Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Grafika interaktywna

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Zdjęcie przedstawia rozległe pole. Na polu dwa traktory koszą trawę.

Zmiany zachodzące w wybranych elementach środowiska przyrodniczego w wyniku rolniczej działalności człowieka

Źródło: dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, domena publiczna.

Rolnictwo jest sektorem gospodarki narodowej, który produkuje żywność dla człowieka i zwierząt, obejmuje uprawę i hodowlę roślin oraz chów i hodowlę zwierząt, a także wstępną obróbkę uzyskiwanych płodów. Tworzy miejsca pracy i wpływa na kształtowanie krajobrazu wiejskiego. Obecnie w rolnictwie zatrudnionych jest 28% ludności, lecz wytwarza ono jedynie 3% globalnego PKB. Niestety, rolnictwo bardzo często wpływa negatywnie na środowisko przyrodnicze, pogarszając właściwości powietrza, wód, gleb i zmniejszając bioróżnorodność.

Monokulturowa uprawa roślin może prowadzić do wyjałowienia gleby.

Źródło: dostępny w internecie: pixabay.com, domena publiczna.

Twoje cele

- Podasz przykłady geosfer, na które oddziałuje rolnictwo.

- Wyjaśnisz skutki antropopresji na obszary basenu Morza Śródziemnego.

- Uzasadnisz, że gospodarka rolna negatywnie oddziałuje na środowisko naturalne.

Przeczytaj

W początkowym etapie rolnictwa jego wpływ na środowisko przyrodnicze był niewielki. Sprowadzał się on do wypalania i karczowania lasów w celu uzyskiwania nowych terenów pod uprawy. Wpływało to niekorzystnie na żyjącą w tym środowisku faunę i florę. Z biegiem czasu antropopresja zwiększała się. Przykładem obszarów, na których doszło do całkowitego przekształcenia naturalnej roślinności, są kraje leżące nad Morzem Śródziemnym. Rozwijały się tam i prowadziły gospodarkę wielkie starożytne cywilizacje. Niegdyś charakterystyczne dla obszaru lasy podzwrotnikowe zostały zastąpione przez wtórną, niską, twardolistną formację krzewiastą - np. lasy składające się z dębu korkowego, sosny zostały zastąpione wiecznie zielonymi krzewami typu makia.

Polecenie 1

Podaj wykorzystanie przez człowieka roślin charakterystycznych dziś dla wybrzeża Morza Śródziemnego.

Uzupełnij

Krajobraz wybrzeża Morza Śródziemnego

Źródło: dostępny w internecie: www.pixabay.com, domena publiczna.

Wpływ rolnictwa na środowisko przyrodnicze

Rolnictwo oddziałuje na różne geosfery, m.in. na pedosferę, biosferę, hydrosferę czy atmosferę.

Wysoki poziom chemizacji rolnictwa sprzyja degradacji gleby i powoduje wzrost zanieczyszczenia powietrza i wód, co w konsekwencji prowadzi do eutrofizacji. Zbiorniki wodne i cieki, wzbogacone w pierwiastki biofilne, prowadzą do wzrostu trofii wód. Znane są przypadki, kiedy bardzo silne zanieczyszczenie wody gnojówką doprowadziło do całkowitego zaniku organizmów żywych, za wyjątkiem cienkiej strefy przypowierzchniowej. Za eutrofizację odpowiedzialny jest przede wszystkim fosfor, który jest dostarczany do jezior i rzek również w wyniku zrzutów ścieków zawierających detergenty. Drugim niebezpiecznym pierwiastkiem jest azot, który przedostaje się do wód wraz z kwaśnymi opadami oraz nawozami mineralnymi.

Rozwój gospodarstw rolnych o dużej powierzchni i dużej specjalizacji produkcji prowadzi do wyjałowienia gleb i zmniejszenia bioróżnorodności. Natomiast zwiększanie powierzchni terenów rolniczych na niekorzyść pierwotnych krajobrazów zaburza funkcjonowanie naturalnych ekosystemów. Degradację gleb wywołać mogą również uprawy monokulturowe, źle prowadzona melioracja oraz deforestacja. W konsekwencji istnieje większe ryzyko powodzi i ruchów masowych.

Uprawy monokulturowe wpływają niekorzystnie na glebę, powodując jej degradację i wpływając na rozwój chorób.

