Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Animacja

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Zdjęcie przedstawia płonącą świecę stojącą w otwartych, stykających się ze sobą dłoniach.

“Z Tobą ja gadam...” Rozmowa wieczorna Adama Mickiewicza

Źródło: dostępny w internecie: Pixabay, domena publiczna.

Po upadku powstania listopadowego Adam Mickiewicz, przytłoczony klęską, rozczarowany waśniami wśród Polaków we Francji i samym Paryżem („Paryżem brzydzę się jak piekłem”), zwrócił się w stronę Boga. To właśnie w tym okresie powstały jego religijne liryki rzymskie: Arcy-Mistrz, Rozum i wiara oraz Rozmowa wieczorna.

Twoje cele

- Scharakteryzujesz romantyczne wyobrażenie Boga.

- Przeanalizujesz obrazy Boga i człowieka w utworze Rozmowa wieczorna Adama Mickiewicza.

- Rozpoznasz w tekście literackim środki artystycznego wyrazu i określisz ich funkcje.

Przeczytaj

W roku 1828 Adam Mickiewicz wyruszył w podróż na zachód Europy. Odwiedził Niemcy, Szwajcarię i Włochy, w tym także Rzym. Po raz pierwszy przybył do Wiecznego Miasta wraz z przyjacielem Edwardem Odyńcem w połowie listopada 1829 roku. Potem powracał do Rzymu jeszcze kilkukrotnie. Poezje Mickiewicza z tego okresu nazywane są lirykami rzymsko-drezdeńskimi, wśród których znajdują się: Arcymistrz, Aryman i Oromaz, Rozum i Wiara, Mędrcy oraz Rozmowa wieczorna. Poeta podejmuje w nich tematykę religijną, wyraźnie daje się odczuć zwrot ku duchowości, własnemu wnętrzu i Bogu. Uważa się, że niespotykana wcześniej u Mickiewicza religijność rozkwitła w omawianych utworach pod wpływem atmosfery Rzymu.

Joseph Mallord William Turner, Współczesny Rzym – Campo Vaccino, 1839.

Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Stworzone przez poetę arcydzieła liryki religijnej podejmują w  nowym ujęciu i z większą siłą tematy z wczesnej twórczości:

Czesław Zgorzelski

O sztuce poetyckiej Mickiewicza. Próby zbliżeń i uogólnień

Powraca [...] romantyczne uzależnienie człowieka od działania sił nadprzyrodzonych, ale teraz nie jest to już tylko ludowo-poetycki sposób interpretacji świata, nie upiory, rusałki i świtezianki, nie duchy, widma i pustelnicy stają się reprezentantami mocy zaziemskich interweniujących w życie ludzi. Świat poetycki w utworach tego okresu — to nie świat „dziwów „ romantycznych, ale jakby dalsza faza rozwoju tej wizji świata, która wyrasta z naiwnej wiary ludowej, i takiej filozofii życia, która dla poetyckich zjawisk „dziwności” romantycznej znajduje pełne uzasadnienie w prawdach wiary religijnej, w religijnym odczuwaniu mocy Nieba i Piekła, wkraczających czynnie i widomie w życie ludzkie, o sens ostateczny tego życia nieustannie ze sobą walczących.

Miejsce świtezianek i upiorów zajmują duchy złe i dobre, postaci diabłów i aniołów; a rolę pustelnika przejmują ludzie święci i przeanieleni Łaską [...]. Nad światem tym panuje, wszystko widzi i wszystkich miłuje — Arcymistrz, Władca ziemi i nieba. Wszystko jest oglądane, interpretowane i oceniane — z aspektu tej właśnie Siły, w wyniku tęsknot mistycznych do zjednoczenia z Nią.

Źródło: Czesław Zgorzelski, O sztuce poetyckiej Mickiewicza. Próby zbliżeń i uogólnień, Warszawa 1976, s. 136.

Michał Ichnowski, ilustracja do wiersza Adama Mickiewicza „Rozmowa wieczorna" na kartce pocztowej, ok. 1911.

