Układ dokrewny
Budowa i rola układu dokrewnego
Podasz lokalizacje gruczołów dokrewnych człowieka.
Wymienisz hormony wydzielane przez poszczególne gruczoły dokrewne.
Układ dokrewny, koordynując pracę narządów wewnętrznych, odgrywa podstawową rolę w procesach związanych z regulacją parametrów środowiska wewnętrznego organizmu. Wytwarzane w nim hormony przenoszone są za pośrednictwem układu krążenia i oddziałują na komórki w całym organizmie.
Gruczoły dokrewne i ich hormony
Układ dokrewny zbudowany jest z gruczołów dokrewnych. Są to gruczoły wewnątrzwydzielnicze, co oznacza że w przeciwieństwie do gruczołów zewnątrzwydzielniczych (np. potowych, łojowych) nie występują w nich przewody wyprowadzające. Dlatego w takich gruczołach hormony uwalniane są do krwi, chłonki lub płynu zewnątrzkomórkowego. W przypadku większości gruczołów dokrewnych funkcję nośnika rozprowadzającego hormony do poszczególnych narządów pełni krew, stąd ich bogate unaczynienie.
Gruczoły dokrewne nie są ze sobą połączone anatomicznie i są rozproszone w całym organizmie. Należą do nich: przysadka mózgowa, tarczyca, przytarczyce, trzustka, nadnercza, gonady (jajniki u kobiet i jądra u mężczyzn), szyszynka oraz grasica.
Hormony wydzielane przez gruczoły dokrewne
Hormony wytwarzane i uwalniane z przysadki mózgowej
Przysadka mózgowa zbudowana jest z dwóch płatów: przedniego i tylnego. Płat przedni wytwarza hormony tropowe, które kontrolują pracę innych gruczołów dokrewnych oraz dwa hormony działające na komórki nieendokrynne (nie wchodzące w skład układu dokrewnego).
Hormony tropowe są to hormony białkowe lub peptydowe przedniego płata przysadki regulujące czynność wydzielniczą podległych gruczołów wydzielania wewnętrznego (tarczycy, nadnerczy, gonad).
- Hormon tyreotropowy (TSH) pobudza czynność wydzielniczą tarczycy.
- Hormon adrenokortykotropowy (ACTH) pobudza czynność wydzielniczą kory nadnerczy.
- Hormony gonadotropowe (FSH – folikulotropina, LH – lutropina) regulują produkcję estrogenów u kobiet i testosteronu u mężczyzn.
- Hormony melanotropowe (MSH) pobudzają komórki barwnikowe skóry do syntezy i uwalniania melaniny.
To hormon polipeptydowy, który przyspiesza wzrost organizmu. Ma wpływ na przyrost masy mięśniowej i kostnej, bierze udział w syntezie białek, metabolizmie tłuszczów i węglowodanów.
Hormon peptydowy, który kontroluje i reguluje proces tworzenia się mleka w gruczołach mlecznych. Hamuje proces owulacjiowulacji.
Płat tylny przysadki mózgowej nie ma właściwości gruczołu dokrewnego, natomiast magazynuje i uwalnia neurohormony wydzielane przez część mózgowia - podwzgórze.
– Oksytocyna (OT) – hormon peptydowy; zwiększa produkcję mleka w gruczołach mlecznych, pobudza skurcze macicy. Rola tego hormonu u mężczyzn nie została wyjaśniona., Hormony uwalniające i hamujące uwalnianie hormonów przysadki mózgowej – Liberyny – podwzgórzowe hormony zwiększające uwalnianie hormonów tropowych przysadki.
– Statyny – podwzgórzowe hormony hamujące uwalnianie hormonów tropowych przysadki.
Hormony szyszynki
Hormony tarczycy
Hormony przytarczyc
Hormony grasicy
Hormony trzustki
– Hormon peptydowy, produkowany w komórkach beta () wysp trzustkowych. Obniża stężenie glukozy we krwi, zwiększa metabolizm węglowodanów oraz syntezę białek i odkładanie tłuszczów w komórkach tłuszczowych.
– Hormon peptydowy, produkowany w komórkach alfa () wysp trzustkowych, szybko podnosi stężenie glukozy we krwi poprzez hamowanie syntezy glikogenu i przyspieszenie glikogenolizy.
