R1PD7CBDFxYln
Zdjęcie przedstawia tęczę nad wzgórzem.

M_R_W10_M1 Wzór funkcji kwadratowej

Źródło: dostępny w internecie: pxhere.com, domena publiczna.

Wzór funkcji kwadratowej może przyjmować różne postacie: ogólną, kanoniczną oraz iloczynową. Czy każda z tych postaci zawsze istnieje? Okazuje, że dwie z nich istnieją zawsze, a trzecia zależy od wartości pewnej wielkości.

W tym materiale rozważymy  warunki, które pozwolą (lub nie) zapisać wzór funkcji kwadratowej w postaci iloczynowej.

Bazując na części teoretycznej materiału oraz przykładach, rozwiążemy ćwiczenia interaktywne.

Twoje cele
  • Zapiszesz wzór funkcji kwadratowej w postaci iloczynu.

  • Wyznaczysz miejsca zerowe funkcji kwadratowej, w celu zapisania wzoru funkcji kwadratowej w postaci iloczynowej.

  • Zamienisz postać iloczynową funkcji kwadratowej na postać ogólną oraz postać ogólną na postać iloczynową.

  • Zastosujesz wzór funkcji kwadratowej w postaci iloczynowej do wyznaczania wartości parametrów.

  • Wykorzystasz  związki między różnymi postaciami funkcji kwadratowej.

Wzór funkcji kwadratowej f możemy zapisać  w postaci:

  • ogólnej: fx=ax2+bx+c, x oraz a0,

  • kanonicznej fx=ax-p2+q, gdzie p=-b2a, q=-4a, Δ=b2-4ac oraz a0.

Oprócz postaci ogólnej i kanonicznej, występuje również postać iloczynowapostać iloczynowa wzoru funkcji kwadratowejpostać iloczynowa wzoru funkcji kwadratowej.

Niektóre wzory funkcji kwadratowejfunkcja kwadratowafunkcji kwadratowej możemy zapisać w postaci iloczynowej poprzez wykorzystanie wzorów skróconego mnożenia, czy wyłączania wspólnego czynnika przed nawias.

Przykład 1

Zapiszemy w postaci iloczynowej wzór funkcji kwadratowej f:

  1. fx=x2-25

    Rozwiązanie:

    Korzystając ze wzoru skróconego mnożenia na różnicę kwadratów, wzór funkcji f przedstawiamy w postaci iloczynowej:

    fx=x-5x+5

  2. fx=2x2-10x

    Rozwiązanie:

    Po wyłączeniu wspólnego czynnika przed nawias otrzymujemy wzór funkcji f w postaci iloczynowej:

    fx=2xx-5

  3. fx=x2-12x+36

    Rozwiązanie:

    Korzystając ze wzoru skróconego mnożenia na kwadrat różnicy, wzór funkcji f przedstawiamy w postaci iloczynowej:

    fx=x-62

W ogólnym przypadku, wykorzystując postać kanoniczną funkcji kwadratowej zapiszemy wzór funkcji w postaci iloczynowej oraz podamy warunki, w których taki zapis jest możliwy. Mamy zatem:

fx=ax+b2a2Δ4a
fx=ax+b2a2Δ4a2
fx=ax+b2a2Δ2a2.

W ostatnim przekształceniu wyłączyliśmy a przed nawias i zapisaliśmy Δ4a2 jako Δ2a2. Zapis Δ=Δ2 jest możliwy tylko w sytuacji, gdy Δ0.

Kontynuując przekształcanie, wykorzystamy wzór na różnicę kwadratów n2-k2=n-kn+k:

fx=ax+b2aΔ2ax+b2a+Δ2a
fx=ax+bΔ2ax+b+Δ2a
fx=axb+Δ2axbΔ2a.

Oznaczając x1=-b+Δ2ax2=-b-Δ2a otrzymujemy postać iloczynową funkcji kwadratowej:

fx=ax-x1x-x2.

Jeśli Δ=0, to:

ax+b2a2Δ4a=ax+b2a2.

Oznaczając x0=-b2a otrzymujemy:

fx=axx02.

Widzimy teraz, że występowanie postaci iloczynowej wzoru funkcji kwadratowej zależy od wartości wyróżnika trójmianu kwadratowego.

Gdy >0

Jeżeli >0, to funkcja kwadratowa ma dwa miejsca zerowe: x1=-b-2a oraz x2=-b+2a.

Wtedy wzór funkcji kwadratowej f zapisujemy w postaci iloczynowejpostać iloczynowa wzoru funkcji kwadratowejpostaci iloczynowej: fx=ax-x1x-x2.

Gdy =0

Jeżeli =0, to funkcja kwadratowa ma jedno miejsce zerowe: x0=-ba.

Wtedy wzór funkcji kwadratowej f zapisujemy w postaci iloczynowejpostać iloczynowa wzoru funkcji kwadratowejpostaci iloczynowejfx=ax-x02.

Gdy <0

Jeżeli <0, to funkcja kwadratowa f nie ma miejsc zerowych.