Źródło: dostępny w internecie: Biblioteka Cyfrowa WBP w Lublinie, domena publiczna.

W lirykach rzymsko-drezdeńskich temat wiary staje się najważniejszy. W utworze Rozum i wiara czytamy:

Adam Mickiewicz

Rozum i wiara

Rozumie ludzki! tyś mały przed Panem,

Tyś kroplą w Jego wszechmogącej dłoni; [...]

Twa fala nigdy ku niebu nie zbliża.

Wzdymasz się, płaszczysz, czernisz się i błyskasz,

Otchłanie ryjesz i w górę się ciskasz,

Powietrze ciemnisz chmurami mokremi

I spadasz z gradem – tyś zawsze na ziemi!

A promień Wiary, którą Niebo wznieca,

Topi twe krople, zapala twe gromy

I twe pogodne zwierciadła oświeca;

Ach! ty bez Wiary byłbyś niewidomy.

Źródło: Adam Mickiewicz, Rozum i wiara, [w:] Poezye, oprac. P. Chmielowski, Kraków 1899, s. 273.

Charakterystyczny dla nowej epoki sposób postrzegania rzeczywistości Mickiewicz zasygnalizował już w balladzie Romantyczność:

Adam Mickiewicz

Romantyczność

Czucie i wiara silniej mówi do mnie

Niż mędrca szkiełko i oko.

Źródło: Adam Mickiewicz, Romantyczność.

W omawianych utworach pogląd ten zyskał swą pełnię. Poeta z całą mocą wyraża tu przekonanie o niewystarczalności rozumu w poznaniu tajemnic świata. Liryki rzymsko-drezdeńskie są swoistym manifestem religijności i wiary. Ukazują przy tym nie tylko Boga, ale także człowieka i prawdę o naturze ludzkiej.

Adam Mickiewicz

Rozmowa wieczorna

1

Z Tobą ja gadam, co królujesz w niebie,

A razem gościsz w domku mego ducha;

Gdy północ wszystko w ciemnościach zagrzebie

I czuwa tylko zgryzota i skrucha,

Z Tobą ja gadam! słów nie mam dla Ciebie:

Myśl Twoja każdej myśli mej wysłucha;

Najdalej władasz i służysz w pobliżu.

Król na niebiosach, w sercu mym na krzyżu.

I każda dobra myśl, jak promień, wraca

Znowu do Ciebie, do źródła, do słońca,

I nazad płynąc, znowu mię ozłaca,

Śle blask, blask biorę i blask mam za gońca.

I każda dobra chęć Ciebie wzbogaca,

I znowu za nię płacisz mi bez końca.

Jak Ty na niebie, Twój sługa, Twe dziecię

Niech się tak cieszy, tak błyszczy na świecie.

Tyś król, o cuda! i Tyś mój poddany!

Każda myśl podła, jako włócznia nowa,

Otwiera Twoje nie zgojone rany,

I każda chęć zła jest gąbka octowa,

Którą do ust Twych zbliżam zagniewany.

Póki Cię moja złość w grobie nie schowa,

Cierpisz, jak sługa panu zaprzedany.

Jak Ty na krzyżu, Twój pan, Twoje dziecię

Niechaj tak cierpi i kocha na świecie.

2

Kiedym bliźniemu odsłonił myśl chorą

I wątpliwości raka, co ją toczy,

Zły wnet ucieczką ratował się skorą,

Dobry zapłakał, lecz odwracał oczy.

Lekarzu wielki! Ty najlepiej widzisz

Chorobę moją, a mną się nie brzydzisz!

Gdym wobec bliźnich dobył z głębi duszy

Głos przeraźliwszy niżli jęk cierpienia,

Głos wiecznie grzmiący w piekielnej katuszy,

Cichy na ziemi – głos złego sumnienia!

Sędzio straszliwy! Tyś ognie rozdmuchał

Sumnieniu złemu – a Tyś mnie wysłuchał.

