Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Wszystko, co nas otacza, jest zbudowane z substancji chemicznych. Każda charakteryzuje się określonym składem, budową i właściwościami. Różnorodność występujących w przyrodzie minerałów stwarza duże możliwości ich wykorzystania w praktyce. Czy wiesz czym dla chemika jest i gdzie znalazła zastosowanie krzemionka? Czy znasz metody przeróbki skał wapiennych i gipsowych? Czy potrafisz wymienić znaczenie tych skał dla przemysłu? Co zrobisz jeśli dostaniesz do identyfikacji dwie niepodpisane próbki skał, z których jedna będzie skałą gipsową, a druga skałą wapienną? Czy znasz nazwy i podstawowe właściwości poszczególnych odmian alotropowych węgla? Czy potrafisz omówić budowę mydła i opisać mechanizm mycia i prania? Czy wiesz jak dzielimy leki ze względu na ich działanie? Czy znasz metody konserwowania i przetwarzania żywności? Czy potrafisz opisać procesy jej fermentacji?
Zapoznaj się z poniższym materiałem i usystematyzuj swoją wiedzę związaną z wymienionymi powyżej zagadnieniami.

Skorupa ziemska jest najbardziej zewnętrzną warstwą Ziemi. Jest zbudowana ze skał i minerałów pochodzenia nieorganicznego.

R1Pxv3PU4ALfu
Nieorganiczne składniki skorupy ziemskiej
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 1
RxldGRWi0a66g
Uzupełnij tekst: Ziemia składa się z czterech warstw: jądra wewnętrznego, jądra zewnętrznego płaszcza i 1. minerałów, 2. wewnętrzna, 3. zewnętrzna, 4. minerały, 5. kryształów, 6. związków chemicznych, 7. magmowe, 8. lawowe, 9. organicznych, 10. skorupy ziemskiej, 11. gleby, 12. nieorganicznych. Najbardziej 1. minerałów, 2. wewnętrzna, 3. zewnętrzna, 4. minerały, 5. kryształów, 6. związków chemicznych, 7. magmowe, 8. lawowe, 9. organicznych, 10. skorupy ziemskiej, 11. gleby, 12. nieorganicznych warstwa jest zbudowana między innymi z substancji 1. minerałów, 2. wewnętrzna, 3. zewnętrzna, 4. minerały, 5. kryształów, 6. związków chemicznych, 7. magmowe, 8. lawowe, 9. organicznych, 10. skorupy ziemskiej, 11. gleby, 12. nieorganicznych: skał i 1. minerałów, 2. wewnętrzna, 3. zewnętrzna, 4. minerały, 5. kryształów, 6. związków chemicznych, 7. magmowe, 8. lawowe, 9. organicznych, 10. skorupy ziemskiej, 11. gleby, 12. nieorganicznych. Wyróżniamy skały osadowe, 1. minerałów, 2. wewnętrzna, 3. zewnętrzna, 4. minerały, 5. kryształów, 6. związków chemicznych, 7. magmowe, 8. lawowe, 9. organicznych, 10. skorupy ziemskiej, 11. gleby, 12. nieorganicznych i przeobrażone. Natomiast 1. minerałów, 2. wewnętrzna, 3. zewnętrzna, 4. minerały, 5. kryształów, 6. związków chemicznych, 7. magmowe, 8. lawowe, 9. organicznych, 10. skorupy ziemskiej, 11. gleby, 12. nieorganicznych są zbudowane z prostych 1. minerałów, 2. wewnętrzna, 3. zewnętrzna, 4. minerały, 5. kryształów, 6. związków chemicznych, 7. magmowe, 8. lawowe, 9. organicznych, 10. skorupy ziemskiej, 11. gleby, 12. nieorganicznych lub wolnych pierwiastków.
iFYE7c8iwj_d5e507

1. Krzemionka

Krzemionka, tlenek krzemuIV, to podstawowy składnik piasku, skał i gleb. Już od najdawniejszych czasów ludzie wykorzystywali niezwykłe właściwości tej substancji.

