Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Mapa myśli

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Śluby panieńskie jako przykład polemiki z romantycznym wzorcem miłości nieszczęśliwej

Źródło: Pxhere, domena publiczna.

Jaki model miłości wyłania się z komedii Aleksandra Fredry Śluby panieńskie napisanej w czasach, gdy tworzyli romantycy? Jak podejście Fredry różni się od ich wizji tego, czym miłość być powinna i jakie jest jej znaczenie w ludzkim życiu?

Śluby panieńskie mogą być analizowane jako dyskusja z romantycznymi ideałami. Ta brawurowa komedia ukazuje relację kochanków jako emocjonującą grę. Dla poetów epoki miłość była nierozerwalną wspólnotą dusz, doświadczeniem, które kształtowało ich biografie i odzwierciedlało się w ich twórczości. Czy podobnie widział to największy komediant epoki?

Twoje cele

- Scharakteryzujesz obraz miłości w Ślubach panieńskich Fredry.

- Zestawisz postacie komedii Fredry z bohaterami romantycznymi.

- Przeanalizujesz różnice między romantycznym wzorcem miłości a ujęciem Fredry.

- Uzasadnisz tezę, że Śluby panieńskie stanowią polemikę z romantycznym wzorcem miłości nieszczęśliwej.

Przeczytaj

Śluby panieńskie jako komedia miłości

Miłosna komedia Aleksandra Fredry (1793–1876) Śluby panieńskie, czyli magnetyzm serca została ukończona w 1832 roku, jednak praca nad utworem rozpoczęła się w roku 1826 roku. Pierwotny tytuł brzmiał Magnetyzm i odnosił się do pseudonaukowej teorii Franza Antona Mesmera. Teoria ta głosiła, że w ludzkim ciele istnieje uniwersalny fluid – siła magnetyczna, który przenika i napełnia wszelkie organizmy żywe od roślin przez zwierzęta po ludzi. Magnetyzm inspirował spirytystów i artystów XIX wieku. Fredro użył tego określenia dla opisania tajemniczej siły przyciągania się dwóch serc – dwóch istot ludzkich. Sztuka w pierwszej wersji nie została wystawiona. Finalna wersja utworu powstała dopiero w 1832 r., a jej premiera odbyła się we Lwowie 15 lutego 1833 roku.

Louis-Michel van Loo, Marivaux, 1743

Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Za źródło inspiracji wielkiego polskiego komediopisarza trzeba uznać sztuki Moliera oraz Marivaux uważanego za twórcę komedii miłości jako gatunku. Marivaux odszedł od typowej komedii charakterów, by stworzyć studium miłości – ukazanej w świetle komizmu. Bohaterowie jego sztuk pozbawieni byli rysów charakterystycznych w sferach niezwiązanych z tematem głównym. Określała ich relacja uczuciowa. Przystępując do „gry miłości”, zmagali się z własną dumą, ambicjami i obawami, jednak pozostawali postaciami nieco abstrakcyjnymi. Fredro rozwinął schemat Marivaux, nadając swoim bohaterom pełnię życia i wyraźny koloryt. Kochankowie z jego komedii stają się ponownie postaciami charakterystycznymi (jak było to u Moliera) i posiadają psychologiczną linię rozwoju. Ich motywacje są znacznie bardziej złożone.

Akcja sztuki osadzona jest w typowym szlacheckim XIX-wiecznym dworku, a fabuła – oparta na znanym schemacie komplikacji planów małżeńskich. Radost zamierza ożenić swojego bratanka Gucia, a pani Dobrójska chce wydać za mąż za Gucia swoją córkę Anielę. Druga para młodych bohaterów to Klara i zakochany w niej nieszczęśliwie Albin. Znające życie z francuskich romansów panny składają śluby, że nigdy nie wyjdą za mąż, ponieważ małżeństwo to niewola. Na skutek skomplikowanej intrygi Gucio zdobędzie serce Anieli, a Klara przekona się do Albina. Już samo zdrobnienie imienia bohatera stanowi parodię romantycznej postaci Gustawa z Dziadów Adama Mickiewicza. W roku 1834 czytelnicy mogli znać już dzieło Mickiewicza. Znali także typ bohatera werterowskiego, ukształtowany przez słynną preromantyczna powieść Goethego. Polemiczny charakter komedii Fredry wynikał z jego własnych przemyśleń na temat istoty miłości oraz z chęci satyrycznego przedstawienia wzorca romantycznego.