3

Gdy mię spokojnym zowią dzieci świata,

Burzliwą duszę kryję przed ich okiem,

I obojętna duma, jak mgły szata,

Wnętrzne pioruny pozłaca obłokiem;

I tylko w nocy – cicho – na Twe łono

Wylewam burzę, we łzy roztopioną.

Źródło: Adam Mickiewicz, Rozmowa wieczorna, [w:] tegoż, Dzieła, tom 1: Wiersze, oprac. Cz. Zgorzelski, Warszawa 1993, s. 327–328.

Słownik

deizm

(łac. deus – bóg) – pogląd uznający istnienie Boga, ale negujący jego ingerencję w ludzkie sprawy; Bóg jest tu traktowany jako stwórca tzw. maszyny przyrody: ustanawia prawa powszechnie rządzące naturą i potem już nie ingeruje w losy świata

mistycyzm

(gr. mystikos – tajemny) – pogląd zakładający możliwość ponadzmysłowego kontaktu z bóstwem, zwłaszcza za pomocą intuicji, objawienia

panteizm

(gr. pan – wszystko, theos – bóg) – pogląd, zgodnie z którym Boga utożsamia się ze światem (najczęściej z naturą)

prowidencjalizm

(łac. providentia – opatrzność) – przekonanie o istnieniu Opatrzności, która czuwa nad światem i dziejami

sacrum

(łac. to co święte, sacer - święty) to, co specyficzne dla religii, sfera świętości

Animacja

Animacja dotyczy postrzegania Boga przez romantyków.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DjNA6vIKIOtwiera się w nowym oknie

Animacja dotyczy postrzegania Boga przez romantyków.

- Mapa myśli.

- Nazwa kategorii: romantyczne koncepcje postrzegania Boga.

- Elementy należące do kategorii romantyczne koncepcje postrzegania Boga

- Nazwa kategorii: PANTEIZM utożsamianie Boga z naturą, Bóg i wszechświat stanowią nierozłączną całość „Świteź” Adama Mickiewicza

- Nazwa kategorii: PROWIDENCJALIZM pojmowanie historii jako spełnienia się boskich zamiarów wobec ludzkości Przykład: „Nie-boska komedia” Zygmunta Krasińskiego

- Nazwa kategorii: MILLENARYZM idea Królestwa Bożego na ziemi, mającego nadejść po okresie katastrof, przynosząc ludzkości zbawienie od zła i realizując tym samym opatrznościowy plan historii; nadzieja na wielką przemianę życia ziemskiego Przykład: „Król-Duch” Juliusza Słowackiego

- Nazwa kategorii: MESJANIZM wiara w zbawiciela, który położy kres istniejącemu porządkowi rzeczy i zastąpi go porządkiem nowym, opartym na sprawiedliwości według romantyków rolę mesjasza narodów miała odegrać Polska Przykład: „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego” oraz „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza

- Nazwa kategorii: PROMETEIZM postawa etyczna nawiązująca do greckiego mitu o Prometeuszu, charakteryzująca się zdolnością do poświęcenia dla dobra ludzkości Przykład: „Kordian” Juliusza Słowackiego

- Koniec elementów należących do kategorii romantyczne koncepcje postrzegania Boga

- Nazwa kategorii: PANTEIZM utożsamianie Boga z naturą, Bóg i wszechświat stanowią nierozłączną całość „Świteź” Adama Mickiewicza.

- Elementy należące do kategorii PANTEIZM utożsamianie Boga z naturą, Bóg i wszechświat stanowią nierozłączną całość „Świteź” Adama Mickiewicza

- Nazwa kategorii: romantyczne koncepcje postrzegania Boga

- Koniec elementów należących do kategorii PANTEIZM utożsamianie Boga z naturą, Bóg i wszechświat stanowią nierozłączną całość „Świteź” Adama Mickiewicza

- Nazwa kategorii: PROWIDENCJALIZM pojmowanie historii jako spełnienia się boskich zamiarów wobec ludzkości Przykład: „Nie-boska komedia” Zygmunta Krasińskiego.