Źródło: dostępny w internecie: pixabay.com, domena publiczna.

Należy także zwrócić uwagę na uprawy genetycznie modyfikowane. Mogą one zakłócać funkcjonowanie naturalnych ekosystemów. Z drugiej strony wprowadza się je w celu uniknięcia wysokiego poziomu chemizacji na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Modyfikacje genetyczne roślin mają na celu zmniejszenie kosztów oraz zmniejszenie negatywnych dla środowiska skutków produkcji przemysłowej.

Źródło: D. Sipler, CC BY 2.0, https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/, dostępny w internecie: flickr.com.

Przykłady negatywnego wpływu na środowisko różnych typów rolnictwa

Źródło:

1. kevincure, CC BY 2.0 https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/, dostępny w internecie: flickr.com

2. Mzximvs VdB from Brussels, CC BY-SA 2.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0, dostępny w internecie: commons.wikimedia.org

.

Słowniczek

antropopresja

wpływ człowieka na środowisko naturalne i zmiany w ekosystemie (sjp.pwn.pl)

badlands

(z ang. dosł. 'złe ziemie') obszary o skąpej roślinności, silnie rozczłonkowane, powstające w wyniku działalności wód deszczowych

bioróżnorodność

rozmaitość form życia (sjp.pwn.pl)

deforestacja

niszczenie lasów; ogołacanie z lasów (sjp.pwn.pl)

degradacja gleby

pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby (sjp.pwn.pl)

ekosystem

układ ekologiczny obejmujący związane ze sobą żywe organizmy i środowisko nieożywione (sjp.pwn.pl)

eutrofizacja

proces wzbogacania zbiorników wodnych w substancje pokarmowe (sjp.pwn.pl)

gnojówka

nawóz organiczny będący rozcieńczoną i przefermentowaną mieszaniną stałych i płynnych odchodów zwierząt hodowlanych (sjp.pwn.pl)

karczowanie lasów

usuwanie drzew i krzewów oraz ich pniaków i korzeni w celu oczyszczenia gruntu i przygotowania go pod uprawę, a także pozyskania drewna (sjp.pwn.pl)

krążek Secchiego

przyrząd do pomiaru przezroczystości wody złożony z krążka opuszczanego na wyskalowanej linie

monokultura

system uprawy ziemi polegający na wieloletnim uprawianiu na tym samym obszarze roślin jednego gatunku (sjp.pwn.pl)

pierwiastek biofilny

pierwiastek, który wchodzi w skład organizmów żywych, jest niezbędny do budowy ich ciała oraz dla procesów przemiany materii, np. wodór, węgiel, azot, tlen (sjp.pwn.pl)

pustynnienie

stawanie się pustynią, upodabnianie się w jakiś sposób do pustyni, często także: wyludnianie się, pustoszenie wskutek nieprzyjaznych warunków do życia

trofia (trofizm)

stan zasobów pokarmowych danego terenu, np. zbiornika wodnego (sjp.pwn.pl)

wyjałowienie gleby

wyeliminowanie drobnoustrojów z gleby

Grafika interaktywna

Polecenie 1

Przeanalizuj grafikę interaktywną ukazującą wpływ rolnictwa na poszczególne komponenty środowiska przyrodniczego. Zaproponuj działania zmniejszające negatywny wpływ rolnictwa na środowisko przyrodnicze.

