Barwny spektakl na płótnach Petera Paula Rubensa
Ważne daty
1577‑1640 – lata życia Petera Paula Rubensa
1589 – udanie się z rodziną do Antwerpii
1591 – rozpoczęcie nauki malarstwa
1598 – wstąpienie do cechu świętego Łukasza w Antwerpii
1600‑1608 – pobyt we Włoszech: Mantua, Florencja, Genua, Wenecja, Rzym i Hiszpanii: Madryt
1609 – mianowanie Rubensa nadwornym malarzem arcyksięcia Alberta i jego małżonki Isabelli
1609 – ślub z Isabellą Brant
1622‑1625 – praca nad alegoryczno‑historycznym cyklem z życia Marii Medici
1627‑1630 – misje dyplomatyczne do północnych Niderlandów, Hiszpanii, Francji i Anglii
1630 – ślub z Heleną Fourment
Scenariusz lekcji dla nauczyciela.
II. Zapoznawanie z najwybitniejszymi dziełami w zakresie architektury i sztuk plastycznych. Uczeń:
10. określa funkcję dzieła i wskazuje jej wpływ na kształt dzieła;
11. rozpoznaje gatunek artystyczny, który dzieło reprezentuje;
12. wskazuje w dziele sztuki symbol i alegorię, potrafi wytłumaczyć ich znaczenie;
13. dokonuje opisu i analizy, w tym porównawczej, dzieł z uwzględnieniem ich cech formalnych:
c) w malarstwie i grafice: kompozycji, koloru, sposobów ukazania iluzji przestrzeni, kształtowania formy przez światło, w dziełach figuratywnych stopnia oddania rzeczywistości lub jej deformacji;
14. wskazuje środki stylistyczne i środki ekspresji, które identyfikują analizowane dzieło z odpowiednim stylem, środowiskiem artystycznym lub autorem;
15. rozpoznaje w dziele sztuki temat i wskazuje jego źródło ikonograficzne;
16. rozpoznaje podstawowe motywy ikonograficzne, świętych chrześcijańskich, bogów greckich i alegorie wybranych pojęć na podstawie atrybutów;
17. analizuje dzieła pod względem ikonograficznym, z wykorzystaniem słowników symboli;
18. formułuje samodzielne, logiczne wypowiedzi argumentacyjne na temat dzieł sztuki.
2. wskazuje twórców najbardziej reprezentatywnych dzieł;
3. umiejscawia dzieła w czasie (wskazuje stulecie powstania dzieł sztuki dawnej, a w przypadku dzieł sztuki nowoczesnej i współczesnej datuje je z dokładnością do połowy wieku), w nielicznych przypadkach, dotyczących sztuki nowoczesnej i współczesnej, zna daty powstania dzieł lub datuje je z dokładnością jednej dekady;
5. wymienia podstawowe gatunki w dziełach sztuk plastycznych, m.in. portret (w tym autoportret, portret psychologiczny i oficjalny), pejzaż (w tym: weduta, marina, pejzaż ze sztafażem), sceny: rodzajowa, religijna, mitologiczna, historyczna (w tym batalistyczna), martwa natura, akt;
7. rozróżnia podstawowe motywy ikonograficzne;
8. wymienia różne funkcje dzieł sztuki, takie jak: sakralna, sepulkralna, estetyczna i dekoracyjna, dydaktyczna, ekspresywna, użytkowa, reprezentacyjna, kommemoratywna, propagandowa, kompensacyjna, mieszkalna i rezydencjonalna, obronna, magiczna;
9. identyfikuje najbardziej reprezentatywne i najsłynniejsze dzieła na podstawie charakterystycznych środków warsztatowych i formalnych oraz przyporządkowuje je właściwym autorom;
III. Zapoznawanie z dorobkiem najwybitniejszych twórców dzieł architektury i sztuk plastycznych. Uczeń:
1. wymienia najistotniejszych twórców dla danego stylu lub kierunku w sztuce;
2. zna najwybitniejsze dzieła z dorobku artystycznego wybitnych przedstawicieli poszczególnych epok, kierunków i tendencji w sztuce od starożytności po czasy współczesne, z uwzględnieniem artystów schyłku XX i początku XXI wieku;
4. łączy wybrane dzieła z ich autorami na podstawie charakterystycznych środków formalnych;
