje się otwarty szlaban. Na bramie znajduje się napis Arbeit macht frei. Za bramą stoją dwukondygnacyjne ceglane budynki. Źródło: Obóz koncentracyjny w Auschwitz, xiquinhosilva, en.wikipedia.org, CC BY 2.0. Żydzi osiedlali się na terytorium Polski mniej więcej od X wieku z powodu względnie najlepszych, w porównaniu do reszty Europy, warunków do bezpiecznego życia tej społeczności i rozwoju jej kultury. Wkrótce ludność wyznania mojżeszowego stanowiła już 10% mieszkańców Polski i utrzymywała się na tym poziomie do II wojny światowej. Z 3,5 milionów polskich Żydów wojnę przetrwało zaledwie 300 tysięcy. Większość z nich opuściła Polskę w czasach PRL, emigrując m.in. do Izraela i Stanów Zjednoczonych. Fotografia przedstawiająca fragment macewy zamocowany na zewnętrznej ścianie budynku. Na fragmencie napisy w języku jidysz. Pod ścianą stoi kamienny blok, na którym ułożono małe kamyki jako znak pamięci. Źródło: Fragment macewy z 1174 r. na Starym Cmentarzu Żydowskim we Wrocławiu, Mzungu, pl.wikipedia.org, CC BY-SA 4.

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 1

Według spisu powszechnego z 1931 r. Żydzi stanowili 9,8% mieszkańców ówczesnej Polski. Poszukaj informacji o pozostałych po nich śladach w twojej okolicy. Zastanów się, jaki wpływ mieli na lokalną gospodarkę i kulturę.

Polecenie 2

Zapoznaj się z mapami przedstawiającymi różnorodne aspekty obecności mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce. Czy twoja miejscowość została zaznaczona na pierwszej mapie? Czy leży w obrębie którejkolwiek z „kolorowych” gmin na pozostałych mapach?

Slajd 1 z 4

Mapa interaktywna przedstawiająca podział administracyjny Polski na poziomie województw. Opisy punktów znajdujących się na mapie: 1. Podlasie Sejny

W tym niespełna 6-tysięcznym miasteczku znajduje się konsulat Republiki Litewskiej. Działa tu również Dom Kultury Litewskiej. Fotografia przedstawiająca nowoczesny, dwukondygnacyjny budynek. Nad drzwiami znajdują się dwujęzyczne napisy, polskie i litewskie: Dom Litewski i ietuviu namai. Po prawej stronie budynku umocowane są drzewce, na których powiewają dwie flagi. Jedna żółto-zielono-czerwona i druga przedstawiająca dwanaście żółtych gwiazd ułożonych w okrąg, na błękitnym tle. Źródło: Przykuta, CC BY-SA 3.0.

Puńsk

Gmina, w której 75% mieszkańców stanowią Litwini.

Kruszyniany

Znajduje się tu najstarszy zachowany meczet tatarski w Polsce. Jest unikatowym w skali kraju przykładem islamskiego drewnianego budownictwa sakralnego; funkcjonuje do dziś., 2. Podlasie Czyże

To gmina z największym w Polsce odsetkiem ludności należącej do mniejszości narodowej. Narodowość białoruską zadeklarowało tu 76,5% mieszkańców. Fotografia przedstawiająca cerkiew. Budynek zdobią trzy cebulaste kopuły zwieńczone krzyżami o ośmiu końcach. Źródło: Yarl, CC BY-SA 3.0.

Dubicze Cerkiewne

W tej gminie 63,7% mieszkańców zadeklarowało narodowość białoruską. Fotografia przedstawiająca front drewnianej cerkwi. Budynek zdobi cebulasta kopuła zwieńczona krzyżem o ośmiu końcach. sŹródło: domena publiczna.

Orla, powiat bielski

Tu również przedstawiciele mniejszości białoruskiej stanowią większość, bo aż 56% mieszkańców.