RVtwp20HHzuTi
Przykładowe substancje zawierające krzem
Źródło: Aleksandra Ryczkowska, Didier Descouens (https://commons.wikimedia.org), CC BY-SA 4.0, Robert Lavinsky (https://commons.wikimedia.org), CC-BY-SA-3.0, Manfred Mader (https://commons.wikimedia.org), domena publiczna, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 2
ROcrgi4dPjdoZ
Połącz nazwę minerału z jego wzorem sumarycznym: kwarc Możliwe odpowiedzi: 1. CaAl2Si2O8, 2. SiO2, 3. ZrSiO4 cyrkon Możliwe odpowiedzi: 1. CaAl2Si2O8, 2. SiO2, 3. ZrSiO4 anortyt Możliwe odpowiedzi: 1. CaAl2Si2O8, 2. SiO2, 3. ZrSiO4
R1Hp0rwAFdTCd
Zastosowanie tlenku krzemu<math aria‑label="cztery">IV
Źródło: Dariusz Adryan, yaros 2006 (https://commons.wikimedia.org), CC BY-SA 3.0, Didier Descouens (https://commons.wikimedia.org), CC BY-SA 4.0, anja_ferstl0 (https://pixabay.com), epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 3
RjP5ktKFynVmB
Przyporządkuj zastosowania krzemianów do ich nazwy. krzemień Możliwe odpowiedzi: 1. produkcja narzędzi kamiennych, 2. przemysł optyczny, 3. do krzesania ognia, 4. produkcja tygli, światłowodów, 5. produkcja zegarków, zapalniczek, 6. produkcja wyrobów ceramicznych, 7. skałdnik zaprawy murarskiej, cementu, betony kwarc Możliwe odpowiedzi: 1. produkcja narzędzi kamiennych, 2. przemysł optyczny, 3. do krzesania ognia, 4. produkcja tygli, światłowodów, 5. produkcja zegarków, zapalniczek, 6. produkcja wyrobów ceramicznych, 7. skałdnik zaprawy murarskiej, cementu, betony piasek Możliwe odpowiedzi: 1. produkcja narzędzi kamiennych, 2. przemysł optyczny, 3. do krzesania ognia, 4. produkcja tygli, światłowodów, 5. produkcja zegarków, zapalniczek, 6. produkcja wyrobów ceramicznych, 7. skałdnik zaprawy murarskiej, cementu, betony
iFYE7c8iwj_d5e546

2. Szkło

Szkło jest materiałem amorficznym, który otrzymuje się w wyniku stopienia mieszaniny piasku kwarcowego (SiO2), wapienia (CaCO3) i sody (Na2CO3) oraz dodatków, takich jak niektóre sole (w celu uzyskania odpowiednich właściwości szkła) oraz stłuczka szklana (ułatwia przeróbkę i ponowne wykorzystanie szkła z recyklingu). Każdy rodzaj tego materiału ma określone właściwości i wynikające z nich zastosowanie.

RgqAKRhedQKvF
Właściwości szkła
Źródło: Krzysztof Jaworski, epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 4
Rg3DErXODPFS3
Zaznacz odpowiedzi, w których opisano właściwości chemiczne szkła. Możliwe odpowiedzi: 1. jest odporne na działanie wody, 2. jest odporne na działanie zasad z wyjątkiem mocnych stężonych zasad, 3. nie jest wrażliwe na działanie kwasów poza kwasem fluorowodorowym, 4. duża odporność na ściskanie, 5. niewielka odporność na rozciąganie, 6. źle przewodzi prąd elektryczny
Rnvx4y1DeLsAx
Zastosowanie szkła
Źródło: Dariusz Adryan, (http://slodive.com), PCHS-NJROTC (https://commons.wikimedia.org), m227 (https://pixabay.com), Republica (https://pixabay.com), sbl0323 (https://pixabay.com), HebiFot (https://pixabay.com), JamesDeMers (https://pixabay.com), Nihis (https://pixabay.com), PixelAnarchy (https://pixabay.com), mimikama (https://pixabay.com), jaymethunt (https://pixabay.com), garann (https://www.flickr.com), epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 5
RxMMo9or3fDTZ
Dopasuj rodzaj szkła do przykładowego zastosowania: budowlane Możliwe odpowiedzi: 1. szklanki, 2. szklane pojemniki na żywność, 3. szkło laboratoryjne, 4. żarówki, 5. soczewki, 6. szyby okienne, 7. naczynia żaroodporne, 8. szyby w samochodach techniczne Możliwe odpowiedzi: 1. szklanki, 2. szklane pojemniki na żywność, 3. szkło laboratoryjne, 4. żarówki, 5. soczewki, 6. szyby okienne, 7. naczynia żaroodporne, 8. szyby w samochodach gospodarcze Możliwe odpowiedzi: 1. szklanki, 2. szklane pojemniki na żywność, 3. szkło laboratoryjne, 4. żarówki, 5. soczewki, 6. szyby okienne, 7. naczynia żaroodporne, 8. szyby w samochodach
iFYE7c8iwj_d5e585

