Spis treści

Wprowadzenie

Schemat

Przeczytaj

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Zdjęcie przedstawia widownię i scenę teatralną. Widownia jest pusta, scena zasłonięta kurtyną.

Jak czytać dramaty? Komedia molierowska: Molier, Świętoszek. Część 2

Źródło: Pixabay, domena publiczna.

W drugiej części cyklu lekcji rozwiniesz i sprawdzisz swoje umiejętności analizy dramatu. Dokonasz interpretacji fragmentów dramatu molierowskiego Świętoszek. Odnajdziesz cechy gatunkowe w konkretnych scenach, kluczowych dla zrozumienia wymowy utworu. Określisz, jakie czynniki wpływają na kształt artystyczny dramatu.

Twoje cele

- Dokonasz analizy i interpretacji fragmentów dramatu Moliera Świętoszek.

- Określisz znaczenie poszczególnych scen dla konstrukcji dramatu.

- Zrozumiesz wymowę utworu.

- Sprawdzisz swoją wiedzę na temat cech gatunkowych dramatu molierowskiego.

Pierwsza część lekcji: Jak czytać dramaty? Komedia molierowska: Molier, Świętoszek część 1Otwiera się w nowym oknie

Schemat

Dramat należy analizować jako utwór literacki, pamiętając jednak, że cechy rodzajowe mają znaczenie dla możliwości realizacji scenicznej. Artyzm utworu wynika zarówno z jego konstrukcji, jak i literackich środków wyrazu. Dramat może wykorzystywać różne style językowe i wiele rodzajów dialogów. Może łączyć różne gatunki i sięgać po rozmaite wyznaczniki gatunkowe, jak komizm, tragizm czy ironia tragiczna. Logika i kolejność scen mogą być podyktowane przez motywację realistyczną – psychologiczną lub społeczną, jak również metafizyczną, a główny konflikt może rozgrywać się w świadomości bohaterów. Swoboda twórcza i oryginalna artystyczna wizja to mechanizm rozwoju dramatu, od jego początków po współczesne formy awangardowe i eksperymentalne.

Polecenie 1

Zapoznaj się ze scenami 6 i 7 aktu trzeciego dramatu i odpowiedz na poniższe pytania. Następnie skonfrontuj swoje spostrzeżenia z zamieszczoną poniżej analizą.

Przeczytaj uważnie sceny 6 i 7 aktu III dramatu i odpowiedz na poniższe pytania. Następnie skonfrontuj swoje spostrzeżenia z zamieszczoną poniżej analizą.

Jaką funkcję pełni dialog?

Czy postacie zachowują się zgodnie z prawdopodobieństwem psychologicznym?