Hajnówka

Przedstawiciele mniejszości białoruskiej stanowią 51,7% mieszkańców., 3. Podlasie Białystok

Od 1956 r. jest tu wydawany tygodnik mniejszości białoruskiej „Niwa”. Ilustracja przedstawiająca logo czasopisma. Tworzy ją napis: Ніва ТЫДНЁВIК БЕЛАРУСАЎ У ПОЛЬШЧЫ. Źródło: domena publiczna.

Od 1997 r. organizowane są tutaj Dni Kultury Rosyjskiej. Oprócz licznych koncertów, spotkań ze znanymi osobistościami i seminariów w ramach Dni Kultury Rosyjskiej odbywają się także Dni Kina Rosyjskiego., 4. Województwo opolskie Powiat opolski

W wyborach samorządowych w 2018 r. KWW Mniejszość Niemiecka zdobył największą liczbę głosów – 37%, wyprzedzając drugą na liście Platformę Obywatelską o ponad 11%.

Opole

W tym mieście wydawany jest dwujęzyczny tygodnik mniejszości niemieckiej „Wochenblatt” z artykułami w języku polskim i niemieckim. Zaczęto go wydawać w 1990 r.

Opole – Ryszard Galla

Od 1998 do 2005 r. zasiadał w sejmiku opolskim, pełniąc funkcję wicemarszałka województwa (z przerwą w 2002 r., gdy zajmował stanowisko marszałka). W wyborach w 2005 r. po raz pierwszy został wybrany na posła, otrzymując 9072 głosy. Od tamtej pory w każdych kolejnych wyborach uzyskuje mandat poselski. W 2017 r. wraz z innymi działaczami mniejszości niemieckiej założył partię pod nazwą Regionalna. Mniejszość z Większością, zarejestrowaną w lutym 2018 r. Fotografia przedstawiająca mężczyznę w sile wieku. Postać ukazana jest od piersi w górę. Ma owalną twarz i krótkie włosy. Ma wysokie, lekko zmarszczone czoło, delikatnie uniesione brwi. Powieki lekko zasłaniają oczy, ma pod nimi niewielką opuchliznę. Nosi okulary. Ma duży, prosty nos i szerokie usta. Uśmiecha się. Ubrany jest w koszulę i garnitur. Pod szyją ma zawiązany krawat. Źródło: Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 pl., 5. Województwo łódzkie Zelów

Osadnicy czescy rozwinęli na tym terenie przemysł tkacki. Przynieśli ze sobą nową religię, ciekawe zwyczaje, własne tradycje budowlane, a nawet kulinarne (knedle kudłate, buchty domowe, staroczeskie ciasto z marchwią).

Jarmiła Wiera Jelinek

Ur. 1 marca 1960 r. w Zelowie. Pierwsza kobieta w historii Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP ordynowana na pastora. Fotografia przedstawiająca kobietę w sile wieku. Postać ma krótkie włosy, grzywka zasłania czoło. Kobieta ma kwadratową twarz i zwężone oczy. Odsłania zęby w uśmiechu. Ubrana jest w sutannę z białym kołnierzykiem pod stojącym kołnierzem. Na serdecznym palcu prawej dłoni ma obrączkę. W lewej ręce trzyma książkę. Źródło: Jan Amos Jelinek, CC BY-SA 4.0., 6. Województwo dolnośląskie Wrocław

Miejsce wydawania przez Związek Karaimów Polskich czasopisma społeczności karaimskiej w Polsce „Awazymyz” (karaim. „Nasz głos”). Historia pisma sięga 1979 r. Ilustracja przedstawiająca logo organizacji. Składa się z okręgu podzielonego na trzy części. Poziomo na część górną i dolną. Górna część podzielona pionowo. Po prawej stronie dwuząb, a po lewej tarcza. W dolnej części zamek. Wokół napis: Związek Karaimów Polskich. Źródło: BMHC, CC BY-SA 3.0.

Odbywają się tutaj spotkania z Kulturą Żydowską Simha.

Działa żydowska gmina wyznaniowa, która swoje nabożeństwa prowadzi w Synagodze pod Białym Bocianem.