3. Skały wapienne i skały gipsowe

W skład minerałów i skał, które budują skorupę ziemską, wchodzi wapń. Pierwiastek ten jest głównym składnikiem skał wapiennych oraz gipsowych. Rola chemików w pozyskiwaniu i przemysłowym przetwarzaniu zasobów Ziemi jest nieoceniona.

1
Skały wapienne i gipsowe

Skały wapienne

Skały gipsowe

Skała RękawicaiFYE7c8iwj_d963e354Skała Rękawica w Ojcowskim Parku Narodowym jest zbudowana z jurajskich wapieni.

Jaskinia SkorocickaiFYE7c8iwj_d963e360Jaskinia Skorocicka w Górach Świętokrzyskich to najdłuższa jaskinia gipsowa w Polsce.

Skały wapienne to skały, których głównym składnikiem jest węglan wapnia o wzorze sumarycznym CaCO3.

Skały gipsowe to skały, których głównym składnikiem są anhydryt (CaSO4) oraz gips krystaliczny – związek o wzorze sumarycznym CaSO4 · 2H2O.

W wyniku intensywnego prażenia, węglany wapnia powstaje wapno palone, czyli CaO oraz CO2.

W wyniku intensywnego prażenia gipsu krystalicznego, powstaje gips palony, czyli (CaSO4)· H2 oraz H2O.

Wapno palone jest stosowane do produkcji wapna gaszonego, które jest składnikiem zaprawy murarskiejtynkarskiej.

Gips palony i woda są składnikami zaprawy gipsowej.

Twardnienie ww. zapraw zachodzi pod wpływem tlenku węgla(IV), dlatego określa się ją mianem powietrznej: Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O.

Twardnienie ww. zaprawy zachodzi pod wpływem wody, dlatego określa się ją mianem hydraulicznej:  (CaSO4)2 · H2O + 3H2O → 2(CaSO4 · 2H2O).

Węglan wapnia reaguje z kwasami, dzięki czemu może być stosowany do odkwaszania gleb. Ponadto wapienie i marmur, dwa rodzaje skał wapiennych, wykorzystuje się do otrzymywania materiałów budowlanych. Kreda jest skałą wapienną, którą dodaje się do m.in. białych farb, kitu, proszków i past do zębów. Po zmieszaniu z gipsem, służy do wyrobu kredy do pisania.

Gips palony – ze względu na łatwość wiązania wody – może być stosowany np. do wytwarzania sztukaterii gipsowej czy form do odlewów. Pewne ilości tego materiału używa się do produkcji farb i lakierów. Szczególne zastosowanie znajduje w medycynie. Poza tym jest ważnym elementem w przypadku tworzenia wyrobów artystycznych. W rzeźbiarstwie bardzo cenionym materiałem jest alabaster.

iFYE7c8iwj_d963e354
iFYE7c8iwj_d963e360
iFYE7c8iwj_d5e653

4. Cement, beton i zaprawa murarska

Cement, beton i zaprawa murarska to ważne materiały budowlane. Cement jest produkowany w cementowniach poprzez wypalenie mieszaniny wapieni oraz gliny, a dalej zmielenie otrzymanego spieku z gipsem krystalicznym. Beton powstaje w wyniku stwardnienia mieszaniny złożonej z cementu, kruszywa (piasku, żwiru, żużla) oraz wody w odpowiednich proporcjach, która jest przygotowywana w specjalnych urządzeniach zwanych betoniarkami. Zaprawa murarska to mieszanina cementu, piasku i wody (zaprawa cementowa), często z dodatkiem wapna hydratyzowanego (zaprawa cementowo‑wapienna).

R1UQX4CpfLy2y
Most Vasco da Gama w Lizbonie jest spektakularnym przykładem wykorzystania betonu we współczesnym budownictwie.
Źródło: jad99, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 2.0.
iFYE7c8iwj_d5e689

5. Hydraty i zaprawa gipsowa

Hydraty (wodziany) to uwodnione sole lub wodorotlenki. Są to związki chemiczne, które zawierają cząsteczki wody wbudowane w sieć krystaliczną. Często ta sama substancja może tworzyć kilka różnych hydratów – np. gips krystaliczny CaSO4 · 2H2O oraz gips palony (CaSO4)2 · H2O, z czego ten ostatni ma najszersze zastosowanie.