Slajd 1 z 4

Ilustracja interaktywna przedstawia tabelę zatytułowaną AKT III Scena 6. Podzielona jest na trzy kolumny. Środkowa zawiera tekst: (…); ORGON: Cicho żmijo! Twoje wszystkie ataki wiem, co w sobie kryją. Wszyscy go nienawidzą i wiem dobrze czemu! Żona dzieci i służba – wszyscy przeciw niemu: Porusza się bezwstydnie wszelakie sposoby, Aby pozbyć się z domu tej świętej osoby. Lecz im więcej będziecie trwać w swoim uporze, Tym więcej by go złamać, ja starań dołożę. I, aby was zawstydzić, krótkim przedsięwzięciem Dzisiaj ten godny człowiek zostanie mym zięciem.; DAMIS: Siostra ma oddać rękę temu jegomości?; ORGON: Tak łotrze, dziś wieczorem, a zaś wy ze złości możecie pęknąć wszyscy! Ja wam wnet pokażę, Żem tu panem i słuchać macie, gdy ja każę. Dalej szelmo, odwołaj, padnij na kolana I za wszystkie oszczerstwa przeproś mi tu pana!; DAMIS: Jak to ja mam szalbierza, co zdołał omotać…. Warstwa formalna. Fragment tekstu: Cicho żmijo! Twoje wszystkie ataki wiem, co w sobie kryją. Wszyscy go nienawidzą i wiem dobrze czemu! Żona dzieci i służba – wszyscy przeciw niemu: Porusza się bezwstydnie wszelakie sposoby, Aby pozbyć się z domu tej świętej osoby. Lecz im więcej będziecie trwać w swoim uporze, Tym więcej by go złamać, ja starań dołożę. I, aby was zawstydzić, krótkim przedsięwzięciem Dzisiaj ten godny człowiek zostanie mym zięciem. – Siostra ma oddać rękę temu jegomości? Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 1. Dialog dyskusyjny., Warstwa treściowa. Fragment tekstu: Cicho żmijo! Twoje wszystkie ataki wiem, co w sobie kryją. Wszyscy go nienawidzą i wiem dobrze czemu! Żona dzieci i służba – wszyscy przeciw niemu: Porusza się bezwstydnie wszelakie sposoby, Aby pozbyć się z domu tej świętej osoby. Lecz im więcej będziecie trwać w swoim uporze, Tym więcej by go złamać, ja starań dołożę. I, aby was zawstydzić, krótkim przedsięwzięciem Dzisiaj ten godny człowiek zostanie mym zięciem. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 2. Między Orgonem a rodziną nasila się konflikt, którego przyczyną jest Tartuffe., Warstwa treściowa. Fragment tekstu: Lecz im więcej będziecie trwać w swoim uporze, Tym więcej by go złamać, ja starań dołożę. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 3. Przewrotność Orgona., Warstwa formalna. Fragment tekstu: Tak łotrze, – Dalej szelmo,. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 4. Indywidualizacja językowa – Orgon mówi pospiesznie, nie zastanawiając się nad słowami, używa wielu wyzwisk, jest porywczy., Warstwa treściowa. Fragment tekstu: Tak łotrze, dziś wieczorem, a zaś wy ze złości możecie pęknąć wszyscy! Ja wam wnet pokażę, Żem tu panem i słuchać macie, gdy ja każę. Dalej szelmo, odwołaj, padnij na kolana I za wszystkie oszczerstwa przeproś mi tu pana! Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 5. Orgon jawi się tu jako despota – grozi rodzinie uznając się za najwyższy autorytet., Warstwa formalna. Fragment tekstu: Jak to ja mam szalbierza, co zdołał omotać…. Opis punktu znajdującego się na ilustracji:6. Dialog dyskusyjny.

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Przejdź do następnego slajdu

Polecenie 2

Zapoznaj się ze scenami 7 i 8 aktu czwartego dramatu i odpowiedz na poniższe pytania. Następnie skonfrontuj swoje spostrzeżenia z zamieszczoną poniżej analizą.

Przeczytaj uważnie sceny 7 i 8 aktu IV dramatu i odpowiedz na poniższe pytania. Następnie skonfrontuj swoje spostrzeżenia z zamieszczoną poniżej analizą.

Jaką funkcję pełni dialog w scenie 7?

Jaki rodzaj komizmu pojawia się w scenie 7?

Jakie ważne elementy budowy akcji możesz wskazać w scenie 7?

Jaką rolę odgrywa rekwizyt w scenie 8?