Jeżeli funkcja kwadratowa nie ma miejsc zerowych, wówczas postać iloczynowapostać iloczynowa wzoru funkcji kwadratowejpostać iloczynowa wzoru funkcji kwadratowej nie istnieje.

Wyznaczanie miejsc zerowych funkcji kwadratowej f określonej wzorem fx=ax2+bx+c sprowadza się do rozwiązania równania ax2+bx+c=0, czyli do wyznaczenia pierwiastków odpowiedniego równania kwadratowego.

Przedstawienie wzoru funkcji kwadratowej w postaci iloczynowej jest równoznaczne z zapisaniem wzoru tej funkcji w postaci iloczynu czynników liniowych.

W celu zamiany wzoru funkcji kwadratowej z postaci ogólnej na postać iloczynową, użyjemy podanych wcześniej zależności.

Przykład 2

Zapiszemy wzór funkcji f w postaci iloczynowej, jeżeli fx=2x2-7x+3.

Rozwiązanie:

Współczynniki we wzorze funkcji f wynoszą odpowiednio: a=2, b=-7, c=3.

Obliczamy wyróżnik:

=-72-4·2·3=25.

Ponieważ >0, to funkcja f ma dwa miejsca zerowe.

Zatem: =5 oraz x1=7-52·2=12x2=7+52·2=124=3.

Postać iloczynowa wzoru funkcji f wynosi fx=2x-12x-3.

Z postaci iloczynowej funkcji kwadratowej możemy odczytać jej miejsce zerowe, bez wykonywania obliczeń.

Przykład 3

Bez obliczania wartości wyróżnika, podamy jego znak, jeżeli funkcja kwadratowa f jest określona wzorem fx=-3x+8x-2.

Rozwiązanie:

Zauważmy, że wzór funkcji f jest zapisany w postaci iloczynowej fx=ax-x1x-x2, zatem miejscami zerowymi funkcji f są liczby x1=-8 oraz  x2=2.

Ponieważ funkcja f ma dwa miejsca zerowe, zatem >0.

Postać iloczynową funkcji kwadratowej możemy w łatwy sposób zamienić na postać ogólną.

Przykład 4

Zapiszemy wzór funkcji kwadratowej f określonej wzorem fx=-3x-2x+1 w postaci ogólnej.

Rozwiązanie:

Zauważmy, że wystarczy wykonać mnożenie jednomianów, a następnie uporządkować je tak, aby otrzymać postać ogólną wzoru funkcji kwadratowej.

Otrzymujemy, że: fx=-3x2+x-2x-2=-3x2-x-2=-3x2+3x+6 .

Wzór na postać iloczynową funkcji kwadratowej możemy wykorzystać do znajdowania brakujących współczynników we wzorze tej funkcji, mając dane np. miejsca zerowe tej funkcji.

Przykład 5

Zapiszemy wzór funkcji kwadratowej f w postaci iloczynowej wiedząc, że jej miejscami zerowymi są liczby 3-2, jeżeli do paraboli, będącej wykresem funkcji f należy punkt o współrzędnych P=-3,2.

Rozwiązanie:

Ponieważ funkcja f ma dwa miejsca zerowe, więc wykorzystamy jej wzór w postaci iloczynowej fx=ax-x1x-x2.

Po podstawieniu do wzoru funkcji  x1=3 oraz x2=-2 mamy: fx=ax-3x+2. Ponieważ punkt  P  należy do wykresu funkcji, zatem do wyznaczania wartości współczynnika a rozwiązujemy równanie:

2=a-3-3-3+2

a=13.

Postać iloczynowa funkcji f wyraża się wzorem: fx=13x-3x+2.

Przykład 6

Wyznaczymy wartości współczynników bc we wzorze funkcji kwadratowej f określonej wzorem fx=2x2+bx+c, jeżeli miejscami zerowymi funkcji f są liczby x1=-3 oraz x2=2.

Rozwiązanie:

W tym celu wykorzystamy wzór funkcji kwadratowej w postaci iloczynowej fx=ax-x1x-x2.

Wtedy fx=2x+3x-2, co po przekształceniu sprowadza się do postaci:

fx=2x2+2x-12, zatem b=2c=-12.

Dla zainteresowanych

Przeanalizuj symulację i sprawdź swoją wiedzę w zakresie wyznaczania postaci iloczynowej funkcji kwadratowej, mając daną jej postać ogólną.

