Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Mapa interaktywna

Prezentacja + Sprawdź się

Dla nauczyciela

Zdjęcie przedstawia niemieckich żołnierzy w mundurach z hełmami zakończonymi szpikulcami. Stoją przy usypanym wale z ziemi pod drewnianą konstrukcją.

Przyczyny I wojny światowej. Zamach w Sarajewie i wybuch wojny

Niemieccy żołnierze na granicy z Belgią.

Źródło: Underwood & Underwood, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Od połowy XIX w. Turcja traciła wpływy na Półwyspie Bałkańskim. Do głosu dochodziły coraz liczniejsze słowiańskie ruchy narodowowyzwoleńcze. Ponadto słabość imperium osmańskiego spowodowała, że do walki o wpływy na Bałkanach stanęły Austro-Węgry i Rosja. Sytuacja stawała się coraz bardziej napięta, a w bałkańskim kotle powoli zaczynało wrzeć.

Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Twoje cele

- Opiszesz najważniejsze konflikty polityczne i militarne poprzedzające I wojnę światową.

- Wyjaśnisz, jak doszło do wybuchu I wojny światowej.

- Zweryfikujesz swoją wiedzę na temat przyczyn I wojny światowej, wykonując zestaw ćwiczeń.

Przeczytaj

Wojny bałkańskie

Wskaż na mapie zmiany terytorialne, jakie zaszły wskutek wojen bałkańskich.

Źródło: Contentplus.sp. z o.o. na podstawie Stentor, licencja: CC BY-SA 3.0.

W 1908 r. monarchia habsburska dokonała aneksji Bośni i Hercegowiny, dając tym samym znak, że nie zamierza patrzeć bezczynnie na wzrost siły Serbii i popieranych przez nią ruchów słowiańskich. Ich protektorem była też Rosja – na razie zbyt osłabiona rewolucją 1905 r., by energiczniej wesprzeć południowosłowiańskich sojuszników.

Zdjęcie przedstawia grecką artylerię podczas I wojny bałkańskiej w 1912 roku. Jakie zadania wykonują poszczególne osoby?

Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Okazją do wzmocnienia wpływów rosyjskich na Bałkanach okazał się narastający kryzys Turcji: w 1912 r. przy poparciu Rosji zawarty został antyturecki sojusz bułgarsko- serbsko-grecko-czarnogórski. Rozpoczęła się I wojna bałkańska. Kolejne klęski zmusiły rząd turecki do podpisania pokoju w Londynie w 1913 roku. Wkrótce jednak na Bałkanach wybuchła kolejna wojna. Niezadowolona z podziału zdobyczy Bułgaria zaatakowała Serbię i Grecję. Przeliczyła się jednak z siłami: do zaatakowanych przyłączyła się Rumunia, Turcja zaś wykorzystała okazję do odzyskania części strat (Adrianopol). Bułgaria musiała się zgodzić na niekorzystne warunki pokoju w Bukareszcie po miesiącu walk. Najważniejszym skutkiem wojen bałkańskich było wzmocnienie Serbii, która wyrosła na lidera antyhabsburskiego niepodległościowego ruchu słowiańskiego. Wspierana przez Rosję stanowiła poważne zagrożenie dla Austro-Węgier.

Przyczyny I wojny światowej

Wybuch I wojny światowej był wypadkową wielu przyczyn. W Europie i na świecie istniały liczne punkty zapalne. Konflikt spowodowało nawarstwienie się antagonizmów pomiędzy mocarstwami. Przedmiotem zatargu niemiecko- francuskiego były Alzacja i Lotaryngia. Austria i Rosja rywalizowały o wpływy na Bałkanach i Bliskim Wschodzie. Włączenie się Niemiec – nieco spóźnione – do współzawodnictwa kolonialnego wywołało niepokój Anglii oraz Rosji o posiadłości zamorskie. Całości dopełniały zatargi państwa habsburskiego z Włochami i Serbią. Rywalizowali ze sobą także przyszli sojusznicy: Anglia w Afryce Północnej z Francją, a w Azji z Rosją. Bezpośrednim powodem wybuchu I wojny światowej stał się konflikt w Bośni i Hercegowinie, w 1908 r. anektowanej po 30 latach okupacji przez Austro-Węgry.

