Spis treści

Święta rzymskie

Święta rzymskie

Ważne daty

15 III 44 roku p.n.e. – zamordowanie Juliusza Cezara w Idy marcowe;

30 I 9 roku p.n.e. – uroczyste poświęcenie Ołtarza Pokoju - Ara Pacis

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

Scenariusz zajęć do pobrania

III. W zakresie kompetencji społecznych. Uczeń:

3) dostrzega znaczenie języka łacińskiego oraz kultury starożytnej Grecji i Rzymu dla kultury polskiej, europejskiej i światowej;

4) jest świadomy antycznych korzeni kultury polskiej, europejskiej i światowej.

5) dzięki poznaniu źródeł kultury polskiej, europejskiej i światowej staje się jej świadomym odbiorcą i uczestnikiem.

Nauczysz się

wyszczególniać najbardziej charakterystyczne święta rzymskie;

wskazywać powiązania pomiędzy starożytnym kalendarzem a współcześnie obchodzonymi świętami;

przedstawiać najbardziej znany opis świąt rzymskich i kojarzyć jakim metrum ten utwór został napisany.

Wprowadzenie

Generalnie cały kalendarz rzymski mógł być zapełniony dniami świątecznymi. Z uwagi na wielość bóstw i bóstewek, Rzymianie mogli świętować niemal każdego dnia w roku!

Święta rzymskie dzielone są na trzy rodzaje:

Stativae

Conceptivae

Święta, które miały stałą (statyczną) datę w kalendarzu, np.:

- 1 marca, a od połowy II w. p.n.e. 1 stycznia – uroczystości związane z początkiem roku

- 15 luty – pasterskie święto Luperkalia

- 21 luty – Feralia, poświęcone zmarłym

- 17 marca – Liberalia

- 12 kwietnia – Cerealia

- 28 kwietnia – Floralia et cetera…

Coroczne święta, które często były przesuwane. Data święta ogłaszana była przez magistrów lub kapłanów, którzy byli za ich organizację odpowiedzialni.