Slajd 1 z 3

Ilustracja interaktywna przedstawia tabelę zatytułowaną AKT III Scena 2. Podzielona jest na trzy kolumny. Środkowa zawiera tekst: TARTUFFE (nie widząc Orgona): Wszystko jak najszczęśliwiej chęciom naszym sprzyja: Nie przeszkodzi nam tutaj obecność niczyja, Całe mieszkanie puste i moment radosny… (kiedy Tartuff zbliża się z otwartymi ramionami do Elmiry, chcąc ją uściskać, ta usuwa się na bok i odsłania Orgona); ORGON (wstrzymując Tartuffe’a): Powoli! Coś tak nagły w swej chętce miłosnej? Spiesząc się zbytnio, w osobie możesz łatwo zbłądzić. A to, mój sługo boży, chciałeś mnie urządzić! Tak mało na pokusy jesteś uzbrojony, Iż żenisz się z mą córką, a pożądasz żony! Długom wątpił o prawdzie ohydy takowej, Czekałem, rychło zmieni się ton tej rozmowy, Lecz chęć twa nazbyt jawne świadectwo mi daje: Nie żądam już dowodów, na tym poprzestaję.; ELMIRA (do Tartuffe’a): Wierz mi, nie ja tę drogę sprzeczną z mym honorem Obrałam, lecz zmuszono mnie ślepym uporem.; TARTUFFE: Jak to? Ty wierzysz, bracie…. Warstwa formalna. Fragment tekstu: (nie widząc Orgona): Wszystko jak najszczęśliwiej chęciom naszym sprzyja: Nie przeszkodzi nam tutaj obecność niczyja, Całe mieszkanie puste i moment radosny… (kiedy Tartuff zbliża się z otwartymi ramionami do Elmiry, chcąc ją uściskać, ta usuwa się na bok i odsłania Orgona) Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 1. Farsowy komizm sytuacyjny, efekt zaskoczenia., Warstwa treściowa. Fragment tekstu: (nie widząc Orgona): Wszystko jak najszczęśliwiej chęciom naszym sprzyja: Nie przeszkodzi nam tutaj obecność niczyja, Całe mieszkanie puste i moment radosny… (kiedy Tartuff zbliża się z otwartymi ramionami do Elmiry, chcąc ją uściskać, ta usuwa się na bok i odsłania Orgona) Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 2. Tartuffe nie może oprzeć się pokusie, by wykorzystać nadarzającą się okazję., Warstwa formalna. Fragment tekstu: Powoli! Coś tak nagły w swej chętce miłosnej? Spiesząc się zbytnio, w osobie możesz łatwo zbłądzić. A to, mój sługo boży, chciałeś mnie urządzić! Tak mało na pokusy jesteś uzbrojony, Iż żenisz się z mą córką, a pożądasz żony! Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 3. Nagromadzenie zdań wykrzyknikowych oddaje wzburzenie Orgona., Warstwa treściowa. Fragment tekstu: Powoli! Coś tak nagły w swej chętce miłosnej? Spiesząc się zbytnio, w osobie możesz łatwo zbłądzić. A to, mój sługo boży, chciałeś mnie urządzić! Tak mało na pokusy jesteś uzbrojony, Iż żenisz się z mą córką, a pożądasz żony! Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 4. Orgon jest człowiekiem wybuchowym, reaguje gwałtownie, nie biorąc pod uwagę konsekwencji swego postępowania., Warstwa formalna. Fragment tekstu: Długom wątpił o prawdzie ohydy takowej, Czekałem, rychło zmieni się ton tej rozmowy, Lecz chęć twa nazbyt jawne świadectwo mi daje: Nie żądam już dowodów, na tym poprzestaję. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 5. Rozpoznanie – konstrukcja akcji zbliżona do tragedii., Warstwa treściowa. Fragment tekstu: Długom wątpił o prawdzie ohydy takowej, Czekałem, rychło zmieni się ton tej rozmowy, Lecz chęć twa nazbyt jawne świadectwo mi daje: Nie żądam już dowodów, na tym poprzestaję. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 6. Orgon w pełni uświadamia sobie swe dotychczasowe zaślepienie., Warstwa treściowa. Fragment tekstu: Jak to? Ty wierzysz, bracie…. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 7. Tartuffe raz jeszcze próbuje zastosować wyuczony trik – woli uniknąć otwartego konfliktu i mimo że jest posiadaczem całego majątku Orgona, nie chce zmieniać panujących między nimi relacji.

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Przejdź do następnego slajdu

Polecenie 3

Zapoznaj się ze scenami 7 i 8 aktu piątego dramatu i odpowiedz na poniższe pytania. Następnie skonfrontuj swoje spostrzeżenia z zamieszczoną poniżej analizą.

Przeczytaj uważnie sceny 7., 8. aktu V dramatu i odpowiedz na poniższe pytania. Następnie skonfrontuj swoje spostrzeżenia z zamieszczoną poniżej analizą.