Wskaż najważniejsze obszary sporne i podaj, które mocarstwa były nimi zainteresowane.

Źródło: Contentplus.sp. z o.o. na podstawie Stentor, licencja: CC BY-SA 3.0.

Zamach w Sarajewie

W dniu 28 czerwca 1914 r. w Sarajewie bośniacki Serb Gavrilo Princip zastrzelił następcę tronu Austro-Węgier arcyksięcia Franciszka Ferdynanda i jego małżonkę Zofię, przebywających z wizytą w stolicy Bośni.

Ilustracja przedstawia Gavrila Principa strzelającego do pary książęcej. W jaki sposób na informację o zamachu mógł zareagować liberał, konserwatysta i anarchista?

Źródło: Achille Beltrame, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Zamachowcy należeli do organizacji Młoda Bośnia, dążącej do wyzwolenia południowosłowiańskich terytoriów Austro-Węgier oraz połączenia ich z Serbią. Działali z inspiracji serbskiego wywiadu wojskowego i choć władze austriackie nie zdołały udowodnić swych podejrzeń, morderstwo to wykorzystano jako pretekst do ataku na Serbię.

Wybuch wojny

Austro-Węgry postawiły Serbii ultimatum, zawierające trudne do spełnienia warunki. Rząd serbski zgodził się uwzględnić prawie wszystkie oprócz tych, które naruszały suwerenność kraju. Austro-Węgrom nie zależało jednak na dalszych negocjacjach, dlatego też 28 lipca 1914 r. wypowiedziały Serbii wojnę.

Alfred von Schlieffen (1833–1913), hrabia, feldmarszałek niemiecki, szef sztabu armii pruskiej w latach 1891–1905; twórca niemieckich planów strategicznych przed I wojną światową.

Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

W odpowiedzi Rosja ogłosiła powszechną mobilizację. Zgodnie z planem szefa sztabu generalnego Alfreda von Schlieffena 1 sierpnia Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji, a dwa dni później Francji. W nocy z 3 na 4 sierpnia wojska niemieckie wkroczyły na terytorium Belgii. Wielka Brytania uznała to za złamanie traktatu londyńskiego z 1839 r. gwarantującego Belgii wieczystą neutralność i wypowiedziała Niemcom wojnę. Kanclerz Niemiec Theobald von Bethmann Hollweg skwitował to w ten sposób: „tylko dla słówka «neutralność» – tylekroć lekceważonego w czasie wojny – po prostu dla świstka papieru Brytania chce przystąpić do wojny przeciw pokrewnemu narodowi, który pragnie z nią żyć w przyjaźni”. Już 5 sierpnia Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Rosji, a 7 sierpnia po stronie Serbii opowiedziała się Czarnogóra. Pod koniec tego miesiąca przeciw Niemcom wystąpiła Japonia. W październiku do wojny po stronie Niemiec dołączyło imperium osmańskie.

Reszta państw (w tym Włochy, formalnie będące członkiem trójprzymierza) zachowała neutralność. Odtąd Niemcy, Austro-Węgry oraz ich sojuszników nazywano państwami centralnymi. Ich przeciwników nazywano nadal ententą, od początkowego porozumienia francusko-brytyjskiego.

Ciekawostka

Plan Schlieffena

W 1905 r. szef niemieckiego sztabu generalnego Alfred von Schlieffen opracował plan strategiczny na wypadek wojny na dwa fronty. Słusznie zakładając wolniejsze tempo mobilizacji armii rosyjskiej, uznał za konieczne skierowanie 7/8 sił niemieckich przeciw armii francuskiej. Według tego planu wojska niemieckie miały obejść ufortyfikowaną granicę francusko-niemiecką przez terytorium neutralnej Belgii, oskrzydlając wojska francuskie, a następnie je otoczyć i rozbić. Po szybkim zwycięstwie na zachodzie żołnierze niemieccy mieli zostać przetransportowani na wschód, by stawić czoła armii rosyjskiej, która − jak szacowali pruscy sztabowcy − właśnie wtedy zakończyłaby mobilizację.