RzBmlGxKZnRMN
RviMVSbgY4UWj
Ćwiczenie 1
Daną mamy funkcję: f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, siedem x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, dwadzieścia osiem x, minus, dwadzieścia osiem. Wyznacznik tej funkcji kwadratowej to: DELTA, równa się, b indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery a c, równa się1. minus, dwadzieścia osiem, 2. nawias, x, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 3. dwa, 4. dwadzieścia osiem indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 5. początek ułamka, minus, dwadzieścia osiem, mianownik, dwa ×, minus, siedem, koniec ułamka, 6. minus, siedem, 7. zero, 8. minus, siedem minus, cztery ×1. minus, dwadzieścia osiem, 2. nawias, x, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 3. dwa, 4. dwadzieścia osiem indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 5. początek ułamka, minus, dwadzieścia osiem, mianownik, dwa ×, minus, siedem, koniec ułamka, 6. minus, siedem, 7. zero, 8. minus, siedem ×1. minus, dwadzieścia osiem, 2. nawias, x, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 3. dwa, 4. dwadzieścia osiem indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 5. początek ułamka, minus, dwadzieścia osiem, mianownik, dwa ×, minus, siedem, koniec ułamka, 6. minus, siedem, 7. zero, 8. minus, siedem równa się1. minus, dwadzieścia osiem, 2. nawias, x, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 3. dwa, 4. dwadzieścia osiem indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 5. początek ułamka, minus, dwadzieścia osiem, mianownik, dwa ×, minus, siedem, koniec ułamka, 6. minus, siedem, 7. zero, 8. minus, siedem. Zatem miejsce zerowe tej funkcji to: x indeks dolny, zero, koniec indeksu dolnego, równa się, początek ułamka, minus, b, mianownik, dwa a, koniec ułamka, równa się1. minus, dwadzieścia osiem, 2. nawias, x, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 3. dwa, 4. dwadzieścia osiem indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 5. początek ułamka, minus, dwadzieścia osiem, mianownik, dwa ×, minus, siedem, koniec ułamka, 6. minus, siedem, 7. zero, 8. minus, siedem równa się1. minus, dwadzieścia osiem, 2. nawias, x, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 3. dwa, 4. dwadzieścia osiem indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 5. początek ułamka, minus, dwadzieścia osiem, mianownik, dwa ×, minus, siedem, koniec ułamka, 6. minus, siedem, 7. zero, 8. minus, siedem. Ostatecznie postać iloczynowa funkcji wygląda następująco: f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, a nawias, x, minus, x indeks dolny, zero, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, równa się1. minus, dwadzieścia osiem, 2. nawias, x, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 3. dwa, 4. dwadzieścia osiem indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 5. początek ułamka, minus, dwadzieścia osiem, mianownik, dwa ×, minus, siedem, koniec ułamka, 6. minus, siedem, 7. zero, 8. minus, siedem1. minus, dwadzieścia osiem, 2. nawias, x, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 3. dwa, 4. dwadzieścia osiem indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 5. początek ułamka, minus, dwadzieścia osiem, mianownik, dwa ×, minus, siedem, koniec ułamka, 6. minus, siedem, 7. zero, 8. minus, siedem
Polecenie 1

Przeanalizuj poniższy schemat interaktywny, a następnie wykonaj polecenie.