5. na podstawie przedłożonych do analizy przykładów dzieł formułuje ogólne cechy twórczości następujących twórców: Fidiasz, Poliklet, Praksyteles, Giotto, Jan van Eyck, Hieronim Bosch, Masaccio, Sandro Botticelli, Leonardo da Vinci, Michał Anioł, Andrea Mantegna, Piero della Francesca, Rafael Santi, Giorgione, Tycjan, Jacopo Tintoretto, Pieter Bruegel Starszy, Albrecht Dürer, Hans Holbein Młodszy, Donatello, Filippo Brunelleschi, Andrea Palladio, El Greco, Caravaggio, Gianlorenzo Bernini, Francesco Borromini, Diego Velázquez, Bartolomé Esteban Murillo, Georges de la Tour, Nicolas Poussin, Claude Lorrain, Peter Rubens, Anton van Dyck, Frans Hals, Rembrandt van Rijn, Jan Vermeer van Delft, Antoine Watteau, Jacques Louis David, Jean Auguste Dominique Ingres, Antonio Canova, Berthel Thorvaldsen, Francisco Goya, Eugène Delacroix, Caspar David Friedrich, William Turner, John Constable, Gustave Courbet, Jean François Millet, Eduard Manet, Claude Monet, Edgar Degas, August Renoir, Georges Seurat, Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Paul Cézanne, Henri de Toulouse‑Lautrec, August Rodin, Gustaw Klimt, Alfons Mucha, Antonio Gaudí, Edward Munch, Henri Matisse, Pablo Picasso, Umberto Boccioni, Wasyl Kandinsky, Piet Mondrian, Kazimierz Malewicz, Marcel Duchamp, Giorgio de Chirico, Salvador Dalí, René Magritte, Marc Chagall, Amadeo Modigliani, Jackson Pollock, Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Claes Oldenburg, Francis Bacon, Yves Klein, Niki de Saint Phalle, Christo, Duane Hanson, Victor Vasarelly, Alberto Giacometti, Constantin Brançusi, Henry Moore, Le Corbusier, Frank Lloyd Wright, oraz artystów polskich i działających w Polsce (m.in. takich jak: Wit Stwosz, Bartłomiej Berrecci, Tylman z Gameren, Dominik Merlini, Bernardo Belotto, Marceli Bacciarelli, Piotr Aigner, Piotr Michałowski, Artur Grottger, Henryk Rodakowski, Jan Matejko, Józef Chełmoński, Maksymilian i Aleksander Gierymscy, Józef Brandt, Olga Boznańska, Józef Pankiewicz, Władysław Podkowiński, Jan Stanisławski, Leon Wyczółkowski, Henryk Siemiradzki, Xawery Dunikowski, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Jacek Malczewski, Witold Wojtkiewicz, Witkacy, Leon Chwistek i inni przedstawiciele grupy formistów, przedstawiciele grupy Rytm, kapistów i grupy „a.r.”, Tadeusz Makowski, Andrzej Wróblewski, Tadeusz Kantor, Jerzy Nowosielski, Alina Szapocznikow, Władysław Hasior, Roman Opałka, Magdalena Abakanowicz);
8. formułuje samodzielne, logiczne wypowiedzi argumentacyjne na temat twórczości wybitnych artystów.
IV. Kształcenie w zakresie rozumienia i stosowania terminów i pojęć związanych z dziełami sztuki, ich strukturą i formą, tematyką oraz techniką wykonania. Uczeń:
2. zna terminologię związaną z opisem formy i treści dzieła malarskiego, rzeźbiarskiego i graficznego, w tym m.in. nazwy formuł ikonograficznych, słownictwo niezbędne do opisu kompozycji, kolorystyki, relacji przestrzennych i faktury dzieła;
6. właściwie stosuje terminy dotyczące opisu treści i formy dzieł sztuk plastycznych;
V. Zapoznanie ze zbiorami najważniejszych muzeów i kolekcji dzieł sztuki na świecie i w Polsce, a także z funkcją mecenatu artystycznego oraz jego wpływem na kształt dzieła sztuki. Uczeń:
2. zna najistotniejszych fundatorów, mecenasów i marszandów, na których zlecenie powstawały wybitne dzieła sztuki;
3. łączy dzieło z muzeum lub miejscem (kościoły, pałace, galerie), w którym się ono znajduje;
4. łączy dzieło z fundatorem, mecenasem lub marszandem, dla którego powstało.
wymieniać najważniejsze fakty z biografii malarza;
omawiać cechy stylu Rubensa;
rozpoznawać postacie i alegorie z dzieł artysty;
wskazywać inspiracje w obrazach artysty;
określać znaczenie barwy w twórczości Rubensa.