Romantyczny ideał miłości

Romantyczne rozumienie miłości nadawało jej wyjątkowe i wzniosłe znaczenie dla życia jednostki. Stała się ona podstawą dla romantycznej filozofii, a nawet duchowości. Przykładem tego są żywe wówczas inspiracje religijnością Emanuela Swedenborga, który wierzył, że pełnia życia wiecznego w niebie polega na doskonałym zjednoczeniu się dwojga oblubieńców. Niezwykła, wzniosła, oparta na porozumieniu dusz, miłość nie miała nic wspólnego z mieszczańskim ideałem wspólnego, małżeńskiego życia. Służyła celom wyższym, a przeszkody, jakie pokonywała, nie były zwyczajnymi trudnościami, które rodzi codzienność. Miłość romantyczna podlegała raczej wielkim próbom. Była nierozerwalnie połączona z cierpieniem i stawała się centralnym punktem młodzieńczej biografii. Prawdziwa miłość musiała być nieszczęśliwa. Stanowiła więc zaprzeczenie tradycyjnego modelu szczęścia rodzinnego. Romantyczna kochanka, „nadludzka dziewica”, była bliźniaczą duszą zakochanego w niej młodzieńca, a mistyczne połączenie było nierozerwalne i wieczne, nawet jeśli kochanków rozdzieliło życie. Taki obraz miłości tworzy IV część Dziadów Mickiewicza. Gdy wybranka serca Gustawa poślubia innego, owładnięty uczuciem młodzieniec popada w rozpacz, miota się pomiędzy uwielbieniem a zazdrością, oskarża kochankę o brak serca i kierowanie się ziemskimi interesami, wbrew przeznaczeniu. Jego los jest tragiczny. Gustaw jest bowiem naznaczony miłością, która staje się pasmem udręki i jest skazana na klęskę.

Franciszek Żmurko, W upojeniu, XIX/XX w.

Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie, domena publiczna.

Miłość według Fredry

Eligiusz Niewiadomski, Anioł miłości, ok. 1900

Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie, domena publiczna.

Zdrobnienie imienia romantycznego bohatera to wyraźny sygnał zamysłu autora. Gucio nie może być postacią tragiczną, którą miłość doprowadza do rozpaczy i obłędu. Bohater Fredry to inteligentny i uroczy birbant, typowy „zdobywca serc”. To zaprzeczenie kochanka romantycznego, postać Albina  stanowi natomiast jego parodię. Melancholijny i lekceważony przez Klarę Albin realizuje schemat werterowski, liczy się nawet z samobójstwem. Stanowi karykaturalne przedstawienie uniesień bohaterów dramatów romantycznych Mickiewicza i Słowackiego. Jego wybranka Klara nie jest „istota boską” – to postać pełnokrwista, kobieta aktywna, błyskotliwa i zdolna do przeciwstawienia się oczekiwaniom społecznym. Bliższa postaci kochanki romantycznej jest Aniela, ale i ona wykazuje własną wolę – nie jest jedynie obiektem westchnień. Bohaterki Fredry przełamują schemat uległej postaci kobiecej i dokonują wyborów. Miłość u Fredry nie jest romantyczna i nie jest miłością „od pierwszego wejrzenia”. Rozwija się etapami, wynika z działań i decyzji. Jest to uczucie, o które można i należy walczyć. Taka miłość może więc zwyciężać i nieść ze sobą radość. Jest także oryginalna i zindywidualizowana – może zrodzić się w wyniku różnorodnych splotów okoliczności i realizować różne scenariusze. Fredro mówi, że nie ma jednego modelu miłości. Daje też wyraz swojej wierze, że magnetyczna siła łącząca kochanków ma moc pokonywania przeszkód i burzenia konwencji. I ostatecznie to miłość nadaje życiu sens.

Aleksander Fredro

Śluby panieńskie

Akt pierwszy Scena trzecia

[…]

GUSTAW

[…]

Cóż ściąga światło, w całym blasku stawa,

Jeśli nie miłość — i stała, i prawa?