Działa tu również żydowska szkoła podstawowa Lauder etz Cheim, w której uczą się i celebrują żydowskie święta osoby pochodzenia żydowskiego i narodowości polskiej., 7. Województwo małopolskie Zdynia

Co roku w trzecim lub czwartym tygodniu lipca w Zdyni odbywa się impreza kulturalna Watra Łemkowska, gromadząca społeczność łemkowską z całego świata. Składa się z koncertów, spotkań z twórcami, warsztatów, wystaw.

Gorlice

Od czerwca 2011 r. Radio Internetowe Stowarzyszenia Ruska Bursa (używające obecnie nazwy Radio Internetowe Ruskiej Bursy „LEM.fm”) nadaje audycje w języku łemkowskim.

Kraków

Wydawany jest tutaj nieprzerwanie od 1958 r. „Život” – organ prasowy Towarzystwa Słowaków w Polsce.

Tarnów/Szczurowa

Corocznie odbywa się tutaj Międzynarodowy Tabor Pamięci Romów., 8. Województwo mazowieckie Warszawa

Prowadzony jest tu portal „Nasze Słowo”, a od 1956 r. wydawany tygodnik w języku ukraińskim w Polsce., 9. Województwo pomorskie Kartuzy

W gminie Kartuzy 16 sierpnia 2010 r. wprowadzono 25 kaszubskich nazw dla miasta i wsi, a 29 kwietnia 2011 r. nazwę dla kolejnej wsi.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Przejdź do następnego slajdu

Ćwiczenie 2

Wyszukaj w internecie informacje i przygotuj krótką notatkę na temat publikacji medialnej tworzonej przez mniejszość narodową lub etniczną i dla niej przeznaczonej. W swojej notatce zawrzyj następujące elementy:

– nazwę;

– grupę docelową;

– formę.

Postaraj się zapoznać z chociaż jednym numerem czasopisma, audycją radiową i pasmem programów w telewizji.

Nazwa:

Forma:

Grupa docelowa:

Inne informacje:

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Zaznacz, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe.

Stwierdzenie

Prawda

Fałsz

Ślązacy i Kaszubi należą do mniejszości etnicznych.

Niektóre mniejszości narodowe mają swoich reprezentantów w parlamencie.

Członkowie mniejszości narodowych i etnicznych w wybranych gminach mogą załatwić sprawy urzędowe we własnym języku.

Osoby przynależące do mniejszości narodowej nie są Polakami.

Ćwiczenie 2

Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.

Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym

Art. 2

1. Mniejszością narodową, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:

1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;

2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją;

3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;

4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;

5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat;

6) utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

Źródło: Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl [dostęp 19.05.2020 r.].

Zaznacz dlaczego za mniejszość narodową w myśl Ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym nie uznaje się Wietnamczyków mieszkających w Polsce.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Nie dążą do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji.

- Nie utożsamiają się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

- Nie odróżniają się w sposób istotny od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją.

- Nie są ludnością rdzenną, ich przodkowie nie zamieszkiwali obecnego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat.

Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z tabelą i wykonaj polecenie.

Województwo

Liczba obywateli polskich należących do mniejszości

Odsetek osób należących do mniejszości wśród mieszkańców województwa

Dolnośląskie

16775

0,58

Kujawsko-pomorskie

4727

0,23

Lubelskie

3864

0,18

Lubuskie

5118

0,5

Łódzkie

5028

0,2

Małopolskie

10057

0,31

Mazowieckie

15508

0,3

Opolskie

80327

7,91

Podkarpackie

5914

0,28

Podlaskie

47711

3,97

Pomorskie

10953

0,49

Śląskie

40752

0,88

Świętokrzyskie

1400

0,11

Warmińsko-mazurskie

20294

1,4

Wielkopolskie

7054

0,21

Zachodniopomorskie

10720

0,63

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 4

Zapoznaj się z mapą i wykonaj polecenie.

Struktura narodowościowa II Rzeczypospolitej

Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY-SA 3.0.

Wskaż powody, które zadecydowały o znacznej zmianie w składzie narodowościowym państwa polskiego w stosunku do stanu obecnego.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Holocaust – zagłada Żydów w czasie II wojny światowej

- przymusowa asymilacja mniejszości prowadzona na szeroką skalę przez władze PRL

- zmiana granic państwa

- przymusowe wysiedlenia ludności

Ćwiczenie 5

Zapoznaj się z tabelą i wykonaj polecenie.