Hormony nadnerczy
– Aldosteron i dezoksykortykosteron (zaliczane do mineralokortykoidów) – hormony steroidowe; uczestniczą w regulacji gospodarki wodno‑elektrolitowej organizmu, zwiększają wchłanianie jonów sodowych, chlorkowych i wody, jednocześnie zwiększają wydalanie jonów potasowych przez nerki.
– Testosteron (zaliczany do androgenów) – hormon steroidowy wydzielany w małych ilościach przez korę nadnerczy; przyspiesza przemiany białkowe, jest odpowiedzialny za kształtowanie się drugorzędowych cech płciowych i popęd seksualny.
Hormony gonad
– Estrogeny to hormony steroidowe, które powodują kształtowanie się drugorzędowychdrugorzędowych i trzeciorzędowych cech płciowychtrzeciorzędowych cech płciowych u kobiet w okresie dojrzewania. Uczestniczą w regulacji cyklu płciowego (miesiączkowego), prowadzą do wzrostu błony śluzowej macicy i dojrzewania pęcherzyków jajnikowych (Graafa).
– Progesteron to hormon steroidowy, który uczestniczy w regulacji cyklu płciowego. Hamuje proces owulacji podczas ciąży, wpływa na rozwój zarodka i płodu, powoduje rozrost gruczołów mlecznych.
– Testosteron (zaliczany do androgenów) to hormon steroidowy. Powoduje kształtowanie się pierwszo-pierwszo- i drugorzędowych cech płciowych męskich w życiu płodowym i cech trzeciorzędowych w okresie dojrzewania. Reguluje proces spermatogenezy (powstawanie plemników) i występowanie popędu seksualnego.
Podsumowanie
Układ dokrewny zbudowany jest z gruczołów dokrewnych.
Gruczoły dokrewne są gruczołami wewnątrzwydzielniczymi.
Gruczoł dokrewny | Hormon | Funkcja |
|---|---|---|
Przedni płat przysadki | Prolaktyna (PRL) | Reguluje wytwarzania mleka, Hamuje owulację |
Hormon wzrostu (GH, | Pobudza wzrost organizmu | |
Szyszynka | Melatonina | Reguluje rytm snu i czuwania |
Tarczyca | Tyroksyna (TIndeks dolny 44) | Pobudzają metabolizmu Zwiększają produkcję ciepła |
Kalcytonina | Zmniejsza stężenie wapnia we krwi | |
Przytarczyce | Parathormon | Zwiększa stężenie wapnia we krwi |
Grasica | Tymozyna | Pobudzaja dojrzewanie limfocytów T |
Nadnercza – kora | Glikokortykoidy | Zwiększają stężenie glukozy we krwi Obniżają odporność |
Mineralokortykoidy | Zwiększają wchłanianie sodu i wydalanie potasu przez nerki | |
Nadnercza – rdzeń | Adrenalina | Przyspieszają metabolizm glukozy, tętno, zwiększają ciśnienie krwi Przygotowują organizm do szybkich reakcji obronnych |
Trzustka – komórki alfa | Glukagon | Zwiększa stężenie glukozy we krwi |
Trzustka – komórki beta | Insulina | Obniża stężenie glukozy we krwi |
Jajniki | Estrogeny | Stymulują rozwój żeńskich cech płciowych |
Progesteron | Hamuje proces owulacji podczas ciąży Wpływa na rozwój zarodka i płodu, powoduje rozrost gruczołów mlecznych | |
Jądra | Androgeny | Regulują proces powstawanie plemników i występowanie popędu seksualnego Stymulują rozwój męskich cech płciowych |
Ćwiczenia utrwalające
Zwiększone stężenie tego hormonu obserwuje się po wystąpieniu czynnika stresowego. Hormon ten mobilizuje organizm do przeciwdziałania czynnikowi stresowemu przez zwiększenie stężenia glukozy we krwi i wzmożony rozkład lipidów. Chemicznie zalicza się do glikokortykoidów. O którym hormonie mowa?
Wskaż, który z podanych hormonów produkowany jest przez korę nadnerczy?
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.