R7L6jikq4Qtgt
Porównanie hydratu z solą bezwodną
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY 3.0.
iFYE7c8iwj_d5e725

6. Alotropia pierwiastków chemicznych

Niektóre pierwiastki chemiczne, głównie niemetale, występują w postaci odmian alotropowych, które mogą różnić się budową sieci krystalicznej lub liczbą atomów w cząsteczce. Mają one odmienne właściwości fizyczne i różną aktywność chemiczną. Grafit, diament, fulereny i grafen to odmiany alotropowe węgla.

R9Z2ORct7FNkJ
Film omawia odmiany alotropowe węgla
Polecenie 6
Rsk0x7wCjT1Yb
Łączenie par. Na podstawie powyższego filmu zaznacz, czy zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe.. Grafen jest materiałem najbardziej odpornym na rozciąganie.. Możliwe odpowiedzi: PRAWDA, FAŁSZ. Diament jest najtwardszym znanym minerałem.. Możliwe odpowiedzi: PRAWDA, FAŁSZ. Grafit jest podatny na ścieranie.. Możliwe odpowiedzi: PRAWDA, FAŁSZ. Diament przewodzi prąd elektryczny.. Możliwe odpowiedzi: PRAWDA, FAŁSZ. Fuleren rozpuszcza się w wodzie i rozpuszczalnikach organicznych.. Możliwe odpowiedzi: PRAWDA, FAŁSZ
iFYE7c8iwj_d5e762

7. Mydła i detergenty

Mydła i detergenty są wykorzystywane do mycia i prania, ponieważ wykazują zdolność usuwania brudu. Zbudowane są z części hydrofilowej (polarnej, „lubiącej wodę”) oraz hydrofobowej (niepolarnej, „nielubiącej wody”), a ich działanie polega na obniżaniu napięcia powierzchniowego wody, co ułatwia zwilżanie tkaniny. Niepolarne ogony wnikają w strukturę tłustego brudu i umożliwiają jego usunięcie. Mydła dzielimy na rozpuszczalne i trudno rozpuszczalne w wodzie. Rozpuszczalnymi są chociażby mydła sodowe, potasowe i amonowe, natomiast do nierozpuszczalnych zaliczamy m.in. litowe, glinowe, magnezowe i wapniowe.

RfDmhkJTGsZyT
Mechanizm usuwania brudu przez cząsteczki mydeł lub detergentów
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 7
R1O4YyFW8H6sm
Która z części mydeł jest hydrofilowa, a która hydrofobowa? Możliwe odpowiedzi: 1. polarna głowa - hydrofilowa, niepolarny ogon - hydrofobowy, 2. niepolarna głowa - hydrofilowa, polarny ogon - hydrofobowy, 3. polarna głowa - hydrofobowa, niepolarny ogon - hydrofilowy, 4. niepolarna głowa - hydrofobowa, polarny ogon - hydrofilowy
iFYE7c8iwj_d5e798

8. Środki czyszczące

Obecnie do mycia i czyszczenia używa się wielu różnych preparatów. Ich starannie dobrany skład ma gwarantować skuteczność działania. Niektóre z nich mają właściwości żrące bądź drażniące, dlatego podczas ich eksplorowania należy zachować zalecane środki ostrożności. Nawet małe stężenia składników środków czyszczących w zbiornikach wodnych mogą przyczyniać się do degradacji środowiska przyrodniczego, np. poprzez powodowanie zakwitu wód powierzchniowych. Stąd pojawiła się potrzeba stworzenia środków biodegradowalnych.

R1QvCMr6os2RO
Eutrofizacja rzeki Potomak (wschodnia część USA)
Źródło: Alexandr Trubetskoy, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
iFYE7c8iwj_d5e834

9. Emulsje

Emulsja to mieszanina co najmniej dwóch niemieszających się cieczy z emulgatorem. Jego dodatek utrwala emulsję. Woda jest zazwyczaj jedną fazą tego układu, natomiast drugą stanowi ciecz niemieszająca się z wodą, nazywana fazą olejową.

