Spis treści

Wprowadzenie

Przeczytaj

Prezentacja TED

Sprawdź się

Dla nauczyciela

Ilustracja przedstawia ruiny starożytnej budowli. Składa się z kilku kolumn oraz dwóch gzymsów. Teren otoczony jest metalową siatką. W tle znajduje się wzgórze.

Słownik filozoficzny: eklektyzm

Źródło: Pixabay, domena publiczna.

Co jest prawdziwym celem filozofii? Czy nie powinna otwierać człowiekowi drogi do szczęścia i pomagać mu wytrwać na tej drodze? Czy zamiast porównywać systemy filozoficzne, nie lepiej poszukać tego, co w nich wspólne, co stanowi praktyczną filozofię życia? Taką próbę podjął eklektyzm. Rozwinął się na bazie myśli greckiej i rozkwitł w okresie rzymskim, a jego najwybitniejszym przedstawicielem był Cyceron  – filozof, a także słynny mówca, polityk i jeden z najwybitniejszych autorów w dziejach światowej literatury.

Twoje cele

- Dowiesz się, jak ewoluowała grecka myśl filozoficzna w okresie hellenistycznym.

- Scharakteryzujesz eklektyzm jako kierunek filozoficzny.

- Przeanalizujesz znaczenie eklektyzmu w filozofii, sztuce i architekturze.

Przeczytaj

Poglądy

Sceptycyzm jako postawa filozoficzna, prowadząca do poznawczego paraliżu, okazał się trudny do zaakceptowania. Równocześnie żadna z koncepcji filozoficznych nie uzyskała dominującej pozycji względem pozostałych. W odpowiedzi na tę sytuację pojawiła się tendencja, w której zaczęto zwracać uwagę nie na to, co dzieli poszczególne systemy filozoficzne, tylko na to, co je łączy. Zwracano przy tym uwagę, że wszystkie trzy najważniejsze wówczas systemy filozoficzne: platonizm, arystotelizm i stoicyzm wywodzą się z nauki Sokratesa, i w istocie dotyczą tych samych kwestii.

Stąd też najważniejszą kategorią etyczną w eklektyzmie w dalszym ciągu była cnota. Cel filozofii eklektycznej polegał na wskazaniu człowiekowi drogi do szczęścia. Radykalizm stoicyzmu łagodzono poprzez dowartościowanie dóbr cielesnych. W poglądach metafizycznych elementy materialne starano się uzgodnić z duchowymi, a idealizm łączono z realizmem.

Cyceron

Paolo Barbotti, Cyceron podczas odkrywania grobowca Archimedesa, 1853 r.

Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Z czasem zaczęto łączyć poglądy greckich szkół filozoficznych w jedną całość, proces ten został zapoczątkowany już w epoce hellenistycznej. Tendencje eklektyczne pojawiły się wśród stoików w okresie od połowy II w. do połowy I w. p.n.e. Łączono ze sobą największe systemy filozoficzne: platonizm, arystotelizm i stoicyzm. Postępowali w ten sposób filozofowie wywodzący się z Akademii: Filon z Laryssy (ok. 160-80 p.n.e.) oraz Antichos zAskalonu (ok. 140-69 p.n.e.). Do swego rozkwitu eklektyzm doszedł w czasach rzymskich. Najsławniejszym jego przedstawicielem był Marcus Tullius Cicero, czyli Cyceron (106-43 p.n.e.) –  filozof, ale także znakomity mówca i polityk.. W swoich licznych pismach scalał ze sobą koncepcje różnych greckich szkół. Filozofią zajmował się w młodości i na starość, w wieku dojrzałym poświęcił się natomiast działalności politycznej. Dokonał przeniesienia greckiej tradycji filozoficznej na grunt rzymski, jego zasługą było też to, że przetłumaczył grecką terminologię filozoficzną na łacinę. Do najważniejszych jego dzieł zalicza się: O państwie, O prawach, Mówca, Zagadnienie najwyższego dobra i zła, Księgi akademickie, Rozmowy tuskulańskie, O powinnościach, O naturze bogów.

Cytaty Cycerona

głupiec

“Nie ma nic bardziej nieznośnego jak głupiec, któremu się powodzi”.

myślenie

mądrość

Polecenie 1

Wybierz jeden z cytatów Cycerona i wyjaśnij, jak go rozumiesz.

