Wydrukuj Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
R2PnOy0vijEPF
Na ilustracji została przedstawiona chata zbudowana z drewnianych bali z dachem pokrytym gontem. Budowla ma ganek frontowy. Chatę otaczają drzewa. Przed budynkiem znajduje się ścieżka.

Bronowicka chata z bajki. W widowiskowym teatrze Stanisława Wyspiańskiego

Chata
Źródło: a. nn., domena publiczna.
WeseleStanisław Wyspiański
Stanisław Wyspiański Wesele

Ensemble jak z feerii, z bajki,
ach, ta chata rozśpiewana,
jakby w niej słowiki dźwięczą,
i te stroje, ukąpane tęczą.
(akt I, scena 19)

Wyspiański_Wesele Źródło: Stanisław Wyspiański, Wesele, dostępny w internecie: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/wesele.html.

Czy zastanawialiście się kiedykolwiek nad strukturą widowiska teatralnego? Jakie dziedziny sztuki współtworzą takie widowisko? Jakie czynniki kulturowe odgrywają w nim ważną rolę?

Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:
  • ostatnio oglądany spektakl teatralny. Określ, czy scenografia, kostiumy, światło, dźwięk, muzyka i ruch sceniczny odgrywały w nim rolę równorzędną z tekstem słownym.

RGL8AfU8mkcpL
(Uzupełnij).
j0000007Y4B2v23_0000000G
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Teatr ogromny

Nie ulega wątpliwości, że Wyspiański – jako wybitny artysta malarz, scenograf, kostiumolog − tworzył dramaty przełamujące zwyczajową konwencję, do której przywykli ówcześni odbiorcy. W obrębie bogato zróżnicowanej dramaturgii młodopolskiej stworzył nurt dramatu neoromantycznego (nawiązującego do tradycji dramatu romantycznego). Wesele jest jednocześnie znakomitą realizacją synkretyzmu – w utworze występują elementy realistyczne, symbole, personifikacje stanów psychicznych oraz obrazowe metaforyj0000007Y4B2v23_000tp001metafory. Jako reformator i teoretyk teatru, Wyspiański chciał przeprowadzić własną reformę teatralnąj0000007Y4B2v23_000tp002teatralną.

Ważne!

Reformatorski program Wyspiańskiego «objął reformę całego teatru polskiego, wszystkich jego tworzyw: słowa, malarstwa i architektury teatralnej, światła, muzyki, tańca, śpiewu, rzemiosła aktorskiego i reżyserskiego».

Źródło: Literatura okresu Młodej Polski, pod red. K. Wyki, A. Hutnikiewicza, M. Puchalskiej, t. 2, Warszawa 1967, s. 40.

Wizja nowego „teatru monumentalnego” łączyła repertuar klasyczny (od antyku po wiek XIX) z inscenizacjami nowoczesnymi pod względem reżyserskim i scenograficznym (Wyspiański był również projektantem kostiumów do swoich spektakli). W sztuce artysty ujawniają się zarówno neoromantyczna idea narodowego „teatru ogromnego”, jak i młodopolskie koncepcje spektaklu łączącego słowo literackie, obraz, dźwięk oraz ruch sceniczny.

Ćwiczenie 1.1
R1EOJWRnJL83z1
Dopasuj poszczególne akty dramatu do nastroju. Apatia, wizje oniryczne, refleksyjność, pesymizm Możliwe odpowiedzi: 1. II, 2. I, 3. III Radość, śpiew, taniec, barwa, hałas Możliwe odpowiedzi: 1. II, 2. I, 3. III Zaduma, nostalgia, mistyka, tajemnica, patos Możliwe odpowiedzi: 1. II, 2. I, 3. III
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 1.2

Wymień rodzaje spektakli, które interesowały Wyspiańskiego.

R7KlfAFX5qa29
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 1.3

Określ, które dziedziny sztuki odgrywają w Weselu rolę równorzędną ze słowem literackim.

RwFJp6YUBdiQl
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 2

Wśród wybranych dzieł malarstwa młodopolskiego wskaż obrazy, które mogłyby stanowić ilustrację Wesela. Uzasadnij swój wybór, odwołując się do treści dramatu.