- Elementy należące do kategorii PROWIDENCJALIZM pojmowanie historii jako spełnienia się boskich zamiarów wobec ludzkości Przykład: „Nie-boska komedia” Zygmunta Krasińskiego

- Nazwa kategorii: romantyczne koncepcje postrzegania Boga

- Koniec elementów należących do kategorii PROWIDENCJALIZM pojmowanie historii jako spełnienia się boskich zamiarów wobec ludzkości Przykład: „Nie-boska komedia” Zygmunta Krasińskiego

- Nazwa kategorii: MILLENARYZM idea Królestwa Bożego na ziemi, mającego nadejść po okresie katastrof, przynosząc ludzkości zbawienie od zła i realizując tym samym opatrznościowy plan historii; nadzieja na wielką przemianę życia ziemskiego Przykład: „Król-Duch” Juliusza Słowackiego .

- Elementy należące do kategorii MILLENARYZM idea Królestwa Bożego na ziemi, mającego nadejść po okresie katastrof, przynosząc ludzkości zbawienie od zła i realizując tym samym opatrznościowy plan historii; nadzieja na wielką przemianę życia ziemskiego Przykład: „Król-Duch” Juliusza Słowackiego

- Nazwa kategorii: romantyczne koncepcje postrzegania Boga

- Koniec elementów należących do kategorii MILLENARYZM idea Królestwa Bożego na ziemi, mającego nadejść po okresie katastrof, przynosząc ludzkości zbawienie od zła i realizując tym samym opatrznościowy plan historii; nadzieja na wielką przemianę życia ziemskiego Przykład: „Król-Duch” Juliusza Słowackiego

- Nazwa kategorii: MESJANIZM wiara w zbawiciela, który położy kres istniejącemu porządkowi rzeczy i zastąpi go porządkiem nowym, opartym na sprawiedliwości według romantyków rolę mesjasza narodów miała odegrać Polska Przykład: „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego” oraz „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza.

- Elementy należące do kategorii MESJANIZM wiara w zbawiciela, który położy kres istniejącemu porządkowi rzeczy i zastąpi go porządkiem nowym, opartym na sprawiedliwości według romantyków rolę mesjasza narodów miała odegrać Polska Przykład: „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego” oraz „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza

- Nazwa kategorii: romantyczne koncepcje postrzegania Boga

- Koniec elementów należących do kategorii MESJANIZM wiara w zbawiciela, który położy kres istniejącemu porządkowi rzeczy i zastąpi go porządkiem nowym, opartym na sprawiedliwości według romantyków rolę mesjasza narodów miała odegrać Polska Przykład: „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego” oraz „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza

- Nazwa kategorii: PROMETEIZM postawa etyczna nawiązująca do greckiego mitu o Prometeuszu, charakteryzująca się zdolnością do poświęcenia dla dobra ludzkości Przykład: „Kordian” Juliusza Słowackiego.

- Elementy należące do kategorii PROMETEIZM postawa etyczna nawiązująca do greckiego mitu o Prometeuszu, charakteryzująca się zdolnością do poświęcenia dla dobra ludzkości Przykład: „Kordian” Juliusza Słowackiego

- Nazwa kategorii: romantyczne koncepcje postrzegania Boga

- Koniec elementów należących do kategorii PROMETEIZM postawa etyczna nawiązująca do greckiego mitu o Prometeuszu, charakteryzująca się zdolnością do poświęcenia dla dobra ludzkości Przykład: „Kordian” Juliusza Słowackiego

Źródło definicji millenaryzmu i mesjanizmu: Andrzej Walicki, Millenaryzm i mesjanizm religijny a romantyczny mesjanizm polski: zarys problematyki, „Pamiętnik literacki” 1971, nr 62/4.

Polecenie 1

Obejrzyj animację oraz mapę myśli. Na ich podstawie wyjaśnij, jak romantycy postrzegali Boga.