Narodowy Spis Powszechny 2011

deklarowana narodowość

liczba deklaracji ogółem

zadeklarowana jako pierwsza

Ślązacy

847 tys.

436 tys.

Kaszubi

233 tys.

18 tys.

Niemcy

148 tys.

74 tys.

Ukraińcy

51 tys.

38 tys.

Białorusini

47 tys.

36 tys.

Romowie

17 tys.

12 tys.

Rosjanie

13 tys.

8 tys.

Amerykanie

12 tys.

1 tys.

Łemkowie

11 tys.

7 tys.

Anglicy

10 tys.

2 tys.

Włosi

9 tys.

2 tys.

Litwini

8 tys.

5 tys.

Francuzi

8 tys.

1 tys.

Żydzi

8 tys.

2 tys.

Wietnamczycy

4 tys.

3 tys.

Hiszpanie

4 tys.

–

Ormianie

4 tys.

3 tys.

Holendrzy

4 tys.

1 tys.

Grecy

4 tys.

1 tys.

Czesi

3 tys.

1 tys.

Słowacy

3 tys.

2 tys.

Górale

3 tys.

-

Indeks górny Źródło: GUS, Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, Warszawa 2012. Indeks górny koniecŹródło: GUS, Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, Warszawa 2012.

Dopasuj narodowości do odpowiednich kategorii.

trzy największe mniejszości narodowe

dwie największe mniejszości etniczne

dwie największe grupy ludności Polski bez statusu mniejszości

trzy najliczniej reprezentowane narody bez statusu mniejszości narodowej

deklarowane narodowości nie pasujące do żadnej z powyższych kategorii

Przenieś element.Łemkowie

Przenieś element.Romowie

Przenieś element.Kaszubi

Przenieś element.Amerykanie

Przenieś element.Ślązacy

Przenieś element.Litwini

Przenieś element.Białorusini

Przenieś element.Ukraińcy

Przenieś element.Włosi

Przenieś element.Wietnamczycy

Przenieś element.Anglicy

Przenieś element.Górale

Przenieś element.Niemcy

Ćwiczenie 6

Podaj nazwy mniejszości etnicznych, których opisy przytoczono.

są najmniej liczną mniejszością etniczną w Polsce. Podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań narodowość (…) zadeklarowało 313 obywateli polskich (wedle danych poprzedniego Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. liczebność mniejszości (…) wynosiła 43 osoby), w tym: w województwie mazowieckim – 98 osób, łódzkim – 46, dolnośląskim – 46. (…) mieszkają przede wszystkim w Warszawie i okolicach, Łodzi i Wrocławiu. Pierwsze grupy (…) przybyły z Krymu w XIII wieku i osiedliły się na ziemiach księstwa halicko-wołyńskiego (Łuck, Halicz, Lwów). Na przełomie XIII/XIV w. duża grupa (…) została osiedlona w Trokach koło Wilna. Na obecne tereny Polski (…) przesiedlili się po II wojnie światowej w wyniku repatriacji ze wschodnich kresów Rzeczypospolitej.

to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 9 641 obywateli polskich (wedle danych poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości (…) wynosiła 5.850 osób), w tym: w województwie dolnośląskim – 4 735 osób (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 3 082), małopolskim – 2 186 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 1 580), lubuskim – 1 413 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 784). (…) Na tereny obecnego zamieszkiwania (zachodnie województwa kraju) zostali przesiedleni w 1947 r. w wyniku akcji "Wisła" (potępionej przez Senat Rzeczypospolitej Polskiej w 1990 r.).

to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 1.828 obywateli polskich (wedle danych poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości tatarskiej wynosiła 447 osób), w tym: w województwie podlaskim – 539 osób (według Narodowego Spisu powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 319), mazowieckim – 332 (według Narodowego Spisu powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 22), pomorskim – 175 (według Narodowego Spisu powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 28). (…) zamieszkują rdzenne kolonie (…) na Białostocczyźnie (Bohoniki i Kruszyniany) oraz miasta: Białystok, Sokółkę, Dąbrowę Białostocką, Warszawę i Gdańsk. Polscy (…) mieszkali na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego od końca XIV wieku. Ich przodkami byli emigranci lub uciekinierzy z terenów ówczesnej Złotej Ordy oraz z Krymu.