R7w4M2N1hpt94
Majonez to przykład emulsji przygotowanej przez zmieszanie m.in. oleju i żółtek jaj. Zawarta w żółtkach lecytyna pełni rolę emulgatora.
Źródło: jules:stonesoup, dostępny w internecie: https://www.flickr.com, licencja: CC BY 2.0.
iFYE7c8iwj_d5e871

10. Leki

Dzięki rozwojowi medycyny i farmacji, w przypadku problemów ze zdrowiem, możemy stosować substancje o działaniu terapeutycznym – leki. Należy jednak pamiętać, że przeznaczone dla osób chorych, mogą być trucizną dla ludzi zdrowych. Ich zażywanie bez istotnej potrzeby bądź w nadmiarze może doprowadzić do przewlekłych zatruć, uszkodzenia nerek, wątroby czy szpiku kostnego. Dlatego zażywając leki, należy przestrzegać ściśle zaleceń lekarza lub farmaceuty oraz informacji podanych w ulotkach.

R1PypP8ociJPV1
Mapa myśli. Podział leków ze względu na działanie. Lista elementów: Nazwa kategorii: LEKIElementy należące do kategorii LEKINazwa kategorii: przeciwgorączkoweElementy należące do kategorii przeciwgorączkoweNazwa kategorii: obniżają gorączkęKoniec elementów należących do kategorii przeciwgorączkoweNazwa kategorii: przeciwbóloweElementy należące do kategorii przeciwbóloweNazwa kategorii: powodują zniesienie czucia bóluKoniec elementów należących do kategorii przeciwbóloweNazwa kategorii: antybiotykiElementy należące do kategorii antybiotykiNazwa kategorii: hamują rozwój mikroorganizmów chorobotwórczychKoniec elementów należących do kategorii antybiotykiNazwa kategorii: antyseptyczne (odkażające)Elementy należące do kategorii antyseptyczne (odkażające)Nazwa kategorii: zapobiegają rozwojowi drobnoustrojów na skórze, błonach śluzowych, w ranachKoniec elementów należących do kategorii antyseptyczne (odkażające)Nazwa kategorii: stymulanty (substancje psychoaktywne)Elementy należące do kategorii stymulanty (substancje psychoaktywne)Nazwa kategorii: działają pobudzająco, zwiększające #aktywność układu nerwowegoKoniec elementów należących do kategorii stymulanty (substancje psychoaktywne)Nazwa kategorii: uspokajająceElementy należące do kategorii uspokajająceNazwa kategorii: obniżają poziom stresuKoniec elementów należących do kategorii uspokajająceNazwa kategorii: hormonalneElementy należące do kategorii hormonalneNazwa kategorii: przywracają równowagę hormonalną organizmuKoniec elementów należących do kategorii hormonalneNazwa kategorii: przeciwwymiotneElementy należące do kategorii przeciwwymiotneNazwa kategorii: hamują powstawanie nudności i wymiotówKoniec elementów należących do kategorii przeciwwymiotneKoniec elementów należących do kategorii LEKI
Podział leków ze względu na działanie.
Źródło: epodręczniki.pl, epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.
iFYE7c8iwj_d5e907

11. Chemiczne regulatory nastroju

Alkohol, nikotyna oraz narkotyki to grupa substancji, których spożywanie może prowadzić do uzależnienia. Alkaloidy, zawarte w papierosach i narkotykach, działają na korę mózgową i ośrodkowy układ nerwowy.

RpLUvhWcwJT8k
Substancje psychoaktywne
Źródło: Dariusz Adryan, KGM007 (https://commons.wikimedia.org), MarkSweep (https://commons.wikimedia.org), United States Fish and Wildlife Service (https://commons.wikimedia.org), epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 8
R1NaSNCFCL4Ge
Dawka śmiertelna danej substancji, oznaczana jako LD50, określa ilość substancji, która powoduje śmierć u 50% badanych organizmów. Przy doustnym podaniu amfetaminy LD50 dla myszy wynosi 45 mg/kg masy ciała, dla kofeiny 368 mg/kg, dla kokainy 99 mg/kg, dla morfiny 335 mg/kg. Która z tych substancji jest najbardziej toksyczna? Możliwe odpowiedzi: 1. amfetamina, 2. kokaina, 3. morfina, 4. kofeina
Źródło danych: https://pl.wikipedia.org.
iFYE7c8iwj_d5e943

12. Napoje

Woda jest niezbędnym elementem codziennego pożywienia i podstawowym składnikiem naszego organizmu. Aby uzupełnić ilość płynów, możemy sięgnąć nie tylko po wodę mineralną. Na półkach sklepowych można znaleźć soki i napoje owocowe oraz warzywne, mleko, napoje mleczne, napoje energetyczne, napoje typu cola i inne. Osoby, które uprawiają sport, korzystają z tzw. napojów izotonicznych. Popularnymi składnikami codziennego menu są kawa i herbata, ale nie można traktować ich jako źródła wody, ponieważ działają moczopędnie.