Zegar słoneczny - astronomiczny, online-skills, CC BY 3.0

Audiobook Święta rzymskie

Aubiobook. Pamiętacie Idę sierpniową Małgorzaty Musierowicz? Czy ktoś kiedyś zastanowił się może, cóż takiego zainspirowało autorkę do nadania opowieści o nastolatce tytułu rodem ze starożytnego Rzymu? Akcja całej powieści toczy się w miesiącu sierpniu. Tematem są perypetia rezolutnej nastolatki a „idą marcową” nazywa się czasem krnąbrne i sprawiające kłopoty dziecko. Nawiązanie w tytule do starożytnych słynnych idów marcowych może mieć więc co najmniej 3 powody: • oryginalne imię głównej bohaterki, • nawiązanie do jej ciekawych przygód, choć nie zawsze przyjemnych, • gra słowna, polegająca na pokazaniu, że opisywany w książce wakacyjny miesiąc sierpień należał w całości do rudowłosej Idy! Kto nie czytał lub czytał jako nastolatek – zachęcam do lektury. Cofnijmy się jednak trochę w czasie i poznajmy pierwsze z wielu święto rzymskie… Idy marcowe, bo o nich mowa, było to święto środka miesiąca. „Dzięki” temu, że 15 dnia marca roku 44 p.n.e miało miejsce pamiętne zabójstwo Juliusza Cezara (czy wiecie, że otrzymał on aż 23 pchnięcia nożem, zadane przez grupę około 60 zamachowców?), Idy marcowe już nigdy nie zostaną zapomniane. Et tu Brute contra me? – miał powiedzieć umierający Juliusz Cezar. Według niektórych autorem powyższego cytatu jest William Shakespeare (w sztuce Juliusz Cezar; akt III, scena I), a same słowa w rzeczywistości z ust mordowanego Cezara nigdy nie padły. W kalendarzu rzymskim nazwą Idus nazywano więc po prostu połowę miesiąca. Nie był więc to dzień szczególnie świąteczny. W słonecznym kalendarzu juliańskim termin ten nie miał astronomicznego znaczenia. Natomiast w pierwotnym kalendarzu księżycowym mianem Idus określano dzień, po którym następuje pełnia księżyca. Dzień ten jest poświęcony bogu Jowiszowi. Początkiem stycznia Rzymianie obchodzili Compitalia. Święto trwało zazwyczaj trzy dni. Inaczej było obchodzone na wsi, a inaczej w mieście. Na wsi każdy rolnik budował na swoim polu kapliczkę, w której składał swój pług oraz drewniane lalki w takiej ilości, ilu członków liczyła sobie rodzina. Następnego dnia składano ofiarę ze zwierzęcia, aby oczyścić swoje gospodarstwo na nadchodzący rok. W mieście natomiast przewodniczący każdej insulae wznosił ołtarz na każdym skrzyżowaniu, gdzie składano ofiarę ze zwierzęcia. Ofiarą najczęściej była kura.Luperkalia natomiast było to święto religijne obchodzone 14 i 15 lutego, czyli z dniem świętego Walentego włącznie. Pierwotnie poświęcone Luperkusowi - pasterskiemu bogu plemion italskich, chroniącemu przed wilkami. Obchodzono je w jaskini Lupercal na Palatynie, gdzie według wierzeń legendarni założyciele Rzymu, bliźniacy Romulus i Remus, byli karmieni przez wilczycę. Pamiętacie posąg wilczycy z dwojgiem dzieci? Który z chłopców to Remus, a który Romulus?W owej jaskini składano ofiary, a kapłani nazywani Luperkami, ubrani tylko w skórę świeżo zabitego kozła, obiegali wzgórze Palatynu i uderzali przechodniów rzemieniami zwanymi februa, zrobionymi ze skór zwierząt ofiarnych. Szczególnie chętnie uderzeniom poddawały się bezdzietne kobiety, co miało gwarantować płodność, a innym napotkanym - oczyszczenie od zmazy i skazy minionego roku. Praktyki Luperków miały wprowadzać do organizmu ludzkiego nowy pierwiastek wzmacniający siły życiowe i twórcze! Co prawda to święto zostało zniesione przez papieży, jednak i tak przetrwało z nami do dziś najprawdopodobniej w postaci Walentynek. Liberalia natomiast były rzymskim świętem obchodzonym 17 marca, ku czci Liber Pater oraz bogini Libery. Kult boga Liber Pater był początkowo związany z końmi i zbożem, łączony był z wegetacją i płodnością natury oraz z obrzędami związanymi z produkcją wina. W późniejszym okresie Liber został utożsamiony z greckim Dionizosem. Jak obchodzono to święto? Otóż w tym dniu Rzymianie składali ofiary, odbywali procesje, śpiewali pieśni oraz wieszali maski na drzewach. Festiwal miał na celu uświetnienie symbolicznego przejścia młodzieńca w dorosłość, w wieku 15-16 lat. W tym dniu chłopcy uroczyście zdejmowali z szyi swój amulet – bulla praetexta, wykonany ze złota lub skóry, a podarowany mu przez rodziców, aby uchronić go przed urokami. Młodzieniec składał amulet na ołtarzu wraz ze swoim włosem z głowy lub zarostu i darował go Larom – bóstwom opiekuńczym domostw i rodziny. Czas Liberaliów było to także okres swobody wypowiedzi. Cerealia z kolei to rzymskie święto ku czci bogini Cerery, obchodzone od 12 do 19 kwietnia. Święto Cerealiów było połączone z igrzyskami, które celebrowano w czasach Augusta od 12 kwietnia. Oprócz Cerery świętu patronowali Liber i Libera. Święto miało wspierać formowanie się kłosów. Z czasem do programu tygodniowych obchodów włączono przedstawienia w teatrze, a w ostatnim dniu wyścigi konne oraz wypuszczenie na arenie lisów z przywiązanymi płonącymi pochodniami. Równie wiosennym świętem były święta o jakże wdzięcznej nazwie - Floralia. To rzymskie święto ku czci bogini Flory obchodzone było od 28 kwietnia do 3 maja. Połączone było z igrzyskami i przedstawieniami scenicznymi, w których brały udział kurtyzany. Podczas święta ludzie przystrajali się kwiatami. Jakże malowniczo i wesoło musiały wyglądać ulice starożytnego Rzymu w tych dniach! Nie tylko mieszkańcy mieli swoje dni na ozdabianie się kwiatami. Podczas świąt ku czci boga opiekującego się ziarnem zgromadzonym w spichlerzach, czyli Consusa, obchodzonych 21 sierpnia i 15 grudnia, to właśnie konie, osły i muły były ozdabiane wieńcami i zwalniane od pracy! Podczas Consualiów w Circus Maximus odbywały się wyścigi konne, natomiast w jego podziemiach składano ofiary na ołtarzu Consusa, udostępnianym tylko w czasie tego święta. Wedle rzymskich podań właśnie podczas Consualiów miało dojść do porwania Sabinek.Na koniec piękna niespodzianka. Czy wiecie, skąd aż tyle wiemy o rzymskich świętach? To nie tajemnica! Publius Ovidius Naso, czyli po prostu Owidiusz, żyjący na przełomie wieków (ur. 20 marca 43 r. p.n.e. w Sulmo, zm. 17 lub 18 r. n.e. w Tomis), obok tych najbardziej rozpoznawalnych dzieł jak Ars amatoria (Sztuka kochania), Amores - Pieśni miłosne, czy też poematu epickiego Metamorfozy, jest autorem Kalendarza – Fasti, w którym w jakże dźwięcznym dystychu elegijnym opisuje święta swoich czasów. Posłuchajcie fragmentu Liber primus, wersy 523-536: Troja - Rzym: Vícta tamén vincés evérsaque, Troía, resúrges: Óbruit hόstilés ísta ruína domόs. Urite victrices Neptunia Pergama flamma! num minus hic toto est altior orbe cinis? Iam pius Aeneas sacra et, sacra altera, patrem Adferet: Iliacos accipe, Vesta, deos. Tempus erit, cum vos orbemque tuebitur idem, Et fient ipso sacra colente deo: Et penes Augustos patriae tutela manebit. Hanc fas imperii frena tenere domum. Inde nepos natusque dei, licet ipse recuset, Pondera caelesti mente paterna Feret. Utque ego perpetuis olim sacrabor in aris, Sic Augusta novum Iulia numen erit.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D714GkCwq