Uzupełnij

Schemat przedstawia wpływ rolnictwa na środowisko przyrodnicze: na pedosferę, biosferę, hydrosferę i atmosferę. Opisano: 1. PEDOSFERA. Zdjęcie przedstawia rozległe pole, na którym kiełkują zielone uprawy. Kolor gleby jest jasnobrązowy. Przez pole biegnie pęknięcie. Podpis pod zdjęciem: Zwiększenie intensywności procesu erozji gleby w wyniku źle przeprowadzonych zabiegów agrotechnicznych. Zdjęcie przedstawia odsłonięte warstwy gleby. Górna warstwa jest czarna, jest bardzo cienka. Następnie jest gruba warstwa gleby w kolorze jasnobrązowym. Podpis pod zdjęciem: Spadek zawartości próchnicy w glebie. Zdjęcie przedstawia sześcian zbudowany z naprzemiennie ułożonych dużych żółtych kulek i małych zielonych. Podpis pod zdjęciem. Wyjałowienie gleby. Zdjęcie przedstawia urządzenie - to miernik pH. Ma kształt prostokąta. Na wyświetlaczu jest wartość 5.37. Urządzenie połączone jest dwoma przewodami z sondami pomiarowymi – elektrodami. Podpis pod zdjęciem: Wzrost zakwaszenia gleby. Ilustracja przedstawia rozległy teren pokryty białą warstwą soli. Na pierwszym planie stoi drewniany słup - do połowy pokryty jest grubą warstwą soli. Podpis pod zdjęciem: Wzrost zasolenia gleby. Zdjęcie przedstawia traktor opryskujący pole uprawne. Podpis pod zdjęciem: Skażenie środkami ochrony roślin. Ilustracja przedstawia pierwiastek: kadm o symbolu Cd. Jądro pierwiastka otoczone jest pięcioma powłokami, na których znajdują się liczne elektrony. Nad schematem jest napis 48: Cadmium 2,8,18,18,2. Podpis pod zdjęciem: Zanieczyszczenie metalami ciężkimi. Zdjęcie przedstawia suche grudki jasnobrązowej gleby. Podpis pod zdjęciem: Pogorszenie właściwości fizycznych gleby., 2. ATMOSFERA. Zdjęcie przedstawia czarno-białe krowy jedzące paszę w oborze. Podpis pod zdjęciem: Zwiększenie zawartości metanu w atmosferze pochodzącego z procesów życiowych zwierząt gospodarskich. Zdjęcie przedstawia napis z chmur na niebie . Podpis pod zdjęciem: Wzrost ilości dwutlenku węgla w wyniku spalania odpadów lub z instalacji grzewczych. Schemat przedstawia proces przenikania zanieczyszczeń z pól do głębokich warstw gleby i wód. Podpis pod zdjęciem: Niebezpieczne zanieczyszczenia trafiają do atmosfery w wyniku prowadzonych oprysków oraz emisji gazów cieplarnianych powstających przy produkcji roślinnej i zwierzęcej., 3. HYDROSFERA. Zdjęcie prezentuje staw, którego powierzchnia pokryta jest rzęsą wodną. Staw stoi w otoczeniu drzew. Podpis pod zdjęciem: Obniżenie poziomu wód gruntowych w wyniku dużego zapotrzebowania na nią podczas nawadniania obszarów rolniczych. Zdjęcie przedstawia zieloną łąkę graniczącą z rzeką. Podpis pod zdjęciem: Eutrofizacja wód na skutek dużego zużycia nawozów sztucznych. Zdjęcie przedstawia kwiecistą łąkę. Podpis pod zdjęciem: Przenikanie szkodliwych związków do wód podziemnych., 4. BIOSFERA. Zdjęcie przedstawia pole z makami i chabrami. Podpis pod zdjęciem: Zmniejszenie bioróżnorodności w wyniku dominacji preferowanych przez człowieka gatunków roślin i zwierząt. Zdjęcie przedstawia rozległe pole pszenicy. Podpis pod zdjęciem: Stosowanie monokultur wpływa na wyjaławianie gleby, a w przypadku pojawienia się szkodników całe plantacje mogą ulec zniszczeniu. Zdjęcie przedstawia pasącą się owcę i pasącego się barana na łące. Podpis pod zdjęciem: Intensywny wypas zwierząt wyniszcza pokrywę roślinną i sprzyja dezertyfikacji (pustynnieniu).

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

4

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/

Grafiki:

1. Rodney Burton, CC BY-SA 2.0 http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/, dostępny w internecie: https://www.geograph.org.uk/photo/133839

1. Chris Yeates , CC BY-SA 2.0 http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/, dostępny w internecie: https://www.geograph.org.uk/photo/92677

1. Domena publiczna, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/

1. Sergei Golyshev from Russia - Science daily #11: Thing I'm in charge for, CC BY-SA 2.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/

1. Domena publiczna, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/

1. Domena publiczna, dostępny w internecie: https://www.maxpixel.net/Agriculture-Spray-Mist-Plant-Protection-Boom-1359862

1. Greg Robson, CC BY-SA 2.0 uk, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/uk/deed.en, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/

1. Domena publiczna, dostępny w internecie: https://pxhere.com/en/photo/927287

2. Domena publiczna, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/

2. Zappys Technology Solutions, CC BY 2.0 https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/, dostępny w internecie: https://www.flickr.com/photos/102642344@N02/9856473134

2. Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/

3. Domena publiczna, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/

3. N. Chadwick, CC BY 2.0 https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/, dostępny w internecie: https://www.geograph.org.uk/photo/3784065

3. Pixabay License, https://pixabay.com/pl/service/terms/#license, dostępny w internecie: https://pixabay.com/

4. Pixabay License, https://pixabay.com/pl/service/terms/#license, dostępny w internecie: https://pixabay.com/

4. Domena publiczna, dostępny w internecie: https://pxhere.com/pt/photo/607601

4. Pixabay License, https://pixabay.com/pl/service/terms/#license, dostępny w internecie: https://pixabay.com/.

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Wskaż czynnik przyrodniczy, od którego zależy struktura użytkowania ziemi.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Zwiększająca się gęstość zaludnienia.

- Warunki klimatyczne.

- Kultywowanie tradycji rolniczych.

- Zmiana sposobu gospodarowania.

Ćwiczenie 2

Rozwiąż krzyżówkę.

1.

Pytanie Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.Znak 1 z 10

Pytanie Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.Znak 2 z 10

Pytanie Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.Znak 3 z 10

Fragment hasła

Pytanie Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.Znak 4 z 10

Pytanie Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.Znak 5 z 10

Pytanie Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.Znak 6 z 10

Pytanie Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.Znak 7 z 10

Pytanie Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.Znak 8 z 10

Pytanie Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.Znak 9 z 10

Pytanie Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.Znak 10 z 10

2.

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 1 z 11

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 2 z 11

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 3 z 11

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 4 z 11

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 5 z 11

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 6 z 11

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 7 z 11

Fragment hasła

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 8 z 11

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 9 z 11

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 10 z 11

Pytanie Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.Znak 11 z 11

3.

Pytanie Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.Znak 1 z 10

Pytanie Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.Znak 2 z 10

Pytanie Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.Znak 3 z 10

Pytanie Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.Znak 4 z 10

Pytanie Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.Znak 5 z 10

Pytanie Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.Znak 6 z 10

Pytanie Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.Znak 7 z 10

Pytanie Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.Znak 8 z 10

Pytanie Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.Znak 9 z 10

Pytanie Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.Znak 10 z 10

Fragment hasła

4.

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 1 z 15

Fragment hasła

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 2 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 3 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 4 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 5 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 6 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 7 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 8 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 9 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 10 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 11 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 12 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 13 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 14 z 15

Pytanie Rozmaitość form życia.Znak 15 z 15

5.

Pytanie Jeden z rodzajów geosfery.Znak 1 z 7

Fragment hasła

Pytanie Jeden z rodzajów geosfery.Znak 2 z 7

Pytanie Jeden z rodzajów geosfery.Znak 3 z 7

Pytanie Jeden z rodzajów geosfery.Znak 4 z 7

Pytanie Jeden z rodzajów geosfery.Znak 5 z 7

Pytanie Jeden z rodzajów geosfery.Znak 6 z 7

Pytanie Jeden z rodzajów geosfery.Znak 7 z 7

1. 1.  Pogorszenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby.

2. 2.  Wielokrotne uprawianie na określonym obszarze tej samej rośliny.

3. 3.  Typ rolnictwa skupiający się na zwiększeniu plonów poprzez chemizację.

4. 4.  Rozmaitość form życia.

5. 5.  Jeden z rodzajów geosfery.

Ćwiczenie 3

Dokończ poniższe zdanie.

W początkowym etapie rozwoju rolnictwa człowiek w największym stopniu wpływał na środowisko przyrodnicze poprzez

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- wysoką produkcję dwutlenku węgla.

- zmniejszanie powierzchni leśnej.

- obniżanie poziomu wód gruntowych.

- stosowanie środków ochrony roślin.

Ćwiczenie 4

Połącz geosfery z rodzajem negatywnego wpływu działalności rolniczej.

pedosfera

wzrost zasoleniaPołączony z: pedosfera

atmosfera

zwiększenie zawartości metanuPołączony z: atmosfera

hydrosfera

wzmożony proces eutrofizacjiPołączony z: hydrosfera

biosfera

zmniejszenie liczby gatunków roślin i zwierzątPołączony z: biosfera

Ćwiczenie 5

Uzupełnij zdania. Skorzystaj z podanych niżej wyrazów. Uwaga! Podano więcej możliwości, niż jest to konieczne.