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Wybuch pierwszej wojny światowej.

play_circle_outlineOdtwórz/Zatrzymaj

volume_upWycisz dźwięk

Głośność

record_voice_overAlternatywna ścieżka   subtitlesNapisy    1x Prędkość odtwarzania   fullscreenPełny ekran

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DWLHIjfZCOtwiera się w nowym oknie

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Wybuch pierwszej wojny światowej.

Słownik

aneksja

(z łac. annexio – przyłączenie) przyłączenie przez jedno państwo całości lub części terytorium drugiego państwa; aneksja Austrii zwana jest z niemieckiego Anschluss

antagonizm

wzajemna niechęć lub wrogość, wynikające ze sprzeczności interesów lub różnicy poglądów

(definicja na podstawie słownika PWN)

ententa

(fr. entente - porozumienia) sojusz między Wielką Brytanią a Francją (1904 r.) oraz Rosją (1907 r.) , który określał strony biorące udział w I wojnie światowej

Młoda Bośnia

serb. Mlada Bosna, tajna rewolucyjna organizacja młodzieży bośniackiej działająca przed I wojną światową;

(definicja na podstawie słownika PWN)

ultimatum

(z łac. ultimus – ostatni, ostateczny) w stosunkach międzynarodowych: oświadczenie władz skierowane do władz innego państwa, zawierające groźbę użycia siły

I wojna bałkańska

konflikt zbrojny pomiędzy Ligą Bałkańską, czyli sojuszem państw bałkańskich (Bułgaria, Czarnogóra, Grecja, Serbia), a Turcją, trwający od 8 października 1912 r. do 30 maja 1913 r., zakończony traktatem w Londynie; na jego mocy Turcja utraciła ziemie powyżej linii łączącej miasto Enez nad Morzem Egejskim i miasto Midye nad Morzem Czarnym. Serbia zajęła część Macedonii i wraz z Czarnogórą podzieliła ziemie Sandżaku Nowopazarskiego. Część Macedonii otrzymały także Bułgaria i Grecja, która uzyskała również kontrolę nad Kretą i zachodnią Tracją. W trakcie trwania I wojny bałkańskiej, 28 listopada 1912 r., proklamowała niepodległość Albania, wspierana przez Austro-Węgry i Włochy, jakkolwiek dopiero w lipcu 1913 r. konferencja ambasadorów przyznała Albanii niepodległość pod nadzorem mocarstw

II wojna bałkańska

konflikt zbrojny pomiędzy Bułgarią a Serbią i jej sojusznikami: Grecją, Czarnogórą, Rumunią oraz Imperium Osmańskim, trwający od 29 czerwca do 10 sierpnia 1913 roku. Powodem wybuchu wojny były spory państw należących do Ligi Bałkańskiej, dotyczące podziału zdobytych przez nie terytoriów w I wojnie bałkańskiej. Formalnie do konfliktu doprowadził car bułgarski Ferdynand I, który zerwał pertraktacje pokojowe z Serbią w sprawie podziału Macedonii. Bułgarzy zaatakowali Greków i Serbów, po czym po stronie tych ostatnich opowiedziała się reszta państw bałkańskich oraz Turcja, która liczyła na odzyskanie chociaż części utraconych wcześniej ziem. Wobec kolejnych porażek Bułgarzy w krótkim czasie poprosili o pokój. Traktat w Bukareszcie przyznał południową Dobrudżę Rumunii, dotychczasową Macedonię bułgarską Serbii, zatwierdził przynależność Macedonii Zachodniej i Centralnej do Grecji oraz przyłączył do niej Macedonię Wschodnią. Na mocy osobnego pokoju z Turcją Bułgaria utraciła na jej rzecz zajęte w I wojnie bałkańskiej obszary Tracji Wschodniej, w tym Adrianopol.