Czy zakończenie utworu wynika z przebiegu wydarzeń?

Jaką funkcję pełni wypowiedź Oficera?

Slajd 1 z 2

Ilustracja interaktywna przedstawia tabelę zatytułowaną AKT V Scena 7 i 8. Podzielona jest na trzy kolumny. Środkowa zawiera tekst: OFICER: Tak, masz słuszność, zbyt długo przewlekamy sprawę, W porę słowo zachęty rzuciłeś łaskawe; By je spełnić, chciej za mną udać się bez zwłoki Do więzienia, gdzie dalsze usłyszysz wyroki!; TARTUFFE: Kto? Ja, panie?; OFICER: Tak, ty sam.; TARTUFFE: Czemuż do więzienia?; OFICER: Nic więcej nie mam panu już do powiedzenia. (do Organa): Chciej pan się uspokoić po przejściu tak srogiem! Panuje nam dziś książę, co podłości wrogiem, Książę, którego oko czyta w sercach ludzi I którego szalbierza przebiegłość nie złudzi. Dusza jego, tak wielka, swym objęciem bystrem Zarówno nad poddanym czuwa i ministrem; Umysł jego we wszystkim prawdzie tylko sprzyja i sądu jego chytrość nie zaćmi niczyja.; (…). Warstwa formalna. Fragment tekstu: Tak, masz słuszność, zbyt długo przewlekamy sprawę, W porę słowo zachęty rzuciłeś łaskawe; By je spełnić, chciej za mną udać się bez zwłoki Do więzienia, gdzie dalsze usłyszysz wyroki! – Kto? Ja, panie? – Tak, ty sam. – Czemuż do więzienia? – Nic więcej nie mam panu już do powiedzenia. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 1. Dialog sytuacyjny; pomyślny dla bohaterów zwrot akcji i nieoczekiwane rozwiązanie, które nie wynika bezpośrednio z rozwoju wypadków., Warstwa treściowa. Fragment tekstu: Tak, masz słuszność, zbyt długo przewlekamy sprawę, W porę słowo zachęty rzuciłeś łaskawe; By je spełnić, chciej za mną udać się bez zwłoki Do więzienia, gdzie dalsze usłyszysz wyroki! – Kto? Ja, panie? – Tak, ty sam. – Czemuż do więzienia? – Nic więcej nie mam panu już do powiedzenia. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 2. Ku zaskoczeniu wszystkich to Tartuffe zostaje aresztowany., Warstwa formalna. Fragment tekstu: Chciej pan się uspokoić po przejściu tak srogiem! Panuje nam dziś książę, co podłości wrogiem, Książę, którego oko czyta w sercach ludzi I którego szalbierza przebiegłość nie złudzi. Dusza jego, tak wielka, swym objęciem bystrem Zarówno nad poddanym czuwa i ministrem; Umysł jego we wszystkim prawdzie tylko sprzyja i sądu jego chytrość nie zaćmi niczyja. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 3. Motyw odróżnienia prawdy od pozorów., Warstwa treściowa. Fragment tekstu: Chciej pan się uspokoić po przejściu tak srogiem! Panuje nam dziś książę, co podłości wrogiem, Książę, którego oko czyta w sercach ludzi I którego szalbierza przebiegłość nie złudzi. Dusza jego, tak wielka, swym objęciem bystrem Zarówno nad poddanym czuwa i ministrem; Umysł jego we wszystkim prawdzie tylko sprzyja i sądu jego chytrość nie zaćmi niczyja. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 4. Pochwała władzy królewskiej – królewska mądrość, czyli rozróżnianie prawdy od pozorów, jest głównym tematem dramatu.

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Przejdź do następnego slajdu

Przeczytaj

Podsumowanie analizy sceny 6. i 7. aktu III

Warstwa słowna

Dialog dyskusyjny posuwa akcję do przodu – Damis zostaje wygnany i wydziedziczony. Widoczna jest indywidualizacja językowa: Orgon mówi pospiesznie, nie zastanawia się nad doborem słów. Styl wypowiedzi oddaje cechy jego charakteru: porywczość i despotyzm.