Źródło: online skills, licencja: CC0.

Święta rzymskie

Obraz autorstwa Giorgione „Ceres” przedstawia kobietę siedzącą na brązowym podeście z widocznym zdobieniem – głową byka. Umieszczona na obrazie kobieta jest naga i pozuje z profilu – ma długie ciemne włosy, jedna dłoń swobodnie leży na udzie, zaś druga dłoń owinięta biało-złotym materiałem zakrywa piersi. Kobieta spogląda na miasto, które znajduje się w górnej lewej części obrazu – w tle widoczne są budynki, spacerujące kobiety ubrane w czerwone suknie, oraz góry. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Saturnalia były obchodzonym raz w roku świętem rolników. Było to święto ku czci boga rolnictwa Saturna a obchodzono je w starożytnym Rzymie od 17 do 23 grudnia. 2. Początkowo święto trwało tylko jeden dzień – czternastego dnia przed kalendami styczniowymi, czyli 19 grudnia. Jednak w połowie I w. p.n.e. obchody wydłużono już do jednego tygodnia - pomiędzy 17 a 23 grudnia. 3. W końcu Oktawian August nakazał skrócić świętowanie Saturnaliów do trzech dni, po to by na przykład sądy nie musiały być zamknięte zbyt długo. Jednak przyzwyczajeni do dłuższego świętowania mieszkańcy i tak obchodzili je około tygodnia.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

1

Saturnalia były obchodzonym raz w roku świętem rolników. Było to święto ku czci boga rolnictwa Saturna a obchodzono je w starożytnym Rzymie od 17 do 23 grudnia.

2

Początkowo święto trwało tylko jeden dzień – czternastego dnia przed kalendami styczniowymi, czyli 19 grudnia. Jednak w połowie I w. p.n.e. obchody wydłużono już do jednego tygodnia - pomiędzy 17 a 23 grudnia.