Miłość, szlachetnej przewodząca parze

Z łona rodziców przed ślubów ołtarze. —                                            Ach, być kochanym wszyscy szczęściem głoszą;

Mym zdaniem: kochać jest większą rozkoszą –

Los kilku istot zrobić swoim losem,

Czuć i żyć tylko drogich dusz odgłosem,

Dla dobra innych cenić własne życie,

Dla nich poświęcić każde serca bicie,

Światem uczynić najmniejszą zagrodę,

Tam mieć cel życia i życia nagrodę

I kończąc cicho wytknięte koleje,

Za grób swój jeszcze przeciągnąć nadzieje –

Otóż to szczęścia rzetelne zalety!

[...]

Źródło: Aleksander Fredro, Śluby panieńskie, [w:] Komedie, oprac. Bogdan Zakrzewski, Wrocław 1994, s. 425.

Słownik

magnetyzm

(magnetyzm zwierzęcy), „uniwersalny fluid”, „siła magnetyczna”, w której Franz Anton Mesmer widział możliwość oddziaływania na pacjenta w czasie rozwijanych w końcu XVIII wieku praktyk terapeutycznych, nazywanych mesmeryzmem

Mapa myśli

Polecenie 1

Uzupełnij mapę myśli, dopisując cytaty obrazujące dwa różne rodzaje miłości.

Uzupełnij

- Mapa myśli.

- Elementy należące do kategorii Miłość romantyczna

- Nazwa kategorii: Cechy

- Nazwa kategorii: Bohater

- Nazwa kategorii: Cytaty

- Nazwa kategorii: Miłość

- Koniec elementów należących do kategorii Miłość romantyczna

- Elementy należące do kategorii Miłość

- Nazwa kategorii: Miłość romantyczna

- Nazwa kategorii: Miłość w „Ślubach panieńskich”

- Koniec elementów należących do kategorii Miłość

- Elementy należące do kategorii Miłość w „Ślubach panieńskich”

- Nazwa kategorii: Miłość

- Nazwa kategorii: Cechy

- Nazwa kategorii: Bohater

- Nazwa kategorii: Cytat

- Koniec elementów należących do kategorii Miłość w „Ślubach panieńskich”

- Elementy należące do kategorii Cechy

- Nazwa kategorii: Miłość romantyczna

- Nazwa kategorii: od pierwszego wejrzenia

- Nazwa kategorii: jedyna

- Nazwa kategorii: czysta

- Nazwa kategorii: święta

- Nazwa kategorii: szalona

- Nazwa kategorii: niezwykła

- Nazwa kategorii: nieszczęśliwa

- Nazwa kategorii: tragiczna

- Nazwa kategorii: skazana na klęskę

- Nazwa kategorii: kończy się śmiercią

- Koniec elementów należących do kategorii Cechy

- Elementy należące do kategorii Bohater

- Nazwa kategorii: Miłość romantyczna

- Nazwa kategorii: nieszczęśliwy

- Nazwa kategorii: gotowy do poświęceń

- Nazwa kategorii: samotny

- Nazwa kategorii: emocjonalny

- Nazwa kategorii: inspirujący się literaturą

- Koniec elementów należących do kategorii Bohater

- Elementy należące do kategorii Cytaty

- Nazwa kategorii: Miłość romantyczna

- Nazwa kategorii:

- Nazwa kategorii:

- Nazwa kategorii:

- Koniec elementów należących do kategorii Cytaty

- Elementy należące do kategorii Cechy

- Nazwa kategorii: Miłość w „Ślubach panieńskich”

- Nazwa kategorii: wynika z magnetyzmu serc

- Nazwa kategorii: różnorodna

- Nazwa kategorii: może zrodzić się w różnych okolicznościach

- Nazwa kategorii: rozwija się

- Nazwa kategorii: pokonuje przeszkody

- Nazwa kategorii: niesie radość

- Nazwa kategorii: zwycięża

- Nazwa kategorii: prowadzi do zawarcia szczęśliwego związku

- Nazwa kategorii: nadaje sens życiu

- Koniec elementów należących do kategorii Cechy

- Elementy należące do kategorii Bohater

- Nazwa kategorii: Miłość w „Ślubach panieńskich”