RdnPmaIMLk61P1
Schemat interaktywny pokazuje algorytm wyznaczania postaci iloczynowej funkcji kwadratowej na podstawie zadanej postaci ogólnej. Schemat rozpoczyna się wyborem parametrów a b oraz c funkcji w postaci ogólnej, której wzór jest następujący: f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, a x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, b x, plus, c. Ustawiając wartość a równą 1, wartość b równą minus 4 oraz wartość c równą zero otrzymujemy następujący schemat: algorytm rozpoczyna się blokiem z napisem start, z którego prowadzi strzałka do bloku wprowadzania danych, w którym znajduje się zapis: a, równa się, jeden, b, równa się, minus, cztery, c, równa się, zero. Z tego bloku prowadzi strzałka w prawo do bloku sprawdzania warunku, w którym znajduje się zapis: a, równa się, zero. Dalej prowadzi strzałka z napisem NIE do bloku wykonywania działań, to znajduje się równanie DELTA, równa się, b indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery, razy, a, razy, c, równa się, nawias, minus, cztery, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery, razy, nawias, jeden, zamknięcie nawiasu, razy, nawias, zero, zamknięcie nawiasu, równa się, szesnaście, dalej prowadzi strzałka w lewo do bloku w którym sprawdzany jest warunek DELTA, mniejszy niż, zero, kolejna strzałka z napisem NIE prowadzi do bloku sprawdzającego warunek DELTA, równa się, zero. Stąd strzałka z podpisem NIE prowadzi do bloku wykonywania działań, w którym znajduje się zapis: Ponieważ DELTA, większy niż, zero, to funkcja ma dwa miejsca zerowe postaci: x indeks dolny, jeden, koniec indeksu dolnego, równa się, początek ułamka, minus, b, plus, pierwiastek kwadratowy z DELTA koniec pierwiastka, mianownik, dwa, razy, a, koniec ułamka, równa się, początek ułamka, cztery, plus, pierwiastek kwadratowy z jeden koniec pierwiastka sześć, mianownik, dwa, razy, nawias, jeden, zamknięcie nawiasu, koniec ułamka, równa się, cztery, x indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, równa się, początek ułamka, minus, b, minus, pierwiastek kwadratowy z DELTA koniec pierwiastka, mianownik, dwa, razy, a, koniec ułamka, równa się, początek ułamka, cztery, minus, pierwiastek kwadratowy z jeden koniec pierwiastka sześć, mianownik, dwa, razy, nawias, jeden, zamknięcie nawiasu, koniec ułamka, równa się, zero. Kolejna strzałka prowadzi do bloku z zapisem: Postać iloczynowa funkcji kwadratowej: f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, a nawias, x, minus, x indeks dolny, jeden, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, x indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, równa się, jeden nawias, x, minus, cztery, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, zero, zamknięcie nawiasu. Ostatnia strzałka prowadzi do bloku z napisem Koniec. Ustawiając wartość a równą 1, wartość b równą minus 4 oraz wartość c równą 4 otrzymujemy następujący schemat: algorytm rozpoczyna się blokiem z napisem start, z którego prowadzi strzałka do bloku wprowadzania danych, w którym znajduje się zapis: a, równa się, jeden, b, równa się, minus, cztery, c, równa się, cztery. Z tego bloku prowadzi strzałka w prawo do bloku sprawdzania warunku, w którym znajduje się zapis: a, równa się, zero. Dalej prowadzi strzałka z napisem NIE do bloku wykonywania działań, to znajduje się równanie DELTA, równa się, b indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery, razy, a, razy, c, równa się, nawias, minus, cztery, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery, razy, nawias, jeden, zamknięcie nawiasu, razy, nawias, cztery, zamknięcie nawiasu, równa się, zero, dalej prowadzi strzałka w lewo do bloku w którym sprawdzany jest warunek DELTA, mniejszy niż, zero, kolejna strzałka z napisem NIE prowadzi do bloku sprawdzającego warunek DELTA, równa się, zero. Stąd strzałka z podpisem TAK prowadzi do bloku wykonywania działań, w którym znajduje się zapis: Ponieważ DELTA, równa się, zero, to funkcja ma jedno miejsce zerowe postaci x indeks dolny, zero, koniec indeksu dolnego, równa się, początek ułamka, minus, b, mianownik, dwa, razy, a, koniec ułamka, równa się, początek ułamka, cztery, mianownik, dwa, razy, nawias, jeden, zamknięcie nawiasu, koniec ułamka, równa się, dwa. Stąd prowadzi strzałka do bloku z napisem: Postać iloczynowa funkcji kwadratowej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, a x nawias, minus, x indeks dolny, zero, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu, równa się, jeden nawias, x, minus, dwa, zamknięcie nawiasu. Ostatnia strzałka prowadzi do bloku z napisem Koniec. Ustawiając wartość a równą 4, wartość b równą 1 oraz wartość c równą 4 otrzymujemy następujący schemat: algorytm rozpoczyna się blokiem z napisem start, z którego prowadzi strzałka do bloku wprowadzania danych, w którym znajduje się zapis: a, równa się, cztery, b, równa się, jeden, c, równa się, cztery. Z tego bloku prowadzi strzałka w prawo do bloku sprawdzania warunku, w którym znajduje się zapis: a, równa się, zero. Dalej prowadzi strzałka z napisem NIE do bloku wykonywania działań, to znajduje się równanie DELTA, równa się, b indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery, razy, a, razy, c, równa się, nawias jeden zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery, razy, nawias cztery zamknięcie nawiasu, razy, nawias cztery zamknięcie nawiasu, równa się, minus, sześćdziesiąt trzy, dalej prowadzi strzałka w lewo do bloku w którym sprawdzany jest warunek DELTA, mniejszy niż, zero, kolejna strzałka z napisem TAK prowadzi do bloku wykonywania działań, w którym znajduje się zapis: Ponieważ DELTA, mniejszy niż, zero, to postać iloczynowa funkcji kwadratowej nie istnieje. Ostatnia strzałka prowadzi do bloku z napisem Koniec. Ustawiając wartość a równą 0, wartość b równą 1 oraz wartość c równą 4 otrzymujemy następujący schemat: algorytm rozpoczyna się blokiem z napisem start, z którego prowadzi strzałka do bloku wprowadzania danych, w którym znajduje się zapis: a, równa się, zero, b, równa się, jeden, c, równa się, cztery. Z tego bloku prowadzi strzałka w prawo do bloku sprawdzania warunku, w którym znajduje się zapis: a, równa się, zero. Dalej prowadzi strzałka z napisem TAK do bloku z napisem: To nie jest równanie kwadratowe. Ostatnia strzałka prowadzi do bloku z napisem Koniec.
Polecenie 2

Wyznacz postać iloczynową wzoru funkcji kwadratowej f określonej wzorem fx=2x2-7x+4.

1
Polecenie 3

Stwórz algorytm wyznaczający postać iloczynową funkcji kwadratowej, mając daną postać ogólną fx=ax2+bx+c.

R16PS4jhMZqHU
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

Przygotuj w języku Python algorytm wyznaczający postać iloczynową funkcji kwadratowej, mając daną postać ogólną fx=ax2+bx+c.

Przykład 7

Zapiszemy wzór funkcji fx=x+32-4 w postaci ogólnej i iloczynowej.

Rozwiązanie

Przekształcenie do postaci ogólnej.

