Spis treści

Słuchamy poezji i określamy nastrój wiersza

Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o.

Wstęp

Nastrój to wrażenia i odczucia charakterystyczne dla stanu, w jakim się znajdujemy. Zależy od naszego nastawienia do świata, od warunków zewnętrznych, na przykład pogody lub zachowania ludzi. Kiedy cieszymy się z czegoś, ogarnia nas nastrój radości, natomiast gdy martwimy się złymi ocenami, wpadamy w nastrój smutku, przygnębienia. W utworach literackich nastrój jest bardzo ważny, działa na wyobraźnię i emocje czytelnika. Dzięki odpowiedniemu słownictwu lub różnorodnym środkom stylistycznym pisarze budują nastrój, tworzą świat przedstawiony, wydarzenia, postacie.

Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o.

Nauczysz się

- rozpoznawać w wierszu uczucia podmiotu lirycznego;

- określać, jaką rolę pełnią w wierszu powtórzenia, metafory, porównania, epitety;

- rozpoznawać nastrój wiersza.

Cele edukacyjne zgodne z etapem kształcenia

Po zapoznaniu się z e-materiałem uczeń:

1. rozwija umiejętność słuchania i czytania utworów literackich;

2. rozwija umiejętność tworzenia wypowiedzi inspirowanych utworem poetyckim;

3. charakteryzuje nastrój utworu, analizując obrazy poetyckie, barwy;

4. identyfikuje emocje wyrażone przez postacie mówiącą w utworze;

5. rozpoznaje środki stylistyczne i ich funkcje;

6. tworzy katalog różnych określeń nazywających nastrój i uczucia osoby mówiącej w wierszu;

7. znajduje w dowolnych zbiorach wiersz, którego nastrój opisuje, wykorzystując poznane określenia.

SŁUCHAMY POEZJI I OKREŚLAMY NASTRÓJ WIERSZA – audiobook

Rozdziały:

1. Jak określić nastrój w wierszu?

2. Niech żyją urodzinki!

3. Co to będzie, co to będzie?

Notatka dla prowadzącego

Wskazówka

Wysłuchaj uważnie rozmowy kolegów oraz dwóch wierszy i postaraj się rozpoznać ich nastrój.

Audiobook można wysłuchać pod adresem: file:///tmp/puppeteerCJvDF5.html

Słuchamy poezji i określamy nastrój wiersza

Rozdział 1

Jak określić nastrój w wierszu?

Nagranie zawiera rozmowę koleżanki i kolegi. Młodsza koleżanka dzwoni do starszego kolegi i prosi go o pomoc w odrobieniu pracy domowej z języka polskiego.

— Cześć Rafale, dzwonię, bo mam jakieś dziwne zadanie z polskiego na jutro.

— No mów, jakie?

— Mam napisać, co to jest nastrój wiersza i znaleźć przykłady wierszy, w których są wyrażone różne nastroje. Nie bardzo wiem, jak to zrobić.

— Spoko! Damy radę. O ile dobrze pamiętam z lekcji, nastrój to stan psychiczny, który utrzymuje się przez jakiś czas, wrażenia i odczucia, które powstają pod wpływem różnych sytuacji. Kiedy poeta pisze wiersz, wyraża w nim swoje uczucia i przeżycia, tworzy określony nastrój.

— W sumie proste, ale jakie mogą być te nastroje. Przychodzi mi tylko do głowy smutny i wesoły. Tyle wystarczy?

— A ty jesteś tylko smutna lub wesoła?

— No nie…jeszcze może przygnębiona.

— Dobrze, wróćmy jednak do wiersza, jego nastrój może być przygnębiający, radosny, refleksyjny, melancholijny…

— To trudne słowa. Co one znaczą?

— Refleksyjny to skłaniający do głębszego zastanowienia się nad czymś, a melancholijny nastrój to połączenie łagodnego smutku i głębokiej zadumy, czasami przygnębienia.

— Może też być nastrój niepokoju, grozy, tajemniczości, tak jak na przykład w filmie Scoobie Doobie Do.

— Chyba wiem już wszystko, zaraz popadnę w stan euforii!

— Widzę, że zrozumiałaś, o co chodzi.

— Chyba tak, ale teraz muszę znaleźć jakieś wiersze.