Uzupełnij

Polecenie 2

Uzupełnij mapę myśli cytatami z dzieł romantyków.

Uzupełnij

Sprawdź się

Adam Mickiewicz

Rozmowa wieczorna

1

Z Tobą ja gadam, co królujesz w niebie,

A razem gościsz w domku mego ducha;

Gdy północ wszystko w ciemnościach zagrzebie

I czuwa tylko zgryzota i skrucha,

Z Tobą ja gadam! słów nie mam dla Ciebie:

Myśl Twoja każdej myśli mej wysłucha;

Najdalej władasz i służysz w pobliżu.

Król na niebiosach, w sercu mym na krzyżu.

I każda dobra myśl, jak promień, wraca

Znowu do Ciebie, do źródła, do słońca,

I nazad płynąc, znowu mię ozłaca,

Śle blask, blask biorę i blask mam za gońca.

I każda dobra chęć Ciebie wzbogaca,

I znowu za nię płacisz mi bez końca.

Jak Ty na niebie, Twój sługa, Twe dziecię

Niech się tak cieszy, tak błyszczy na świecie.

Tyś król, o cuda! i Tyś mój poddany!

Każda myśl podła, jako włócznia nowa,

Otwiera Twoje nie zgojone rany,

I każda chęć zła jest gąbka octowa,

Którą do ust Twych zbliżam zagniewany.

Póki Cię moja złość w grobie nie schowa,

Cierpisz, jak sługa panu zaprzedany.

Jak Ty na krzyżu, Twój pan, Twoje dziecię

Niechaj tak cierpi i kocha na świecie.

2

Kiedym bliźniemu odsłonił myśl chorą

I wątpliwości raka, co ją toczy,

Zły wnet ucieczką ratował się skorą,

Dobry zapłakał, lecz odwracał oczy.

Lekarzu wielki! Ty najlepiej widzisz

Chorobę moją, a mną się nie brzydzisz!

Gdym wobec bliźnich dobył z głębi duszy

Głos przeraźliwszy niżli jęk cierpienia,

Głos wiecznie grzmiący w piekielnej katuszy,

Cichy na ziemi – głos złego sumnienia!

Sędzio straszliwy! Tyś ognie rozdmuchał

Sumnieniu złemu – a Tyś mnie wysłuchał.

3

Gdy mię spokojnym zowią dzieci świata,

Burzliwą duszę kryję przed ich okiem,

I obojętna duma, jak mgły szata,

Wnętrzne pioruny pozłaca obłokiem;

I tylko w nocy – cicho – na Twe łono

Wylewam burzę, we łzy roztopioną.

Źródło: Adam Mickiewicz, Rozmowa wieczorna, [w:] tegoż, Dzieła, tom 1: Wiersze, oprac. Cz. Zgorzelski, Warszawa 1993, s. 327–328.

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Zaznacz poprawne stwierdzenia na temat liryki religijnej:

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- często łączy się z gatunkami takimi, jak hymn, litania

- nawiązuje do sfery sacrum

- musi zawierać bezpośredni zwrot do Boga

- nie musi mieć związku z konkretnym systemem religijnym i wyznaniem

- zawsze przedstawia wątki i tematy biblijne

Ćwiczenie 2

Wyjaśnij, dlaczego Adam Mickiewicz użył w tytule Rozmowy wieczornej określenia „rozmowa", wybierając prawidłową odpowiedź.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- chciał zasygnalizować formę gatunkową

- chciał podkreślić, że wypowiedź ma kilka wątków

- chciał podkreślić dialogiczny charakter utworu

- chciał uwypuklić ton zwrotu do Boga oraz intymny, prywatny charakter wypowiedzi

Ćwiczenie 3

Poeta zastosował potoczne sformułowania, np. “z Tobą gadam”, “Chorobę moją, a mną się nie brzydzisz!”. Wyjaśnij, jak wpływa to na wymowę utworu.

Uzupełnij

Ćwiczenie 4

Poeta wyodrębnił w utworze trzy części. Nadaj każdej z nich własny tytuł.

część 1.        część 2.        część 3.