Słowa kluczowe

I wojna bałkańska, II wojna bałkańska, zamach w Sarajewie, Franciszek Ferdynand, plan Schlieffena, I wojna światowa

Bibliografia

Wielka historia świata. Tomy 1-12 (praca pod patronatem Polskiej Akademii Umiejętności); Świat Książki 2004-2006.

Seria Historia powszechna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011-2019.

A. Jevakhoff, Kemal Atatürk. Droga do nowoczesności, tłum. K. Pachniak, Warszawa 2016.

J. Prokopczuk, Historia powszechna 1871–1939, Warszawa 1984.

J. Tyszkiewicz, E. Czapiewski, Historia powszechna. Wiek XX*, Warszawa 2010. Wielka Historia Świata, t. 11, Wielkie wojny XX wieku (1914–1945), pod red. nauk. M. Zgórniaka, Warszawa 2006.

Mapa interaktywna

Polecenie 1

Zapoznaj się z mapami i wykonaj kolejne polecenia.

Mapa przedstawia Półwysep Bałkański po pokoju w Bukareszcie 10 sierpnia 1913 roku. Na południu jest Królestwo Grecji i Morze Kreteńskie, a na północy Królestwo Rumunii i Austro-Węgry. W środkowej części są Albania, Królestwo Czarnogóry, Królestwo Serbii i Królestwo Bułgarii. Na wschodzie jest Turcja oraz Morze Czarne. Na zachodzie jest Morze Jońskie i fragment Królestwa Włoch. Na mapie ukazano granice Imperium Osmańskiego w 1878 roku, które obejmowało teren Królestwa Serbii, Królestwa Rumunii, Królestwa Bułgarii, Albanii, części Królestwa Czarnogóry, północnej części Królestwa Grecji oraz części Austro-Węgier. Granice państw ukazane na mapie to granice po pokoju w Londynie 30 maja 1913 roku.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Mapa przedstawia Europę w 1914 roku. Na zachodzie są następujące państwa: Portugalia, Królestwo Hiszpanii, Republika Francuska, Królestwo Belgii, Królestwo Holandii, Luksemburg, Związek Szwajcarski, Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii. W części środkowej i środkowo-wschodniej są następujące państwa: Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry. W części wschodniej jest Cesarstwo Rosyjskie. W części północnej są Królestwo Danii, Norwegia, Szwecja i Wielkie Księstwo Finlandii. W części południowo-wschodniej i południowej są następujące kraje: Włochy, Królestwo Rumunii, Królestwo Serbii, Królestwo Bułgarii, Księstwo Albanii, Królestwo Czarnogóry, Królestwo Grecji i Imperium Osmańskie. Na mapie zaznaczono państwa, które są członkami trójprzymierza oraz trójporozumienia. Członkowie trójprzymierza to: Cesarstwo Niemieckie, Królestwo Holandii, Królestwo Belgii, Luksemburg, Włochy, Austro-Węgry. Członkowie trójporozumienia to: Republika Francuska, Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii, Cesarstwo Rosyjskie, Wielkie Księstwo Finlandii, a także Maroko Hiszpańskie oraz Maroko i Algieria należące do Francji.

Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Polecenie 2

Wyjaśnij, jakie znaczenie miały zmiany terytorialne, jakie zaszły wskutek wojen bałkańskich, dla sytuacji mocarstw europejskich.

Uzupełnij

Polecenie 3

Wymień i wskaż na mapie państwa należące do obu sojuszy: trójprzymierza i trójporozumienia.

Uzupełnij

Prezentacja + Sprawdź się

Polecenie 1

Zapoznaj się z prezentacją multimedialną i wykonaj kolejne polecenia.

- Trwa wczytywanie danych...

