Spis treści

Zdania warunkowe cz.2

Zdania warunkowe cz.2

Źródło: online-skills.

Ważne daty

356 p.n.e.-323 p.n.e. - lata życia Aleksandra Wielkiego

318 p.n.e.-272 p.n.e. - lata życia króla Pyrrusa

247 p.n.e.-183 p.n.e. - lata życia Hannibala

242 p.n.e.–187 p.n.e. - lata życia Antiocha III Wielkiego

236 p.n.e.-183 p.n.e. - lata życia Scypiona Afrykańskiego Starszego

Scenariusz lekcji dla nauczyciela.

Scenariusz lekcji

I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:

2. zna i rozpoznaje następujące zjawiska składniowe z zakresu gramatyki języka łacińskiego:

5) następujące typy zdań podrzędnych w języku łacińskim: zdania okolicznikowe czasu, przyczyny, warunku, celu i skutku, zdania dopełnieniowe;

8. dokonuje następujących transformacji gramatycznych w zakresie morfologii:

16) poprawnie tłumaczy charakterystyczne dla łaciny:

c) następujące typy zdań podrzędnych: zdania okolicznikowe czasu, przyczyny, warunku, celu i skutku, zdania dopełnieniowe;

Nauczysz się

charakteryzować formy morfologiczne;

konstruować zdania podrzędne warunkowe;

tłumaczyć tekst łaciński przy pomocy słownika.

Zdania warunkowe ze spójnikami dum, dum modo, modo

Do zdań warunkowych zaliczamy również zdania ze spójnikami: dum (byleby), dum modo (byle tylko) oraz modo (jeśli tylko). Stanowią one osobną kategorię zdań warunkowych, wyrażając pewne zastrzeżenie, którego spełnienie warunkuje czynność zdania nadrzędnego. Orzeczenie zdań wyrażane jest w koniunktiwie według następstwa czasów (cōnsecūtiō temporum). Oto przykłady zdań:

Ōderint, dum metuant.

(Gallia) omnis aequō bellī patitūr iniūriās, dum modo repellat perīculum servitūtis.

Magnō mē metū līberāverīs, modo inter mē et tē mūrus intersit.

Poterimus autem, adnītāmur modo.

Niech nienawidzą, byleby się bali. (Cyceron)

(Galia) ze spokojem znosi wszelkie niebezpieczeństwa wojny, byleby tylko zażegnać niebezpieczeństwa niewoli. (Cyceron)

Uwolnisz mnie od wielkiego lęku, jeśli tylko oddzieli mnie od ciebie mur. (Cyceron)

Zatem zdołamy, jeżeli tylko dołożymy starań. (Seneka)

Podobizny autorów: Cyceron i Seneka:

