Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Film edukacyjny

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Grafika przedstawiająca kulę ziemską z perspektywy kosmosu od strony półkuli południowej. Pokazuje ona grubość warstwy ozonowej na poszczególnych szerokościach geograficznych. Najmniejsza warstwa znajduje się w nad Antarktydą, co oznaczono kolorem niebieskim. Wokół kontynentu jest nieco grubsza, co symbolizuje jasnoniebieski kolor. Dalej grubość rośnie na obszarze nad Atlantykiem oraz Pacyfikiem, co zaznaczono żółtym kolorem.

Jakie czynniki wpływają na grubość warstwy ozonowej?

Grubość warstwy ozonowej różni się na poszczególnych szerokościach geograficznych.

Źródło: dostępny w internecie: commons.wikimedia.org, domena publiczna.

Ozon jest alotropową odmianą tlenu i występuje w przyrodzie w sposób naturalny. Cząsteczki tlenu, którym oddychamy i który jest podstawowym składnikiem powietrza, są zbudowane z dwóch atomów tlenu (). W skład cząsteczki ozonu wchodzą z kolei trzy atomy tlenu (). Dodatkowy atom tlenu sprawia, że ozon, w przeciwieństwie do dwuatomowej cząsteczki tlenu, jest bardzo silnym utleniaczem fotochemicznym. Absorbuje prawie całkowicie niezwykle szkodliwe dla organizmów żywych promieniowanie nadfioletowe o długości fali poniżej 295 nm i dlatego do powierzchni Ziemi dociera tylko kilka procent biologicznie czynnego promieniowania UV.

Twoje cele

- Dowiesz się, jakie instytucje zajmują się monitorowaniem poziomu ozonu troposferycznego i stratosferycznego.

- Dowiesz się, czym są CFC.

- Opiszesz mechanizmy powstawania dziury ozonowej.

Przeczytaj

Ozon

Ozon, który powstaje przy powierzchni Ziemi, jest zanieczyszczeniem wtórnym i powstaje w wyniku reakcji fotochemicznych tlenków azotu i lotnych związków organicznych z tlenem w atmosferze. Reakcje te przyspiesza wysoka temperatura powietrza. Taki ozon nazywany jest troposferycznym lub przyziemnym.

Z kolei ozon w stratosferze powstaje w wyniku oddziaływania promieniowania słonecznego na cząsteczki tlenu (

), które w wyniku tego rozpadają się na dwa atomy tlenu (). Te następnie reagują z kolejnymi cząsteczkami i tworzą ostatecznie cząsteczki ozonu . Ozon ten nazywany jest stratosferycznym lub warstwą ozonową.

Modele cząsteczki tlenu oraz cząsteczki ozonu

Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ozon (

) to zbudowana z trzech atomów tlenu jedna z odmian alotropowych tlenu. Charakteryzuje się charakterystycznym zapachem (podobnym do woni powietrza po burzy) i niebieskawą barwą w stanie gazowym. Tworzony jest w wyniku reakcji endoenergetycznych (energia dostarczona w postaci ciepła, wyładowania elektrycznego lub promieniowania UV), np. w warunkach laboratoryjnych na skutek przepływu suchego tlenu miedzy dwiema elektrycznie naładowanymi płytkami.

ł

W sposób naturalny ozon

Stratosfera to warstwa atmosfery, rozciągająca się od ok. 8 do 50 km nad powierzchnią Ziemi

Źródło: NASA Earth Observatory, domena publiczna.

Znacząca większość ozonu w atmosferze zlokalizowana jest w jej warstwie zwanej stratosferą, rozciągającej się od ok. 8 do 50 km nad powierzchnią Ziemi. Ta część stratosfery, która charakteryzuje się zwiększoną koncentracją azotu, nosi nazwę ozonosfery i pełni rolę bariery, chroniącej przed szkodliwym słonecznym promieniowaniem UV. Ozon w stratosferze jest zatem niewidzialną zaporą, która chroni człowieka, zmniejszając częstotliwość występowania raka skóry, zaćmy i innych szkodliwych skutków promieniowania ultrafioletowego. Ochronna rola ozonu wiąże się z jego przemianą w ditlen. Promieniowanie UV rozbija cząsteczkę ozonu:

Atom tlenu reaguje z inną cząsteczką ozonu lub z drugim atomem tlenu:

Przy udziale promieniowania możliwe są również przemiany przeciwne:

Ciekawostka

Ozonosfera stanowi niezwykle ważną osłonę dla organizmów żywych na Ziemi, chroniąc je przed szkodliwym promieniowaniem UV. Promieniowanie to dzieli się na UV-C (100–280 nm), UV-B (280–315 nm) oraz UV-A (315–380 nm). Warstwa ozonowa pochłania całkowicie promieniowanie UV-C, niecałkowicie promieniowanie UV-B oraz w bardzo niewielkim stopniu promieniowanie UV-A. Dzięki niej do powierzchni Ziemi dociera głównie jedynie promieniowanie UV-A.

