Spis treści

Deklinacja IV

Deklinacja IV

Ważne daty

753  p.n.e. – Legendarna data założenia Rzymu

59 p.n.e. – Urodził się historiograf rzymski, Titus Livius

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

Scenariusz zajęć do pobrania.

1. zna i rozpoznaje następujące formy morfologiczne z zakresu gramatyki języka łacińskiego:

I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:

1) formy fleksyjne rzeczowników regularnych deklinacji I-V.

6. zna podstawowe techniki przekładu tekstu łacińskiego;

7. zna zasady tworzenia spójnego i zgodnego z polską normą językową przekładu z języka łacińskiego na język polski;

8. dokonuje następujących transformacji gramatycznych w zakresie morfologii:

17) potrafi korzystać ze słownika łacińsko-polskiego przy sporządzaniu przekładu;

18) potrafi w przypadku wyrazów wieloznacznych wybrać znaczenie odpowiednie dla kontekstu/tematyki tłumaczonego tekstu;

Nauczysz się

stosować w zdaniu rzeczowniki deklinacji IV;

tłumaczyć tekst łaciński, w którym została użyta IV deklinacja;

opowiadać o strukturze rzymskiej armii;

definiować pojęcia: konnica, piechota, portyk, SPQR, sztandar.

Odmiana deklinacji IV

Odmiana deklinacji IV - Masculinum

MASCULINUM

Nōminātīvus

Exercitus

Exercitus

Genetīvus

Exercitūs

Exercituum

Dativus

Exercituī

Exercitibus

Accūsātīvus

Exercitum

Exercitus

Ablātīvus

Exercitū

Exercitibus

Vocātīvus

Exercitus

Exercitus

Odmiana deklinacji IV - Neutrum

NEUTRUM

Cāsus

Singulāris

Plūrālis

Nōminātīvus

Cornu

Cornua

Genetīvus

Cornus

Cornuum

Dativus

Cornuī, cornū

Cornibus

Accūsātīvus

Cornu

Cornua

Ablātīvus

Cornū

Cornibus

Vocātīvus

Cornu

Cornua

Wyjątki rodzaju żeńskiego deklinacji IV – Fēminīna dēclīnātiōnis quartae

Ilustracja przedstawia dom jednorodzinny od strony ogrodu. Widoczny jest duży ogród oraz basen. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Domus, domūs (f).

Dom, online-skills, CC BY 3.0

Ilustracja przedstawia przedramię ręki prawej. Palce dłoni są lekko zgięte. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Manus, manūs (f).

Dłoń, online-skills, CC BY 3.0

Ilustracja przedstawia wejście do budynku. Widoczne są duże ciemne, oszklone drzwi. Przed wejściem do budynku jest ganek. Widoczne są na nim cztery konstrukcyjne, pełniące jednocześnie rolę ozdobną kolumny. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Porticus, porticūs (f).

Portyk teatru zdrojowego w Polanicy-Zdroju, wikimedia.org, CC BY-SA 3.0

Ilustracja przedstawia na pierwszym planie członka afrykańskiego plemienia, który trzyma na wysokości twarzy róg. Postać ubrana jest w czerwowo-pomarańczowe szaty. W tle widoczni są inni członkowie plemienia. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Tribus, tribūs (f).

Plemię, online-skills, CC BY 3.0

Ilustracja przedstawia igły do szycia. Szacuje się, że igły pochodzą z I-III w. n.e. Są one mocno skorodowane i uszkodzone. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Acus, acūs (f).

Igły do szycia, datowane na I-III w n. e. Mierzą 117 mm i są pokryte oliwkowo zieloną patyną, Muzeum w Los Angeles, ancientresource.com, CC BY 3.0

Dē exercitū Rōmānō

Rzymski legionista grający na Corfu, WIkipedia, CC BY-SA 3.0

Dē exercitū Rōmānō

Exercitus Rōmānus dē equitātū et peditātū cōnstābat. Exercitus Rōmānus prō patriā pugnābat et victōria exercituum glōriam

magnam patriae parābat. Exercituī Rōmānō populus grātiās agēbat, nam oppida, vīcōs, agrōs, templa deōrum dēfendēbat.