to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 16 725 obywateli polskich (wedle danych poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości (…) wynosiła 12 731 osób), w tym: w województwie dolnośląskim – 2 028 osób (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 1 319), małopolskim – 1 735 (według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 1 678), śląskim – 1 733 (według Narodowego Spisu powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. – 1 189).

Źródło: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Charakterystyka mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce, mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl [dostęp: 9.11.2021 r.]

Ćwiczenie 7

Zapoznaj się z tekstem, a następnie wykonaj ćwiczenie.

Stanowisko Rządu wobec obywatelskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, a także niektórych innych ustaw

W świetle przepisów ustawy, po to by daną grupę obywateli polskich można było uznać za mniejszość etniczną, jej członkowie muszą w sposób istotny odróżniać się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją. Uznanie Ślązaków za odrębną mniejszość etniczną byłoby więc możliwe tylko wówczas, gdyby ich język, kultura i tradycja były odrębne od języka, kultury i tradycji polskiej i nie stanowiły jej integralnej części. W zgodnej opinii naukowców (historyków, socjologów, językoznawców) tradycyjnie zamieszkujący region Ślązacy są jedną z grup etnograficznych narodu polskiego. Ich kultura i tradycja stanowią zaś nieodłączną część kultury polskiej.

(…)

Mając na względzie powyżej przytoczone argumenty dotyczące obecnego stanu badań naukowych oraz ewentualnych skutków przyjęcia zaproponowanych w projekcie ustawy rozwiązań Rząd negatywnie opiniuje przedłożony obywatelski projekt ustawy i rekomenduje zaprzestanie prac legislacyjnych nad projektem.

Źródło: Stanowisko Rządu wobec obywatelskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, a także niektórych innych ustaw, 16.02.2016 r., dostępny w internecie: orka.sejm.gov.pl [dostęp 9.11.2021 r.].

Podaj cel obywatelskiego projektu ustawy, którego dotyczy stanowisko Rady Ministrów.

Ćwiczenie 8

Zapoznaj się z tekstem, a następnie wykonaj ćwiczenie.

Piotr Madajczyk

Mniejszości narodowe w Polsce po II wojnie światowej

Przymusowe przesiedlenia z Polski tuż po wojnie miały dwojaki charakter: po pierwsze, związane były z dokonanymi zmianami terytorialnymi i dotyczyły przymusowego przesiedlenia z Polski pozostałych w jej (de facto, chociaż jeszcze nie prawnie) nowych granicach obywateli niemieckich narodowości niemieckiej. Zagadnienie to nie wiąże się z problematyką mniejszości narodowych. Po drugie, łączyły się z dokonującym się procesem narodowej homogenizacji państw środkowoeuropejskich. Wydarzenia ówczesne mają istotne znaczenie w naszych rozważaniach, także dotyczących lat późniejszych, gdyż nie były automatycznym procesem wyselekcjonowania i wysiedlania z Polski osób odmiennej narodowości, ale bolesnym działaniem, które pozostawiło trwały ślad w pamięci nie tylko wysiedlonych, ale i pozostałych w Polsce członków mniejszości narodowych, a częściowo także osób narodowości polskiej – świadków tych wydarzeń.

Źródło: Piotr Madajczyk, Mniejszości narodowe w Polsce po II wojnie światowej, dostępny w internecie: polska1918-89.pl [dostęp 9.11.2021 r.].

Wyjaśnij, czym była wymieniona w tekście homogenizacja państw środkowoeuropejskich.