3

W końcu Oktawian August nakazał skrócić świętowanie Saturnaliów do trzech dni, po to by na przykład sądy nie musiały być zamknięte zbyt długo. Jednak przyzwyczajeni do dłuższego świętowania mieszkańcy i tak obchodzili je około tygodnia.

Giorgione, „Ceres”, 1500-1510, Muzeum Gemäldegalerie w Berlinie, Niemcy, wikimedia.org, domena publiczna

Fresk nieznanego autora przedstawia Florę, młodą kobietę, która przedstawiona jest tyłem do widza. Ma spięte, długie, rude włosy, biało-brązową suknię. W jednej dłoni trzyma pojemnik, a drugą sięga po kwiat rośliny. Fresk został stworzony na ciemnej ścianie. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Flora była rzymską boginią roślinności. 2. Według mitu wprowadził ją do Rzymu król sabińskiego miasta Cures - Tytus Tacjusz, który wraz z Romulusem przez 5 lat rządził w Rzymie. 3. Nawet w Polsce mamy własną boginię Florę. W Szczecinie bowiem na placu Orła Białego znajduje się posąg Flory ponoć z około 1730 roku. Tu przedstawiony został pomnik Flory – młodej kobiety o kręconych włosach, ubrana w szatę odkrywającą pierś. W rękach trzyma kosz z kwiatami. U dołu figury widoczny jest kupidyn, który trzyma dłoń na nodze kobiety.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

1

Flora była rzymską boginią roślinności.

2

Według mitu wprowadził ją do Rzymu król sabińskiego miasta Cures - Tytus Tacjusz, który wraz z Romulusem przez 5 lat rządził w Rzymie.

3

Nawet w Polsce mamy własną boginię Florę. W Szczecinie bowiem na placu Orła Białego znajduje się posąg Flory ponoć z około 1730 roku.

Flora, fresk ze Stabiae, I w., Muzeum Archeologiczne w Neapolu, Włochy, wikimedia.org, domena publiczna

Obraz Giovanniego Battisty Tiepolo „Imperium Flory” przedstawia grupę osób odpoczywających na łonie natury. Z lewej strony widoczni są dwaj młodzi mężczyźni ubrani w zbroje, którzy klęczą przed nagą kobietą siedzącą na złotym wozie, Florą. Obaj mężczyźni mają w dłoniach owoce oraz kwiaty, które próbują ofiarować kobiecie. Kobieta ma wpleciony we włosy wianek. Obok Flory widoczne są kupidyny, które próbują zwrócić na siebie uwagę. Grupa kobiet przygrywa Florze na instrumentach. Na drugim planie widoczne są trzy figury przedstawiające mężczyznę oraz dwie kobiety. W tle znajduje się fontanna oraz góry. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Floralia czyli dokładniej Florales Ludi było to rzymskie święto ku czci bogini Flory. Święto wiosenne, obchodzone od 28 kwietnia do 3 maja. 2. To święto było połączone z igrzyskami oraz przedstawieniami na scenie, w których udział brały kurtyzany. Podczas tego radosnego święta ludzie przystrajali się w kwieciste wieńce.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

1

Floralia czyli dokładniej Florales Ludi było to rzymskie święto ku czci bogini Flory. Święto wiosenne, obchodzone od 28 kwietnia do 3 maja.

2

To święto było połączone z igrzyskami oraz przedstawieniami na scenie, w których udział brały kurtyzany. Podczas tego radosnego święta ludzie przystrajali się w kwieciste wieńce.

Giovanni Battista Tiepolo, „Imperium Flory”, 1743, Muzea sztuk pięknych w San Francisco, Kalifornia, USA, wikimedia.org, domena publiczna