Poētae semper laudant exercitūs, quī patriam dēfendunt, et dē exercituum victōriīs saepe nārrant. Cornua et tubae exercitum

ad pugnam vocant. In tabulā mīlitem, quī cornū canit, vidēs.

Etiam cervī cornua habent et cornibus certant. Virī, quī cervōs necant, cornua cervōrum servant aut magnō pretiō vēndunt.

Źródło:

Ćwiczenie 1

Przeczytaj uważnie tekst Dē exercitū Rōmānō. Następnie przyporządkuj do następujących fragmentów tekstu zdania o tym samym/podobnym znaczeniu.

Exercitus Rōmānus prō patriā pugnābat.

Mīlitēs cornū et tubā canentēs exercitum ad pugnam appellant.Połączony z: Exercitus Rōmānus prō patriā pugnābat.

Cornua et tubae exercitum ad pugnam vocant.

In exercitū Rōmānō equitātus et peditātus erant.Połączony z: Cornua et tubae exercitum ad pugnam vocant.

Exercitus Rōmānus dē equitātū et peditātū cōnstābat.

Mīlitēs Rōmānī prō Imperiō Rōmānō bella gerēbant.Połączony z: Exercitus Rōmānus dē equitātū et peditātū cōnstābat.

Virī [...]cornua cervōrum [...]magnō pretiō vēndunt.

Cornua cervōrum magnā pecūniā emuntur.Połączony z: Virī [...]cornua cervōrum [...]magnō pretiō vēndunt.

Poētae […] dē exercituum victōriīs saepe nārrant.

Victōriae exercitūs Rōmānī in librīs poētārum nārrantur.Połączony z: Poētae […] dē exercituum victōriīs saepe nārrant.

Ćwiczenie 2

Posortuj poniższe wyrazy z tekstu Dē exercitū Rōmānō na 3 kategorie – wyrazy deklinacji I, II i IV, następnie przenieś je na właściwe miejsce.

Dēclīnātiō prīma I

Dēclīnātiō secunda II

Dēclīnātiō quārta IV

Przenieś element.cornua

Przenieś element.tubae

Przenieś element.populus

Przenieś element.cervōrum

Przenieś element.vīcōs

Przenieś element.exercituum

Przenieś element.agrōs

Przenieś element.glōriam

Przenieś element.equitātū

Przenieś element.patriā

Przenieś element.pugnam

Przenieś element.peditātū

Przenieś element.victōria

Przenieś element.oppida

Przenieś element.cornibus

Ćwiczenie 3

Uzupełnij zdania związane z tekstem Dē exercitū Rōmānō właściwą końcówką rzeczownika deklinacji IV.

1. Exercitus Romanus de equitat    et peditat    constabat.

2. Victoria exercit    gloriam magnam patriae parabat.

3. Exercit    Romano populus gratias agebat.

4. Poetae semper laudant exercit   .

5. Corn    et tubae exercitum ad pugnam vocant.

6. Etiam cervi corn   .

us     u     ui     ua     ua     u     uum

Ćwiczenie 4

Do podanych rzeczowników dobierz właściwe przymiotniki w tym samym przypadku, liczbie i rodzaju.

manūs

frīgidumPołączony z: manūs

equitātū

pūraePołączony z: equitātū

porticus

longīsPołączony z: porticus

genuum

rapidōPołączony z: genuum

gelū

lātōrumPołączony z: gelū

cornibus

ōrnātaPołączony z: cornibus

Ćwiczenie 5

Uzupełnij poniższe zdanie, wybierając właściwą odpowiedź spośród trzech możliwych.

Cervī __________________________ certant.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- cornibus

- cornua

- cornuum

Ćwiczenie 6

Uzupełnij poniższe zdanie, wybierając właściwą odpowiedź spośród trzech możliwych.

Victōria ___________________ glōriam magnam patriae parat.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- exercituum

- exercituī

- exercitibus

Ćwiczenie 7

Uzupełnij poniższe zdanie, wybierając właściwą odpowiedź spośród trzech możliwych.