Funkcjonowanie gospodarstw wielkopowierzchniowych o dużej specjalizacji produkcji prowadzi do     gleby i zmniejszenia    .

Na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, w celu uniknięcia wysokiej    , wprowadza się uprawy GMO.

Ma to na celu     kosztów i     negatywnych dla środowiska skutków     gospodarowania. Jednakże takie uprawy mogą zakłócać funkcjonowanie naturalnych ekosystemów.

Wzrost ilości składników pokarmowych w wodach powierzchniowych, w szczególności    , prowadzi do ich eutrofizacji.

Opracowano na podstawie Raportu strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030.

chemizacji     poprawy struktury     metanu i dwutlenku węgla     bioróżnorodności     obniżenie     fosforu i azotu     zwiększenie     ekstensywnego     wyjałowienia     ograniczenie     mechanizacji     intensywnego

Ćwiczenie 6

Połącz typy rolnictwa z ich głównymi problemami natury środowiskowej wynikającymi z prowadzenia gospodarki rolnej.

rolnictwo monsunowe

intensywne wymywanie z gleb substancji odżywczych i eutrofizacja wód powierzchniowychPołączony z: rolnictwo monsunowe

rolnictwo intensywne

erozja wietrzna i intensywne spłukiwaniePołączony z: rolnictwo intensywne

rolnictwo towarowe

duże tempo pustynnieniaPołączony z: rolnictwo towarowe

rolnictwo ekstensywne

wyjałowienie gleby i zmniejszenie różnorodności biologicznejPołączony z: rolnictwo ekstensywne

Ćwiczenie 7

Korzystając z dostępnych źródeł informacji geograficznej, uzasadnij stwierdzenie, że wapnowanie gleby może ograniczyć dostępność metali ciężkich dla roślin, nawet w przypadku ich dużej zawartości.

Pomocny może być artykuł: M. Głodowska, A. Gałązka, Intensyfikacja rolnictwa a środowisko naturalne, „Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych” 2018, nr 592, s. 3–13, DOI 10.22630/ZPPNR.2018.592.1.

Uzupełnij

Ćwiczenie 8

Korzystając z dostępnych źródeł informacji, rozszyfruj skrót NPK 10-30-20 umieszczany na nawozach sztucznych.

Uzupełnij

Dla nauczyciela

SCENARIUSZ LEKCJI

Imię i nazwisko autora: Kamil Kaliński

Przedmiot: geografia

Temat zajęć: Zmiany zachodzące w wybranych elementach środowiska przyrodniczego w wyniku rolniczej działalności człowieka

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum/technikum, zakres podstawowy, klasa II

Podstawa programowa

Zakres podstawowy: XIII. Człowiek a środowisko geograficzne – konflikty interesów: wpływ działalności człowieka na atmosferę, na przykładzie smogu, inwestycji hydrologicznych na środowisko geograficzne, rolnictwa, górnictwa i turystyki na środowisko geograficzne, transportu na warunki życia i degradację środowiska przyrodniczego, zagospodarowania miast i wsi na krajobraz kulturowy, konflikt interesów człowiek – środowisko, procesy rewitalizacji i działania proekologiczne

Uczeń:

3. analizuje na przykładach ze świata i Polski wpływ działalności rolniczej, w tym płodozmianu i monokultury rolnej, chemizacji i mechanizacji rolnictwa, melioracji i nadmiernego wypasu zwierząt na środowisko przyrodnicze.

Kształtowane kompetencje kluczowe

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji,

- kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii,

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się.

Cele operacyjne

Uczeń:

- wymienia i opisuje geosfery, na które silnie oddziałuje rolnictwo,

- ocenia wpływ gospodarki rolnej na środowisko naturalne oraz wymienia jej pozytywne i negatywne skutki,

- przedstawia wpływ antropopresji na obszary basenu Morza Śródziemnego, zna jej przyczyny oraz skutki.

Strategie nauczania: odwrócona klasa

Metody nauczania: pogadanka, dyskusja, praca z e-materiałem

Formy zajęć: praca indywidualna, praca w parach (lub grupach), praca całego zespołu klasowego

Środki dydaktyczne: e-materiał, komputer, projektor multimedialny (i/lub tablety z dostępem do internetu), mapa fizycznogeograficzna oraz rolnicza świata, zeszyt przedmiotowy

Materiały pomocnicze

J. Falkowski, J. Kostrowicki, Geografia rolnictwa świata, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.

Geografia gospodarcza Polski, I. Fierla (red.), PWE, Warszawa 2001.