Materiał audio dostępny pod adresem:

file:///tmp/puppeteer2lwfSm.html

“Nie chcielibyśmy się zgodzić na to, aby w Chinach ugruntowało się przeświadczenie, że w stosunku do nas [tj. Niemców] dozwolone jest to, co w stosunku do innych [Europejczyków] jest zgoła niedopuszczalne. Musimy domagać się, aby niemiecki misjonarz i niemiecki przedsiębiorca, niemieckie towary, niemiecka flaga i niemiecki okręt były szanowane tak samo jak innych mocarstw. Jesteśmy wreszcie gotowi chętnie wziąć w rachubę w Azji Wschodniej interesy innych mocarstw i pozostajemy pewni w przewidywaniu, że nastąpi również należne zaspokojenie naszych własnych interesów. Krótko mówiąc: nie chcemy nikogo odsunąć w cień, ale domagamy się też naszego miejsca pod słońcem. W Azji Wschodniej i w Indiach Zachodnich będziemy dążyli do tego, aby, pozostając wierni tradycjom niemieckiej polityki, bez niepotrzebnej ostrości, ale też bez słabości bronić naszych interesów.”

cyt. za: Wiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, red. M. Sobańska-Bondaruk, S. Lenard, Warszawa 1998, s. 361

- Hasło na pocztówce: Pierwszy kontakt

Domena publiczna, galica.fr

- “Rozwój naszej floty wojennej nie odpowiada tym zadaniom, jakich Niemcy od swej siły zbrojnej na morzu domagać się są zmuszeni. Nie wystarcza on, w razie powikłań wojennych, do ochrony i obrony rodzimych portów i wybrzeży przed blokadą i dalej sięgającymi przedsięwzięciami wroga. Nie dotrzymał on również kroku żywemu rozrostowi naszych interesów zamorskich. Podczas bowiem kiedy handel niemiecki w zwiększającym się stopniu bierze udział we wszechświatowej wymianie towarów, liczba naszych okrętów wojennych nie wystarcza, aby zapewnić naszym za granicą czynnym ziomkom odpowiedniej ochrony, a tym samym odpowiedniego poparcia, jakie zapewnić może tylko rozwinięcie siły. I aczkolwiek zadaniem naszym nie może być dorównanie pierwszorzędnym potęgom morskim, to przecież muszą być Niemcy postawione w możności, również przez swe zbrojenia na morzu, utrzymania swego znaczenia pomiędzy ludami globu ziemskiego.”

cyt. za: Wiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, red. M. Sobańska-Bondaruk, S. Lenard, Warszawa 1998, s. 360–361

- “Nie mieliśmy i nie mamy agresywnych zamiarów i nie podejrzewamy, by inne mocarstwa miały takie zamiary względem Wielkiej Brytanii. Jest jednak różnica między brytyjską potęgą morską a potęgą morską jednego zaprzyjaźnionego mocarstwa (…), które — ufam — pozostanie wielkie i pozostanie na długo naszym przyjacielem: Niemiec. Brytyjska flota jest dla nas koniecznością, niemiecka flota zaś jest dla nich luksusem. Nasza potęga morska (…) jest warunkiem naszej egzystencji. (…) To flota czyni z Wielkiej Brytanii mocarstwo. Niemcy zaś były wielkim i poważanym na świecie mocarstwem, zanim weszły w posiadanie choćby jednego statku.”

cyt. za: Europa. Nasza historia. Klasa 7. Część 1: Od kongresu wiedeńskiego do I wojny światowej, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019, s. 211

- “Jeżeli mówię, że musimy stale dążyć, by być przygotowanymi na wszystkie ewentualności, tym samym roszczę sobie prawo do tego, że musimy czynić jeszcze większe wysiłki od innych mocarstw, a to z powodu naszego położenia geograficznego. Znajdujemy się pośrodku Europy. Mamy co najmniej trzy fronty, na których możemy być napadnięci. Francja ma tylko swą wschodnią granicę; Rosja tylko swą zachodnią granicę, która może być zaatakowana. Poza tym, bardziej niż każdy inny naród, jesteśmy wystawieni na niebezpieczeństwo koalicji [przeciwko Niemcom], a to z powodu zarówno naszego położenia geograficznego, słabego dotychczas związku wewnętrznego narodu niemieckiego, jak i ze względu na tendencje rozwojowe dziejów świata.”

cyt. za: Wiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, red. M. Sobańska-Bondaruk, S. Lenard, Warszawa 1998, s. 359

Polecenie 2

Wyjaśnij symbolikę pocztówki z planszy nr 2.