________________ Mārtiae omnibus notae sunt.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- Īdibus

- Īdūs

- Īduum

Ćwiczenie 8

Uzupełnij poniższe zdanie, wybierając właściwą odpowiedź spośród trzech możliwych.

_______________ tē expectāmus.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- domō

- Domī

- Domum

Ćwiczenie 9

Uzupełnij poniższe zdanie, wybierając właściwą odpowiedź spośród trzech możliwych.

Domum tuum _________________ vēndis.

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- magnō pretiō

- magnī pretiī

- magnum pretium

Polecenie 1

Po zapoznaniu się z tekstem Dē exercitū Rōmānō oraz treścią słownika pojęć napisz w języku łacińskim krótki tekst na temat armii rzymskiej.

Uzupełnij

Polecenie 2

Przeczytaj poniższe sentencje a następnie dobierz do nich odpowiednie, zdjęcia. (Zdjęcia mogą być Twojego autorstwa lub z wolnych zasobów internetowych). Utwórz za pomocą dowolnego programu komputerowego np. GIMP, memy internetowe zawierające owe sentencje z  graficzną ilustracją, czyli połączenie słowa i obrazu.

Senātus erat portus et refugium sociōrum.

Ūsus est optimus magister.

An nescīs longās rēgibus ēsse manūs?

Słowniki

Słownik pojęć

Konnica – Equitatus (łac.)

Legion piechoty posiadał jednostkę taktyczną konnicy, składającą się z 300 ludzi – był to oddział zwany ala, czyli skrzydło. Skrzydło podzielone było na 10 szwadronów zwanych turma złożonych z 30 jeźdźców, które z kolei dzieliły się na 10-osobowe dekurie (decuria od decem).

Piechota

Peditatus (łac) Piechota rzymska podzielona była na legiony (legio, legionis). Pod koniec V w.p.n.e. podzielono legion na 5 manipułów (manipulus,i). Po wprowadzeniu reformy Mariusza w I w p.n.e. legion liczył około 6000 żołnierzy i dzielił się na 10 kohort (cohors, cohortis) po 600 ludzi. Kohorty złożone były z 3 manipułów po 200 żołnierzy, które z kolei dzieliły się na 2 centurie po 100 ludzi (centum). Dowódcą centurii był centurio – setnik.

Portyk (łac.)

Otwarty ganek kolumnowy lub filarowy związany z budowlą, niekiedy dwukondygnacyjny, zwykle poprzedzający wejście; otwarty przynajmniej z jednej strony kolumnadą lub rzędem filarów na wysokość jednej lub dwóch kondygnacji, często zwieńczony trójkątnym frontonem; portyk może też być zagłębiony w budynek (portyk wgłębny).; portyk wykształcił się w starożytności, od renesansu powszechnego w architekturze świeckiej i sakralnej.

SPQR

Senātus Populusque Rōmānus – pol. „Senat i lud rzymski”. Litery często umieszczane na sztandarach wojsk rzymskich jako symbol państwa, w obronie którego armia walczyła.

Sztandar – Signum (łac.)

Sztandarem legionu był umieszczony na długich drzewcach orzeł – aquila z rozpostartymi skrzydłami. Signum manipułu miało kształt wyciągniętej dłoni (manus). Sztandar konnicy (vexillum) bardziej przypominał współczesne sztandary, jako że był to kawałek materiału rozpięty na drzewcu, umieszczony jednak poprzecznie.

Słownik łacińsko - polski

Słownik łacińsko-polski.

Źródło: online skills, licencja: CC0.

Galeria dzieł sztuki

Slajd 1 z 1

Rzymski legionista grający na Corfu, WIkipedia, CC BY-SA 3.0

Bibliografia

J. Wikarjak, Gramatyka opisowa języka łacińskiego, Warszawa 2013.

H. Wolanin, Gramatyka opisowa klasycznej łaciny w ujęciu strukturalnym, Kraków 2012.

Z. Samolewicz, T. Sołtysik, Składnia Łacińska, Kraków 2006.

encyklopedia.pwn.pl

Table of Contents

Deklinacja IV