Geografia gospodarcza świata, I. Fierla (red.), PWE, Warszawa 2005.

M. Głodowska, A. Gałązka, Intensyfikacja rolnictwa a środowisko naturalne, „Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych” 2018, nr 592, s. 3–13.

PRZEBIEG LEKCJI

Kilka lekcji wcześniej nauczyciel dzieli uczniów na pięć grup. Prosi ich o przygotowanie informacji na temat wpływu różnych rodzajów rolnictwa na środowisko przyrodnicze. Do wyboru proponuje: rolnictwo monsunowe, rolnictwo intensywne wysokotowarowe, rolnictwo ekstensywne, rolnictwo towarowe, rolnictwo samozaopatrzeniowe. Zadaniem każdego zespołu jest przygotowanie krótkiego referatu. W tym celu nauczyciel poleca zapoznać się z tym e-materiałem, wskazanymi w scenariuszu materiałami źródłowymi oraz innymi źródłami informacji geograficznej.

Faza wprowadzająca

- Czynności organizacyjne (powitanie, sprawdzenie stanu klasy, sprawdzenie obecności).

- Sprawdzenie ewentualnego zadania domowego.

- Dialog z uczniami mający na celu podsumowanie wiadomości na temat rolnictwa i jego miejsca w gospodarce narodowej.

- Przedstawienie celów lekcji.

Faza realizacyjna

- Nauczyciel inicjuje dyskusję na temat skutków antropopresji na obszarach basenu Morza Śródziemnego. Następuje burza mózgów.

- Następnie nauczyciel prosi każdą grupę o zreferowanie przydzielonych im tematów.

- Każdy zespół przedstawia najpierw jak największą ilość zgromadzonych informacji.

- Po zakończeniu wystąpień każdej z grup, inni uczniowie oraz nauczyciel włączają się do dyskusji, zgłaszając swoje uwagi. Nauczyciel dodatkowo czuwa nad merytorycznym przebiegiem zadania, weryfikuje informacje oraz wyjaśnia wszelkie zaistniałe wątpliwości.

- Następnie nauczyciel wyświetla na tablicy interaktywnej grafikę interaktywną. Rozpoczyna pogadankę na temat wpływu rolnictwa na poszczególne komponenty środowiska przyrodniczego, uczniowie mogą zadawać pytania, zgłaszać swoje wątpliwości, włączają się w dyskusję.

- W następnym etapie lekcji nauczyciel wyświetla na tablicy zadania z bloku ćwiczeń interaktywnych. Wskazani uczniowie podchodzą do tablicy i rozwiązują kilka wybranych z nich.

Faza podsumowująca

- Podsumowanie i utrwalenie nowej wiedzy poprzez zadawanie pytań przez nauczyciela i udzielanie na nie odpowiedzi przez uczniów.

- Nauczyciel nagradza aktywnych uczniów, ocenia referaty i przypomina cele zajęć.

- Pożegnanie i zaproszenie na kolejną lekcję.

Praca domowa

- Zadanie pracy domowej w postaci wykonania pozostałych ćwiczeń zawartych w e-materiale.

- Opcjonalnie można także prosić o zapoznanie się z kolejnym tematem lekcji (w przypadku blended learning).

- Opcjonalnie praca pisemna: Korzystając z dostępnych źródeł informacji, sporządź krótką notatkę na temat wpływu rolnictwa ekologicznego na środowisko naturalne. Uwzględnij różnice między rolnictwem ekologicznym a konwencjonalnym.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania danego multimedium:

Nauczyciel może w trakcie całej lekcji wyświetlać multimedium bazowe na tablicy interaktywnej lub – jeżeli w szkole są tablety – uczniowie mogą z nich skorzystać i wówczas indywidualnie zapoznać się z grafiką interaktywną. Grafika interaktywna może zostać wykorzystana w ramach lekcji poświęconej uwarunkowaniom przyrodniczym gospodarczej działalności człowieka na przykładzie wybranych obszarów (zakres rozszerzony XIX. 1).

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Grafika interaktywna

Sprawdź się

Dla nauczyciela