Ćwiczenie 5

Dokończ zdanie zaznaczając poprawną odpowiedź. Utwór Rozmowa wieczorna wykorzystuje kontekst biblijny. Mickiewicz nawiązał przede wszystkim do:

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Ewangelii, ponieważ poeta wykorzystuje obraz męczeństwa Chrystusa

- Księgi Koheleta, ponieważ poeta wyraża przekonanie o marności człowieka

- Księgi Rodzaju, ponieważ tematem przewodnim jest grzech człowieka i nieposłuszeństwo wobec Boga

- Apokalipsy, na co wskazują obrazy bólu, cierpienia, ciemności

Ćwiczenie 6

Wyjaśnij znaczenie metafor charakteryzujących Boga w utworze Rozmowa wieczorna. Określ właściwe cechy i dopasuj je do odpowiednich cytatów.

król na niebiosach

mieszka w domku ludzkiego ducha

wielki lekarz

straszliwy sędzia

Ćwiczenie 7

Wypisz z utworu przykład kontrastu i paradoksu, a następnie wyjaśnij, jak rozumiesz wynotowane sformułowania oraz jaką pełnią funkcję.

Przykład z tekstu

Znaczenie

Funkcja

paradoks

kontrast

Ćwiczenie 8

Ćwiczenie 9

Poeta przedstawia dwa metaforyczne obrazy: słońca oraz burzy. Wyjaśnij ich symbolikę, odnosząc się do treści Rozmowy wieczornej.

słońce:

burza:

Ćwiczenie 10

Mapa myśli. Mickiewicz charakteryzuje w tekście Boga, ale też przedstawia postać modlącego się. Na podstawie utworu Rozmowa wieczorna scharakteryzuj obraz romantyka, jego uczuć i kondycji. Swoje ustalenia zapisz w formie mapy myśli.. Lista elementów:

- Nazwa kategorii: Człowiek

Elementy należące do kategorii Człowiek
Elementy należące do kategorii Koniec elementów należących do kategorii

Elementy należące do kategorii Koniec elementów należących do kategorii
Koniec elementów należących do kategorii Człowiek

Dla nauczyciela

Autor: Marta Kulikowska

Przedmiot: Język polski

Temat: “Z Tobą ja gadam...” Rozmowa wieczorna Adama Mickiewicza

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:

4) rozpoznaje w tekście literackim środki wyrazu artystycznego poznane w szkole podstawowej oraz środki znaczeniowe: oksymoron, peryfrazę, eufonię, hiperbolę; leksykalne, w tym frazeologizmy; składniowe: antytezę, paralelizm, wyliczenie, epiforę, elipsę; wersyfikacyjne, w tym przerzutnię; określa ich funkcje;

5) interpretuje treści alegoryczne i symboliczne utworu literackiego;

9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;

10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje;

14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej;

15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny;

16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości.

2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:

1) przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów, np. publicystycznych, popularnonaukowych, naukowych;

II. Kształcenie językowe.

2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:

7) rozpoznaje słownictwo o charakterze wartościującym; odróżnia słownictwo neutralne od słownictwa o zabarwieniu emocjonalnym, oficjalne od potocznego.

4. Ortografia i interpunkcja. Uczeń:

1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji, w tym szczególnie: pisowni wielką i małą literą, pisowni łącznej i rozłącznej partykuły nie oraz partykuły -bym, -byś, -by z różnymi częściami mowy; pisowni zakończeń -ji, -ii, -i ; zapisu przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; pisowni przyimków złożonych; pisowni nosówek ( a, ę ) oraz połączeń om, on, em, en ; pisowni skrótów i skrótowców;

III. Tworzenie wypowiedzi.

1. Elementy retoryki. Uczeń:

1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej i pisemnej przy użyciu odpowiednich konstrukcji składniowych;

6) rozumie, na czym polega logika i konsekwencja toku rozumowania w wypowiedziach argumentacyjnych i stosuje je we własnych tekstach;