Slajd 1 z 2

„Cyceron”, XIX w., Rzymski plac sprawiedliwości, wikimedia.org, CC BY 3.0

Film animowany przytacza fragment dzieła Tytusa Liwiusza pt. „Od założenia miasta”. Na pierwszym ekranie pokazany jest łaciński tytuł utworu. Lektorka czyta: Ex T. Līviī librī XXXV Periochā. Następny ekran przedstawia kamienne popiersie wodza rzymskiego - Scypiona Afrykańskiego Starszego. Ukazany jest jako mocno zbudowany, około czterdziestoletni mężczyzna. Jest łysy. Ma kształtny nos, zaciśnięte usta i lekko wystający podbródek. Lektorka czyta: P. Scīpiō Āfricānus lēgātus ad Antiochum missūs Ephesī cum Hannibale. Na ekranie pojawia się czarnobiała ilustracja marmurowego popiersia Hannibala. Wódz ma krótki kręcony zarost, prosty nos, oczy wpatrzone w dal. Ubrany jest w szatę spiętą na ramieniu; na głowie ma hełm. Lektorka kontynuuje: quī sē Antiochō adiūnxerat, conlocūtus est, ut sī fierī posset, metum eī, quem ex populō Rōmānō concēperat, eximeret. Inter alia cum quaereret quem fuisse maximum imperātōrem Hannibal crēderet. Na kolejnym slajdzie znajduje się fragment mozaiki pompejańskiej zatytułowanej “Bitwa pod Issos”. Ukazany jest Aleksander Wielki na swoim koniu Bucefale. Ze względu na zniszczenia zachował się jedynie wizerunek króla od pasa w górę oraz głowa konia. Król ma czarne włosy i duże ciemne oczy. Ubrany jest w srebrną zbroję; w rękach trzyma dzidę. Lektorka czyta: respondit Alexandrum, Macedonum rēgem, quod parvā manū innumerābilēs exercitūs. Na ekranie pojawia się cała mozaika przedstawiająca żołnierzy walczący konno na polu bitwy. Z lewej strony obrazu znajduje się Aleksander Wielki na koniu. Naciera na króla Persów – Dariusza, który siedzi na kwadrydze zaprzężonej w czarne konie. Król Persów wychyla się z powozu wyciągając przed siebie rękę. Na głowie ma żółtą chustę. Lektorka czyta: fūdisset quodque ultimās ōrās, quās vīsere suprā spem hūmānam esset, peragrāsset. Na kolejnym ekranie pojawia się fotografia rzeźbionego popiersia Pyrrusa. Ukazany mężczyzna ma krótkie kręcone włosy, pociągłą twarz i rozchylone usta. Rzeźba ma utrącony nos. Jest ustawiona na postumencie z szarego kamienia, na którym wyryty jest podpis: PYRRHOS. Lektorka czyta: Quaerentī deinde, quem secundum pōneret, Pyrrhum, inquit. Obok fotografii pojawia się grafika przedstawiająca wojskowe namioty. Kiedy lektorka kontynuuje czytanie, na ekranie ukazuje się ponownie wizerunek Hannibala. Lektorka czyta: castra mētārī prīmum docuisse, ad hōc nēminem loca ēlegantius cēpisse, praesidia disposuisse. Exsequentī, quem tertium dīceret, sēmet ipsum dīxit. Na kolejnym ekranie pojawia się fragment szesnastowiecznej grafiki ukazującej nagich walczących żołnierzy. U góry znajduje się wyryty napis: PV. COR. SCIPIO. Lektorka kontynuuje: Rīdēns Scīpiō: quidnam tū dīcerēs, inquit, sī mē vīcissēs? Pojawia się druga część grafiki. Wśród walczących ukazana jest postać mężczyzny z tarczą na plecach i pałką w ręku. Napis znajdujący się w górze płaskorzeźby informuje, iż jest to wódz kartagiński Hannibal. Lektorka: Tunc vērō mē, inquit, et ante Alexandrum et ante Pyrrhum et ante aliōs posuissem. Na ostatnim ekranie ukazany jest cały przytoczony tekst oraz ilustracje, które pojawiały się w trakcie czytania.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1PMcW002Y85hOtwiera się w nowym oknie

Źródło: online skills.