Uzupełnij

Wpływ i recepcja

Próba łączenia w jedną całość różnych systemów filozoficznych, którą podjęto w okresie hellenistycznym, nie była jedyną w dziejach myśli europejskiej. W epoce odrodzenia o wielkiej syntezie światopoglądowej, łączącej poglądy chrześcijańskie z antycznymi, judaistycznymi, a nawet arabskimi, myśleli ówcześni humaniści, np. Giovanni Pico della Mirandola (filolog) oraz Marsilio Ficino. W wieku XIX Victor Cousin wszystkie systemy filozoficzne sprowadził do czterech podstawowych nurtów: idealizmu, sensualizmu, sceptycyzmu i mistycyzmu. Krytyce poddał tę koncepcję Hippolyte Taine, wykazując jej przypadkowy i niespójny charakter.

Od lewej: Giovanni Pico della Mirandola (autorstwa Petera Paula Rubensa), Marsilio Ficino, Victor Cousin.

Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Face House w Nakagyo-ku, Kyoto.

Jakie elementy eklektyczne dostrzegasz w tym postmodernistycznym budynku?

Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Eklektyzm pojawiał się także w sztuce. W starożytności jego przykładem może być sztuka hellenistyczna i rzymska.

Łączenie różnych elementów treściowych i formalnych zapożyczonych z różnych okresów stało się też praktyką powszechnie stosowaną w odrodzeniu. Jej zwolennikiem był Giorgio Vasari, wszechstronny włoski artysta i pierwszy historiograf historii sztuki.

W wieku XIX akademicki eklektyzm zaczęto wprowadzać programowo w sztukach plastycznych i architekturze.

W drugiej połowie XX w. gra różnego rodzaju konwencjami estetycznymi, dążenie do synkretyzmu między gatunkami i rodzajami sztuki stało się cechą konstytutywną sztuki postmodernistycznej.

Słownik

eklektyzm

(gr. eklektikós – wybierający) w starożytnej filozofii próba łączenia platonizmu, arystotelizmu i stoicyzmu; termin eklektyzm wprowadził Diogenes Laertios

idealizm

(gr. idein – widzieć) stanowisko filozoficzne wyrażające przekonanie o rzeczywistym istnieniu niematerialnych, abstrakcyjnych, inteligibilnych idei; może występować w różnych formach i być różnicowany; możemy np. wyróżnić idealizm umiarkowany, który zakłada, że poza ideami istnieje lub może istnieć materia, oraz idealizm rygorystyczny, w myśl którego żadna materia nie istnieje; czasem idealizm bywa przeciwstawiany materializmowi, a więc przekonaniu, że istnieje tylko materia i nie ma żadnych bytów abstrakcyjnych

realizm

(łac. realis – rzeczywisty) pogląd głoszący, że rzeczywistość przedstawiająca się zmysłom jest prawdziwa

postmodernizm

(łac. post – po + fr. moderne — nowoczesność) nurt w sztuce, literaturze i filozofii końca XX w., stanowiący krytykę nowoczesnej cywilizacji opartej na idei racjonalnego i jednolitego porządku istniejącego w świecie

Prezentacja TED

Polecenie 1

Odpowiedz, o jakich sposobach filozofowania mówi dr Mazur w swoim wykładzie. Czy masz pomysł, żeby uzupełnić jego listę o inną metodę filozofowania?

Uzupełnij

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Jak uprawiano filozofię?

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DqtNalV9gOtwiera się w nowym oknie

Prezentacja TED. Jak uprawiano filozofię?

Wykłada dr Tomasz Mazur.

Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Jak uprawiano filozofię?

Polecenie 2

Spróbuj określić, jaką metodę filozofii stosował eklektyzm. Czy potrafisz uzasadnić swoje twierdzenie?

Uzupełnij

Polecenie 3

Zastanów się i opisz, co łączy różne sposoby filozofowania: te starożytne i współczesne.

Uzupełnij

Sprawdź się

Pokaż ćwiczenia:

Ćwiczenie 1

Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Eklektyzm rozwinął się...

Zaznacz prawidłową odpowiedź.

- na bazie rzymskiej filozofii.

- na bazie greckiej filozofii.

- w opozycji do rzymskiej filozofii.

- w opozycji do greckiej filozofii.

Ćwiczenie 2

Połącz w pary maksymy filozoficzne z ich autorami.

Najmądrzejszy jest, który wie, czego nie wie.

CyceronPołączony z: Najmądrzejszy jest, który wie, czego nie wie.

Nieświadomy człowiek wypowiada zdobytą wiedzę, mądry człowiek zadaje pytania i rozważa.

PlatonPołączony z: Nieświadomy człowiek wypowiada zdobytą wiedzę, mądry człowiek zadaje pytania i rozważa.

Myśleć to co prawdziwe, czuć to co piękne i kochać co dobre – w tym cel rozumnego życia.