I sposób:

Wykorzystamy wzór skróconego mnożenia: a+b2=a2+2ab+b2.

fx=x+32-4

fx=x2+2·x·3+32-4

fx=x2+6x+9-4

fx=x2+6x+5

II sposób

Wykorzystujemy informacje o wartościach pq:

fx=x+32-4, zatem: a=1, p=-3, q=-4.

Wykorzystamy wzór: p=-b2a.

Podstawiając: a=1p=-3 otrzymujemy:

-3=-b2·1, czyli: b=6.

Ponadto Δ=b2-4ac=62-4·1·c=36-4c, zaś q=-Δ4a, zatem, po podstawieniu:

-4=-36-4c4·1, co daje: c=5.

Zatem postać ogólna funkcji fx=x+32-4 to:

fx=x2+6x+5.

Przekształcenie do postaci iloczynowej

I sposób:

Wykorzystamy wyliczone wartości współczynników: a=1, b=6c=5 oraz wzory:

x1=-b+Δ2ax2=-b-Δ2a

Δ=b2-4ac=62-4·1·c=36-4·5=36-20=16,

stąd:

x1=-b+Δ2a=-6+162·1=-6+42=-22=-1

x2=-b-Δ2a=-6-162·1=-6-42=-102=-5.

Zatem:

fx=1·x--1x--5

fx=1·x+1x+5.

II sposób

Wykorzystamy wzór skróconego mnożenia a2-b2=a-ba+b.

x+32-4=x+3-2x+3+2=

=x+3-2x+3+2=x+1x+5

fx=x+1x+5

Przykład 8

Wzór pewnej  funkcji kwadratowej w postaci ogólnej i kanonicznej jest taki sam. Znajdziemy wzór tej funkcji, jeżeli wiadomo, że f-1=4 oraz f0=-3.

Rozwiązanie

Przypomnijmy, jak wygląda wzór funkcji kwadratowej w postaci ogólnej i kanonicznej.

Postać ogólna: fx=ax2+bx+c.

Postać kanoniczna: fx=ax-p2+q.

Aby wzór funkcji kwadratowej w postaci ogólnej i kanonicznej był taki sam, to współczynniki bp muszą być równe 0 oraz c=q.

Z treści zadania wiemy, że f-1=4f0=-3. Musimy ułożyć i rozwiązać odpowiedni układ równań.

a·-12+c=4a·02+c=-3

a=7c=-3

Zatem postać ogólna i kanoniczna tej funkcji, to fx=7x2-3.

Przykład 9

Wyznaczymy wzór funkcji kwadratowej  f w postaci ogólnej, gdy współrzędne wierzchołka paraboli, będącej wykresem tej funkcji to  W=2,-5 oraz jedno z miejsc zerowych, to x=4.

Rozwiązanie

Na początku zapiszemy wzór funkcji kwadratowej w postaci kanonicznej fx=ax-p2+q. Z treści zadania wiemy, że p=2 oraz q=-5. Zatem fx=ax-22-5.

Musimy wyznaczyć teraz współczynnik a. Ponieważ dla argumentu x=4 funkcja przyjmuje wartość równą 0, to

0=a4-22-5

4a=5

a=54.

Wzór funkcji w postaci kanonicznej, to fx=54x-22-5.

Przejdziemy teraz do postaci ogólnej wzoru funkcji f:

fx=54x-22-5=54x2-4x+4-5=54x2-5x.

Przykład 10

Napiszemy postać ogólną i iloczynową funkcji kwadratowej, o której wiadomo, że dla argumentu -3 osiąga wartość  równą 6,  jednym z jej miejsc zerowych jest liczba 5, dla argumentu 2 osiaga wartość najmniejszą równą 278.

Rozwiązanie

Zauważmy, że jednym z miejsc zerowych tej funkcji jest liczba 5. Musimy ułożyć odpowiednie równanie:

25a+5b+c=0.

Ponadto funkcja dla argumentu 2 osiąga wartość najmniejszą równą 278. Zatem p=b2a=2 oraz q=Δ4a=278.

Funkcja dla argumentu -3 osiąga wartość  równą 6,  więc -32·a+-3·b+c=6.

Na tej podstawie układamy układ równań i obliczamy wartości szukanych współczynników.

25a+5b+c=0b=-4a9a-3b+c=6

25a-20a+c=0b=-4a9a+12a+c=6

5a+c=0b=-4a21a+c=6

a=38b=-32c=-158

Wzór funkcji kwadratowej w postaci ogólnej, to fx=38x2-32x-158.

Zapiszemy teraz wzór  funkcji fx=38x2-32x-158 w postaci iloczynowej.

Wykorzystamy wyliczone wartości współczynników: a=38, b=-32c=-158 oraz wzory: x1=-b+Δ2ax2=-b-Δ2a.

x1=--32+-322-4·38·-1582·38=5

x2=--32--322-4·38·-1582·38=-1

Zatem wzór funkcji kwadratowej w postaci iloczynowej, to fx=38x-5x+1.