Wpływ podróży do Włoch na kształtowanie się stylu Rubensa
Artystyczny dorobek Rubensa (1577‑1640) dowodzi nowatorstwa w dziedzinie operowania kolorem, dynamiką. Bywa określany malarzem „wszystkich kolorów tęczy”. Młody Rubens po śmierci ojca wraz z rodziną przeprowadził się do Antwerpii, gdzie pobierał nauki malarstwa w pracowni Tobiasa Verhaechta, następnie epigona malarzy włoskich Adama van Noorta. Później wstąpił do warsztatu pejzażysty Ottona van Veena. W 1598 roku został przyjęty do malarskiej gildii świętego Łukasza. Jednak największy wpływ na malarstwo Rubensa miał wyjazd do Włoch. 21‑letni artysta w Wenecji był pod wrażeniem Tycjana. Na dworze księcia Mantui, Vicenza I Gonzagi otrzymał posadę wykonawcy kompozycji dla kościoła jezuitów oraz malarza portretów osób z otoczenia księcia. Miał również możliwość podróżowania po Włoszech i studiowania słynnych dzieł Michała Anioła, Rafaela, Caravaggia, a przede wszystkim rzeźby antycznej. Doświadczenia z Włoch wpłyną na styl malarstwa Rubensa – w jego dziełach często będą się pojawiały nawiązania do muskulaturze inspirowanej Torsem Belwederskim oraz skomplikowanymi manierystycznymi układami ciał Michała Anioła ze ściany w Kaplicy Sykstyńskiej.
![Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia rysunek Petera Paula Rubensa „Tors Belwederski”. Jest to praca wykonana na podstawie rzeźby starożytnej. Ukazuje nagi tors mężczyzny w pozycji siedzącej bez głowy i rąk. Pod nim widoczne są draperie. Z prawej strony znajduje się napis.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/R1dJOtx5SoEsp/1/27vFZ80J4LPSZbXZeNOxdwg7IrOLpNR8.jpg)
![Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia dwa pionowe obrazy. Po lewej znajduje się dzieło Petera Paula Rubensa „Izajasz” inspirowane freskiem Michała Anioła. Ukazuje siedzącego mężczyznę, ubranego w luźną, długą, czerwoną suknię, na którą ma narzucony zielony płaszcz. Głowę obraca w lewą stronę. Lewą rękę unosi do góry, prawa oparta jest na księdze, a stopy są skrzyżowane. Ilustracja namalowana jest w pastelowych kolorach. Drugi obraz przedstawia fragment fresku Michała Anioła Buonarottiego „Izajasz”. Ukazuje siedzącego mężczyznę, ubranego w luźną, długą, czerwoną suknię, na którą ma narzucony zielono-niebieski płaszcz. Głowę obraca w lewą stronę. Lewą rękę unosi do góry, prawa oparta jest na księdze, a stopy są skrzyżowane. Po lewej stronie za mężczyzną znajdują się dwa kupidyny, z wieńcami na głowach. Mężczyzna siedzi na marmurowym murku. Ilustracja jest w intensywnych barwach, z wyraźnym konturem.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/RiBRXCWUO1oP4/1/gTDV6v6OjbKYsO43BPHw1mtE1kLLEayT.jpeg)
Echa włoskie w malarstwie religijnym Rubensa po powrocie do Antwerpii
Na wieść o chorobie matki w 1608 roku, Rubens podjął decyzję o wyjeździe z Włoch, ale nie zdążył przed jej śmiercią. W rok później został mianowany nadwornym malarzem arcyksięcia Alberta i księżnej Isabelli. Jednak otrzymał pozwolenie na pobyt w Antwerpii, zamiast w Brukseli, gdzie znajdował się dwór. Po ślubie z Isabellą Brant w 1609 roku, otrzymuje zlecenie na namalowanie tryptyku dla antwerpskiej katedry Podniesienie krzyża, następnie maluje do tego samego kościoła Zdjęcie z krzyża. W dziełach tych obecne są echa pobytu we Włoszech.