Monitorowanie ilości ozonu

Dla zainteresowanych

Pomiary ozonu w stratosferze i troposferze są prowadzone w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Pomiary ozonu troposferycznego wykonywane są przez Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska (WIOŚ). W Polsce funkcjonuje ok. stu stanowisk do pomiaru ozonu przyziemnego. Zlokalizowane są one na terenie całego kraju. Pomiary ozonu stratosferycznego są natomiast wykonywane przez stacje należące do Światowego Systemu Obserwacji Ozonu. W Polsce na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska wykonują je: Instytut Geofizyki PAN oraz Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. GIOŚ udostępnia wyniki pomiarów stężeń ozonu przyziemnego w trybie on-line poprzez portal „Jakość Powietrza” oraz aplikację mobilną. Dane są aktualizowane co godzinę i są dostępne wraz z informacją o potencjalnym wpływie stężeń ozonu w powietrzu na zdrowie ludzi. Wyniki pomiarów ozonu stratosferycznego są też dostępne w postaci raportów na stronie internetowej GIOŚ.

W trakcie badań zwrócono uwagę na inne niż tlen związki, współistniejące z nim w atmosferze ziemskiej. Łatwiej niż cząsteczka tlenu ulegają one rozkładowi z uwolnieniem rodnika tlenowego. Ponadto mogą one również oddziaływać z tymi rodnikami, zmniejszając w ten sposób prawdopodobieństwo powstania ozonu, przyczyniając się do wzrostu powstawania dziury ozonowej. Oto przykładowe konkurencyjne reakcje chemiczne, będące konsekwencją emisji

do atmosfery:

Ozon jest niszczony nie tylko wskutek fotolizy, ale także wskutek reakcji z udziałem składnika

, którym może być tlenek azotu , rodnik hydroksylowy albo rodnik halogenowy, jak czy .

Za główną przyczynę zaniku ozonu w atmosferze, czyli powstawanie dziury ozonowej, uważa się zanieczyszczenie atmosfery chlorem pochodzącym z tzw. freonów.

Ciekawostka

Ze względu na produkowane masowo (1 mln ton w skali roku) w latach 70. XX w. freony, część ozonosfery uległa zniszczeniu. Doprowadziło to do powstania dziur ozonowych, obserwowanych głównie w obszarach podbiegunowych (nad Antarktyką oraz Arktyką). Obszary ze zmniejszoną zawartością ozonu (dziury ozonowe) powstały w wyniku degradacji cząsteczek ozonu przez dostarczone do atmosfery związki, tj. tlenki azotu, halony oraz freony. Te ostatnie to chlorofluorowęglowodory (CFC, freony) – przezroczyste, bezbarwne, bezwonne, nietoksyczne i niepalne ciecze lub gazy, które są syntetycznymi związkami organicznymi i które zawierają atomy chloru i fluoru. Otrzymuje się je w wyniku wymiany atomu wodoru na atomy odpowiednich fluorowców.

Według danych NASA, dziura ozonowa od stanu z 1982 r. uległa znacznemu zmniejszeniu. Niewątpliwie ma to związek z zakazem stosowania środków zubożających warstwę ozonową, stanowiącym bardzo ważny punkt, zawartego w 1987 r., protokołu montrealskiego.

Obecne w stratosferze freony, pod wpływem światła ultrafioletowego (o długości fali 175 nm-220 nm), ulegają rozkładowi, uwalniając chlor atomowy. Swobodne atomy chloru niszczą cząsteczki ozonu (po lewej), w wyniku czego powstają cząsteczki tlenu oraz jony . Z kolei jony oddziałują z pojedynczymi atomami tlenu (pojawiającymi się w atmosferze, np. w czasie tworzenia z ), jednocześnie utrudniając powstawanie ozonu i uwalniając ponownie swobodny atom chloru (po prawej). Atomy chloru nie muszą się połączyć i mogą rozpocząć kolejne cykle rozbijania cząsteczek .

Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Reakcja ogólna:

Jakie czynniki wpływają na grubość warstwy ozonowej?

Czynniki wpływające na wzrost grubości warstwy ozonowej:

- Czynniki wpływające na zmniejszenie grubości warstwy ozonowej:

- wdrożenie międzynarodowych ograniczeń (przede wszystkim Protokołu Montrealskiego) dotyczących substancji, które niszczą warstwę ozonową (m.in. freony i halony), co doprowadziło do redukcji ich stosowania na całym świecie;

- zapewnienie ekologicznego utylizowania istniejących zapasów i urządzeń (np. starych lodówek) zawierających substancje zubożające warstwę ozonową oraz zastąpienie ich bezpiecznymi odpowiednikami;

- testowanie nowych substancji lub technologii pod kątem ich wpływu na warstwę ozonową – rezygnacja z tych, które mogą zagrażać warstwie ozonowej;

- stały monitoring i możliwość szybkiej reakcji na zachodzące negatywne zmiany.

- używanie substancji niszczących warstwę ozonową (np. freony, halony) – sporadycznie pojawiają się sygnały o wzroście emisji substancji zubożających warstwę ozonową, wskazujących na działanie wbrew ustaleniom Protokołu montrealskiego;

- naturalne czynniki, np. wybuchy wulkanów – duże erupcje wulkaniczne powodują wydostanie się do atmosfery Ziemi znacznych ilości związków siarki; w połączeniu z wodą przy bardzo niskich temperaturach w górnych warstwach atmosfery tworzą one tzw. chmury stratosferyczne; przemieszczające się chmury kwasu siarkowego przyczyniają się do niszczenia warstwy ozonowej nad biegunami;

- wzrost efektu cieplarnianego: “Czas naprawy warstwy ozonu może ulegać wydłużeniu ze względu na ochłodzenie stratosfery spowodowane przez gazy cieplarniane (efekt cieplarniany powoduje wzrost temperatury w troposferze i spadek w stratosferze). Toteż przy sprzyjających warunkach meteorologicznych znaczne niedobory ozonu mogą wystąpić jeszcze przez wiele lat.” – Raport GIOŚ, Bonawentura Rajewska-Więch IGF PAN.

Słownik

warstwa ozonowa (ozonosfera)

warstwa atmosfery ziemskiej o zwiększonej zawartości ozonu; znajduje się w stratosferze na wysokości od 15-50 km od powierzchni Ziemi; ozonosfera chroni organizmy żywe, pochłaniając bardzo szkodliwe promieniowanie nadfioletowe o dł. fali 200-300 nm

dziura ozonowa

niekorzystne zjawisko spadku stężenia ozonu (

) w stratosferze; występuje głównie nad obszarami podbiegunowymi; spowodowana jest przede wszystkim czynnikami antropogenicznymi, szczególnie niekorzystnym wpływem freonów

cykl ozonowo-tlenowy (cykl Chapmana)

zespół powiązanych reakcji chemicznych, które przedstawiają przemiany, jakim podlega ozon stratosferyczny, a z czym związana jest przemiana promieniowania ultrafioletowego w energię cieplną

absorpcja

(łac. absorptio „wchłanianie”) wchłanianie substancji (zw. absorbatem), zwykle gazu, przez ciecz lub ciało stałe (zw. absorbentem) i równomierne zatrzymywanie absorbatu w całej masie absorbentu

Bibliografia

Nauka o Klimacie dla Sceptycznych, online: https://naukaoklimacie.pl/Otwiera się w nowym oknie (dostęp: 16.02.2021).

Naukowcy: warstwa ozonowa znów się zmniejsza, online: http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C394805%2Cnaukowcy-warstwa-ozonowa-znow-sie-zmniejsza.htmlOtwiera się w nowym oknie (dostęp: 16.02.2021).

Niebezpieczne freony, online: http://ozonosfera.eprace.edu.pl/412,Niebezpieczne_freony.htmlOtwiera się w nowym oknie (dostęp: 16.02.2021).

Ozonowy parasol Ziemi, online: http://ozonosfera.eprace.edu.pl/410,Ozonowy_parasol_Ziemi.htmlOtwiera się w nowym oknie (dostęp: 16.02.2021).

Stan arstwy ozonowej, online: http://www.gios.gov.pl/images/dokumenty/pms/monitoring_jakosci_powietrza/stan_warstwy_ozonowej_brw.pdfOtwiera się w nowym oknie (dostęp: 16.02.2021).