Dla nauczyciela

Autor: Justyna Szymańska

Przedmiot: Wiedza o społeczeństwie, Wiedza o społeczeństwie 2022, Historia i teraźniejszość

Temat: Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres rozszerzony

Podstawa programowa:

Zakres rozszerzony

IV. Aspekty etniczne życia społecznego.

Uczeń:

3) przedstawia elementy dziedzictwa kulturowego etnicznej grupy mniejszościowej w Rzeczypospolitej Polskiej (mniejszości narodowe i etniczne, grupa posługująca się językiem regionalnym, imigranci).

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje obywatelskie;

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji.

Cele operacyjne:

Uczeń:

- wskazuje obszary, na których znajdują się największe skupiska mniejszości narodowych i etnicznych;

- odróżnia mniejszość narodową od etnicznej;

- wymienia narodowości i grupy etniczne zamieszkujące obecnie terytorium Polski;

- określa, jakie prawa mają członkowie mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce;

- ocenia stan przestrzegania tych praw.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- dyskusja;

- rozmowa nauczająca z wykorzystaniem ćwiczeń interaktywnych;

- metoda jigsaw;

- śniegowa kula.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca w parach;

- praca w grupach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda;

- telefony z dostępem do internetu.

Przebieg lekcji

Faza wstępna:

1. Przedstawienie tematu „Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce” i celów zajęć.

2. Rozpoznawanie wiedzy potocznej uczniów. Uczniowie tworzą pytania dotyczące tematu zajęć, na które odpowiedzą w trakcie lekcji.

Faza realizacyjna:

1. Śniegowa kula. Uczniowie w parach przygotowują odpowiedź na pytanie: „Czym są mniejszości narodowe i etniczne?”. Następnie łączą się w czwórki, porównują swoje pomysły, dyskutują i tworzą wspólną wersję propozycji. W kolejnym kroku łączą się w ósemki i coraz liczniejsze grupy, aż powstanie ogólnoklasowa odpowiedź.

2. Metoda jigsaw. Uczniowie odliczają do czterech. Następnie łączą się w zespoły wg przydzielonych numerów. Każda grupa opracowuje fragment materiału z sekcji „Przeczytaj”. Po zakończeniu pracy uczniowie zmieniają zespoły tak, by w każdym znalazła się przynajmniej jedna osoba z poprzednich grup. Uczniowie dzielą się wiedzą zdobytą wcześniej i uczą się od siebie nawzajem. Następnie chętne/wybrane osoby omawiają przydzielone zagadnienia. Pozostali uczniowie mogą zadawać pytania i weryfikować przedstawione informacje.

3. Uczniowie zapoznają się z multimedium w sekcji „Wirtualny spacer + Schemat”. Wynotowują najistotniejsze informacje. Następnie wykonują polecenia i ćwiczenia dołączone do materiału.

4. Dyskusja na temat: „Czy prawa mniejszości narodowych i etnicznych są w Polsce przestrzegane?”. Uczniowie przedstawiają swoje argumenty, kontrargumenty i opinie. Na zakończenie chętna/wybrana osoba dokonuje podsumowania.

5. Uczniowie dobierają się w pary i wykonują ćwiczenia nr 5–8. Następnie konsultują swoje rozwiązania z inną parą uczniów i ustalają jedną wersję odpowiedzi.

Faza podsumowująca:

1. Omówienie ewentualnych problemów z rozwiązaniem ćwiczeń i poleceń z sekcji „Sprawdź się”.

2. Chętni/wybrani uczniowie na głos czytają przygotowane przez siebie na początku zajęć pytania. Wskazują osoby, które mają na nie odpowiedzieć. Wybrana osoba odpowiada, następnie czyta swoje pytania itd.

Praca domowa:

1. Przygotuj kilka argumentów, których użyjesz w dyskusji na temat: „Mniejszości narodowe i etniczne wzbogacają kulturę kraju”.

Materiały pomocnicze:

- Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, isap.sejm.gov.pl.

- GUS, Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski, Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, Warszawa 2012.

- Mniejszości narodowe i etniczne, gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

- Uczniowie mogą wykorzystać multimedium z sekcji „Wirtualny spacer + Schemat” jako inspirację do przygotowania własnej prezentacji multimedialnej.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Wirtualny spacer + Schemat

Sprawdź się

Dla nauczyciela