- Nazwa kategorii: snuje intrygi

- Nazwa kategorii: optymistycznie nastawiony albo przerysowany

- Nazwa kategorii: dąży do szczęśliwego zakończenia

- Nazwa kategorii: spełniona miłość jako najwyższa wartość

- Koniec elementów należących do kategorii Bohater

- Elementy należące do kategorii Cytat

- Nazwa kategorii: Miłość w „Ślubach panieńskich”

- Nazwa kategorii:

- Nazwa kategorii:

- Nazwa kategorii:

- Koniec elementów należących do kategorii Cytat

- Elementy należące do kategorii od pierwszego wejrzenia

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii od pierwszego wejrzenia

- Elementy należące do kategorii jedyna

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii jedyna

- Elementy należące do kategorii czysta

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii czysta

- Elementy należące do kategorii święta

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii święta

- Elementy należące do kategorii szalona

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii szalona

- Elementy należące do kategorii niezwykła

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii niezwykła

- Elementy należące do kategorii nieszczęśliwa

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii nieszczęśliwa

- Elementy należące do kategorii tragiczna

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii tragiczna

- Elementy należące do kategorii skazana na klęskę

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii skazana na klęskę

- Elementy należące do kategorii kończy się śmiercią

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii kończy się śmiercią

- Elementy należące do kategorii nieszczęśliwy

- Nazwa kategorii: Bohater

- Koniec elementów należących do kategorii nieszczęśliwy

- Elementy należące do kategorii gotowy do poświęceń

- Nazwa kategorii: Bohater

- Koniec elementów należących do kategorii gotowy do poświęceń

- Elementy należące do kategorii samotny

- Nazwa kategorii: Bohater

- Koniec elementów należących do kategorii samotny

- Elementy należące do kategorii emocjonalny

- Nazwa kategorii: Bohater

- Koniec elementów należących do kategorii emocjonalny

- Elementy należące do kategorii inspirujący się literaturą

- Nazwa kategorii: Bohater

- Koniec elementów należących do kategorii inspirujący się literaturą

- Elementy należące do kategorii

- Nazwa kategorii: Cytaty

- Koniec elementów należących do kategorii

- Elementy należące do kategorii

- Nazwa kategorii: Cytaty

- Koniec elementów należących do kategorii

- Elementy należące do kategorii

- Nazwa kategorii: Cytaty

- Koniec elementów należących do kategorii

- Elementy należące do kategorii wynika z magnetyzmu serc

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii wynika z magnetyzmu serc

- Elementy należące do kategorii różnorodna

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii różnorodna

- Elementy należące do kategorii może zrodzić się w różnych okolicznościach

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii może zrodzić się w różnych okolicznościach

- Elementy należące do kategorii rozwija się

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii rozwija się

- Elementy należące do kategorii pokonuje przeszkody

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii pokonuje przeszkody

- Elementy należące do kategorii niesie radość

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii niesie radość

- Elementy należące do kategorii zwycięża

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii zwycięża

- Elementy należące do kategorii prowadzi do zawarcia szczęśliwego związku

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii prowadzi do zawarcia szczęśliwego związku

- Elementy należące do kategorii nadaje sens życiu

- Nazwa kategorii: Cechy

- Koniec elementów należących do kategorii nadaje sens życiu

- Elementy należące do kategorii snuje intrygi

- Nazwa kategorii: Bohater

- Koniec elementów należących do kategorii snuje intrygi

- Elementy należące do kategorii optymistycznie nastawiony albo przerysowany

- Nazwa kategorii: Bohater

- Koniec elementów należących do kategorii optymistycznie nastawiony albo przerysowany

- Elementy należące do kategorii dąży do szczęśliwego zakończenia

- Nazwa kategorii: Bohater

- Koniec elementów należących do kategorii dąży do szczęśliwego zakończenia

- Elementy należące do kategorii spełniona miłość jako najwyższa wartość

- Nazwa kategorii: Bohater

- Koniec elementów należących do kategorii spełniona miłość jako najwyższa wartość

- Elementy należące do kategorii

- Nazwa kategorii: Cytat

- Koniec elementów należących do kategorii

- Elementy należące do kategorii

- Nazwa kategorii: Cytat

- Koniec elementów należących do kategorii

- Elementy należące do kategorii

- Nazwa kategorii: Cytat

- Koniec elementów należących do kategorii

Polecenie 2

W kilku zdaniach opisz różnice między obrazem miłości w Ślubach panieńskich a romantycznym wzorcem miłości.