Film animowany przytacza fragment dzieła Tytusa Liwiusza pt. „Od założenia miasta”. Na pierwszym ekranie pokazany jest łaciński tytuł utworu. Lektorka czyta: Ex T. Līviī librī XXXV Periochā. Następny ekran przedstawia kamienne popiersie wodza rzymskiego - Scypiona Afrykańskiego Starszego. Ukazany jest jako mocno zbudowany, około czterdziestoletni mężczyzna. Jest łysy. Ma kształtny nos, zaciśnięte usta i lekko wystający podbródek. Lektorka czyta: P. Scīpiō Āfricānus lēgātus ad Antiochum missūs Ephesī cum Hannibale. Na ekranie pojawia się czarnobiała ilustracja marmurowego popiersia Hannibala. Wódz ma krótki kręcony zarost, prosty nos, oczy wpatrzone w dal. Ubrany jest w szatę spiętą na ramieniu; na głowie ma hełm. Lektorka kontynuuje: quī sē Antiochō adiūnxerat, conlocūtus est, ut sī fierī posset, metum eī, quem ex populō Rōmānō concēperat, eximeret. Inter alia cum quaereret quem fuisse maximum imperātōrem Hannibal crēderet. Na kolejnym slajdzie znajduje się fragment mozaiki pompejańskiej zatytułowanej “Bitwa pod Issos”. Ukazany jest Aleksander Wielki na swoim koniu Bucefale. Ze względu na zniszczenia zachował się jedynie wizerunek króla od pasa w górę oraz głowa konia. Król ma czarne włosy i duże ciemne oczy. Ubrany jest w srebrną zbroję; w rękach trzyma dzidę. Lektorka czyta: respondit Alexandrum, Macedonum rēgem, quod parvā manū innumerābilēs exercitūs. Na ekranie pojawia się cała mozaika przedstawiająca żołnierzy walczący konno na polu bitwy. Z lewej strony obrazu znajduje się Aleksander Wielki na koniu. Naciera na króla Persów – Dariusza, który siedzi na kwadrydze zaprzężonej w czarne konie. Król Persów wychyla się z powozu wyciągając przed siebie rękę. Na głowie ma żółtą chustę. Lektorka czyta: fūdisset quodque ultimās ōrās, quās vīsere suprā spem hūmānam esset, peragrāsset. Na kolejnym ekranie pojawia się fotografia rzeźbionego popiersia Pyrrusa. Ukazany mężczyzna ma krótkie kręcone włosy, pociągłą twarz i rozchylone usta. Rzeźba ma utrącony nos. Jest ustawiona na postumencie z szarego kamienia, na którym wyryty jest podpis: PYRRHOS. Lektorka czyta: Quaerentī deinde, quem secundum pōneret, Pyrrhum, inquit. Obok fotografii pojawia się grafika przedstawiająca wojskowe namioty. Kiedy lektorka kontynuuje czytanie, na ekranie ukazuje się ponownie wizerunek Hannibala. Lektorka czyta: castra mētārī prīmum docuisse, ad hōc nēminem loca ēlegantius cēpisse, praesidia disposuisse. Exsequentī, quem tertium dīceret, sēmet ipsum dīxit. Na kolejnym ekranie pojawia się fragment szesnastowiecznej grafiki ukazującej nagich walczących żołnierzy. U góry znajduje się wyryty napis: PV. COR. SCIPIO. Lektorka kontynuuje: Rīdēns Scīpiō: quidnam tū dīcerēs, inquit, sī mē vīcissēs? Pojawia się druga część grafiki. Wśród walczących ukazana jest postać mężczyzny z tarczą na plecach i pałką w ręku. Napis znajdujący się w górze płaskorzeźby informuje, iż jest to wódz kartagiński Hannibal. Lektorka: Tunc vērō mē, inquit, et ante Alexandrum et ante Pyrrhum et ante aliōs posuissem. Na ostatnim ekranie ukazany jest cały przytoczony tekst oraz ilustracje, które pojawiały się w trakcie czytania.

Kto jest największym wodzem?

Mozaika przedstawiająca zwycięstwo Aleksandra pod Issos, I w p.n.e., Narodowe Muzeum Archeologiczne w Neapolu - Włochy, wikimedia.org, domena publiczna

Kto jest największym wodzem?

(ex T. Līviī librī XXV Periochā)

P. Scīpiō Āfricānus lēgātus ad Antiochum missūs Ephesī cum Hannibale, quī sē Antiochō adiūnxerat, conlocūtus est, ut sī fierī posset, metum eī, quem ex populō Rōmānō concēperat, eximeret. Inter alia cum quaereret quem fuisse maximum imperātōrem Hannibal crēderet, respondit Alexandrum, Macedonum rēgem, quod parvā manū innumerābilēs exercitūs fūdisset quodque ultimās ōrās, quās vīsere suprā spem hūmānam esset, peragrāsset. Quaerentī deinde, quem secundum pōneret, Pyr-rhum, inquit, castra mētārī prīmum docuisse, ad hōc nēminem loca ēlegantius cēpisse, praesidia disposuisse. Exsequentī, quem tertium dīceret, sēmet ipsum dīxit. Rīdēns Scīpiō: quidnam tū dīcerēs, inquit, sī mē vīcissēs? Tunc vērō mē, inquit, et ante Alexandrum et ante Pyrrhum et ante aliōs posuissem.

Źródło: Jeanne Marie Neumann, LINGVA LATINA, A Companion to Roma Aeterna, Cambridge 2013.