Obraz Lawrence Alma-Tadema „Saturnalia”, na którym znajduje się grupa osób obserwująca łóżko z baldachimem. Z lewej strony widoczny jest żołnierz zaglądający za kotarę, za którą schowana jest kobieta. Z prawej strony łóżka widoczne są futra. Tuż obok widoczny jest tłum ludzi trzymający włócznie, a ręce mają uniesione ku górze. Z prawej dolnej strony widoczna jest kobieta o ciemnych włosach, ubrana w długą suknię, i uśmiecha się spoglądając na widza. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Saturnalia były obchodzonym raz w roku świętem rolników. Było to święto ku czci boga rolnictwa Saturna a obchodzono je w starożytnym Rzymie od 17 do 23 grudnia. 2. Początkowo święto trwało tylko jeden dzień – czternastego dnia przed kalendami styczniowymi, czyli 19 grudnia. Jednak w połowie I w. p.n.e. obchody wydłużono już do jednego tygodnia - pomiędzy 17 a 23 grudnia. 3. W końcu Oktawian August nakazał skrócić świętowanie Saturnaliów do trzech dni, po to by na przykład sądy nie musiały być zamknięte zbyt długo. Jednak przyzwyczajeni do dłuższego świętowania mieszkańcy i tak obchodzili je około tygodnia.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

1

Saturnalia były obchodzonym raz w roku świętem rolników. Było to święto ku czci boga rolnictwa Saturna a obchodzono je w starożytnym Rzymie od 17 do 23 grudnia.

2

Początkowo święto trwało tylko jeden dzień – czternastego dnia przed kalendami styczniowymi, czyli 19 grudnia. Jednak w połowie I w. p.n.e. obchody wydłużono już do jednego tygodnia - pomiędzy 17 a 23 grudnia.

3

W końcu Oktawian August nakazał skrócić świętowanie Saturnaliów do trzech dni, po to by na przykład sądy nie musiały być zamknięte zbyt długo. Jednak przyzwyczajeni do dłuższego świętowania mieszkańcy i tak obchodzili je około tygodnia.

Lawrence Alma-Tadema, „Saturnalia”, 1880, Muzeum sztuki w Akron, Ohio, USA, wikimedia.org, domena publiczna

Rzeźba autorstwa Ernesto Biondiego „Saturnalia” przedstawia grupę osób biegnących w jednym kierunku. Na rzeźbie zostały umieszczone postacie w różnym wieku oraz o różnej tuszy – od starych do młodych oraz od przesadnie otyłych do bardzo szczupłych. Z przodu znajduje się pięć osób – czterej mężczyźni oraz jedna kobieta - na ich twarzach widoczne jest duże szczęście, wszyscy mają szeroko otwarte oczy. Kobieta biegnie tak szybko, że szata spada jej z ciała odsłaniając piersi.Po prawej stronie widoczna jest bardzo otyła starsza para. Otyły mężczyzna jest bardzo szczęśliwy i gestykuluje za pomocą dłoni. Jego partnerka spogląda w prawą stronę. Rzeźba grupowa znajduje się w parku, wśród drzew. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Saturnalia było świętem pojednania i równości. Na czas świąt zawieszano prowadzenie wszelkich prac na roli i w państwie a niewolnicy świętowali na równi z wolnymi., 2. Składano obfite ofiary Saturnowi a świętujący mieszkańcy ucztowali i dobrze się bawili., 3. Ojcowie rodzin otrzymywali prezenty w postaci woskowych świec i glinianych figurek. Figurki symbolizowały wczesne ofiary z ludzi składane niegdyś Saturnowi.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

1

Saturnalia było świętem pojednania i równości. Na czas świąt zawieszano prowadzenie wszelkich prac na roli i w państwie a niewolnicy świętowali na równi z wolnymi.

2

Składano obfite ofiary Saturnowi a świętujący mieszkańcy ucztowali i dobrze się bawili.

3

Ojcowie rodzin otrzymywali prezenty w postaci woskowych świec i glinianych figurek. Figurki symbolizowały wczesne ofiary z ludzi składane niegdyś Saturnowi.

Ernesto Biondi, „Saturnalia”, 1899, ogród botaniczny w Buenos Aires, Argentyna, wikimedia.org, CC BY-SA 3.0