R6id3JdSJkkag
Film przedstawia charakterystykę różnych rodzajów napoi.
Polecenie 9
Rbk4Qi7ue8ex5
Wybierz zdanie prawdziwe: Możliwe odpowiedzi: 1. Napoje owocowe są zdrowsze niż soki., 2. Coca-cola, kawa i herbata zawierają kofeinę., 3. Herbata nie ma żadnych właściwości zdrowotnych., 4. Woda źródlana zawiera dużą ilość składników mineralnych.
iFYE7c8iwj_d5e980

13. Przetwarzanie żywności – fermentacja

Proces fermentacji, obok suszenia, jest najstarszą i najtańszą metodą utrwalania żywności. Zachodzi z udziałem mikroorganizmów (bakterii i drożdży) i może mieć przebieg beztlenowy lub tlenowy.

1
Fermentacja

FERMENTACJA

BEZTLENOWA

TLENOWA

C6H12O6drożdże2C2H5OH + 2CO2
C6H12O6bakteriemlekowe2CH3CH(OH)COOH
C2H5OH + O2bakterieoctoweCH3COOH + H2O

Zastosowanie: produkcja wina, piwa i innych napojów alkoholowych, pieczenie ciasta drożdżowegoiFYE7c8iwj_d963e557pieczenie ciasta drożdżowego

Zastosowanie: wytwarzanie przetworów mlecznych, np. kefiru, jogurtówiFYE7c8iwj_d963e563jogurtów, serów, produkcja wędlin, np. salami

Zastosowanie: wytwarzanie kwasu octowegoiFYE7c8iwj_d963e569kwasu octowego

iFYE7c8iwj_d963e557
iFYE7c8iwj_d963e563
iFYE7c8iwj_d963e569
iFYE7c8iwj_d5e1062

14. Konserwowanie żywności

Na co dzień mamy do czynienia z problemem psucia się żywności, dlatego ludzie od tysięcy lat stosowali różne metody przedłużania trwałości produktów spożywczych, m.in. dzięki dodawaniu substancji konserwujących, takich jak sól kuchenna, kwas octowy (etanowy) czy cukier spożywczy. Współcześnie, obok tradycyjnych metod, stosowane są nowoczesne technologie, dzięki którym uniemożliwia się lub ogranicza rozwój bakterii, drożdży i pleśni oraz zapobiega się reakcjom podstawowych składników żywności z tlenem i wodą.