Polecenie 4

Zapoznaj się z animacją prezentującą związki między postacią iloczynową, kanoniczną i ogólną funkcji kwadratowej, a następnie rozwiąż polecenia.

RbDE4xBCLHEC1
Film nawiązujący do treści materiału dotyczącej związku między trzema postaciami funkcji kwadratowej.
Polecenie 5

Wzór funkcji  fx=-2x2-3x-2 przedstaw w postaci kanonicznej. Czy wzór ten można zapisać   w postaci iloczynowej?

Polecenie 6

Wzór funkcji  fx=x2-4x+3 przedstaw w postaci iloczynowej.

RNuI4ndGLFpaP1
Ćwiczenie 1
Dopasuj wzór funkcji kwadratowej w postaci ogólnej do odpowiadającej jej postaci iloczynowej: f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, x, minus, dwanaście Możliwe odpowiedzi: 1. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, minus, trzy zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 2. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, dwa nawias x, plus, początek ułamka, trzy, mianownik, dwa, koniec ułamka, zamknięcie nawiasu nawias x, minus, dwa zamknięcie nawiasu, 3. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, plus, trzy zamknięcie nawiasu nawias x, minus, cztery zamknięcie nawiasu, 4. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, minus, nawias x, minus, jeden zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, sześć x, plus, dziewięć Możliwe odpowiedzi: 1. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, minus, trzy zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 2. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, dwa nawias x, plus, początek ułamka, trzy, mianownik, dwa, koniec ułamka, zamknięcie nawiasu nawias x, minus, dwa zamknięcie nawiasu, 3. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, plus, trzy zamknięcie nawiasu nawias x, minus, cztery zamknięcie nawiasu, 4. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, minus, nawias x, minus, jeden zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, dwa x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, x, plus, sześć Możliwe odpowiedzi: 1. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, minus, trzy zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 2. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, dwa nawias x, plus, początek ułamka, trzy, mianownik, dwa, koniec ułamka, zamknięcie nawiasu nawias x, minus, dwa zamknięcie nawiasu, 3. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, plus, trzy zamknięcie nawiasu nawias x, minus, cztery zamknięcie nawiasu, 4. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, minus, nawias x, minus, jeden zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, minus, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, dwa x, minus, jeden Możliwe odpowiedzi: 1. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, minus, trzy zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 2. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, dwa nawias x, plus, początek ułamka, trzy, mianownik, dwa, koniec ułamka, zamknięcie nawiasu nawias x, minus, dwa zamknięcie nawiasu, 3. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, plus, trzy zamknięcie nawiasu nawias x, minus, cztery zamknięcie nawiasu, 4. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, minus, nawias x, minus, jeden zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego
R105bWkEVwuw51
Ćwiczenie 2
Pogrupuj elementy zgodnie z opisem: Funkcje, które mają dwa miejsca zerowe: Możliwe odpowiedzi: 1. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, trzy x, plus, jeden, 2. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, x, minus, dwadzieścia, 3. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, minus, pięć zamknięcie nawiasu nawias dwa x, minus, trzy zamknięcie nawiasu, 4. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, minus, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, dziesięć x, minus, dwadzieścia pięć, 5. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, cztery x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, dwanaście x, plus, dziewięć, 6. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, minus, dwa zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego Funkcje kwadratowe, które mają jedno miejsce zerowe: Możliwe odpowiedzi: 1. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, trzy x, plus, jeden, 2. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, x, minus, dwadzieścia, 3. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, minus, pięć zamknięcie nawiasu nawias dwa x, minus, trzy zamknięcie nawiasu, 4. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, minus, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, dziesięć x, minus, dwadzieścia pięć, 5. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, cztery x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, dwanaście x, plus, dziewięć, 6. f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, nawias x, minus, dwa zamknięcie nawiasu indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego
RWvxJUC8pTZon1
Ćwiczenie 3
Uporządkuj elementy tak, aby przedstawiały kolejno wzory funkcji zapisanych w postaci: ogólnej, iloczynowej oraz kanonicznej. Złap element i przesuń go w górę lub w dół. Elementy do uszeregowania: 1. f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, nawias, x, plus, trzy, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, cztery, zamknięcie nawiasu, 2. h nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, dwa nawias, x, plus, pięć, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 3. g nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, trzy x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, dwa x, minus, cztery
Rx3pAg632FDq42
Ćwiczenie 4
Dokończ zdanie, wybierając poprawną odpowiedź.
Postacią iloczynową wzoru f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, dziesięć x, plus, dwadzieścia cztery jest: Możliwe odpowiedzi: 1. f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, nawias, x, minus, cztery, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, sześć, zamknięcie nawiasu, 2. f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, nawias, x, plus, cztery, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, sześć, zamknięcie nawiasu, 3. f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, nawias, x, minus, cztery, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, sześć, zamknięcie nawiasu
R1cqaF2s3NrXY2
Ćwiczenie 5
Wiadomo, że miejscami zerowymi funkcji f nawias x zamknięcie nawiasu, równa się, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, b x, plus, c są liczby x indeks dolny, jeden, koniec indeksu dolnego, równa się, trzy oraz x indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, równa się, minus, dwa. Wtedy: Możliwe odpowiedzi: 1. b, równa się, minus, jeden i c, równa się, minus, sześć, 2. b, równa się, jeden i c, równa się, minus, sześć, 3. b, równa się, jeden i c, równa się, sześć
RXTqwTlgYazZC2
Ćwiczenie 6
Przedstaw wzór funkcji kwadratowej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, trzy x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, sześć x, plus, dziewięć w postaci iloczynowej. Przeciągnij w puste miejsca odpowiednie liczby. Obliczamy wartość wyróżnika:
DELTA, równa się1. minus, jeden, 2. dwanaście, 3. sto czterdzieści cztery, 4. trzy
pierwiastek kwadratowy z DELTA koniec pierwiastka, równa się1. minus, jeden, 2. dwanaście, 3. sto czterdzieści cztery, 4. trzy
x indeks dolny, jeden, koniec indeksu dolnego, równa się1. minus, jeden, 2. dwanaście, 3. sto czterdzieści cztery, 4. trzy
x indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, równa się1. minus, jeden, 2. dwanaście, 3. sto czterdzieści cztery, 4. trzy
Wzór funkcji zapisujemy w postaci iloczynowej:
f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, trzy nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, trzy, zamknięcie nawiasu
RaVVI6YlsfrJT3
Ćwiczenie 7
Dokończ zdanie, wybierając poprawną odpowiedź.
Wzór funkcji f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, dwa x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, cztery x, plus, c możemy zapisać w postaci iloczynowej, gdy Możliwe odpowiedzi: 1. c, należy do, nawias ostry, minus, dwa, przecinek, nieskończoność, zamknięcie nawiasu, 2. c, należy do, nawias, minus, dwa, przecinek, nieskończoność, zamknięcie nawiasu, 3. c, należy do, nawias, minus, nieskończoność, przecinek, minus, dwa, zamknięcie nawiasu ostrego
3
Ćwiczenie 8