Uzupełnij

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Uzupełnij wypowiedź.

Tematem komedii Śluby panieńskie były dzieje      od jej początku do szczęśliwego zakończenia – połączenia zakochanych, dzięki świadomej, dojrzałej      i przekonaniu o      uczucia.      na drodze do szczęśliwego zakończenia wynikają tu z      nastawienia bohaterek do życia z mężczyzną. Niechęć do zawarcia           była pobudką do złożenia           przez Anielę i Klarę.

Przeszkody        małżeńskiego        krytycznego        prawdziwości        decyzji        panieńskich        związku        miłości        ślubów

Ćwiczenie 2

Zapoznaj się z fragmentem Dziadów i wyjaśnij, w jaki sposób literatura kształtowała ideał miłości romantycznej.

Adam Mickiewicz

Dziady. Część IV

PUSTELNIK (GUSTAW)

[…]

(z uśmiechem, biorąc książki z szafy)

Księże, a znasz ty żywot Heloisy?

Znasz ogień i łzy Wertera?

[…]

Wszakże lubisz książki świeckie?...

Ach, te to są książki zbójeckie!

(ciska książkę)

Młodości mojej niebo i tortury!

One zwichnęły osadę mych skrzydeł

I wyłamały do góry,

Że już nie mogłem nad dół skręcić lotu.

[…]

Szukałem, ach! szukałem tej boskiej kochanki,

Której na podsłonecznym nie bywało świecie,

Źródło: Adam Mickiewicz, Dziady. Część IV, [w:] Utwory dramatyczne, Warszawa 1955, s. 46–48.

Uzupełnij

Ćwiczenie 3

Przeczytaj fragment IV części Dziadów i zaznacz w tekście wers skrótowo opisujący los kochanka romantycznego.

zielony

Adam   Mickiewicz

„Dziady”.   Część   IV

PUSTELNIK   (GUSTAW)

Bujałem   po   zmyślonym   od   poetów   niebie,

Goniąc   i   błądząc,   w   błędach   nieznużony   goniec;

Wreszcie,   na   próżno   zbiegłszy   kraj   daleki,

Spadam   i   już   się   rzucam   w   brudne   uciech   rzeki:

Nim   rzucę   się,   raz   jeszcze   spojrzę   koło   siebie!

I   znalazłem   ją   na   koniec!

Znalazłem   ją   blisko   siebie,

Znalazłem   ją!...   ażebym   utracił   na   wieki!

(…)

Postawą   sobie   bliscy,   jednostajni   wiekiem,

Ten   sam   powab   we   wszystkim,   toż   samo   niechcenie,

Też   same   w   myślach   składnie   i   w   czuciach   płomienie.

Gdy   nas   wszędzie   tożsamość   łączy   niedościgła,   (...)

Ćwiczenie 4

Jakie było zdanie Fredry na temat miłości od pierwszego wejrzenia? Zaznacz wszystkie prawidłowe odpowiedzi.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Fredro wierzył w miłość od pierwszego wejrzenia.

- Komediopisarz uważał, że miłość rozwija się, pokonując przeszkody.

- Fredro uważał, że miłość może zrodzić się w różnych okolicznościach.

- Pisarz uważał, że miłość od pierwszego wejrzenia to przejaw magnetyzmu serc.

- Aleksander Fredro uważał, że miłość od pierwszego wejrzenia musi być nieszczęśliwa.

Ćwiczenie 5

Scharakteryzuj postacie Ślubów panieńskich i określ, które z nich stanowią parodie postaci bohaterów romantycznych, a które są ich przeciwieństwem.

Uzupełnij

Ćwiczenie 6

Wyjaśnij w kilku zdaniach, w czym przejawia się polemika Fredry z romantycznym wzorcem miłości.

Uzupełnij

Ćwiczenie 7

Zapoznaj się z poniższym tekstem i wyjaśnij, w jaki sposób doświadczenia życiowe autora wpłynęły na pracę nad komedią Śluby panieńskie oraz jej ostateczną wymowę.