Film edukacyjny

Polecenie 1

Jakie czynniki wpływają na grubość warstwy ozonowej? W jaki sposób możemy zadbać o odpowiednią grubość warstwy ozonowej? Zapoznaj się z filmem edukacyjnym, który pozwoli Ci odpowiedzieć na te i inne pytania, a następnie rozwiąż ćwiczenia sprawdzające zdobytą wiedzę.

Film opowiadający o czynnikach wpływających na grubość warstwy ozonowej.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/Da669XUdfOtwiera się w nowym oknie

Film edukacyjny pt. Jakie czynniki wpływają na grubość warstwy ozonowej?

Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Film opowiadający o czynnikach wpływających na grubość warstwy ozonowej.

Ćwiczenie 1

W której warstwie atmosfery znajduje się warstwa ozonowa?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- mezosfera

- stratosfera

- jonosfera

- troposfera

Ćwiczenie 2

Jakie grupy związków chemicznych mają wpływ na zmniejszanie grubości warstwy ozonowej?

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- gazy szlachetne

- tlenki węgla

- freony

- tlenki azotu

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Uzupełnij luki w tekście tak, aby powstały zdania prawdziwe.

to gaz, który tworzy warstwę ozonową. Warstwa ta pochłania    , będące szkodliwe dla życia na Ziemi.

Dziura ozonowa to     i występuje nad    . Do zaniku warstwy ozonowej przyczyniają się    .

freony     zanieczyszczenia     neon     zjawisko wzrostu stężenia ozonu w stratosferze atmosfery ziemskiej     Tlen     zjawisko spadku stężenia ozonu w stratosferze atmosfery ziemskiej     promieniowanie ultrafioletowe     równikiem     kołami podbiegunowymi     Ozon

Ćwiczenie 2

Wymień co najmniej trzy źródła freonów.

Odpowiedź:

Ćwiczenie 3

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz „Prawda'', jeśli zdanie jest prawdziwe, lub „Fałsz'', jeśli jest fałszywe.

Zdanie

Prawda

Fałsz

Największe zagrożenie dla grubości warstwy ozonowej stanowią oraz .

Cykl Chapmana opisuje proces rozpadania ozonu pod wpływem CFC.

Pomiary ozonu w stratosferze i troposferze są prowadzone w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska.

Masa ozonu stanowi 0,5% masy całej atmosfery.

Jedna cząsteczka chloru z CFC może zniszczyć do 100 tys. cząsteczek ozonu.

Ćwiczenie 4

Wybierz poprawną odpowiedź.

Wiązanie podwójne między atomami występuje w cząsteczkach:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- wodoru

- tlenu

- azotu

- ozonu

Ćwiczenie 5

Dziura ozonowa to zjawisko zmniejszenia się grubości warstwy ozonu w stratosferze. Spowodowane jest zmniejszaniem się liczby cząsteczek ozonu w wyniku zanieczyszczenia atmosfery związkami chemicznymi, które reagują z tym gazem.

Wśród wymienionych związków zaznacz te, które przyczyniają się do niszczenia ozonosfery.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- metan

- CFC

Ćwiczenie 6

Uzupełnij poniższy rysunek przedstawiający warstwy atmosfery, przeciągając hasła w ramkach.

Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

Źródło: Kelvinsong, licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 7

Wyjaśnij, dlaczego zmniejszenie grubości warstwy ozonowej jest zagrożeniem dla organizmu człowieka.

Odpowiedź:

Ćwiczenie 8

Połącz nazwę instytucji z opisem zakresu ich kompetencji w zakresie badań nad ozonem.

Pomiary ozonu stratosferycznego

Pomiary ozonu troposferycznego

Udostępnianie społeczeństwu wyników pomiarów ozonu

Przenieś element.Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska

Przenieś element.Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej

Przenieś element.Główny Inspektorat Ochrony Środowiska

Przenieś element.Instytut Geofizyki PAN

Dla nauczyciela

Scenariusz zajęć

Autor: Marta Wróbel, Krzysztof Błaszczak

Przedmiot: chemia

Temat: Jakie czynniki wpływają na grubość warstwy ozonowej?/Niezwykła misja ozonu

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum, technikum, zakres podstawowy i rozszerzony; uczniowie III etapu edukacyjnego – kształcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Podstawa programowa:

Poziom podstawowy i rozszerzony

Wymagania ogólne

I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Uczeń:

1) pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych.

