Rzeczpospolita Polska - organizacja i funkcjonowanie
Pozaustawodawcze znaczenie parlamentu
Przeanalizujesz funkcje legislatywy.
Wyjaśnisz, w jaki sposób każda z tych funkcji realizowana jest przez organy władzy ustawodawczej w Polsce.
Scharakteryzujesz możliwe rozwiązania dotyczące sposobu organizacji parlamentu.
Parlament najczęściej kojarzymy z uchwalaniem ustaw, ale jego rola w demokratycznym państwie jest znacznie szersza. To właśnie tu sprawuje się kontrolę nad rządem, wybiera się osoby do najważniejszych urzędów i prowadzi publiczną debatę o kierunku, w jakim zmierza państwo.
Pozaustawodawcze funkcje parlamentu sprawiają, że nie jest on jedynie „fabryką przepisów”, lecz miejscem, gdzie społeczeństwo - poprzez swoich przedstawicieli - realnie wpływa na władzę i może ją rozliczać.
Unikameralizm czy bikameralizm
Polski parlament jest dwuizbowy (bikameralny), podobnie jak parlamenty w Austrii, Czechach, Francji, Hiszpanii, Niderlandach, Niemczech, Rosji czy USA. W polskich warunkach jest to dwuizbowość niesymetryczna (zróżnicowana) – występuje przewaga jednej izby nad drugą w zakresie zadań i kompetencji. Podobnie jest w Wielkiej Brytanii. Polski parlament pracuje w myśl zasady permanencji, polegającej na tym, że parlament pozostaje w ciągłej gotowości do pracy. Oznacza to, że w każdej chwili może być zorganizowane posiedzenie parlamentu.
Polski parlament jest... Możliwe odpowiedzi: 1. jednoizbowy., 2. dwuizbowy., 3. trójdzielny., 4. wielorodzajowy.
Parlament - nie tylko ustawodawca
Rola parlamentu nie kończy się na stanowieniu prawa. Zapoznaj się z audiobookiem i zwróć uwagę na różnorodność funkcji polskiego parlamentu oraz konkretne mechanizmy służące ich realizacji.
Przeczytaj fragment pracy Rafała Kalepki Zasadność funkcjonowania parlamentu dwuizbowego w demokratycznym państwie unitarnym – przypadek Polski i wykonaj zadanie.
Funkcje Parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej
Parlament kojarzy się przede wszystkim ze stanowieniem prawa, jednak zakres jego zadań jest znacznie szerszy. Przeanalizuj schemat i zwróć uwagę, jakie funkcje - poza prawodawczą - pełni polski parlament oraz za pomocą jakich kompetencji je realizuje.
Parlament poza stanowieniem prawa
Funkcja kreacyjna sprowadza się do powoływania i odwoływania określonych organów państwowych bądź też wpływu na ich częściowy skład. Funkcja ta może być realizowana:
b) wybór sędziów Trybunału Konstytucyjnego;
c) wybór Prezesa Rady Ministrów oraz proponowanych przez niego członków Rady Ministrów;
d) wybór nowego Prezesa Rady Ministrów w ramach konstruktywnego wotum nieufności udzielonego rządowi., przez sejm za zgodą senatu Powołanie:
a) Prezesa Najwyższej Izby Kontroli;
b) Rzecznika Praw Obywatelskich;
c) Rzecznika Praw Dziecka;
d) Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych;
e) Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.
, przez sejm na wniosek prezydenta a) powołanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego., odrębnie przez sejm i senat poprzez wybór części składu osobowego określonego organu a) Krajowej Rady Sądownictwa (4 członków sejm, 2 senat);
b) Krajowej Rady Prokuratury (4 sejm, 2 senat);
c) Rady Polityki Pieniężnej (po 3 członków);
d) Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (2 sejm, 1 senat);
e) Rady Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (5 członków sejm, 2 senat).
Funkcja kontrolna odnosi się przede wszystkim do działalności Rady Ministrów i administracji rządowej. Kompetencje kontrolne wobec rządu przysługują przede wszystkim sejmowi i posłom. Sejm może udzielać Radzie Ministrów wotum zaufania, a także wyrazić jej konstruktywne wotum nieufności lub uchwalić wotum nieufności wobec konkretnego ministra. Kontroluje również wykonanie ustawy budżetowej i podejmuje uchwałę w sprawie udzielenia Radzie Ministrów absolutorium.