Persōnae

Ilustracja przedstawia fragment mozaiki zatytułowanej „Bitwa pod Issos”. Ukazany jest Aleksander Wielki na swoim koniu Bucefale. Mozaika jest zniszczona. Zachował się jedynie wizerunek króla od pasa w górę oraz głowa konia. Król ma czarne włosy i duże ciemne oczy. W rękach trzyma włócznię. Ubrany jest w zbroję ozdobioną na piersiach głową Gorgony. Dodatkowa informacja: 1. Alexander Magnus – 356-323 a.C.n., fīlius Philippī, fuit patre mortuō rēx Macedonum, quī imperium Persārum subēgit.

Zasób oparty o element wizualny.

1

1

Alexander Magnus – 356-323 a.C.n., fīlius Philippī, fuit patre mortuō rēx Macedonum, quī imperium Persārum subēgit.

Autor nieznany, Alexander i Bucefał - fragment mozaiki przedstawiający bitwę pod Issos, Narodowe Muzeum Archeologiczne w Neapolu - Włochy, online-skills, domena publiczna

Ilustracja przedstawia marmurowe popiersie Pyrrhusa Ēpīrōtēsa. Ukazany mężczyzna ma krótkie kręcone włosy, pociągłą twarz i rozchylone usta. Rzeźba ma utrącony nos. Jest ustawiona na postumencie z szarego kamienia, na którym wyryty jest podpis: PYRRHOS. Dodatkowa informacja: 1.Pyrrhus Ēpīrōtēs - 318-272 p.n.e., fuit rēx Ēpīrī, quī cum Rōmānīs fortiter pugnāvit.

Zasób oparty o element wizualny.

1

1

Pyrrhus Ēpīrōtēs - 318-272 p.n.e., fuit rēx Ēpīrī, quī cum Rōmānīs fortiter pugnāvit.

Marmurowe popiersie Pyrrus z Epiru - król Epiru, Muzeum Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhaga, wikimedia.org, domena publiczna

Czarnobiała ilustracja przedstawia dzieło Phaidona Verlaga pt. „Hannibal Barca.” Jest to marmurowe popiersie kartagińskiego wodza. Ukazany jest jako dojrzały mężczyzna. Ma krótki kręcony zarost, prosty nos, oczy wpatrzone w dal. Na głowie ma hełm. Ubrany jest w szatę spiętą na ramieniu. Dodatkowa informacja: 1.Hannibal Barca - 247-183 p.n.e., praeclārus dux Pūnicus, bellum cum populō Rōmānō gessit, quod ā posterīs Secundum Bellum Pūnicum appellātum est.

Zasób oparty o element wizualny.

1

1

Hannibal Barca - 247-183 p.n.e., praeclārus dux Pūnicus, bellum cum populō Rōmānō gessit, quod ā posterīs Secundum Bellum Pūnicum appellātum est.

Phaidon Verlag, „Hannibal Barca”, [w:] Theodor Mommsen, „Historia Rzymu”, Wiedeń-Lipsk, 1932, wikimedia.org, domena publiczna

Ilustracja przedstawia okrągłą srebrną monetę z wizerunkiem Antiocha III Wielkiego. Władca przedstawiony jest z profilu. Jest to młody mężczyzna. Krótkie kręcone włosy ma związane przepaską. Ma szczupły, dość długi nos, duże oczy i drobne usta. Dodatkowa informacja: 1. Antiochus III Magnus – 242-187 p.n.e., vir ē familiā Seleucīdārum, fuit rēx ab annō 223 ā.C.n. usque ad mortem.

Zasób oparty o element wizualny.

1

1

Antiochus III Magnus – 242-187 p.n.e., ē familiā Seleucīdārum, fuit rēx ab annō 223 ā.C.n. usque ad mortem.

Srebrna moneta Antiocha III, online-skills, CC BY-SA 3.0

Ilustracja przedstawia kamienne popiersie wodza rzymskiego - Scypiona Afrykańskiego Starszego. Ukazany jest, jako mocno zbudowany, około czterdziestoletni mężczyzna. Jest łysy. Ma kształtny nos, zaciśnięte usta i lekko wystający podbródek. Dodatkowa informacja: 1. Pūblius Cornēlius Scīpiō Āfricānus Maior – 236-183 p.n.e., fuit dux in Secundō Bellō Pūnicō et nōtissimus vir reī pūblicae Rōmānae.

