Proces adaptacji i wejście w rolę przedszkolaka stanowi dla dziecka wyzwanie rozwojowe, które może generować szereg trudności. Sytuacja, w której jest ono pozostawiane w przedszkolu przez rodzica, może być odbierane przez nie jako zagrożenie. Reakcja dziecka może być zatem bardzo różna w zależności od rozwoju psychoruchowego, dojrzałości emocjonalnej i przebiegu adaptacji. Agata Jankowska i Anna Watoła (2012) wyróżniają możliwe zachowania dziecka w tej trudnej dla niego sytuacji:

• płacz;

• agresja;

• pozorna akceptacja (związana z odreagowywaniem emocji i trudnym zachowaniem w domu mimo braku obserwowanych trudności w przedszkolu);

• wycofana postawa i widoczny smutek;

• nieprawidłowości somatyczne (np. wymioty, biegunka, zaburzenia snu, ból brzucha, moczenie nocne).

Leżańska i Płóciennik (2021) wskazują dodatkowo możliwość negatywnego stosunku do przedszkola i nauczyciela oraz odmowy uczęszczania do placówki i udziału w organizowanych aktywnościach. Identyfikacja czynników utrudniających dziecku adaptację stanowi cenne źródło wiedzy na jego temat i pozwoli na interwencję nauczyciela w tym obszarze. Natomiast działania podjęte w celu niwelowania trudności mogą okazać się kluczowe w osiąganiu dojrzałości przedszkolnej i zapobieganiu występowania u dziecka powyższych reakcji. Najczęściej obserwowanym czynnikiem utrudniającym proces adaptacji jest brak akceptacji przez dziecko konieczności rozstania z opiekunami. Jest to związane ze zmianą dotychczasowego rytmu i trybu życia oraz sposobów zaspokajania własnych potrzeb biologicznych i emocjonalnych. Wejście dziecka w rolę przedszkolaka oznacza dla niego niejako rewolucję w życiu oraz pojmowaniu świata, który zna i którego do tej pory doświadczył. Brak rodziców, posiłki, które nie są do niego indywidualnie dostosowywane, konieczność respektowania zasad przedszkolnych, narzucony tryb życia placówki, oczekiwania społeczne bliskich i obcych osób – to wszystko może powodować bunt, lęk lub złość wobec sytuacji, której dziecko nie kontroluje (nie projektuje, bo nie ma mocy decyzyjnej). Kolejnym czynnikiem wpływającym na niepowodzenia w przebiegu adaptacji jest brak poczucia bezpieczeństwa, które może być związane z nieznajomością środowiska przedszkolnego, czyli miejsc i osób. Ponadto trudnością może być dla dziecka jego niski poziom samodzielności oraz kompetencji językowych, emocjonalnych i społecznych. Istotnym wyzwaniem może być także pokonanie egocentryzmu, czyli rozwojowej niezdolności do przyjęcia perspektywy drugiej osoby na rzecz kształtowania się empatii, teorii umysłu i umiejętności dostrzegania potrzeb społecznych w relacjach rówieśniczych czy rodzinnych.

Warto na koniec zaznaczyć, że trudności adaptacyjne mogą dotyczyć dziecka w każdym wieku (Gruszczyk‑Kolczyńska i Zielińska, 2012; Jankowska i Watoła, 2012), zatem wprowadzanie i stosowanie efektywnych strategii wspomagania adaptacji przedszkolaków powinno obejmować wszystkie dzieci w obliczu rozpoczęcia uczęszczania do przedszkola.