R3QwQjiPc22s1
Grafika interaktywna. Na środku jest zdjęcie w okrągłej ramce, które połączone jest z 10 hasłami zapisanymi w szarych prostokątach. Na zdjęciu znajduje się wysoka szklanka z różowym koktajlem, obok której jest niska okrągła szklana miseczka z różowym jogurtem. Za naczyniami widoczne są rozłożone na stole owoce i warzywa. W kadrze znajdują się takie owoce jak pomarańczowe morele, czerwone truskawki i zielony winogron. Warzywa na zdjęciu to zielone brokuły, zielony ogórek i brązowy ziemniak. Ilustracja przedstawia różne metody konserwowania żywności. Liofilizacja polega na usunięciu rozpuszczalnika (tutaj wody) pod zmniejszonym ciśnieniem i w obniżonej temperaturze. Suszenie polega na usunięciu wody w podwyższonej temperaturze. Kiszenie opiera się na procesie fermentacji mlekowej przeprowadzanej przez bakterie mlekowe. Konserwanty są sztucznymi lub naturalnymi (ocet, sól, cukier) substancjami, które zapobiegają rozwojowi drobnoustrojów. Sterylizacja jest to ogrzewanie produktów spożywczych do ponad 100°C przez kilka sekund (krótszy czas i wyższa temperatura niż w przypadku pasteryzacji). Podwyższona temperatura zabija drobnoustroje. Kandyzowanie polega na wielokrotnym smażeniu produktów w coraz to słodszym syropie. Pasteryzacja to ogrzewanie produktu w podwyższonej temperaturze (ale niższej niż 100°C) przez kilka lub kilkanaście minut. Podwyższona temperatura zabija drobnoustroje. Mrożenie umożliwia spowolnienie rozwoju drobnoustrojów w produktach, ale nie powoduje ich zupełnego zahamowania czy zabicia. Wędzenie polega na zakonserwowaniu żywności (np. mięsa i ryb) przy użyciu dymu. Zasolenie produktu powstrzymuje rozwój drobnoustrojów i tym samym konserwuje żywność.
Metody konserwacji żywności
Źródło: GroMar Sp. z o.o., Aleksandra Ryczkowska, U.S. Department of Agriculture (https://www.flickr.com), epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 10
R1GQ6P9iiHwSQ
Połącz w pary metodę konserwacji żywności ze środkami, jakie są w niej wykorzystywane. wędzenie Możliwe odpowiedzi: 1. temperatura powyżej 100°C, 2. chlorek sodu, 3. bakterie mlekowe, 4. dym, 5. temperatura poniżej 100°C, 6. cukier spożywczy solenie Możliwe odpowiedzi: 1. temperatura powyżej 100°C, 2. chlorek sodu, 3. bakterie mlekowe, 4. dym, 5. temperatura poniżej 100°C, 6. cukier spożywczy kiszenie Możliwe odpowiedzi: 1. temperatura powyżej 100°C, 2. chlorek sodu, 3. bakterie mlekowe, 4. dym, 5. temperatura poniżej 100°C, 6. cukier spożywczy kandyzowanie Możliwe odpowiedzi: 1. temperatura powyżej 100°C, 2. chlorek sodu, 3. bakterie mlekowe, 4. dym, 5. temperatura poniżej 100°C, 6. cukier spożywczy pasteryzacja Możliwe odpowiedzi: 1. temperatura powyżej 100°C, 2. chlorek sodu, 3. bakterie mlekowe, 4. dym, 5. temperatura poniżej 100°C, 6. cukier spożywczy sterylizacja Możliwe odpowiedzi: 1. temperatura powyżej 100°C, 2. chlorek sodu, 3. bakterie mlekowe, 4. dym, 5. temperatura poniżej 100°C, 6. cukier spożywczy
iFYE7c8iwj_d5e1098

15. Zdrowa dieta

Wybór produktów, jakie codziennie spożywamy, ma ogromne znaczenie dla zapewnienia zdrowia i prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu.

1
Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia

Odżywiaj się regularnie (spożywaj cztery/pięć posiłków dziennieiFYE7c8iwj_d963e614posiłków dziennie) i dbaj o różnorodność tego, co jesz.

Dostarczysz organizmowi wszystkich potrzebnych substancji odżywczych oraz unikniesz nieprzyjemnych ataków odczuwania głodu.

Spożywaj dużo warzyw i owocówiFYE7c8iwj_d963e620warzyw i owoców.

Zapewnisz organizmowi witaminy i składniki mineralne. Spożywaj je kilka razy dziennie, także ze względu na dużą zawartość błonnika i małą zawartość tłuszczu.

Spożywaj zdrowe węglowodany i nasionaiFYE7c8iwj_d963e626nasiona roślin strączkowych.

Dostarczysz organizmowi potrzebnych węglowodanów w produktach o niskim indeksie glikemicznym.

Pij wodęiFYE7c8iwj_d963e633wodę, zwłaszcza średnio zmineralizowaną. Staraj się również, by były to małe łyki.

W najlepszy możliwy sposób nawodnisz swój organizm.

Unikaj nadmiaru soli i sacharozyiFYE7c8iwj_d963e639nadmiaru soli i sacharozy, zbyt dużych ilości tłuszczu, sięgaj częściej po tłuszcze roślinne niż zwierzęce. A na pewno nie pal papierosów, nie spożywaj alkoholu, nie sięgaj po narkotyki i dopalacze!