Postacie

Orgon – to postać zbudowana na zasadzie kontrastu: z jednej strony jest naiwny i łatwowierny (ale jedynie w stosunku do świętoszka, którego uznaje za świętą osobę, godnego człowieka), z drugiej zaś despotyczny (tyranizuje rodzinę), przekorny, złośliwy, podejrzliwy i nieufny (tylko w stosunku do swojej rodziny). Jest człowiekiem religijnym i jego pobożność powściąga zapędy do dręczenia innych, dlatego też tylko religijność może je w oczach jego samego usprawiedliwić. Stąd też właśnie Tartuffe stanowi doskonałe usprawiedliwienie dla działań Orgona.

Akcja

Konflikt Orgona z rodziną, która chce skłonić go do pozbycia się świętoszka, nasila się. Działania podejmowane przez Elmirę i Damisa obracają się przeciw nim, osiągając skutek przeciwny do zamierzonego.

Cechy gatunku

Komizm słowny oraz komizm sytuacyjny, który służy nierzadko rozładowaniu zbyt poważnych, dramatycznych sytuacji (wygnanie i wydziedziczenie Damisa).

Slajd 1 z 2

Spektakl lalkowy Świętoszek wystawiony w ramach międzynarodowego forum "teART" 2015 w Mińsku

Źródło: flickr, licencja: CC BY 2.0.

Przejdź do następnego slajdu

Podsumowanie analizy sceny 7. i 8. aktu IV

Warstwa słowna

Dialog dyskusyjny posuwa akcję do przodu.

Postacie

Tartuffe – analizowana scena wzbogaca jego charakterystykę. Zdemaskowany przez Orgona, najpierw próbuje wyplątać się z niezręcznej sytuacji przy pomocy dawnych sztuczek, jednak szybko zmienia ton, ukazując twarz człowieka zdecydowanego i bezwzględnego. Jest postacią działającą, widzimy go nie jako głównego sprawcę intrygi, lecz raczej jako człowieka, który dał się uwikłać w intrygę mającą na celu jego zdemaskowanie.

Orgon – zmienia swój stosunek do świętoszka.

Akcja

Rozpoznanie – jest elementem budowy tragedii. Tutaj wiąże się ono z perypetią i wszystko wskazuje na to, że dalszy bieg wypadków doprowadzi do katastrofy.

Cechy gatunku

Element farsowy – komizm sytuacyjny: Orgon, który najpierw ukrywał się pod stołem, następnie staje za Elmirą i pokazuje się w chwili, gdy Tartuffe próbuje ją objąć.

Ostatnie sceny aktu IV przypominają budową tragedię: komizm łączy się tu z tragizmem (złamanie reguły stosowności). Pojawia się też rekwizyt jako czynnik mający znaczący wpływ na rozwój wypadków (złamanie reguły prawdopodobieństwa).

Slajd 1 z 2

Spektakl lalkowy Świętoszek wystawiony w ramach międzynarodowego forum "teART" 2015 w Mińsku

Źródło: flickr, licencja: CC BY-SA 2.0.

Przejdź do następnego slajdu

Podsumowanie analizy sceny 7. i 8. aktu V

Warstwa słowna

Tyrada Oficera jest pochwałą zalet Księcia: jego troski o poddanych, przenikliwości (nie daje się zwieść pozorom), sprawiedliwości (karze występki, nagradza zasługi), wyrozumiałości (daruje Orgonowi dawne przewinienia). W zakończeniu powraca motyw rozróżniania prawdy od pozorów – ujawnienie prawdy, obraz króla jako sprawiedliwego i roztropnego władcy (spełniającego wobec swych poddanych rolę ojca) kontrastuje z obrazem Orgona, którego postawa i działania były zaprzeczeniem cech dobrego władcy. Zostaje tu także uzupełniona charakterystyka Tartuffe’a – jest on przedstawiony jako osoba działająca (zrobił użytek z powierzonych mu dokumentów), scena odkrywa także jego przestępczą przeszłość.