Wyznacz wartość parametru a we wzorze funkcji kwadratowej określonej wzorem fx=ax-x02, jeżeli wiadomo, że do paraboli, będącej wykresem tej funkcji należy punkt o współrzędnych -3,2, a jedynym miejscem zerowym jest liczba 4.

RtaZbXzchHYqd1
Ćwiczenie 9
Zaznacz wzór funkcji f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, dwa x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, cztery x, plus, dwa zapisany w postaci kanonicznej. Możliwe odpowiedzi: 1. y, równa się, minus, dwa nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, cztery, 2. y, równa się, minus, dwa nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, cztery, 3. y, równa się, minus, dwa nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery, 4. y, równa się, minus, dwa nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery
R1IB9MATgargp1
Ćwiczenie 10
Dobierz wzór funkcji kwadratowej w postaci ogólnej do odpowiadającego jej wzoru w postaci iloczynowej. f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, dwa x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, cztery x, minus, sześć Możliwe odpowiedzi: 1. y, równa się, dwa nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, trzy, zamknięcie nawiasu, 2. y, równa się, dwa nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, trzy, zamknięcie nawiasu, 3. y, równa się, dwa nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, trzy, zamknięcie nawiasu, 4. y, równa się, dwa nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, trzy, zamknięcie nawiasu g nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, dwa x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery x, minus, sześć Możliwe odpowiedzi: 1. y, równa się, dwa nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, trzy, zamknięcie nawiasu, 2. y, równa się, dwa nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, trzy, zamknięcie nawiasu, 3. y, równa się, dwa nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, trzy, zamknięcie nawiasu, 4. y, równa się, dwa nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, trzy, zamknięcie nawiasu h nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, dwa x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, osiem x, plus, sześć Możliwe odpowiedzi: 1. y, równa się, dwa nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, trzy, zamknięcie nawiasu, 2. y, równa się, dwa nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, trzy, zamknięcie nawiasu, 3. y, równa się, dwa nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, trzy, zamknięcie nawiasu, 4. y, równa się, dwa nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, trzy, zamknięcie nawiasu k nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, dwa x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, osiem x, plus, sześć Możliwe odpowiedzi: 1. y, równa się, dwa nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, trzy, zamknięcie nawiasu, 2. y, równa się, dwa nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, trzy, zamknięcie nawiasu, 3. y, równa się, dwa nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, trzy, zamknięcie nawiasu, 4. y, równa się, dwa nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, trzy, zamknięcie nawiasu
Rb5Zz2EeeT5po1
Ćwiczenie 11
Dana jest funkcja f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, początek ułamka, jeden, mianownik, trzy, koniec ułamka, nawias, x, minus, sześć, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, dziewięć. Zaznacz wszystkie zdania prawdziwe. Możliwe odpowiedzi: 1. Wzór funkcji f można zapisać w postaci ogólnej y, równa się, minus, początek ułamka, jeden, mianownik, trzy, koniec ułamka, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, cztery x, minus, trzy., 2. Wzór funkcji f można zapisać w postaci ogólnej y, równa się, minus, początek ułamka, jeden, mianownik, trzy, koniec ułamka, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, cztery x, minus, dwanaście., 3. Funkcja f nie ma postaci iloczynowej., 4. Wzór funkcji f można zapisać w postaci iloczynowej y, równa się, minus, początek ułamka, jeden, mianownik, trzy, koniec ułamka, nawias, x, minus, sześć, minus, trzy pierwiastek kwadratowy z trzy, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, sześć, plus, trzy pierwiastek kwadratowy z trzy, zamknięcie nawiasu.
RXnN1Lmpb7zBf2
Ćwiczenie 12