Zasób oparty o element wizualny.

1

1

Pūblius Cornēlius Scīpiō Āfricānus Maior – 236-183 p.n.e., fuit dux in Secundō Bellō Pūnicō et nōtissimus vir reī pūblicae Rōmānae.

Scypion Afrykański Starszy, II p.n.e., Muzea Kapitolińskie - Włochy, online-skills, CC BY 3.0

Heinrich Aldegrever, „Hannibal i Scypion”, 1538 r., Muzea sztuk pięknych w San Francisco - USA, wikimedia.org, domena publiczna

Zadania

Ćwiczenie 1

Połącz poniższe okresy warunkowe z odpowiednimi tłumaczeniami.

Ōderint, dum metuant.

Zatem zdołamy, jeżeli tylko dołożymy starań. (Seneka)Połączony z: Ōderint, dum metuant.

Poterimus autem, adnītāmur modo.

Uwolnisz mnie od wielkiego lęku, jeśli tylko oddzieli mnie od ciebie mur. (Cyceron)Połączony z: Poterimus autem, adnītāmur modo.

(Gallia) omnis aequō bellī patitūr iniūriās, dum modo repellat perīculum servitūtis.

(Galia) ze spokojem znosi wszelkie niebezpieczeństwa wojny, byleby tylko zażegnać niebezpieczeństwa niewoli. (Cyceron)Połączony z: (Gallia) omnis aequō bellī patitūr iniūriās, dum modo repellat perīculum servitūtis.

Magnō mē metū līberāverīs, modo inter mē et tē mūrus intersit.

Niech nienawidzą, byleby się bali. (Cyceron)Połączony z: Magnō mē metū līberāverīs, modo inter mē et tē mūrus intersit.

Ćwiczenie 2

Określ typ okresu warunkowego poniższego zdania z tekstu:

Quidnam tū dīcerēs, inquit, sī mē vīcissēs?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- modus potentiālis

- modus reālis

- modus irreālis

Ćwiczenie 3

Określ typ okresu warunkowego poniższego zdania z tekstu:

Quidnam tū dīcerēs, inquit, sī mē vīcissēs?

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Co powiedziałeś gdy mnie pokonałeś?

- Co byś powiedział, gdybyś mnie pokonał?

- Co powiesz jeśli mnie pokonasz?

Ćwiczenie 4

Przeczytaj poniższe zdania i określ jaki okres zdań warunkowych reprezentują:

Sī virtūtem amābis, omnēs bonī tē amābunt.

Sī barba philosophum faceret, omnēs barbātī saperent.

Nisi tōtīus diēī labōre mīlitēs dēfessī essent, omnēs hostium cōpiae dēlērī potuissent.

Nōs, fortēs virī, satis facere reī pūblicae videāmur, sī Catilīnae furōrem ac tēla vītēmus.

Negāre hōc nūllō modō potes, nisi forte omnia negāre cōnstituistī.

modus irreālis     modus potentiālis     modus reālis     modus reālis     modus irreālis

Ćwiczenie 5

Połącz poniższe zdania z odpowiednimi tłumaczeniami.

Nōs satis facere reī pūblicae videāmur, sī Catilīnae furōrem ac tēla vītēmus.

Gdyby broda czyniła filozofem, wszyscy brodaci byliby mądrzy.Połączony z: Nōs satis facere reī pūblicae videāmur, sī Catilīnae furōrem ac tēla vītēmus.

Sī barba philosophum faceret, omnēs barbātī saperent.

Gdyby żołnierze nie byli zmęczeni po trudach całego dnia, mogliby pokonać wszystkie wrogie oddziały.Połączony z: Sī barba philosophum faceret, omnēs barbātī saperent.

Sī virtūtem amābis, omnēs bonī tē amābunt.

Jeśli tylko uniknęlibyśmy szaleństw Katyliny i jego zapędów, wydawać by się mogło, że zrobiliśmy dość dla republiki.Połączony z: Sī virtūtem amābis, omnēs bonī tē amābunt.