(…) korzystał z tego, co było w nich najlepsze: od Rafaela rozwiązania kompozycyjne, od Michała Anioła – atletyczny wizerunek ludzkiego ciała, od Tycjana - sposób malowania aktów, od Veronesego – podejście do faktury, od Tintoretta – metodę przedstawiania gestów, od Caravaggia – światło, zaś od Holbeina – realizm scen. Rubens połączył największe osiągnięcia Włochów i Holendrów: energię i kolory ciepłego Południa oraz chłodne spojrzenie i precyzję typowe dla Północy.
Źródło: https://www.wprost.pl/tygodnik/58241/milioner-z-antwerpii.html (dostęp z dnia 31.03.2018)
Motywy mitologiczne w obrazach Rubensa
W całej twórczości Rubens szukał tematów swych dzieł zarówno w Biblii, jak i w mitologii. Bogactwo treści mitologicznych dawało artyście możliwości do realizacji artystycznej wyobraźni i oddania efektów kolorystycznych. Podejmował tematy dynamiczne, batalistyczne, sceny z polowań. Żywiołowy temat Upadku Faetona ma swe źródło w Metamorfozach Owidiusza, przedstawia epizod przejażdżki rydwanem po sklepieniu nieba syna Jowisza, Faetona wraz z Horami. Podczas tego zdarzenia doszło do tragedii.
Bogów i dawcę wozu Jowisz czyniąc świadkiem,
Jak świat bez jego wsparcia już grozi upadkiem,
Na sam szczyt swego grodu idzie bez odwłoki,
Skąd rozciąga nad ziemię chmury i obłoki,
Skąd straszne wstrząsa grzmoty, skąd pioruny ciska.
Lecz chmury ze zwykłego znikły stanowiska
I deszczów brakło. Zagrzmiał, potężną prawicą
Piorun cisnął — i strzaskał wóz razem z woźnicą;
Tak stłumił ogień ogniem niepożytej siły.
Przelękły się rumaki i wstecz odskoczyły;
Drą cugle, rwą zaprzęgi i na oślep bieżą.
Tu oś, z dyszla strącona, tam wędzidła leżą,
Dalej piasty w ułamkach i strzaskane koła
I różne szczątki wozu rozsiane dokoła.
Źródło: Owidiusz, Metamorfozy, https://pl.wikisource.org/wiki/Przemiany_(Owidiusz)/VII (dostęp z dnia 31.03.2018)
Rozwiązania kompozycyjno‑malarskie z Upadku Faetona pojawiły się także w namalowanym trzynaście lat później Porwaniu córek Leukippa, które Rubens jako pierwszy przedstawił w malarstwie. Tematem dzieła jest uprowadzenie przez bliźniaków – Kastora i Polideukesa córek Leukipposa, Fojbe i Hilajry, z zamiarem poślubienia. Energii, z jaką Rubens oddał moment porwania towarzyszy swobodna technika malarska przesycona mnogością barw oraz przemyślana kompozycja oparta na rombie, w który wpisują się postacie i konie.
Cała ta scena jest bardzo żywa, ruchliwa, a przy tym zwarta, skoncentrowana. Koloryt żywy, harmonijny. Rubens był mistrzem w malowaniu nagiego ciała i pokazał, co umie. Zróżnicował znakomicie odcienie ciała męskiego i kobiecego, świetnie odtworzył tkaniny jedwabne i ich refleksy na jasnym ciele kobiecy.
Źródło: Adam Bochnak, Historia sztuki nowożytnej, t. II, Warszawa‑Kraków 1985, s. 96.