Akcja

Rozwój wypadków zmierza ku katastrofie – konstrukcja akcji jest typowa dla tragedii. Napięcie dramatyczne utrzymuje się do ostatniej sceny. Pomyślne zakończenie utworu nie wynika logicznie z biegu wypadków, ale jest wynikiem interwencji z zewnątrz – wnosi ono element zaskoczenia. Zakończenie jest symbolicznym przywróceniem równowagi i porządku społecznego, który został naruszony.

Cechy gatunku

Rozwiązanie akcji ma charakter pomyślny dla bohaterów, co jest gatunkowym wyznacznikiem komedii. Zakończenie sztuki – ogłoszenie ślubu Marianny z Walerym – ma typowy dla gatunku komediowego konwencjonalny charakter: ślub pary – zazwyczaj głównych – a w tym wypadku drugoplanowych bohaterów, stanowił szczęśliwe zakończenie ich perypetii.

Słownik

symbol

(gr. sýmbolon) – znak rozpoznawczy, wiązać razem) – motyw lub zespół motywów występujących w dziele, który jest znakiem treści głęboko ukrytych, niejasnych i niejednoznacznych; symbol ma za zadanie kierować ku tym treściom myśl czytelnika. Wyrażają go słowa, gesty, obrazy, przedmioty rozpoznawalne tylko dla członków danej kultury i stale się zmieniające. Symbol jest znakiem językowym o wielu znaczeniach. Na przykład kolor czerwony symbolizuje miłość, ale w zależności od kontekstu, w którym występuje – może też oznaczać wstyd, zagrożenie, ogień piekielny

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Zrekonstruuj przebieg wydarzeń przedstawionych w dramacie – odpowiedz na pytanie, które z nich, twoim zdaniem, są najważniejsze i jaką funkcję pełnią w budowie akcji?

Uzupełnij

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj akcję dramatu, zaznaczając odpowiednie przymioty.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- skomplikowaną, wielowątkową

- wielowątkową, ale nieskomplikowaną

- prostą, jednowątkową

- jednowątkową, ale skomplikowaną

Ćwiczenie 3

Jaki charakter ma motywacja akcji dramatu? Wybierz poprawną odpowiedź.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Charakter metafizyczny.

- Charakter realistyczny (psychologiczny, społeczny).

Ćwiczenie 4

Określ dominantę kompozycyjną utworu. Następnie scharakteryzuj kompozycję akcji, wskazując jej główne elementy.

Uzupełnij

Ćwiczenie 5

Na podstawie schematu uzupełnij tabelę.

Element utworu

Cytat

Znaczenie w utworze

komizm słowny

komizm sytuacyjny

indywidualizacja języka

zakończenie

Ćwiczenie 6

Zaznzcz cechy, które pozwalają uznać Świętoszka za przykład komedii molierowskiej.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Ośmieszenie ludzkich wad.

- Obecność wyłącznie komizmu charakterów.

- Łączenie komizmu z tragizmem.

- Zachowanie zasady prawdopodobieństwa i jedności stylistycznej.

Ćwiczenie 7

Skonfrontuj swoje spostrzeżenia z wnioskami zebranymi podczas analizy fragmentów dramatu. Podsumuj je:

– scharakteryzuj konstrukcję bohaterów, motywację ich działań oraz rolę poszczególnych postaci w rozwoju wydarzeń,

– scharakteryzuj budowę czasu i przestrzeni w utworze.

Uzupełnij

Ćwiczenie 8

Wykorzystując zebrane dotychczas informacje, określ kompozycyjne związki i zależności pomiędzy poszczególnymi składnikami dzieła (akcja, postacie, język, czas, przestrzeń).

Uzupełnij

Praca domowa

Wykorzystując zebrane dotychczas informacje, stwórz interpretację Świętoszka, w której omówisz jeden z poniższych problemów:

- Krytyka obłudy religijnej, określonej formy religijności czy religii jako takiej?