ArystotelesPołączony z: Myśleć to co prawdziwe, czuć to co piękne i kochać co dobre – w tym cel rozumnego życia.

Nie wystarczy zdobywać mądrości, trzeba jeszcze z niej korzystać.

SokratesPołączony z: Nie wystarczy zdobywać mądrości, trzeba jeszcze z niej korzystać.

Ćwiczenie 3

Rozwiąż krzyżówkę. Wyjaśnij znaczenie hasła, odnosząc je do filozofii.

1.

Pytanie Kategoria etyczna ważna w filozofii eklektycznej.Znak 1 z 5

Pytanie Kategoria etyczna ważna w filozofii eklektycznej.Znak 2 z 5

Pytanie Kategoria etyczna ważna w filozofii eklektycznej.Znak 3 z 5

Pytanie Kategoria etyczna ważna w filozofii eklektycznej.Znak 4 z 5

Fragment hasła

Pytanie Kategoria etyczna ważna w filozofii eklektycznej.Znak 5 z 5

2.

Pytanie Znany rzymski filozof reprezentujący eklektyzm.Znak 1 z 7

Pytanie Znany rzymski filozof reprezentujący eklektyzm.Znak 2 z 7

Pytanie Znany rzymski filozof reprezentujący eklektyzm.Znak 3 z 7

Pytanie Znany rzymski filozof reprezentujący eklektyzm.Znak 4 z 7

Fragment hasła

Pytanie Znany rzymski filozof reprezentujący eklektyzm.Znak 5 z 7

Pytanie Znany rzymski filozof reprezentujący eklektyzm.Znak 6 z 7

Pytanie Znany rzymski filozof reprezentujący eklektyzm.Znak 7 z 7

3.

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 1 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 2 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 3 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 4 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 5 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 6 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 7 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 8 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 9 z 13

Fragment hasła

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 10 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 11 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 12 z 13

Pytanie Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.Znak 13 z 13

4.

Pytanie Stanowisko wyrażające przekonanie o rzeczywistym istnieniu niematerialnych, abstrakcyjnych, inteligibilnych idei.Znak 1 z 8

Pytanie Stanowisko wyrażające przekonanie o rzeczywistym istnieniu niematerialnych, abstrakcyjnych, inteligibilnych idei.Znak 2 z 8

Pytanie Stanowisko wyrażające przekonanie o rzeczywistym istnieniu niematerialnych, abstrakcyjnych, inteligibilnych idei.Znak 3 z 8

Pytanie Stanowisko wyrażające przekonanie o rzeczywistym istnieniu niematerialnych, abstrakcyjnych, inteligibilnych idei.Znak 4 z 8

Fragment hasła

Pytanie Stanowisko wyrażające przekonanie o rzeczywistym istnieniu niematerialnych, abstrakcyjnych, inteligibilnych idei.Znak 5 z 8

Pytanie Stanowisko wyrażające przekonanie o rzeczywistym istnieniu niematerialnych, abstrakcyjnych, inteligibilnych idei.Znak 6 z 8

Pytanie Stanowisko wyrażające przekonanie o rzeczywistym istnieniu niematerialnych, abstrakcyjnych, inteligibilnych idei.Znak 7 z 8

Pytanie Stanowisko wyrażające przekonanie o rzeczywistym istnieniu niematerialnych, abstrakcyjnych, inteligibilnych idei.Znak 8 z 8

5.

Pytanie Cyceron zajmował się nią przez większość życia.Znak 1 z 8

Fragment hasła

Pytanie Cyceron zajmował się nią przez większość życia.Znak 2 z 8

Pytanie Cyceron zajmował się nią przez większość życia.Znak 3 z 8

Pytanie Cyceron zajmował się nią przez większość życia.Znak 4 z 8

Pytanie Cyceron zajmował się nią przez większość życia.Znak 5 z 8

Pytanie Cyceron zajmował się nią przez większość życia.Znak 6 z 8

Pytanie Cyceron zajmował się nią przez większość życia.Znak 7 z 8

Pytanie Cyceron zajmował się nią przez większość życia.Znak 8 z 8

6.

Pytanie Wprowadził termin eklektyzm.Znak 1 z 8

Pytanie Wprowadził termin eklektyzm.Znak 2 z 8

Fragment hasła

Pytanie Wprowadził termin eklektyzm.Znak 3 z 8

Pytanie Wprowadził termin eklektyzm.Znak 4 z 8

Pytanie Wprowadził termin eklektyzm.Znak 5 z 8

Pytanie Wprowadził termin eklektyzm.Znak 6 z 8

Pytanie Wprowadził termin eklektyzm.Znak 7 z 8

Pytanie Wprowadził termin eklektyzm.Znak 8 z 8

7.