W czasie pracy nad pierwszą wersją sztuki pisarz był zakochany w Zofii z Jabłonowskich Skarbkowej. W 1827 r. jej starania o unieważnienie małżeństwa napotykały na poważne trudności. Zniechęcony niemożnością poślubienia wybranki, pisarz zaczyna wątpić w sens życia i w sens twórczości. W 1828 roku Fredro poślubił Zofię. Powrót do pracy nad sztuką uniemożliwił mu jednak wybuch powstania listopadowego. Finalna wersja Ślubów panieńskich powstała dopiero po 6 latach.

Uzupełnij

Ćwiczenie 8

Zapoznaj się z poniższym fragmentem i odpowiedz na pytanie: Czy słowa Gustawa mogą zostać uznane za wyraz osobistych poglądów samego Fredry? A jeśli tak, to jakie konkretnie byłyby to poglądy?

Aleksander Fredro

Śluby panieńskie

Akt czwarty  — Scena trzecia

[…]

GUSTAW

[…]

Lecz gdy miłością serce moje bije,

Gdy powiem: „kocham” — wtenczas tylko żyję,

Żyję szczęśliwy i w lubym zamęcie

Świat do podziału pociągam w objęcie.

[...]

Wierz mi — są dusze dla siebie stworzone.

Niech je w przeciwną los potrąci stronę,

One wbrew losom, w tym lub tamtym świecie,

Znajdą, przyciągną i złączą się przecie;

Tak jak dwóch kwiatów obce sobie wonie

Łączą się w górze, jedna w drugiej tonie.

[…]

Cóż ściąga światło, w całym blasku stawa,

Jeśli nie miłość  — i stała, i prawa?

Miłość szlachetnej przewodząca parze

Z łona rodziców przed ślubów ółtarze. —                                               Ach, być kochanym wszyscy szczęściem głoszą

Mym zdaniem: kochać jest większą rozkoszą —

Los kilku istot zrobić swoim losem,

Czuć i żyć tylko drogich dusz odgłosem,

Dla dobra innych cenić własne życie,

Dla nich poświęcić każde serca bicie,

Światem uczynić najmniejszą zagrodę,

Tam mieć cel życia i życia nagrodę

I kończąc cicho wytknięte koleje,

Za grób swój jeszcze przeciągnąć nadzieje —

Otóż to szczęścia rzetelne zalety!

[...]

Źródło: Aleksander Fredro, Śluby panieńskie, [w:] Komedie, oprac. Bogdan Zakrzewski, Wrocław 1994, s. 423–425.

Uzupełnij

Dla nauczyciela

Autor: Joanna Oparek

Przedmiot: Język polski

Temat: Śluby panieńskie jako przykład polemiki z romantycznym wzorcem miłości nieszczęśliwej

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy

Cele kształcenia – wymagania ogólne

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

2. Rozumienie historii literatury i dziejów kultury jako procesu, a także dostrzeganie roli czynników wewnętrznych i zewnętrznych wpływających na ten proces.

3. Rozumienie konieczności zachowania i rozwoju literatury i kultury w życiu jednostki oraz społeczeństwa.

5. Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej i światowej oraz umiejętność mówienia o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.

II. Kształcenie językowe.

5. Uwrażliwianie na piękno mowy ojczystej, wspomaganie rozwoju kultury językowej, doskonalenie umiejętności posługiwania się poprawną polszczyzną.

IV. Samokształcenie.

2. Doskonalenie umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji, w tym zasobów cyfrowych, oceny ich rzetelności, wiarygodności i poprawności merytorycznej.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:

1) rozumie podstawy periodyzacji literatury, sytuuje utwory literackie w poszczególnych okresach: starożytność, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945–1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r.;

3) rozróżnia gatunki epickie, liryczne, dramatyczne i synkretyczne, w tym: gatunki poznane w szkole podstawowej oraz epos, odę, tragedię antyczną, psalm, kronikę, satyrę, sielankę, balladę, dramat romantyczny, powieść poetycką, a także odmiany powieści i dramatu, wymienia ich podstawowe cechy gatunkowe;

9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;

12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: trenów i pieśni Jana Kochanowskiego, bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Zemsty Aleksandra Fredry, Balladyny Juliusza Słowackiego;

IV. Samokształcenie.

6. wybiera z tekstu odpowiednie cytaty i stosuje je w wypowiedzi;

Lektura uzupełniająca

16) Aleksander Fredro, Śluby panieńskie;

Zakres rozszerzony

Zalecane dzieła teatralne i filmowe

18) Śluby panieńskie, reż. Andrzej Łapicki;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

- kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej.

