Polityka i kultura polityczna
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1 i 2
Tekst 1. O ustroju miasta stołecznego Warszawy
Ustawa określa Warszawę jako gminę mającą status miasta na prawach powiatu. Organy władzy samorządowej („ogólnomiejskie”, a nie dzielnic – jednostek pomocniczych) są analogiczne do tych funkcjonujących w ustrojach innych miast na prawach powiatu.
Źródło: Dz.U. 2002, nr 41, poz. 361, z późn. zm. (stan prawny na 4 lutego 2025 r.). Tekst skrócony i zmodyfikowany.
Tabela. Liczba głosujących w 2020 r. na zgłoszone projekty w Warszawie według dzielnic (wskazano po 2 dzielnice z najwyższym i z najniższym odsetkiem głosujących; liczba głosujących we wszystkich dzielnicach – 109 025)
Nazwa dzielnicy | Liczba głosów | Liczba głosujących na 1000 mieszkańców |
|---|---|---|
Białołęka | 11 072 | 89 |
Śródmieście | 4 108 | 36 |
Targówek | 5 514 | 44 |
Żoliborz | 4 706 | 90 |
Źródło: um.warszawa.pl.
Tekst 2. O jednym z narzędzi wpływania mieszkańców na sprawy publiczne
Warszawiacy co roku wymyślają i zgłaszają projekty, a następnie wybierają w głosowaniu te, które zostaną zrealizowane. W ten sposób wspólnie decydują o tym, co powstanie w najbliższej okolicy, w dzielnicy lub – w przypadku projektów o charakterze ogólnomiejskim – w całej Warszawie. Projekty wybrane w głosowaniu są później realizowane przez miasto.
Źródło: um.warszawa.pl.
Rozstrzygnij, czy dane przedstawione w tabeli mogą być argumentem na rzecz tezy: Kultura polityczna większości mieszkańców stolicy to kultura polityczna uczestnictwa. Odpowiedź uzasadnij.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 3 i 4
Opis elementów ideologii
PolitologiaTradycja solidaryzmu społecznego obejmuje nie tylko skłonność do reform społecznych, ale również zasadniczo pragmatyczny stosunek do polityki gospodarczej. Podejście to odżegnywało się od dwóch ideologicznych modeli organizacji ekonomicznej: z jednej strony od kapitalizmu opartego na zasadzie leseferyzmu, z drugiej zaś od […] centralnego planowania. Pierwszy z nich był odrzucany ze względu na to, że prowadzi do pozbawionej ograniczeń wolności, co wyklucza społeczną jedność oraz krzywdzi słabych i bezbronnych. Drugi zaś odrzucano, gdyż prowadzi do powstania monolitu państwowego i tłumi wszelkie przejawy niezależności i przedsiębiorczości. Rozwiązaniem jest więc połączenie konkurencji gospodarczej i regulacji państwowej, w którym równowaga między państwem i jednostką może być pragmatycznie oceniona na podstawie tego[,] „co działa”.
Źródło: A. Heywood, Politologia, Warszawa 2006, s. 61.
Rozstrzygnij, czy opis ideologii przedstawiony w tekście dotyczy klasycznego liberalizmu. Odpowiedź uzasadnij.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 5 i 6
Materiał 1. Fragmenty Konstytucji PRL uchwalonej 22 lipca 1952 r.
Art. 1.1. Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem demokracji ludowej.
2. W Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej władza należy do ludu pracującego miast i wsi.
Art. 2.1. Lud pracujący sprawuje władzę państwową przez swych przedstawicieli, wybieranych do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i do rad narodowych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym.
2. Przedstawiciele ludu w Sejmie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i w radach narodowych są odpowiedzialni przed swymi wyborcami i mogą być przez nich odwoływani.
Źródło: Dz.U. 1952, nr 33, poz. 232.
Materiał 2. Fragmenty ustawy o zmianie Konstytucji PRL uchwalonej 10 lutego 1976 r.
[…] W Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej […]
1)[…] art. 1 ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem socjalistycznym”;
2)po art. 2 dodaje się art. 2a […] w brzmieniu:
„Art. 2a.1. Przewodnią siłą polityczną społeczeństwa w budowie socjalizmu jest Polska Zjednoczona Partia Robotnicza.
2.Współdziałanie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego stanowi podstawę Frontu Jedności Narodu.
3.Front Jedności Narodu jest wspólną płaszczyzną działania organizacji społecznych ludu pracującego i patriotycznego zespolenia wszystkich obywateli […]”.
Źródło: Dz.U. 1976, nr 5, poz. 29.
Uzasadnij, że przedstawione uregulowania konstytucyjne są sprzeczne z zasadami ustrojowymi suwerenności narodu i pluralizmu politycznego. Odnieś się w przypadku każdej z tych zasad do co najmniej jednego z przytoczonych przepisów prawnych.
Odnosząc się do rozwiązań prawnych obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej, sformułuj trzy argumenty potwierdzające, że przepis prawny art. 2.2. (z materiału 1.) stracił moc obowiązującą.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 7 i 8
Tabela 1. Oceny działalności izb parlamentu dokonywane przez społeczeństwo polskie w 2019 i 2020 roku
Wskazania respondentów według terminów badań (w %) | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Rok | 2019 | 2020 | ||||||||||||||
Instytucja | Ocena | VI | VII | VIII | IX | X | XI | XII | I | II | III | V | VI | VII | VIII | IX |
Sejm RP | dobra | 35 | 32 | 37 | 34 | 32 | 45 | 37 | 34 | 35 | 37 | 31 | 34 | 35 | 36 | 30 |
Sejm RP | zła | 48 | 49 | 46 | 50 | 51 | 39 | 47 | 50 | 50 | 47 | 55 | 53 | 51 | 50 | 52 |
Senat RP | dobra | 36 | 32 | 34 | 34 | 32 | 39 | 40 | 35 | 38 | 35 | 32 | 34 | 38 | 36 | 36 |
Senat RP | zła | 38 | 42 | 40 | 41 | 42 | 35 | 30 | 37 | 39 | 44 | 50 | 48 | 42 | 44 | 40 |
Tabela 2. Potencjalne elektoraty a ocena działalności Sejmu RP we wrześniu 2020 roku
Na listę którego ugrupowania będzie Pan(i) głosować w wyborach do Sejmu RP? | Ocena działalności Sejmu RP (w %) | |
|---|---|---|
dobra | zła | |
Prawo i Sprawiedliwość (koalicja Zjednoczonej Prawicy) | 60 | 24 |
Koalicja Obywatelska | 10 | 85 |
Lewica | 8 | 80 |
Konfederacja Wolność i Niepodległość | 14 | 71 |
Źródło: Oceny działalności instytucji publicznych, „Komunikat z Badań CBOS” 2020, nr 121, s. 1, 3 (w obu tabelach pominięto odpowiedzi „trudno powiedzieć”). Tekst skrócony i zmodyfikowany.
Uwzględniając kwestię przynależności politycznej większości posłów na Sejm RP, wyjaśnij zróżnicowanie oceny działalności tej izby parlamentu ze względu na preferencje wyborcze respondentów.