- Tartuffe – cyniczny oszust czy człowiek religijny, który padł ofiarą namiętności?

- Czy z dramatu wyłania się optymistyczna, czy pesymistyczna wizja natury ludzkiej?

Dla nauczyciela

Autor: Katarzyna Lewandowska

Przedmiot: Język polski

Temat: Jak czytać dramaty? Komedia molierowska: Molier, Świętoszek. Część 2

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy

Cele kształcenia – wymagania ogólne

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

5. Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej i światowej oraz umiejętność mówienia o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.

7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury oraz innych tekstów kultury, a także ich wzajemnej korespondencji.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:

2) rozpoznaje konwencje literackie i określa ich cechy w utworach (fantastyczną, symboliczną, mimetyczną, realistyczną, naturalistyczną, groteskową);

3) rozróżnia gatunki epickie, liryczne, dramatyczne i synkretyczne, w tym: gatunki poznane w szkole podstawowej oraz epos, odę, tragedię antyczną, psalm, kronikę, satyrę, sielankę, balladę, dramat romantyczny, powieść poetycką, a także odmiany powieści i dramatu, wymienia ich podstawowe cechy gatunkowe;

9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;

10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje;

16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości.

IV. Samokształcenie.

1. rozwija umiejętność pracy samodzielnej między innymi przez przygotowanie różnorodnych form prezentacji własnego stanowiska;

2. porządkuje informacje w problemowe całości poprzez ich wartościowanie; syntetyzuje poznawane treści wokół problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach;

6. wybiera z tekstu odpowiednie cytaty i stosuje je w wypowiedzi;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej.

Cele lekcji. Uczeń:

- dowiaduje się, jaka historia teatru francuskiego klasycyzmu,

- charakteryzuje cechy komedii molierowskiej,

- analizuje budowę dramatu Świętoszek Moliera,

- określa funkcję zastosowanych teatralnych środków wyrazu,

- wyjaśnia, na czym ekspozycja i retardacja oraz jaką funkcję pełnią w Świętoszku Moliera.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- z użyciem e-podręcznika;

- ćwiczeń przedmiotowych;

- z użyciem komputera;

- drama;

- sztuka teatralna.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca w grupach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda;

- telefony z dostępem do internetu;

- komputery z dostępem do internetu dla uczniów.

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

1. Uwaga: scenariusz obejmuje dwie lekcje: Jak czytać dramaty? Komedia molierowska: Molier, Świętoszek. Część 1 i Część 2

Nauczycie prosi, aby uczniowie:

1. Zapoznali się z audiobookiem z I cz. cyklu, który zawiera streszczenie Świętoszka, oraz z informacjami na temat teatru francuskiego klasycyzmu oraz komedii molierowskiej

Nauczyciel prosi, aby uczniowie:

2. Podzielili się na sześć grup, zgodnie z podziałem dramatu dokonanym w obu lekcjach: gr. 1. - akt I, scena 1 i 2, gr. 2 - akt I, scena 4, gr. 3 - akt III, scena 3, gr. 4 - akt III, scena 6 i 7, gr. 5 - akt IV, scena 7 i 8, gr. 6 - akt, scena 7 i 8. Poleca, by członkowie grup podzielili między sobą zadania: potrzebni będą odtwórcy ról oraz osoby, które zajmą się przygotowaniem schematycznej scenografii czy rekwizytów.

Faza wprowadzająca:

1. Nauczyciel wyświetla i odczytuje temat lekcji oraz zawarte we wprowadzeniu do e-materiału cele zajęć i prosi uczniów lub wybraną osobę o sformułowanie kryteriów sukcesu.

2. Lekcja rozpoczyna się od ustalenia cech komedii molierowskiej. Nauczyciel poleca, by jedna osoba notowała na tablicy, w formie mapy skojarzeń, wymieniane przez uczniów cechy (uczniowie mogą wrócić do informacji z e-materiału). Nauczyciel dba o to, by ustalenia były pełne, ewentualnie uzupełnia informacje.