Jedną z ostatnich prac Rubensa są Trzy Gracje, będące jednocześnie podsumowaniem artystycznego stylu artysty w przedstawieniu aktu kobiecego i perfekcji w stosowaniu barw. Obraz przedstawia trzy córki Zeusa, będące uosobieniem piękna, wdzięku, życia ludzkiego i natury: Eufrosyne (Rozumna), Talię (Kwitnącą) i Aglaję (Promienna). Obdarowywały one ludzi urodą, były opiekunkami życia umysłowego i artystycznego, towarzyszyły podczas zabaw i uczt. Do namalowania ciał Rubens użył wyłącznie trzech barw podstawowych: żółtej, czerwonej i niebieskiej, a w wizerunkach kobiet zawarł portrety swoich dwu żon: Isabelli Brant i Heleny Fourment.
Dekoracyjny cykl malarski poświęcony Marii Medycejskiej i portrety Rubensa
Na lata 1620‑1630 przypadł najbardziej intensywny okres w twórczości Rubensa. Artysta otrzymał wiele zamówień międzynarodowych, wykonał cykle malarskie oraz kartony tapiseriitapiserii. Wśród nich znalazło się 39 malowideł dla nowego kościoła Karola Boromeusza w Antwerpii, kartony do cyklów tapiserii z historii Deciusa Musa i Konstantyna. Jednak szczególną sławę zdobył alegoryczno‑historyczny cykl z życia Marii Medici, zamówione przez królową Francji Marię Medycejską do dwóch galerii Pałacu Luksemburskiego w Paryżu. W podpisanym kontrakcie znalazła się informacja o wykonaniu 24 dzieł (21 przedstawień tematycznych i 3 portrety).
Ważną rolę w twórczości Rubensa zajmują portrety. Ten typ malarstwa charakteryzuje się u artysty swobodą i bogactwem formalnym. Malarz nie pozbawił jednak bohaterów cech ich osobowości, a często akcentował także ich pozycję społeczną. W Portrecie markizy Brygidy Spinola, powstałym podczas pobytu na dworze księcia Gonzagi w Mantui przedstawił kobietę na tle purpurowej tkaniny we wnętrzu z dekoracyjnymi pilastramipilastrami. Majestatyczna poza portretowanej i jej dworski strój podkreślają oficjalny charakter dzieła. Rubens oddał piękno srebrno‑białej tkaniny sukni, podkreślając bliki obijającego się światła oraz zadbał o detale stroju kobiety. Z oficjalnym charakterem portretu kontrastuje delikatny uśmiech i rumieńce na twarzy.
![Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Petera Paula Rubensa „Portret markizy Brygidy Spinola”. Ukazuje kobietę ubraną w długą srebrną, bogato zdobioną suknię i złotą pelerynę. Pod szyją ma ogromny, kryzowany kołnierz. Stoi z opuszczonymi rękoma i wzrokiem skierowanym przed siebie. W prawym ręku trzyma wachlarz. Z tyłu za kobietą widoczna jest czerwona kotara przykrywająca fragmenty ścian, dekorowane pilastrami.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/RcquFVpzeeubw/1/1t3ZkUVby8Zmzy4K1vIEHQeWAE1gbgaY.jpg)
Jedną z najczęściej portretowanych osób jest Helena Fourment, druga żona artysty, poślubiona w 1630 roku. W 1635 roku powstał jeden z licznych jej portretów, uznawany za najlepszy portret malarza.
Jasna sylwetka modelki odcina się od nieba, a wskutek niskiego horyzontu wydaje się majestatyczna. Ubrana jest w szerokoskrzydły kapelusz z wstążką i piórem, koronkowy kołnierz, wspaniałą suknię o bufiastych ozdobnych rękawach z ciężką, podobną do krynoliny, spódnicą. W ręku trzyma wachlarz ze strusich piór. W obrazie tym doskonale została oddana puszystość piór, przejrzystość koronek i połyskliwość ciasno przylegającego do ciała jedwabiu. Zewnętrzne cechy odzieży ujęte tu jednak zostały w poetycką formę. Rubens, który za młodu starannie odrysowywał różne szczegóły odzieży jak samoistne przedmioty, tutaj ukazał je raczej w połączeniu: figura młodej kobiety zdaje się rozkwitać dzięki wspaniałości sukni, obfitość rękawów zdaje się wywodzić z pełnych kształtów postaci, pióra stapiają się z lekkimi włosami, znajdując ponadto echo w skłębionych chmurach w tle obrazu; wstążki utrzymane są w tym samym tonie, co koralowe wargi kobiety, spadający w kaskadach jedwab nadaje jej figurze ruch i siłę, mimo iż stoi ona spokojnie. Portret oparty jest na odcieniach błękitu, fioletu i karmazynowej czerwieni; ciemna suknia efektownie podkreśla delikatną różowość skóry, jak świetlista aureola otaczają postać białe koronki i pióra. Czarny kapelusz stanowi silny, ciemny akcent, a jasna czerwień wstążki u kapelusza odbija się słabym echem w barwach rękawów.