Posłowie mogą kierować do Prezesa Rady Ministrów i pozostałych członków rządu interpelacje i zapytania poselskie, a także zadawać pytania w sprawach bieżących. Sejm i jego organy mogą ponadto żądać informacji i wyjaśnień oraz obecności przedstawicieli rządu podczas posiedzeń Sejmu i komisji sejmowych. Szczególnym instrumentem kontroli jest również możliwość powołania przez Sejm komisji śledczej do zbadania określonej sprawy.
Senat nie sprawuje konstytucyjnej kontroli nad Radą Ministrów na zasadach właściwych Sejmowi, choć w ramach wykonywania swoich kompetencji może żądać od organów władzy publicznej informacji, wyjaśnień i opinii.
Funkcja europejska parlamentu (od 2004 r.) polega na możliwości oddziaływania przez sejm i senat na prawodawstwo unijne i wynika z traktatów unijnych. Natomiast zasady współpracy między rządem a sejmem w sprawach unijnych reguluje specjalna ustawa.
Zgromadzenie Narodowe w Polsce
Polski parlament tworzą dwie izby: Sejm RP i Senat RP. Razem tworzą one Zgromadzenie Narodowe, które zbiera się w celu wypełnienia konkretnych zadań. Na jego czele stoi Marszałek Sejmu RP, a w przypadku konieczności zastępstwa obraduje pod przewodnictwem marszałka senatu.
Kompetencje Zgromadzenia Narodowego są zawarte w Konstytucji RP:
Art. 130 – odebranie przysięgi od osoby wybranej na stanowisko Prezydenta RP;
Art. 131 – stwierdzenie trwałej niezdolności Prezydenta RP z powodów zdrowotnych do sprawowania urzędu;
Art. 140 – wysłuchanie orędzia Prezydenta RP;
Art. 145 – postawienie Prezydenta RP w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu.
Struktura polskiego parlamentu
Aby parlament mógł skutecznie realizować swoje liczne zadania, każda z jego izb ma określoną strukturę wewnętrzną. Przeanalizuj schemat organizacji sejmu i senatu i zwróć uwagę na podobieństwa między obiema izbami.
Marszałkowie obu izb wybierani są na ich pierwszych posiedzeniach. Marszałek Sejmu RP jest drugą osobą w państwie po Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej i w razie konieczności pełni jego obowiązki. Ponadto zarządza wybory prezydenckie. Marszałkowie Sejmu/Senatu RP przewodniczą obradom izb i organizują ich pracę.
Prezydia izb tworzą marszałkowie oraz wicemarszałkowie. Do zadań prezydiów należy zwoływanie posiedzeń izb, przygotowanie porządku obrad i przedstawienie go izbom do zatwierdzenia. Konwenty Seniorów składają się z prezydiów izb oraz przewodniczących klubów parlamentarnych. Mają zapewnić współpracę między poszczególnymi klubami oraz są ciałami doradczymi dla prezydiów.
Komisje sejmowe i senackie to organy izb powoływane do rozpatrywania i przygotowywania spraw, które są przedmiotem prac sejmu i senatu.
Senat a Polonia za granicą
Szczególnym obszarem działalności senatu jet wspieranie Polonii i Polaków za granicą. Izba ta od lat angażuje się w podtrzymywanie więzi Polaków mieszkających poza krajem z ojczyzną, wzmacnianie polskiej kultury, języka i oświaty oraz działalności organizacji polonijnych. Jest to jeden z przykładów pokazujących, że znaczenie parlamentu wykracza poza stanowienie prawa.
Podsumowanie
Siła parlamentu nie wynika wyłącznie z prawa do uchwalania ustaw. Jako organ przedstawicielski jest on miejscem, w którym spotykają się trzy istotne mechanizmy demokracji: reprezentacja różnych interesów społecznych, polityczna kontrola rządzących oraz odpowiedzialność za obsadę części najważniejszych organów państwa. Szczególna pozycja sejmu w polskim modelu dwuizbowości sprawia przy tym, że to właśnie izba niższa dysponuje najsilniejszymi instrumentami kontroli rządu.
Słownik
naczelny organ przedstawicielski w państwie, pochodzący z wyborów powszechnych, sprawujący głównie funkcję ustawodawczą, kontrolujący działalność rządu i administracji oraz egzekwujący polityczną odpowiedzialność rządu, premiera i ministrów
organ ustawodawczy RP, jedna z dwóch izb parlamentu; składa się z 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję
organ władzy ustawodawczej RP, jedna z dwóch izb parlamentu; składa się ze 100 senatorów wybieranych w wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję; do jego kompetencji należy korekta procesu legislacyjnego ustaw uchwalanych przez sejm