Obraz autorstwa Roberto Bompianiego przedstawia „Rzymską ucztę”, na którym została przedstawiona grupa osób w czasie uczty. W centrum obrazu znajduje duży kamienny stół, przy którym siedzi otyły mężczyzna ubrany w długą szatę. Po jego obu stronach znajdują się współbiesiadnicy oraz służący. Z lewej strony znajdują się trzy kobiety. Dwie z nich nie są zainteresowane ucztą i zajmują się sobą, trzecia zaś spogląda z zaciekawieniem na mężczyznę ubranego w niebieską szatę. Z prawej strony obecni są trzej mężczyźni – służący, który polewa alkohol do pucharów, mężczyzna w żółtej szacie oraz mężczyzna w niebieskiej szacie, obok którego stoi kobieta z chłopcem. Pod stołem znajduje się brązowy gar, z którego wysypują się złote monety oraz inne kosztowności. Na ścianach widoczne są zdobienia w postaci zawieszonych liści i kwiatów. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. W czasie Saturnaliów działy się rzeczy niezwykłe jak na ówczesne czasy. 2. Mianowicie na ten krótki czas niewolnik zamieniał się miejscami ze swoim panem. To pan podawał jedzenie i usługiwał niewolnikowi, który wyjątkowo miał chwilowe prawo nawet do uprawiania hazardu!

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

1

W czasie Saturnaliów działy się rzeczy niezwykłe jak na ówczesne czasy.

2

Mianowicie na ten krótki czas niewolnik zamieniał się miejscami ze swoim panem. To pan podawał jedzenie i usługiwał niewolnikowi, który wyjątkowo miał chwilowe prawo nawet do uprawiania hazardu!

Roberto Bompiani, „Rzymska uczta”, około 1900, kolekcja prywatna, getty.edu, CC BY 3.0

Obraz Thomasa Couture „Rzymianie podczas dekadencji”, na którym widoczna jest duża grupa osób znajdująca się na placu – wszyscy albo się bawią albo odpoczywają. Część osób jest naga lub półnaga i leży w różnych pozach. Na obrazie panuje chaos. W tle widoczna jest figura mężczyzny wykonana z kamienia oraz miasto. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Któż więc spośród Rzymian mógł nie lubić takiego święta skoro wiązało się z nim tyle radosnych i niezwykłych obyczajów?, 2. Otóż na przykład Cyceron czy Seneka – szanujący się obywatele z wyższej klasy Rzymian nie mogli pomieścić w głowie aż takiej swobody oddawanej niewolnikom. Nawet jeśli trwało to tak krótki czas., 3. Uważali oni bowiem, że takie zwyczaje mogą być niebezpieczne i mogą powodować nawet do buntu niewolników., 4. Cycero oskarżył przecież awanturnika Katylinę o uknucie spisku, w którym ten chciał wymordować swoich przeciwników i dojść do władzy właśnie podczas świąt ku czci Saturna.

Zasób oparty o element wizualny.

1

2

3

4

1

Któż więc spośród Rzymian mógł nie lubić takiego święta skoro wiązało się z nim tyle radosnych i niezwykłych obyczajów?

2

Otóż na przykład Cyceron czy Seneka – szanujący się obywatele z wyższej klasy Rzymian nie mogli pomieścić w głowie aż takiej swobody oddawanej niewolnikom. Nawet jeśli trwało to tak krótki czas.

3

Uważali oni bowiem, że takie zwyczaje mogą być niebezpieczne i mogą powodować nawet do buntu niewolników.

4

Cycero oskarżył przecież awanturnika Katylinę o uknucie spisku, w którym ten chciał wymordować swoich przeciwników i dojść do władzy właśnie podczas świąt ku czci Saturna.

Thomas Couture, „Rzymianie podczas dekadencji”, 1847, Muzeum d'Orsay w Paryżu, Francja, wikimedia.org, domena publiczna

Ćwiczenie 1

W których miesiącach roku w swoim kalendarzu starożytni Rzymianie obchodzili święto połowy miesiąca w 15 dniu (Idus)?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- w lutym, sierpniu, lipcu i październiku

- w styczniu, maju, lipcu i wrześniu

- w marcu, maju, lipcu i październiku

Slajd 1 z 4

Vincenzo Camuccini, „Zabójstwo Cezara”, 1798, Narodowa Galeria Sztuki Współczesnej, Rzym, Włochy, wikipedia.org, domena publiczna

Ćwiczenie 2

Przyjrzyj się wybranym ilustracjom i dopasuj je do nazw świąt lub istotnych wydarzeń z historii starożytnego Rzymu.