Cele operacyjne. Uczeń:

- scharakteryzuje obraz miłości w Ślubach panieńskich Fredry;

- zestawi postacie komedii Fredry z bohaterami romantycznymi;

- przeanalizuje różnice między romantycznym wzorcem miłości a ujęciem Fredry;

- uzasadni tezę, że Śluby panieńskie stanowią polemikę z romantycznym wzorcem miłości nieszczęśliwej.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- ćwiczeń przedmiotowych;

- z użyciem komputera;

- dyskusja.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca w parach;

- praca w grupach;

- praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Przed zajęciami:

1. Nauczyciel inicjuje rozmowę na temat: Jaką miłość opisuje literatura i jak zmienia się to w kolejnych epokach?

2. Nauczyciel wskazuje na rolę literatury w kształtowaniu obrazu miłości – przywołuje „książki zbójeckie”, na które powołuje się Gustaw z Dziadów.

3. Uczniowie przynoszą na lekcję utwór Śluby panieńskie Aleksandra Fredry, z którym zapoznają się w określonym czasie przed lekcją.

Faza wprowadzająca:

1. Nauczyciel udostępnia uczniom e-materiał i wprowadza ich w temat lekcji, nawiązując do wcześniejszej rozmowy. Wraz uczniami ustala cele zajęć i kryteria sukcesu.

2. Nauczyciel prosi uczniów o wyszukanie cytatów na temat miłości w dramatach romantycznych i zapisanie ich na kartkach samoprzylepnych, które następnie zostają umieszczone na tablicy.

Faza realizacyjna:

1. Uczniowie indywidualnie zapoznają się z treścią sekcji „Przeczytaj”.

2. Nauczyciel zachęca uczniów do odczytania wybranych fragmentów komedii, prezentujących stosunek bohaterów do miłości.

3. Uczniowie przechodzą do sekcji mapa myśli i wykonują polecenia 1 i 2. Wybrane osoby prezentują odpowiedzi, a nauczyciel ocenia i komentuje. Polecenie 2 może przybrać formę dyskusji moderowanej.

4. Nauczyciel zachęca uczniów do dyskusji na temat: Jaka wizja miłości jest bliższa współczesnemu człowiekowi – podejście romantyczne, czy ujęcie Fredry? Uczniowie wymieniają się argumentami, a nauczyciel dba o porządek dyskusji.

5. Uczniowie przechodzą do sekcji „Sprawdź się” i wykonują ćwiczenia 1–8. Wybrane osoby prezentują odpowiedzi, a nauczyciel ocenia i komentuje. Ćwiczenia 6 i 8 mogą być wykonane wspólnie w formie dyskusji.

Faza podsumowująca:

1. Nauczyciel prosi chętnego ucznia o podsumowanie – na czym polega i jak się wyraża polemika Aleksandra Fredry z romantycznym wzorcem miłości. Inni uczniowie uzupełniają jego wypowiedź.

2. Nauczyciel ponownie odczytuje temat lekcji i inicjuje krótką rozmowę na temat spełnienia kryteriów sukcesu..

3. Na zakończenie nauczyciel może zaproponować uczniom rozmowę o współczesnych obrazach miłości szczęśliwej i nieszczęśliwej (kino, literatura współczesna).

Praca domowa:

Napisz wypracowanie na temat: Jaki jest współczesny wzorzec miłości i czy można powiedzieć, że w jakiś stopniu odpowiada on poglądom Fredry? Twoja praca powinna się składać z co najmniej 400 słów.

Materiały pomocnicze:

- https://vod.tvp.pl/website/sluby-panienskie,30803296

- Marek Bieńczyk, Oczy Dürera. O melancholii romantycznej, Warszawa 2002.

Wskazówki metodyczne

- Nauczyciel może wykorzystać medium w sekcji „Mapa myśli” do podsumowania lekcji.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Mapa myśli

Sprawdź się

Dla nauczyciela