Dana jest funkcja kwadratowa f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, siedem nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, q. Postać ogólna wzoru funkcji kwadratowej, to y, równa się, siedem x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, czternaście x, minus, dwadzieścia jeden. Wpisz w puste miejsca odpowiednie liczby całkowite. Współczynnik q, równa się Tu uzupełnij. Liczba miejsc zerowych tej funkcji to Tu uzupełnij. Wzór funkcji f można zapisać w postaci iloczynowej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, siedem nawias, x, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, nawias x, minus Tu uzupełnij).
R15f02l6aMiwy2
Ćwiczenie 13
Zaznacz prawidłową odpowiedź. Wzór funkcji kwadratowej f przedstawiono w postaci ogólnej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, a x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, dwa x, minus, sześć oraz kanonicznej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, a nawias, x, plus, pięć, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, jeden. Współczynnik kierunkowy tej funkcji to: Możliwe odpowiedzi: 1. a, równa się, minus, początek ułamka, jeden, mianownik, pięć, koniec ułamka, 2. a, równa się, minus, pięć, 3. a, równa się, początek ułamka, jeden, mianownik, pięć, koniec ułamka, 4. a, równa się, minus, początek ułamka, sześć, mianownik, dwadzieścia pięć, koniec ułamka
R1cK3FqHIJyY32
Ćwiczenie 14
Dana jest funkcja kwadratowa f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, początek ułamka, jeden, mianownik, cztery, koniec ułamka, nawias, x, plus, trzy, zamknięcie nawiasu, nawias, x, plus, siedem, zamknięcie nawiasu. Zaznacz wszystkie zdania fałszywe. Możliwe odpowiedzi: 1. W postaci kanonicznej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, a nawias, x, minus, p, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, q tej funkcji współczynnik p, równa się, minus, pięć., 2. W postaci kanonicznej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, a nawias, x, minus, p, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, q tej funkcji współczynnik q, równa się, minus, dwa., 3. Wzór funkcji f można zapisać w postaci ogólnej y, równa się, początek ułamka, jeden, mianownik, cztery, koniec ułamka, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, dwa przecinek pięć x, plus, pięć przecinek dwa pięć.
R1TIQXLbaL4Yy3
Ćwiczenie 15
Wzór funkcji kwadratowej f przedstawiono w postaci iloczynowej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, nawias, x, plus, siedem, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, pięć, zamknięcie nawiasu. Zaznacz zdania prawdziwe. Możliwe odpowiedzi: 1. W postaci kanonicznej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, a nawias, x, minus, p, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, q tej funkcji współczynnik p, równa się, minus, jeden., 2. W postaci kanonicznej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, a nawias, x, minus, p, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, q tej funkcji współczynnik q, równa się, trzydzieści sześć., 3. Wzór funkcji f można zapisać w postaci ogólnej y, równa się, minus, x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, dwa x, plus, trzydzieści pięć., 4. Wzór funkcji f można zapisać w postaci kanonicznej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, nawias, x, plus, jeden, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, minus, trzydzieści sześć.
R1A7hoXTWayj03
Ćwiczenie 16
Zaznacz prawidłowe dokończenie zdania. Wzór funkcji kwadratowej f przedstawiono w postaci iloczynowej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, trzy nawias, x, plus, trzynaście, zamknięcie nawiasu, nawias, x, minus, x indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, zamknięcie nawiasu oraz w postaci kanonicznej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, minus, trzy nawias, x, plus, cztery, zamknięcie nawiasu, indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, q. Prawdą jest, że w postaci ogólnej f nawias, x, zamknięcie nawiasu, równa się, a x indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, plus, b x, plus, c tej funkcji, współczynnik: Możliwe odpowiedzi: 1. b, równa się, osiem, 2. b, równa się, dwadzieścia cztery, 3. c, równa się, minus, sześćdziesiąt pięć, 4. c, równa się, sto dziewięćdziesiąt pięć

Słownik

postać iloczynowa wzoru funkcji kwadratowej
postać iloczynowa wzoru funkcji kwadratowej

fx=ax-x1x-x2, gdy >0, x1=-b-2ax2=-b+2a

fx=ax-x02, gdy =0, x0=-b2a

brak postaci iloczynowej, gdy <0

funkcja kwadratowa
funkcja kwadratowa

funkcja określona na zbiorze wzorem fx=ax2+bx+c, gdzie a, b, c oraz a0