Twoja odpowiedź

Polecenie 3

Na podstawie przytoczonych cytatów opisz politykę zagraniczną Niemiec na przełomie XIX i XX wieku. Wyjaśnij, czym Niemcy usprawiedliwiały swoje ambicje i dlaczego stanowiły one zagrożenie dla innych mocarstw europejskich.

Twoja odpowiedź

Ćwiczenie 1

Zapoznaj się z zamieszczoną poniżej ilustracją z końca XIX w. przedstawiającą francuskie dzieci w czasie lekcji w szkole, a następnie wskaż element, który świadczy o prowojennych nastrojach w społeczeństwie francuskim tego okresu. Swój wybór uzasadnij.

M. Baudry podnosi się i podchodzi prosto do czarnej tablicy. Napis na tablicy: Będziesz żołnierzem.

Źródło: galica.fr, domena publiczna.

Twoja odpowiedź

Uzupełnij

Ćwiczenie 2

Wskaż, z jakiego roku może pochodzić przedstawiona poniżej mapa. Uzasadnij swój wybór.

Źródło: Contentplus.sp. z o.o. na podstawie Department of History, United States Military Academy, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Mapa przedstawia granice państw europejskich z roku:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- 1904.

- 1900.

- 1911.

- 1914.

Uzasadnienie:

Uzupełnij

Ćwiczenie 3

Przedstaw genezę i skutki wojen bałkańskich.

Twoja odpowiedź

Ćwiczenie 4

Zapoznaj się z ilustracją i wykonaj polecenie.

Bośnia i Hercegowina pod władzą austriacką, rosyjski rysunek propagandowy z 1913 roku. Ilustracja przedstawia zakrwawiony szkielet ubrany w austro-węgierski mundur i trzymający cesarski sztandar. Postać depcze mapę Bośni i Hercegowiny.

Źródło: MUZEUM WOJSKA POLSKIEGO W WARSZAWIE, dostępny w internecie: archiwum.rp.pl, tylko do użytku edukacyjnego.

Wyjaśnij, dlaczego Rosja przedstawiała w tak złym świetle panowanie austro-węgierskie w Bośni i Hercegowinie.

Ćwiczenie 5

Zapoznaj się z fotografią i wykonaj polecenie.

Żołnierze niemieccy w drodze na front w sierpniu 1914 roku. Na ścianach wagonów hasła: “Na śniadanie do Paryża! Za każdym uderzeniem bagnetu jeden Francuz!”. Podobne optymistyczne napisy o rychłym zakończeniu wojny zdobiły pociągi francuskie.

Źródło: Stentor, tylko do użytku edukacyjnego.

Wyjaśnij, z czego wynikał optymizm żołnierzy i ich dowódców. Dlaczego uważano, że wojna skończy się w ciągu kilku tygodni?

Dla nauczyciela

Autor: Martyna Wojtowicz

Przedmiot: Historia

Temat: Przyczyny I wojny światowej. Zamach w Sarajewie i wybuch wojny

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

Zakres podstawowy

XXXVII. I wojna światowa. Uczeń:

1) wyjaśnia pośrednie i bezpośrednie przyczyny wybuchu wojny, z uwzględnieniem procesu powstawania dwóch przeciwstawnych systemów sojuszy;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje obywatelskie.