Później uczniowie wskazują, z jakimi wzorcami tragedii antycznej Molier zerwał, a jakie zrealizował w Świętoszku. Następnie uczniowie ustalają, czym jest ekspozycja i retardacja oraz jaką funkcję pełnią w omawianej komedii Moliera (odwołują się do audiobooka, mogą wracać do jego odpowiednich fragmentów).

Faza realizacyjna:

1. Nauczyciel informuje uczestników zajęć, jak będzie przebiegała praca na lekcjach. Każda z grup, wykorzystując przygotowane wcześniej scenografię i rekwizyty, odegra swoją scenę z dramatu. Następnie wszyscy uczniowie, pracując w ramach swojej grupy, wykonają polecenia związane z konkretną sceną. (Chodzi o to, by wszyscy mogli przeanalizować wszystkie sceny, co będzie im potrzebne podczas interpretacji). Po upływie czasu wyznaczonego przez nauczyciela na opracowanie poleceń grupa, która inscenizowała dany fragment, przedstawia swoje propozycje odpowiedzi. Pozostali uczniowie mogą je uzupełniać, dyskutować, szukać wspólnie najlepszego rozwiązania. Mogą także korzystać z podpowiedzi interpretacyjnych zawartych w e-materiale.

2. W podsumowaniu tej fazy lekcji uczniowie mogą przedyskutować przygotowane scenografie i rekwizyty oraz odtwórców tekstu dramatu, a nauczyciel ocenić pracę grup.

3. Następnie uczniowie (indywidualnie) czytają podsumowanie analizy poszczególnych scen, aby skonfrontować swoje ustalenia z zaproponowanymi w e-materiale.

4. W ostatniej części tej fazy lekcji uczniowie indywidualnie wykonują ćwiczenia z sekcji „Sprawdź się” z cz. 2 cyklu lekcji. Nauczyciel wskazuje im te zadania, które posłużą do syntezy zgromadzonych informacji oraz ułatwią interpretację dramatu.

Faza podsumowująca:

1. Nauczyciel zadaje pytania podsumowujące, np. jakie cechy pozwalają uznać Świętoszka za przykład komedii molierowskiej.

2. Na zakończenie lekcji nauczyciel pyta o wątpliwości uczniów związane z interpretacją Świętoszka, której mają dokonać w domu. Odpowiada na pytania, udziela wskazówek, przypomina, jak powinien zostać skonstruowany szkic interpretacyjny dzieła dramatycznego, prosi uczniów, by zastanowili się nad wyborem jednego z tematów pracy domowej:

- Krytyka obłudy religijnej, określonej formy religijności czy religii jako takiej?

- Tartuffe - cyniczny oszust czy człowiek religijny, który padł ofiarą namiętności?

- Czy z dramatu wyłania się optymistyczna czy pesymistyczna wizja natury ludzkiej?

Jeśli uczniowie mają wątpliwości interpretacyjne, nauczyciel pomaga im je rozwiać.

Praca domowa:

1. Wykorzystując zebrane dotychczas informacje, stwórz interpretację Świętoszka, w którym omówisz jeden z poniższych problemów:

- Krytyka obłudy religijnej, określonej formy religijności czy religii jako takiej?

- Tartuffe - cyniczny oszust czy człowiek religijny, który padł ofiarą namiętności?

- Czy z dramatu wyłania się optymistyczna czy pesymistyczna wizja natury ludzkiej?

Materiały pomocnicze:

- Przygotowanie ucznia do odbioru różnych tekstów kultury, pod red. Anny Janus-Sitarz, Kraków.

- Stanisław Furmanik, O sztuce teatru, w: Problemy teorii dramatu i teatru, pod red. Janusza Deglera, Wrocław 1988.

Wskazówki metodyczne

- Uczniowie mogą wykorzystać multimedium „Przeczytaj” do przygotowania się do lekcji powtórkowej.

Table of Contents

Wprowadzenie

Schemat

Przeczytaj

Sprawdź się

Dla nauczyciela