Źródło: Michał W. Ałpatow, Historia sztuki. Renesans i barok, t. 3, Arkady Warszawa 1964, s. 191.
![Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Petera Paula Rubensa „Helena Fourment”. Ukazuje kobietę w kapeluszu, czarnej sukni z białymi, bufiastymi rękawami i dużym dekoltem. Ręce ma założone. W prawej dłoni trzyma duże, ptasie pióro. Głowę ma lekko pochyloną i patrzy w stronę widza. Tło jest zielono-brunatne.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/R1FHDiFFrdSG6/1/2MY3oT1Jrm8xsecoxqNKPbC6m24DYPXZ.jpg)
Osobisty charakter ma Portret Heleny Fourment w futrze. Żona malarza ukazana została w pełnej postaci. Obraz jest aktem – mimo, że ciało Heleny okrywa ciężkie futro. Wszystko sprawia wrażenie obnażenia. Kontrast barw ciemnej pelisy i rozświetlonej skóry podkreślają delikatność kobiety i jej walory. Helena przypomina Venus pudica (Wenus wstydliwa), o czym świadczy gest modelki przykrywającej piersi.
![Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia obraz Petera Paula Rubensa „Portret Heleny Fourment w futrze”. Ukazuje nagą kobietę częściowo okrytą czarnym, futrzanym płaszczem. Lewą rękę trzyma na ramieniu. Prawą obejmuje się w pasie, przytrzymując futro. Ma kręcone włosy przewiązane apaszką. Na jej twarzy widoczny jest niewielki uśmiech. Stoi na czerwonym dywanie, na tle ciemnej ściany.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/R1TIcFhkmAEhU/1/2OZXnXCwwDEKpfa1SCawIZEZHaDBtJSg.jpg)
Paleta Rubensa
Rubens był wybitnym kolorystą – paleta z jego pracowni w Antwerpii zawiera 14 barw, ale w obrazach najczęściej pojawiały się: żółć kadmowa, biel, cynober, lakowa czerwień. Farby kładł laserunkowolaserunkowo, cienkimi warstwami, uzyskując efekt świetlistości. Karnacje jego ciał mają różowo‑złoty odcień. W zakresie stosowanych środków malarskich jego styl uległ przemianie – od śmiałych kontrastów barw do kolorów coraz bardziej umiarkowanych.
Jeden z najsłynniejszych kolorystów owego czasu, Rubens, używał właśnie pełnej skali barw i rozległego repertuaru pigmentów, jak na to wskazuje jego paleta przechowywana w muzeum w Antwerpii, a zawierająca 14 farb. Paleta Rubensa obejmowała wszystkie barwy pryzmatu (czerwień, zieleń, błękit itd.), półchromatyczne (brązy) i achromatyczne (biel i czerń). De Piles, charakteryzując malarstwo Rubensa, stwierdza, że „mimo używania bardzo żywych (les plus viveś) kolorów doprowadzał je zarazem do harmonii i prawdy. Umiał utrzymać harmonię barw najbardziej jaskrawych, co jest umiejętnością niezwykłą”
(…) Rubens zalecał kłaść cienie laserunkami, bardzo cienko i przejrzyście, i przestrzegał przed mieszaniem kolorów z bielą i czernią. „Uważaj, aby biel nie zakradła się do twych cieni, jest to trucizna obrazu […] jeśli raz biel zamąci ów dojmujący, złotawy blask, kolor twój straci ciepło, stanie się ciężki i szary [...]”. Użycie bieli dopuszczał Rubens tylko w partiach bieli lokalnej oraz w najjaśniejszych strefach obrazu. Te partie światła mogły być kładzione grubiej, kryjąco. Rubens przestrzegał przed zbyt skomplikowanymi melanżami, przed przemalowywaniem i „dręczeniem koloru”.