Rl2iiPHgdPXfh
(Uzupełnij).
R16bBNmwyaD84
Ćwiczenie 3
Zadanie interaktywne polega na przyporządkowaniu podanego słownictwa do odpowiednich kategorii.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Ćwiczenie 4
R1ZlgITd2mU0R
Spośród wymienionych nurtów estetycznych Młodej Polski wskaż te, które Stanisław Wyspiański zastosował w swoim dramacie. Możliwe odpowiedzi: 1. symbolizm, 2. impresjonizm, 3. ekspresjonizm, 4. realizm, 5. naturalizm
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
RR99uJXKdLvN0
Spośród podanych form dramatycznych wybierz te, które można znaleźć w Weselu. Możliwe odpowiedzi: 1. kabaret literacki, 2. szopka krakowska, 3. misterium pasyjne, 4. jasełka, 5. operetka
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000007Y4B2v23_000tp001
j0000007Y4B2v23_000tp002
j0000007Y4B2v23_0000002D
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Wesele – światło, dźwięk, ruch

Ćwiczenie 6

Na podstawie poniższego fragmentu spróbuj określić rolę dźwięku w utworze Wyspiańskiego. Omów, w jakim stopniu muzyka buduje przestrzeń sceniczną.

RACHEL
A, ten pęd; a potem te głosy coraz cichsze,
coraz dalsze – i ta muzyka bliska;
i te wszystkie na sadzie zjawiska,
którem ja widziała –
a że to tak przemija;
że my się rozejdziemy,
że się wzajem zapomniemy,
to jest, pan mnie zapomni,
i jak się Rachel oprzytomni,
to będzie marzyć
i może będzie smutna.

R13p4UEJyvlNH
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 7.1

Na podstawie didaskaliów podaj przykłady określeń natężenia światła. Wyjaśnij, w jaki sposób światło i mrok budują przestrzeń sceniczną.

RxOTiW3OWtrXa
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 7.2

Zinterpretuj wypowiedź Racheli. Następnie odpowiedz na pytanie, czy potwierdza ona fascynacje ludowością, charakterystyczne dla artystów Młodej Polski.

ta chata rozśpiewana,
ta roztańczona gromada […],
zobaczy pan, proszę pana,
że się do poezji nada.

Rf8Xygku8PnSV
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 8

Omów rolę inscenizacyjną, jaką odgrywają wizje oniryczne. W jaki sposób kreują one symboliczną wymowę utworu? Jaką lekcję ujawnia widzom przeszłość widziana przez pryzmat snu?

RKHKxnPFlCA4o
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 9

Odpowiedz na pytanie, do jakiej tradycji literackiej nawiązuje oniryzm Stanisława Wyspiańskiego. Podaj nazwiska twórców inspirujących Wyspiańskiego do zastosowania konwencji onirycznej w Weselu.

R1RrXfqhvbljq
(Uzupełnij).

Wesele jest dramatem synkretycznym, co oznacza, że autor połączył w nim różne konwencje estetyczne: symbolizm, impresjonizm, realizm, naturalizm, ale sięgnął też po tradycję dramatu szekspirowskiego i romantycznego (zwłaszcza technikę oniryzmu zainspirowaną przez Sen srebrny Salomei Juliusza Słowackiego), a także − rozmaite dziedziny sztuki: słowo, dźwięk, muzykę, taniec, ruch sceniczny. Oryginalna sceneria bronowickiej izby stała się synonimem młodopolskiego modelu ludowości.

Ciekawostka

Wyspiański chciał, by świat wyobrażony był zobaczony i doznawany tak jak rzeczywisty. Scena teatralna mogła go fascynować właśnie jako miejsce dające możliwość zniesienia przyzwyczajeń do kontrastowego przedstawiania faktyczności i fantazji.

Źródło: M. Bukowska‑Schielmann, „Ja w śnie narodu przeklętym, uśpiony”: Stanisława Wyspiańskiego dramaty‑sny, Gdańsk 1994, s. 33.

j0000007Y4B2v23_00000039
JPOL_E3_E4_Konteksty

Pawie pióra

Franciszek Ziejka Pawie pióra

Podczas każdego przedstawienia teatralnego Wesela rzuca się w oczy i na długo pozostanie w pamięci widzów obraz kolorowej, wesołej, dźwięczącej tańcem i muzyką weselnej wsi podkrakowskiej, obraz zamknięty w niepowtarzalnym rytmie wiersza, zaczarowany w pięknie mowy polskiej. Raz po raz uderza w nas feeria różnobarwnych strojów ludowych. Raz po raz odzywają się proste, ale miłe w swej prostocie dźwięki wiejskich instrumentów, śpiewy i nawoływania parobków. I mimo jesiennej pory roku w bronowickiej izbie weselnej jaśnieje w słońcu polska wieś. Za oknem przysposobiono już na zimowe mrozy delikatne krzewy róż, w chacie wszakże pełna, radosna wiosna […].
Radosną wiejską wiosnę przynieśli ze sobą na wesele gospodarze bronowiccy, drużbowie i druhny, przyniosła ją Panna Młoda, urzekająca swoją urodą weselników – przede wszystkim Pana Młodego:

A ty z twoim sercem złotem
nie zgadniesz dziewczyno‑żono,
jak mi serce wali młotem,
jak cię widzę z tą koroną,
z tą koroną świecidełek,
w tym rozmaitym gorsecie,
jak lalkę dobytą z pudełek
w Sukiennicach, w gabilotce:
zapaseczka, gors, spódnica,
warkocze we wstążek splotce;
że to moje, że to własne,
że tak światłem gorą lica!
(akt I, scena 12).

Wstąpmy na chwilę do owej chaty rozśpiewanej. Przejdźmy przez izbę Gospodarza, zaglądnijmy do tanecznej. Oczom naszym ukaże się wspaniały obraz. Kolorowe kapoty i białe sukmany idą tu w zawody z wzorzystymi spódnicami i haftowanymi gorsetami, krasnymi wstążkami i pawimi piórami. Gdzieniegdzie tylko, w kącie albo z tyłu, dostrzec można czarny kolor miejskiego fraka. Środek izby zajmują roześmiane, tańczące z jurnymi parobkami dziewczęta. Dookoła, na ławach, rozsiadły się wygodnie bronowickie sąsiadki i gwarzą o czasach swej młodości. Z boku widać otwarte drzwi. Dochodzi przez nie gwar biesiadujących godnie gospodarzy. Wychylili już niejedną kwartę, ale cóż to dla nich! Rozmawiają żywo, oczywiście o polityce.

Ziejka_Wesele Źródło: Franciszek Ziejka, Pawie pióra, [w:] tegoż, „Wesele” w kręgu mitów polskich, Kraków 1997, s. 89–90.
Rbasaw0zFRmxr
Lato w Bronowicach
Źródło: Ludwik de Laveaux [czyt. ludwik de lawo], 1892–1893, olej na płótnie, Muzeum Historyczne w Krakowie, domena publiczna.
RdFFckvigH3j5
Dziewczyna z Bronowic
Źródło: Aleksander Gierymski, 1893–1894, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Krakowie, domena publiczna.
Polecenie 1.1

Komentarz profesora Franciszka Ziejki do Wesela we fragmencie tekstu Pawie pióra sugestywnie odtwarza efektowną scenerię dramatu. Napisz własny komentarz z odwołaniem do informacji zawartej w didaskaliach: „chałupa rozświecona, z daleka jak arka w powodzi”.

RGO0E52HxO2VQ
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 10.1

Omów tradycję literacką, do której nawiązuje przedstawiony obraz bajecznie kolorowej wsi.

R1ELbvoAeoMVs
(Uzupełnij).
j0000007Y4B2v23_0000003Z
JPOL_E3_E4_Preteksty

Symbolizm – Wesele i Malczewski

Polecenie 2.1

Wymień sceny z filmu Andrzeja Wajdy Wesele nawiązujące do obrazów Jacka Malczewskiego.

RHcuW8Lv8tCBB
(Uzupełnij).
j0000007Y4B2v23_0000004I
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Polecenie 3.1

Napisz esej na temat: Jakie odczytanie Wesela Stanisława Wyspiańskiego proponuje Andrzej Wajda?

R1Fbh9XUWXKFj
(Uzupełnij).
Polecenie 3.2

Zapoznaj się z końcowymi scenami Wesela oraz Pana Tadeusza w reżyserii Andrzeja Wajdy. W Weselu widzimy chocholi taniec, w Panu Tadeuszu – poloneza. Zredaguj wypowiedź argumentacyjną na temat wykorzystania motywu tańca w obu utworach.

RKtUd5vRE8ifU
(Uzupełnij).
R1AKu0iYJbexn1
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Zapoznaj się z poniższymi słowami kluczami związanymi z lekcją, a następnie zaproponuj ich własną kolejność. Możesz kierować się tym, co cię zaciekawiło, poruszyło, zaskoczyło itp. Przygotuj krótkie uzasadnienie swojej propozycji. Słowa klucze: Stanisław Wyspiański, Wesele, dramat młodopolski, ludowość młodopolska, symbolizm, teatr ogromny, chocholi taniec, synkretyzm sztuk.

R1MUov38XLVO6
(Uzupełnij).