Pytanie Pogląd głoszący, że rzeczywistość przedstawiająca się zmysłom jest prawdziwa.Znak 1 z 7

Pytanie Pogląd głoszący, że rzeczywistość przedstawiająca się zmysłom jest prawdziwa.Znak 2 z 7

Pytanie Pogląd głoszący, że rzeczywistość przedstawiająca się zmysłom jest prawdziwa.Znak 3 z 7

Fragment hasła

Pytanie Pogląd głoszący, że rzeczywistość przedstawiająca się zmysłom jest prawdziwa.Znak 4 z 7

Pytanie Pogląd głoszący, że rzeczywistość przedstawiająca się zmysłom jest prawdziwa.Znak 5 z 7

Pytanie Pogląd głoszący, że rzeczywistość przedstawiająca się zmysłom jest prawdziwa.Znak 6 z 7

Pytanie Pogląd głoszący, że rzeczywistość przedstawiająca się zmysłom jest prawdziwa.Znak 7 z 7

1. 1.  Kategoria etyczna ważna w filozofii eklektycznej.

2. 2.  Znany rzymski filozof reprezentujący eklektyzm.

3. 3.  Nurt w sztuce współczesnej oparty na eklektyzmie.

4. 4.  Stanowisko wyrażające przekonanie o rzeczywistym istnieniu niematerialnych, abstrakcyjnych, inteligibilnych idei.

5. 5.  Cyceron zajmował się nią przez większość życia.

6. 6.  Wprowadził termin eklektyzm.

7. 7.  Pogląd głoszący, że rzeczywistość przedstawiająca się zmysłom jest prawdziwa.

Ćwiczenie 4

Na podstawie cytatu odpowiedz, jak Cyceron definiuje filozofię.

Cyceron

Pisma filozoficzne

I podobnie jak pole, posługując się tym samym porównaniem, chociaż żyzne, nie może być urodzajne bez uprawy, również i dusza bez nauki. Jedna rzecz więc bez drugiej jest bezskuteczna. Uprawą duszy zaś jest filozofia: ona wyrywa z korzeniami wady i przygotowuje dusze do przyjęcia ziarna, powierza im je i, że tak powiem, zasiewa, aby dojrzawszy przyniosły jak najbardziej obfite owoce.

Źródło: Cyceron, Pisma filozoficzne, [w:] tegoż, Rozmowy tuskulańskie, t. 3, Warszawa 1961.

Uzupełnij

Ćwiczenie 5

W jaki sposób eklektyzm przedstawiał pojęcie cnoty? Zaznacz poprawne odpowiedzi.

Zaznacz prawidłowe odpowiedzi.

- Cnota to zjednoczenie człowieka z Bogiem.

- Cnota jest drogą do szczęścia.

- Cnotliwe działanie człowieka to umiejętność wartościowego moralnie godzenia elementów materialnych z duchowymi.

- Cnota to wyzbycie się wszelkich pragnień.

Ćwiczenie 6

Odpowiedz na pytanie, jak eklektyzm wpłynął na sztukę.

Uzupełnij

Ćwiczenie 7

Zastanów się i odpowiedz, jakie pożytki wynikają dla człowieka z myślenia. Czy są jakieś sprawy, o których lepiej jest nie myśleć? Poszukaj odpowiedzi na te pytania tak, jakby zrobił to filozof.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Praca domowa

Ćwiczenie 8

Napisz esej, w którym rozważysz słowa Cycerona: Co nie jest moralnie dobre, nie jest pożyteczne.

Uzupełnij

Pokaż podpowiedź

Dla nauczyciela

Autor: Katarzyna Maćkowska

Przedmiot: Filozofia

Temat: Słownik filozoficzny: eklektyzm

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres rozszerzony

Podstawa programowa:

Zakres rozszerzony

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

III. Wybrane problemy filozofii.

1. Koncepcje uprawiania filozofii. Uczeń rozróżnia i charakteryzuje następujące koncepcje filozofii:

1) koncepcja klasyczna i neoklasyczna (w tym neotomistyczna i fenomenologiczna) – poszukiwanie ostatecznych podstaw rzeczywistości, poznania i wartości;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

- kompetencje cyfrowe;

- kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

- kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji.

Cele lekcji. Uczeń:

- dowie się, jak ewoluowała grecka myśl filozoficzna w okresie hellenistycznym;

- scharakteryzuje eklektyzm jako kierunek filozoficzny;

- przeanalizuje znaczenie eklektyzmu w filozofii, sztuce i architekturze.