Cele operacyjne:

Uczeń:

- wskazuje najważniejsze konflikty polityczne i militarne poprzedzające I wojnę światową;

- wyjaśnia, jak doszło do wybuchu I wojny światowej;

- weryfikuje swoją wiedzę na temat przyczyn I wojny światowej, wykonując zestaw ćwiczeń.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- rozmowa nauczająca z wykorzystaniem ćwiczeń interaktywnych;

- analiza materiału źródłowego (porównawcza);

- dyskusja.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca w parach;

- praca w grupach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Faza wstępna:

1. Wyświetlenie przez nauczyciela tematu i celów zajęć, przejście do omówienia zaplanowanego przebiegu zajęć.

2. Nauczyciel poleca uczniom przygotować w parach pytania z nim związane. Czego uczniowie chcą się dowiedzieć? Co ich interesuje w związku z tematem lekcji? Będą to wspólnie ustalone kryteria sukcesu.

Faza realizacyjna:

1. Praca z tekstem. Uczniowie indywidualnie zapoznają się z treścią w sekcji „Przeczytaj” i zapisują na kartkach minimum pięć pytań do tekstu dotyczącego przyczyn I wojny światowej. Wybrana osoba zbiera pytania do urny. Nauczyciel dzieli uczniów na 5-osobowe grupy, które losują pytania z puli i przygotowują odpowiedzi. Zespół, który jest gotowy, zgłasza się i przedstawia rezultaty swojej pracy. Pozostali uczniowie wraz z nauczycielem weryfikują poprawność odpowiedzi.

2. Praca z pierwszym multimedium („Mapa interaktywna”). Nauczyciel czyta polecenie nr 2: „Wyjaśnij, jakie znaczenie miały zmiany terytorialne, jakie zaszły wskutek wojen bałkańskich, dla sytuacji mocarstw europejskich” i poleca uczniom, aby wykonali je w parach. Wybrana osoba prezentuje propozycję odpowiedzi, a pozostali uczniowie ustosunkowują się do niej. Nauczyciel w razie potrzeby uzupełnia ją. W podobny sposób uczniowie wykonują polecenie nr 3.

3. Praca z drugim multimedium („Prezentacja + Sprawdź się”). Uczniowie zapoznają się z e-materiałem. Klasa dzieli się na 4-osobowe grupy. Każdy zespół opracowuje odpowiedzi do polecenia nr 3, opisując politykę zagraniczną Niemiec na przełomie XIX i XX wieku oraz wyjaśniając, czym Niemcy usprawiedliwiały swoje ambicje i dlaczego stanowiły one zagrożenie dla innych mocarstw europejskich. Po wyznaczonym przez nauczyciela czasie liderzy grup odczytują swoje propozycje. Nauczyciel komentuje rozwiązania uczniów.

Faza podsumowująca:

1. Wybrany uczeń (lub ochotnik) podsumowuje zajęcia, zwracając uwagę na nabyte umiejętności.

2. Na zakończenie nauczyciel omawia przebieg zajęć, dokonuje oceny pracy grup uczniowskich.

Praca domowa:

1. Wykonaj ćwiczenia nr 1, 2 i 4 z sekcji „Prezentacja + Sprawdź się”.

Materiały pomocnicze:

Wielka historia świata. Tomy 1-12 (praca pod patronatem Polskiej Akademii Umiejętności); Świat Książki 2004-2006.

Seria Historia powszechna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011-2019.

J. Prokopczuk, Historia powszechna 1871–1939, Warszawa 1984.

J. Tyszkiewicz, E. Czapiewski, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa 2010.

Wielka Historia Świata, t. 11, Wielkie wojny XX wieku (1914–1945), pod red. nauk. M. Zgórniaka, Warszawa 2006.

Wskazówki metodyczne:

Uczniowie mogą zapoznać się przed zajęciami z mapami oraz prezentacją, a wybrane osoby na tej podstawie mogą przygotować swoje prace dotyczące okoliczności i przyczyn wybuchu I wojny światowej. Wówczas przedstawią je na początku fazy realizacyjnej.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Mapa interaktywna

Prezentacja + Sprawdź się

Dla nauczyciela