2. Mówienie i pisanie. Uczeń:

1) zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie;

2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki;

4) zgodnie z normami formułuje pytania, odpowiedzi, oceny, redaguje informacje, uzasadnienia, komentarze, głos w dyskusji;

10) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów;

IV. Samokształcenie.

1. rozwija umiejętność pracy samodzielnej między innymi przez przygotowanie różnorodnych form prezentacji własnego stanowiska;

6. wybiera z tekstu odpowiednie cytaty i stosuje je w wypowiedzi;

Lektura obowiązkowa

19) Adam Mickiewicz, Oda do młodości; wybrane ballady, w tym Romantyczność; wybrane sonety z cyklu Sonety krymskie oraz inne wiersze; Konrad Wallenrod; Dziady cz. III;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

- kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

- kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej.

Cele operacyjne. Uczeń:

- charakteryzuje romantyczne wyobrażenie Boga,

- analizuje nawiązania biblijne w wierszu Rozmowa wieczorna,

- interpretuje wiersz Rozmowa wieczorna Adama Mickiewicza,

- określa funkcje środków wyrazu artystycznego zastosowanych w wierszu.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- odwrócona klasa;

- ćwiczeń przedmiotowych;

- z użyciem komputera;

- dyskusja.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca w parach;

- praca w grupach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

1. Nauczyciel proponuję zainteresowanym uczniom, by:

a) jedna osoba przygotowała interpretację wiersza Rozmowa wieczorna,

b) przygotowali utwór/utwory muzyczne, które korespondują z nastrojem wiersza Mickiewicza,

c) przygotowali ilustracje w postaci obrazów korespondujących z wymową wiersza Mickiewicza.

2. Wszyscy uczniowie zapoznają się z blokiem tekstowym lekcji “Z Tobą ja gadam...” Rozmowa wieczorna Adama Mickiewicza.

Faza wprowadzająca:

1. Krótka rozmowa wprowadzająca w temat lekcji: nauczyciel pyta, w jaki sposób romantycy rozmawiali z Bogiem w utworach, które poznali uczniowie. Jaką rolę przypisywali człowiekowi, a jaką Bogu we wzajemnych relacjach? Uczniowie wymieniają się refleksjami, korzystając ze swej dotychczasowej wiedzy oraz informacji z bloku tekstowego.

2. Podanie celu i tematu zajęć.

Faza realizacyjna:

1. Uczniowie przystępują do pracy z multimedium. Wykonują w parach polecenie 1 i 2 z sekcji „Animacja”. Wybrane osoby przedstawiają odpowiedzi, a nauczyciel weryfikuje ich poprawność.

2. Interpretacji wiersza Rozmowa wieczorna uczniowie dokonują podczas indywidualnej pracy z ćwiczeniami z sekcji „Sprawdź się”. Nauczyciel poleca im wykonanie ćwiczeń: 1-9. Później uczniowie mogą przedyskutować odpowiedzi.

Faza podsumowująca:

1. Nauczyciel omawia przebieg zajęć, wskazuje mocne i słabe strony pracy uczniów, udzielając im tym samym informacji zwrotnej.

Praca domowa:

1. Mickiewicz charakteryzuje w tekście Boga, ale też przedstawia postać modlącego się. Na podstawie utworu Rozmowa wieczorna scharakteryzuj obraz romantyka, jego uczuć i kondycji. Swoje ustalenia zapisz w formie mapy myśli.

Materiały pomocnicze:

- Krzysztof Rutkowski, Bóg Adama, Kraków 2021.

- Zofia Stefanowska, Geniusz poety, geniusz narodu. Mickiewicz wobec powstania listopadowego, „Teksty Drugie” 1995, nr 6.

Wskazówki metodyczne

- Uczniowie mogą wykorzystać multimedium „Animacja” do przygotowania się do lekcji powtórkowej.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Animacja

Sprawdź się

Dla nauczyciela