Zabójstwo Cezara

Saturnalia

Floralia

Liberalia

Ćwiczenie 3

Przeciągając podane elementy przyporządkuj nazwy świąt rzymskich do miesięcy, w których były obchodzone.

luty

marzec

kwiecień

grudzień

Przenieś element.Liberalia

Przenieś element.Saturnalia

Przenieś element.Feralia

Przenieś element.Floralia

Przenieś element.Luperkalia

Przenieś element.Cerealia

Ćwiczenie 4

Które ze świąt rzymskich były obchodzone podczas naszej obecnej wiosny (czyli po 21 marca)?

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Cerealia

- Luperkalia

- Floralia

Ćwiczenie 5

Przeciągając podane elementy połącz w pary słowo łacińskie z odpowiadającym mu współcześnie używanym wyrazem.

dies

dzieńPołączony z: dies

Cerealia

festiwal, festynPołączony z: Cerealia

feriae

prywatnyPołączony z: feriae

publicae

publicznyPołączony z: publicae

conceptivae

statyw, statycznyPołączony z: conceptivae

privatae

cereal – ang. zbożePołączony z: privatae

floralia

koncepcja, inaczej pomysłPołączony z: floralia

festi

flora, florystyka; flower ang. - kwiatPołączony z: festi

stativae

ferie (zimowe / świąteczne)Połączony z: stativae

Slajd 1 z 3

Giorgione, „Ceres”, 1500-1510, Muzeum Gemäldegalerie w Berlinie, Niemcy, wikimedia.org, domena publiczna

Ćwiczenie 6

Przyjrzyj się wybranym ilustracjom jeszcze raz i przyporządkuj do nich imiona bóstw rzymskich, wraz z nazwą święta, któremu patronowały:

Ceres, Cerera Cerealia (Cereales, Cerialia)

Flora, Floralia (Florales Ludi)

Saturn, Saturnalia

Ćwiczenie 7

Połącz w pary dzieła z właściwymi nazwami wiersza, jakimi zostały napisane:

Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz

dystych elegijnyPołączony z: Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz

Homer, Iliada, Odyseja

aleksandryn polski, czyli trzynastozgłoskowiecPołączony z: Homer, Iliada, Odyseja

Owidiusz, Fasti

heksametr daktylicznyPołączony z: Owidiusz, Fasti

Słowniki

Słownik pojęć

Ara Pacis

ołtarz Pokoju, którego uroczystego poświęcenia dokonano 30 stycznia 9 roku a.Ch.n.

Wzniesiono go na pamiątkę zakończenia długotrwałych wojen domowych i zaprowadzenia pokoju (Pax Romana).

Bulla praetexta

amulet wykonany ze złota lub skóry, który rodzice dawali chłopcom, aby chronić ich przed urokami. W wieku 15-16 lat, podczas Liberaliów miało miejsce symboliczne przejście młodzieńca w dorosłość. Wówczas młodzieniec składał amulet na ołtarzu wraz ze swoim włosem z głowy lub zarostu i darował go Larom – bóstwom opiekuńczym domostw i rodziny.

Cerealia / Ludi Cereales

Rzymskie święto ku czci bogini Cerery (Ceres) obchodzone od 12 do 19 kwietnia.

Compitalia

rzymskie święto obchodzone na początku stycznia, trwało zazwyczaj trzy dni. Inaczej było obchodzone na wsi, a inaczej w mieście.

Na wsi każdy rolnik budował na swoim polu kapliczkę, w której składał swój pług oraz drewniane lalki w takiej ilości, ilu członków liczyła sobie rodzina. Następnego dnia składano ofiarę ze zwierzęcia, aby oczyścić swoje gospodarstwo na nadchodzący rok.

W mieście natomiast przewodniczący każdej insulae wznosił ołtarz na każdym skrzyżowaniu, gdzie składano ofiarę ze zwierzęcia, najczęściej to była kura.

Po tych ceremoniach następowały trzy dni świąt.

Conceptivae

były to coroczne święta, które często były przesuwane. Data święta ogłaszana była przez magistrów lub kapłanów, którzy byli za ich organizację odpowiedzialni.

Consualia

w starożytnym Rzymie święta ku czci boga Consusa, obchodzone 21 sierpnia i 15 grudnia.