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Uczeń:

2) wskazuje na związek właściwości różnorodnych substancji z ich zastosowaniami i ich wpływem na środowisko naturalne;

3) reaguje w przypadku wystąpienia zagrożenia dla środowiska.

Wymagania szczegółowe

Poziom podstawowy i rozszerzony

XXII. Elementy ochrony środowiska. Uczeń:

2) wymienia podstawowe rodzaje zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby (np. metale ciężkie, węglowodory, produkty spalania paliw, freony, pyły, azotany(V), fosforany(V) (ortofosforany(V)), ich źródła oraz wpływ na stan środowiska naturalnego; opisuje rodzaje smogu oraz mechanizmy jego powstawania;

3) proponuje sposoby ochrony środowiska naturalnego przed zanieczyszczeniem i degradacją zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju;

4) wskazuje potrzebę rozwoju gałęzi przemysłu chemicznego (leki, źródła energii, materiały); wskazuje problemy i zagrożenia wynikające z niewłaściwego planowania i prowadzenia procesów chemicznych; uzasadnia konieczność projektowania i wdrażania procesów chemicznych umożliwiających ograniczenie lub wyeliminowanie używania albo wytwarzania niebezpiecznych substancji; wyjaśnia zasady tzw. zielonej chemii.

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

- kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii;

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się.

Cele operacyjne

Uczeń:

- wymienia, jakie instytucje zajmują się monitorowaniem poziomu ozonu troposferycznego i stratosferycznego;

- wyjaśnia czym jest CFC;

- charakteryzuje mechanizmy powstawania dziury ozonowej;

- omawia czynniki wpływające na grubość warstwy ozonowej.

Strategie nauczania:

- asocjacyjna.

Metody i techniki nauczania:

- metoda lekcji odwróconej;

- dyskusja dydaktyczna;

- prezentacja multimedialna;

- film edukacyjny;

- burza mózgów;

- analiza materiału źrółowego;

- ćwiczenia uczniowskie;

- technika zdań podsumowujących.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca w grupach;

- praca zbiorowa.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu/smartfony, tablety;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica multimedialna/tablica, kreda/pisak;

- rzutnik multimedialny;

- aplikacja Mentimeter oraz aplikacja Kahoot! lub Quizizz;

- darmowa platforma, np. https://docs.google.com/presentation lub https://prezi.com/pricing/ (dla edukacyjnych działań można pobrać darmowy 14- dniowy trial).

Przed lekcją:

Uczniowie oglądają film edukacyjny dotyczący freonów.

Przebieg lekcji

Faza wstępna:

1. Zaciekawienie i dyskusja. Nauczyciel wykorzystuje informacje zawarte we wprowadzeniu do tematu w e-materiale.

2. Rozpoznawanie wiedzy wyjściowej uczniów. Burza mózgów wokół czynników wpływających na grubość warstwy ozonowej. Nauczyciel może wykorzystać aplikację Mentimeter z zastosowaniem smartfonów/tabletów.

3. Ustalenie celów lekcji. Nauczyciel podaje temat zajęć i wspólnie z uczniami ustala cele lekcji, które uczniowie zapisują w portfolio.

Faza realizacyjna:

1. Uczniowie korzystając z darmowej platformy (patrz środki dydaktyczne)  przygotowują prezentacje multimedialne na zadany temat (tematy poniżej), korzystając z dostępnych źródeł informacji, w tym z e-materiału. Nauczyciel dzieli losowo uczniów na sześć grup.

2. Przedstawiciel każdej z grup losuje temat dla swojego zespołu:

- I grupa – cechy i właściwości warstwy ozonowej, lokalizacja warstwy ozonowej;

- II grupa – rola i znaczenie ozonu dla organizmów żywych;

- III grupa – właściwości CFC i halonów, oddziaływanie ich na ozon, reakcje z ;

- IV grupa – monitorowanie poziomu ozonu na poziomie krajowym i światowym – kto bada, jakimi metodami, gdzie na świecie, gdzie i kto w Polsce;

- V grupa – polityka międzynarodowa przeciw zubożeniu warstwy ozonowej – jakie przepisy prawne regulują działania zmierzające ku ochronie warstwy ozonowej, kto uchwalił, gdzie, czy i kiedy Polska podpisała uchwały;

- VI grupa – perspektywy na przyszłość i aktualny poziom : czy możemy czuć się bezpiecznie, jak wygląda aktualny stan warstwy ozonowej, czy jego stężenie jest stałe i każdego roku wzrasta, jak wyglądają prognozy na przyszłość.