Nisi tōtīus diēī labōre mīlitēs dēfessī essent, omnēs hostium cōpiae dēlērī potuissent.

Nie możesz w żaden sposób temu zaprzeczyć, chyba że postanowiłeś wszystko zanegowaćPołączony z: Nisi tōtīus diēī labōre mīlitēs dēfessī essent, omnēs hostium cōpiae dēlērī potuissent.

Negāre hōc nūllō modō potes, nisi forte omnia negāre cōnstituistī.

Jeśli ukochasz cnotę, wszyscy dobrzy ludzie pokochają ciebie.Połączony z: Negāre hōc nūllō modō potes, nisi forte omnia negāre cōnstituistī.

Ćwiczenie 6

Zaznacz prawdziwe zdania.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Sī Hannibal Scīpiōnem vīcisset, sē ante Alexandrum et Pyrrhum posuisset.

- Hannibal crēdēbat maximum imperātōrem fuisse Alexandrum.

- P. Scīpiō Āfricānus crēdēbat maximum imperātōrem fuisse Pyrrhum.

Ćwiczenie 7

Połącz opisy postaci z ich sylwetkami.

Fīlius Philippī, fuit patre mortuō rēx Macedonum, quī imperium Persārum subēgit.

Vir ē familiā Seleucīdārum, fuit rēx ab annō 223 ā.C.n. usque ad mortem.

Praeclārus dux Pūnicus, bellum cum populō Rōmānō gessit, quod ā posterīs Secundum Bellum Pūnicum appellātum est.

Fuit dux in Secundō Bellō Pūnicō et nōtissimus vir reī pūblicae Rōmānae.

Fuit rēx Ēpīrī, quī cum Rōmānīs fortiter pugnāvit.

Lista starożytnych władców i słownik

Aleksander Macedoński

król Macedonii, uznawany za jednego z największych wodzów w dziejach ludzkości. Po śmierci ojca, Filipa II, kontynuował jego politykę i podjął wielką wyprawę przeciwko Persom. Podporządkował sobie niemal cały Bliski i Środkowy Wschód, docierając aż do Indii. Jego wyprawy miały wielki wpływ na zmiany kulturowe w basenie Morza Śródziemnego, rozwój tzw. kultury hellenistycznej.

Pyrrus

król Epiru, Macedonii i Sycylii, zapisał się w historii walkami z Rzymem, znany jest z powiedzenia pyrrusowe zwycięstwo, które powstało od jego imienia (zwycięstwo okupione ogromnymi stratami). Miał być autorem pamiętników i podręczników nt. sztuki wojennej.

Hannibal

syn Hamilkara, dowódca wojsk Kartaginy podczas II wojny punickiej. Przez kilkanaście lat walczył w Italii, ostatecznie zmuszony do wycofania i pokonany przez Scypiona Afrykańskiego.

Antioch III Wielki

hellenistyczny władca z dynastii Seleucydów, rządził wielkim obszarem na Bliskim Wschodzie, największą pozostałością państwa Aleksandra Wielkiego. Był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli dynastii Seleucydów.

Scypion Afrykański

wybitny wódz rzymski, zasłynął podczas II wojny punickiej, uzyskując wówczas przydomek Afrykański. Zwyciężył Hannibala w bitwie pod Zamą, dwukrotnie sprawował też funkcję konsula.

Słownik łacińsko-polski

Słownik łacińsko-polski

Słownik łacińsko-polski

Galeria dzieł sztuki

Slajd 1 z 8

„Cyceron”, XIX w., Rzymski plac sprawiedliwości, wikimedia.org, CC BY 3.0

Bibliografia

H. Wolanin, Gramatyka opisowa klasycznej łaciny w ujęciu strukturalnym,  Kraków 2012.

Jeanne Marie Neumann, LINGVA LATINA, A Companion to Roma Aeterna, Cambridge 2013.

Tytus Liwiusz, Dzieje od założenia miasta Rzymu, tłum. W. Strzelecki, Wrocław 2004.

https://www.thelatinlibrary.com/liv.htmlOtwiera się w nowym oknie

Table of Contents

Zdania warunkowe cz.2