Dies festi

dzień święta / świąteczny

Feriae

dzień święty; dzień odpoczynku

Feriae publicae

święta państwowe; obchodzone przez większość na większą skalę, w większości regionów starożytnej Italii

Feriae privatae

dosłownie: święta prywatne; święta lokalne, obchodzone w poszczególnych regionach starożytnej Italii nieco inaczej

Floralia / Florales Ludi

rzymskie święto ku czci bogini Flory obchodzone od 28 kwietnia do 3 maja.

Połączone było z igrzyskami i przedstawieniami scenicznymi, w których brały udział kurtyzany. Podczas święta ludzie przystrajali się kwiatami.

Idus Martiae / Idus Martii

w kalendarzu rzymskim święto środka miesiąca (piętnasty dzień) marca, poświęcone rzymskiemu bogowi wojny – Marsowi. Odbywał się wtedy przegląd wojsk.

Imperativae

święta ogłaszane na żądanie.

Iuvenalia

igrzyska młodzieńców - nazwa igrzysk odbywających się w starożytnym Rzymie, które zostały wprowadzone w 59 roku przez cesarza Nerona. Współcześnie tym mianem określane jest święto studentów odbywające się corocznie w maju.

Liberalia

rzymskie święto obchodzone 17 marca, ku czci Liber Pater oraz bogini Libera. Kult boga Liber Pater był początkowo związany z końmi i zbożem, łączony był z wegetacją i płodnością natury oraz z obrzędami związanymi z produkcją wina. W późniejszym okresie Liber został utożsamiony z greckim Dionizosem.

Luperkalia

dawne rzymskie święto religijne ustanowione przez Euandrosa i obchodzone 15 lutego, a właściwie 14-15 lutego, z Dniem św. Walentego włącznie. Pierwotnie poświęcone Luperkusowi, pasterskiemu bogu plemion italskich chroniącemu przed wilkami.

Prima (dies) Aprilis

prima Aprilis oznacza dosłownie pierwszy (dzień) kwietnia, dzień żartów – obyczaj obchodzony pierwszego dnia kwietnia w wielu krajach świata. Polega on na robieniu żartów, celowym wprowadzaniu w błąd, nabierania kogoś, konkurowaniu w próbach sprawienia, by inni uwierzyli w coś nieprawdziwego. Tego dnia w wielu mediach pojawiają się różne żartobliwe informacje. Pochodzenie tego zwyczaju nie jest dokładnie wyjaśnione.

Saturnalia

doroczne święto ku czci boga rolnictwa Saturna obchodzone w starożytnym Rzymie od 17 do 23 grudnia.

Początkowo święto trwało jeden dzień – czternasty przed kalendami styczniowymi, czyli 19 grudnia. W połowie I w. a.Ch.n. obchody obejmowały już tydzień (17–23 grudnia). Oktawian August nakazał skrócić je do trzech dni, aby sądy nie musiały być zamknięte zbyt długo, ale niemal wszyscy i tak świętowali przez tydzień.

Stativae

były świętami, które miały stałą datę w kalendarzu:

1. 1 marca, a od połowy II w. a.Ch.n.

1 stycznia – uroczystości związane z początkiem roku

2. 15 luty – pasterskie święto Luperkalia

3. 21 luty – Feralia, poświęcone zmarłym

4. 17 marca – Liberalia

5. 12 kwietnia – Cerealia

6. 28 kwietnia – Floralia etc.

Słownik łacińsko-polski

Słownik łacińsko-polski.

Źródło: online skills, licencja: CC0.

Galeria dzieł sztuki

Slajd 1 z 6

Vincenzo Camuccini, „Zabójstwo Cezara”, 1798, Narodowa Galeria Sztuki Współczesnej, Rzym, Włochy, wikipedia.org, domena publiczna

Bibliografia

P. Grimala, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław 1990.

K. Kumaniecki, Słownik łacińsko-polski, Wydawnictwo szkolne PWN, Warszawa 1999.

Słownik łacińsko-polski pod red. J. Korpantego, t. 1 i 2, Warszawa 2001 i 2003.

Table of Contents

Audiobook Święta rzymskie

Święta rzymskie