4. Nauczyciel wyświetla na tablicy multimedialnej kilka przykładów CFC – ich nazwy i wzory.

Plik o rozmiarze 135.67 KB w języku polskim

5. Uczniowie korzystają z komputerów z dostępem do internetu. Cała grupa wspólnie przygotowuje prezentację multimedialną wg ustalonych kryteriów (patrz materiały pomocnicze) na wylosowany temat – zaproponowane programy do tworzenia prezentacji online umożliwiają pracę kilku osób nad jednym dokumentem. Nauczyciel wyznacza czas realizacji zadania i monitoruje jego przebieg, wspiera uczniów. Po minionym czasie prezenterzy z poszczególnych grup przedstawiają efekty pracy na forum klasy. Nauczyciel weryfikuje poprawność merytoryczną  wypowiedzi uczniów.

6. Uczniowie samodzielnie sprawdzają swoją wiedzę, wykonując ćwiczenia zawarte w zakładce „Sprawdź się”.

Faza podsumowująca:

1. Uczniowie mogą samodzielnie konstruować pytania, zadawać je sobie nawzajem i jednocześnie udzielać odpowiedzi. Pozostali uczniowie weryfikują poprawność merytoryczną wypowiedzi kolegów.

2. Nauczyciel sprawdza wiedzę uczniów zadając przykładowe pytania lub może stworzyć quiz z wykorzystaniem aplikacji Kahoot! lub Quizizz z zastosowaniem smartfonów/tabletów: Jak powstaje ozon w atmosferze? Jakie instytucje dokonują pomiarów ozonu troposferycznego i stratosferycznego? Na czym polega cykl ozonowo-tlenowy w stratosferze? Co oznacza potencjał niszczenia warstwy ozonowej? Jakie czynniki wpływają na grubość  warstwy ozonowej w atmosferze?

3. Jako podsumowanie lekcji nauczyciel może wykorzystać zdania do uzupełnienia, które uczniowie również zamieszczają w swoim portfolio:

- Przypomniałem/łam.. sobie, że...

- Nauczyłem/łam się...

- Zrozumiałem/łam, że...

- Zaskoczyło mnie...

- Dowiedziałem/łam się...

- Łatwe było dla mnie...

- Trudne było dla mnie...

Praca domowa:

1. Uczniowie wykonują pozostałe ćwiczenia zawarte w zestawie ćwiczeń. 2. Uczniowie na podstawie prezentacji mogą stworzyć poster naukowy, który po akceptacji nauczyciela, co do poprawności merytorycznej przedstawionych informacji, można wydrukować i powiesić w szkolnej pracowni, sali lekcyjnej, czy w gablocie na korytarzu.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

Film edukacyjny uczniowie powinni wykorzystać przygotowując się i/lub podczas zajęć oraz mogą go użyć podczas lekcji powtórzeniowej. Z medium mogą skorzystać uczniowie nieobecni na lekcji celem nadrobienia luk kompetencyjnych.

Materiały pomocnicze:

1. Polecenia podsumowujące (nauczyciel przed lekcją zapisuje je na niewielkich kartkach):

- Jak powstaje ozon w atmosferze?

- Jakie instytucje dokonują pomiarów ozonu troposferycznego i stratosferycznego?

- Na czym polega cykl ozonowo-tlenowy w stratosferze?

- Co oznacza potencjał niszczenia warstwy ozonowej?

- Jakie czynniki wpływają na grubość  warstwy ozonowej w atmosferze?

2. Nauczyciel przygotowuje:

- karteczki z tematami prezentacji dla uczniów (tematy wyszczególnione w fazie realizacyjnej).

- 3. Kryteria oceny prezentacji:

- poprawność merytoryczna (zgodność z tematem; dostosowana do możliwości odbiorców, wyczerpanie tematu);

- język prezentacji (specjalistyczna terminologia, poprawność językowa);

- konkretność (zdania krótkie – równoważnikowe, hasła);

- atrakcyjność (wielkość czcionki, układ treści na slajdzie, tempo wyświetlania, przejścia slajdu, wzorce slajdów);

- estetyka (animacje, grafika, kolor, dźwięk);

- prezentacja każdej z grup powinna mieć max. pięć slajdów;

- czas prezentacji (wykorzystanie zaplanowanego czasu – 2,5 min).

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Film edukacyjny

Sprawdź się

Dla nauczyciela