Strategie nauczania:

- konstruktywizm;

- konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

- odwrócona klasa;

- ćwiczeń przedmiotowych;

- z użyciem komputera;

- dyskusja;

- mapa myśli;

- prezentacja TED.

Formy pracy:

- praca indywidualna;

- praca całego zespołu klasowego;

- praca w parach.

Środki dydaktyczne:

- komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

- zasoby multimedialne zawarte w e-materiale;

- tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

1. Przygotowanie do zajęć. Nauczyciel loguje się na platformie i udostępnia uczniom e-materiał: „Słownik filozoficzny: eklektyzm”. Prosi uczestników zajęć o zapoznanie się przed zajęciami z tekstem w sekcji „Przeczytaj” i rozwiązanie ćwiczenia nr 3 z sekcji „Sprawdź się”.

Faza wprowadzająca:

1. Prowadzący zajęcia loguje się na platformie. Na tablicy interaktywnej lub za pomocą rzutnika wyświetla temat lekcji, następnie omawia cel zajęć i informuje uczniów o ich planowanym przebiegu. Wspólnie z uczniami ustala kryteria sukcesu.

2. Dyskusja wprowadzająca. Nauczyciel, za pomocą dostępnego w panelu użytkownika raportu, weryfikuje przygotowanie uczniów do lekcji. Prosi wybranego ucznia o przeczytanie pytania znajdującego się we wprowadzeniu do e-materiału: Co jest prawdziwym celem filozofii? i rozpoczęcie dyskusji na podstawie przeczytanego przed lekcją tekstu. Po zakończeniu dyskusji chętna/wybrana osoba przedstawia wnioski.

Faza realizacyjna:

1. Mapa myśli. Nauczyciel zapisuje na tablicy hasło związane z tematem zajęć: EKLEKTYZM JAKO KIERUNEK FILOZOFICZNY. Uczniowie podają swoje pomysły, a wyznaczony moderator zapisuje je na tablicy w formie mapy myśli/pojęć, której centralnym punktem jest zapisany problem. Po zapisaniu propozycji uczniowie samodzielnie je weryfikują. Następnie nauczyciel uzupełnia wypowiedzi uczniów, jeśli jest to konieczne.

2. Ćwiczenia przedmiotowe. Nauczyciel wyświetla na tablicy ćwiczenie nr 6: Przedstaw w punktach główne założenia etyki platonizmu, arystotelizmu i stoicyzmu. W czym są do siebie podobne, a w czym różne?. Uczniowie w zespołach dwuosobowych wspólnie rozwiązują zadanie. Omówienie odpowiedzi na forum klasy.

3. Następnie ćwiczenie (nr 2) uczniowie wykonują indywidualnie. Ochotnicy odczytują, w jaki sposób połączyli maksymy i ich autorów i odnoszą treść cytatów do kierunków filozoficznych, które reprezentują poszczególni filozofowie.

4. Praca z multimedium. Nauczyciel wyświetla na tablicy interaktywnej materiał z sekcji „Prezentacja TED”. Odczytanie polecenia do multimedium: Odpowiedz, o jakich sposobach filozofii mówi dr. Mazur w swoim wykładzie. Czy masz pomysł, żeby uzupełnić jego listę o inną metodę filozofowania? Wspólna praca całego zespołu klasowego nad odpowiedziami.

5. Prowadzący inicjuje dyskusję na temat, pytając:

- Jaką metodę filozofii stosował eklektyzm. Czy potraficie uzasadnić swoje twierdzenie?

- Co łączy różne sposoby filozofowania: te starożytne i współczesne?

Faza podsumowująca:

1. W ramach podsumowania uczniowie wspólnie zastanawiają się, jak eklektyzm wpłynął na sztukę.

2. Nauczyciel wyświetla na tablicy temat lekcji i cele zawarte w sekcji „Wprowadzenie”. Wspólnie z uczniami poddaje refleksji proces dydaktyczny: czego się uczniowie nauczyli, czy osiągnęli założone cele?

Praca domowa:

1. Napisz esej, w którym rozważysz słowa Cycerona: Co nie jest moralnie dobre, nie jest pożyteczne.

Materiały pomocnicze:

- Tatarkiewicz W., Historia filozofii, tom 1, Warszawa 2005.

- Legowicz J., Historia filozofii starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1973.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

- Nauczyciel może wykorzystać medium w sekcji „Prezentacja TED” do pracy przed lekcją. Uczniowie zapoznają się z jego treścią i przygotowują do pracy na zajęciach w ten sposób, żeby móc samodzielnie rozwiązać zadania.

Table of Contents

Wprowadzenie

Przeczytaj

Prezentacja TED

Sprawdź się

Dla nauczyciela