— Poczekaj. Zrobię ci na koniec test. Słuchaj uważnie: „Zbrodnia to niesłychana, pani zabija pana, zabiwszy grzebie w gaju na łączce przy ruczaju…” i dalej: „Zmrok pada, wietrzyk wieje, ciemno, wietrzno, ponuro, wrona gdzieniegdzie kracze i puchają puchacze”. Jaki to nastrój?

— Niezłe, co to za kryminał?

— To ballada Adama Mickiewicza.

— To on pisał oprócz bajek też kryminały?

— No co ty, ballada to nie kryminał. Znasz odpowiedź czy nie?

— To przecież proste – nastrój grozy.

— No to dobrze cię wyuczyłem!

— Petarda! Dzięki.

Rozdział 2

Niech żyją urodzinki!

Nagranie zawiera wiersz Danuty Wawiłow pt.: „Urodzinki”.

Tak bym chciała, tak bym chciała

żeby były urodzinki!

U chłopczyka czy dziewczynki,

u kucyka czy sardynki –

wszystko jedno, wszystko jedno,

byle były urodzinki!

Żeby było dużo gości,

i Mateusz, i Grażynka,

dla każdego moc pyszności,

wszystkie stoły w upominkach

na tych cudnych, na nienudnych,

na wesołych urodzinkach!

A jak zjemy wszystkie kremy,

czekoladę i rodzynki,

upominki rozwiniemy,

upaćkamy się jak świnki,

to z radości podskoczymy

i powiemy do rodzinki:

„Niech żyjecie, niech żyjemy

I niech żyją urodzinki!”

Rozdział 3

Co to będzie…, co to będzie?

Nagranie zawiera wiersz „W ciemnym pokoju” Ludwika Jerzego Kerna i fragment wiersza Danuty Wawiłow „Jak tu ciemno”.

Ludwik Jerzy Kern, „W ciemnym pokoju”

W ciemnym pokoju

W ciemnym pokoju

Dzieci się boją,

Bo różne strachy po kątach stoją.

Groźnie się wtedy robi szalenie,

Po ścianach chodzą okropne cienie,

Zegar w ciemności tyka złowieszczo,

Meble stękają,

Podłogi trzeszczą

Szafa wygląda jak jakieś zwierzę,

Coś groźnie warczy w kaloryferze

I gdyby dłużej

Potrwał ten mrok,

To pewnie zjawiłby się i smok!

By nie dopuścić do tego faktu

Trzeba podskoczyć do kontaktu,

Zrobić malutkie,

Cichutkie Pstryk!

Jak za dotknięciem czarownika

Cała okropna ciemność znika

W mig.

Danuta Wawiłow, „Jak tu ciemno!”

Jak tu ciemno!

Jak tu ciemno!

Tata, tata, posiedź ze mną!

Za firanką ktoś się chowa,

Czarne skrzydła ma jak sowa.

Popatrz, popatrz, tam wysoko

Świeci w mroku jego oko!

Czy on tutaj nie przyleci?

Czy on nie je małych dzieci?

Mama, powiedz mu; „A kysz!”

Mama śpisz?

Jak tu ciemno!

Jak tu ciemno!

Mama, mama, posiedź ze mną!

Tam za oknem wiatr się gniewa,

Krzyczy, gwiżdże, szarpie drzewa.

A jak ścicha, zaraz słychać,

Jak coś w rurze głośno wzdycha.

Czy to coś, co mieszka w rurze,

To jest małe? Albo duże?

Tata, może to jest mysz?

Tata, śpisz?

Jak tu ciemno!

Jak tu ciemno!

Kto posiedzi

Teraz ze mną?

[…]

j.polski_scen9_audiobook

Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Wersja tekstowa z wyróżnieniem pojęć

Polecenie 1

Spośród poniżej wymienionych wyrazów wybierz te, które wyrażają nastrój:

przygnębiający, pachnący, wesoły, refleksyjny, melancholijny, śpiący, straszny

Polecenie 2

Jaki nastrój dominuje w wierszu Urodzinki Danuty Wawiłow? Narysuj ilustrację i postaraj się oddać jego nastrój.

Polecenie 3

Na podstawie wierszy Ludwika Jerzego Kerna i Danuty Wawiłow odpowiedz, czego boją się dzieci?

Podsumowanie

- Wiersze bawią, wzruszają, wzbudzają emocje i uczucia, budują nastrój;

- poeci tworzą nastrój wiersza za pomocą epitetów, metafor, powtórzeń, wykrzyknień, porównań, słownictwa wartościującego, zdrobnień;

- nastrój wiersza wynika z jego tematyki.

Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o.

Praca domowa

Narysuj ilustrację do wybranego wiersza. Dobierz kolory tak, aby przekazać jego nastrój.

Ćwiczenia

Wskazówka

W przypadku braku możliwości rozwiązania zadania z klawiatury lub trudności z odczytem przez czytnik ekranu skorzystaj z innej wersji zadania.

Ćwiczenie 1

Na ekranie wyświetla się w ramce Ćwiczenie 1. zatytułowane: „Jaki to nastrój?”. Poniżej znajduje się polecenie o treści: „Do zamieszczonych obrazków dopasuj odpowiedni nastrój oraz charakteryzujące go rzeczowniki i przymiotniki”. Poniżej znajduje się sześć dużych białych pól i osiemnaście mniejszych kafelków, które należy przyporządkować do odpowiednich pól. W prawym dolnym rogu znajdują się klawisze „Zapisz odpowiedź” i „Sprawdź” umożliwiający sprawdzenie poprawności rozwiązania odpowiedzi.

Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Inna wersja zadania

Ćwiczenie 2

Dobierz odpowiednie przykłady środków językowych wyrażających w wierszu Urodzinki nastrój radości.

zdrobnienia

moc pyszności, na cudnych, nienudnych urodzinkachPołączony z: zdrobnienia

porównanie

wszystko jedno, wszystko jednoPołączony z: porównanie

wykrzyknienie

upaćkamy się jak świnkiPołączony z: wykrzyknienie

powtórzenia

chłopczyka, dziewczynki, kucyka, urodzinkiPołączony z: powtórzenia

epitety

„Niech żyjecie, niech żyjemy i niech żyją urodzinki!”Połączony z: epitety

Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Inna wersja zadania

Ćwiczenie 4

Do związków frazeologicznych dopasuj emocje.

Nogi miałem jak z waty.

Skakał pod sufit z radości.

Na twarzy zawitał uśmiech od ucha do ucha.

Strach chwycił mnie za gardło.

Zbladłem jak płótno.

Poczułem się jak w siódmym niebie.

strach     strach     strach     radość     radość     radość     radość     radość     strach     strach     radość     strach

Źródło: Eduexpert Sp. z o.o. / Evaco Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Słowniczek

nastrój

1. stan psychiczny utrzymujący się u kogoś przez pewien czas;

2. wrażenia i odczucia, jakie mają osoby znajdujące się w jakimś miejscu w określonym czasie

emocje

(łac. e-moveo – wypycham na zewnątrz) silne uczucia, np. strachu, radości lub gniewu

optymizm

(łac. optimum – najlepiej) – skłonność do dostrzegania przede wszystkim dodatnich stron życia

pesymizm

(łac. pessimus – najgorszy) – skłonność do dostrzegania tylko ujemnych stron życia

wiersz

(łac. versus – rząd lub rządek) – utwór poetycki, również charakterystyczny układ takiego utworu

wrażenia

(łac. impressio) – reakcje na coś, przeżycia, odczucia

podmiot liryczny

fikcyjna postać w utworze lirycznym wypowiadająca swe przeżycia, doznania, przemyślenia

melancholijny

(gr. melancholikos) smutny, przygnębiony, wpadający w posępny nastrój, zadumany

refleksyjny

(łac. reflexio – odgięcie) głębsze zastanowienie się nad czymś, rozmyślanie, rozważanie połączone z analizowaniem czegoś ; skłonny do refleksji- przemyśleń

wuforia

(gr. euphoriea) stan nienaturalnie dobrego samopoczucia, radosnego nastroju, wesołości

koncentracja

(łac. concentratio, franc. skupiać się ku środkowi) – intensywne skupienie uwagi na jakimś przedmiocie, zjawisku; gromadzenie, ześrodkowanie czegoś w jednym miejscu

Powrót do e-podręcznika

E-podręcznik „Piąta strona świata”

https://www.epodreczniki.pl/reader/c/222087/v/latest/t/student-canon

Odpowie ci wiatr

https://www.epodreczniki.pl/reader/c/222087/v/latest/t/student-canon/m/j0000008PFB6v21

Table of Contents

SŁUCHAMY POEZJI I OKREŚLAMY NASTRÓJ WIERSZA – audiobook