Źródło: Rzepińska M., Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1983, s. 315‑316.
Rozpoznaj dzieła Rubensa. Pod ilustracje wpisz ich tytuły.
![](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res/RMYNAyXxOzcen/1670332860/2Q7jpORj0KLYhoHn9piu9G8BSndi0dqD.zip_extracted/ALTERNATIVE-STATIC/2OY2Ox9fTOeU0NTMnZy9WVUruuSAYXJe.jpeg)
Na obrazie Rubensa rozpoznaj imiona Gracji i ich znaczenia. Uzupełnij dane pod obrazem.
1. Imię bogini: ............ Znaczenie imienia: ..................
2. Imię bogini: .................. Znaczenie imienia: ..............
3. Imię bogini: ............ Znaczenie imienia: ..................
Rozpoznaj wskazane na obrazie Rubensa postacie świętych. Ich imiona wstaw we właściwe miejsca.
Jan, Józef, Nikodem, Maria, Magdalena
![](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res/RKWR3aq3MTCht/1670332862/1noTgGQPLu7OOfbu8321T9pg7c8eSDoU.zip_extracted/ALTERNATIVE-STATIC/SBcLIxzzf5ZjwiUFvw2ohewuqcaeFtWa.jpg)
Uzupełnij informacje o dziele.
Tytuł dzieła: ................................................................................
Rodzaj przedstawienia: ..............................................
Do poniższych dzieł dopisz właściwe gatunki, wybierając z poniższych:
portret psychologiczny, portret oficjalny, pejzaż, scena rodzajowa, scena religijna, scena mitologiczna, scena historyczna, scena batalistyczna.
![](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res/RpvqNSebTiW3w/1670332865/1aSa1W9U9X7e1KEghjkPQca6L9F8Yp44.zip_extracted/ALTERNATIVE-STATIC/12cAt8nbpqh6F4FQVEEIIkljrtyJu4C1.jpeg)
Do dzieł dobierz miejsca, w których się znajdują (muzeum i miasto).
Stara Pinakoteka, Monachium, Prado, Madryt, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń, Luwr, Paryż
Portret Heleny Fourment w futrze | |
Przybycie Marii Medycejskiej do Marsylii | |
Trzy Gracje | |
Porwanie córek Leukippa |
Rozpoznaj osoby ukazane we fragmentach portretów.
Helena Fourment, Brygida Spinola
![](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res/R12XnO0yTSXY2/1670332866/rvA5vQrfXvoyO7t2KbzrWoppWhSUJv5h.zip_extracted/ALTERNATIVE-STATIC/1o8Zq7lqxvlOH6l9ISjH980wzKaypxUY.jpeg)
Słownik pojęć
(fr.) tkanina dekoracyjna naśladująca obraz, tkana na krośnie poziomym lub pionowym na podstawie kartonów wykonanych przez malarzy.
płaski filar przyścienny, pełniący funkcje podpory i dekorujący rozczłonkowania ścian; występuje także jako część obramienia otworów okiennych, drzwiowych, bramnych itp.
wykończeniowa, przezroczysta warstwa farby położona na powierzchni obrazu olejnego lub temperowego, zmieniająca zabarwienie partii pokrytej laserunkiem;
Hasła opracowano na podstawie:
Słownik terminologiczny sztuk pięknych, opr. zbiorowe pod red. Krystyny Kubalskiej‑Sulkiewicz, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2003
https://encyklopedia.pwn.pl
Galeria dzieł sztuki
Bibliografia
M. W. Ałpatow, Historia sztuki. Renesans i barok, t. 3, Arkady Warszawa 1964.
W. Beckett, Historia malarstwa. Wędrówki po historii sztuki Zachodu, Arkady, Warszawa 1997.
A. Bochnak, Historia sztuki nowożytnej, s. 74, PWN, Warszawa 1981.
H. Honour, J. Fleming, Historia sztuki świata, Arkady, Warszawa 2006.
W. Tomkiewicz, Piękno wielorakie – sztuka baroku, Wiedza Powszechna, Warszawa 1971.
Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy. Rubens, nr 63, Oxford Educational, 2008.
Wielcy Malarze, ich życie, inspiracje i dzieło. Peter Paul Rubens, nr 6, Gazeta Wyborcza 1999.