Unikniesz wielu schorzeń, takich jak otyłość, cukrzyca, próchnica zębów, osteoporoza, choroby serca, udary mózgu itd.

iFYE7c8iwj_d963e614
iFYE7c8iwj_d963e620
iFYE7c8iwj_d963e626
iFYE7c8iwj_d963e633
iFYE7c8iwj_d963e639
iFYE7c8iwj_d5e1212

Ćwiczenia

Pokaż ćwiczenia:
RaDPo5hUkNTpG1
Ćwiczenie 1
Jak nazywa się najpopularniejsza odmiana krystaliczna krzemionki? Możliwe odpowiedzi: 1. kwarc, 2. kalcyt, 3. korund, 4. karborund
R15P3rtGfjhin1
Ćwiczenie 2
UHT jest metodą konserwowania żywności polegającą na: Możliwe odpowiedzi: 1. dodawaniu do produktu chemicznych konserwantów, 2. zamrażaniu produktu do temperatury poniżej -10°C, 3. suszeniu produktu przez długi czas, 4. poddawaniu produktu szybkiemu podgrzaniu powyżej 100°C i błyskawicznemu schłodzeniu do temperatury pokojowej
1
Ćwiczenie 3
R1W0QxRagKPlG
Dopasuj rodzaj szkła do przykładowego zastosowania.
Źródło: Anna Florek, Grażyna Makles, epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.
RRMBuPozwBYap
Dopasuj rodzaj szkła do przykładowego zastosowania. borowo-krzemowe Możliwe odpowiedzi: 1. słoiki, 2. naczynia żaroodporne, 3. szkło laboratoryjne, 4. kieliszki kryształowe Możliwe odpowiedzi: 1. słoiki, 2. naczynia żaroodporne, 3. szkło laboratoryjne, 4. kieliszki kwarcowe Możliwe odpowiedzi: 1. słoiki, 2. naczynia żaroodporne, 3. szkło laboratoryjne, 4. kieliszki sodowo-wapniowe Możliwe odpowiedzi: 1. słoiki, 2. naczynia żaroodporne, 3. szkło laboratoryjne, 4. kieliszki
2
Ćwiczenie 4

Wybierz stwierdzenie A lub B oraz zależność 1 albo 2 tak, aby poniższe stwierdzenie było prawdziwe.

A.

SiO2

to tlenek kwasowy, ponieważ

1.

reaguje z wodą, dając kwas

B.

CaO

2.

reaguje z zasadami, a nie reaguje z kwasami

RG54YpnosKP6b1
zadanie interaktywne
Źródło: Anna Florek, Grażyna Makles, licencja: CC BY 3.0.
R1FmXGNdBMbCH2
Ćwiczenie 5
Uzupełnij tabelę.
2
Ćwiczenie 6
ReKDI0FNFhyXM
Połącz w pary odpowiednie elementy.
Źródło: Tomorrow Sp. z o. o., licencja: CC BY 3.0.
RhWnFQ6H2S9tN
Połącz w pary odmianę alotropową węgla z jej opisem. Diament Możliwe odpowiedzi: 1. To alotropowa odmiana węgla, która jest substancją stałą. Jej twardość wynosi 1 w skali Mohsa. Ponadto nie rozpuszcza się w wodzie, dobrze przewodzi prąd elektryczny i łatwo ulega ścieraniu., 2. To alotropowa odmiana węgla, która jest substancją stałą. Jej twardość wynosi 10 w skali Mohsa, nie rozpuszcza się w wodzie, nie przewodzi prądu elektrycznego, ale jest dobrym przewodnikiem ciepła. Poza tym charakteryzuje się małą aktywnością chemiczną., 3. To alotropowa odmiana węgla, która przewodzi prąd elektryczny. Charakteryzuje się dużą wytrzymałością mechaniczną i termiczną. Grafen Możliwe odpowiedzi: 1. To alotropowa odmiana węgla, która jest substancją stałą. Jej twardość wynosi 1 w skali Mohsa. Ponadto nie rozpuszcza się w wodzie, dobrze przewodzi prąd elektryczny i łatwo ulega ścieraniu., 2. To alotropowa odmiana węgla, która jest substancją stałą. Jej twardość wynosi 10 w skali Mohsa, nie rozpuszcza się w wodzie, nie przewodzi prądu elektrycznego, ale jest dobrym przewodnikiem ciepła. Poza tym charakteryzuje się małą aktywnością chemiczną., 3. To alotropowa odmiana węgla, która przewodzi prąd elektryczny. Charakteryzuje się dużą wytrzymałością mechaniczną i termiczną. Grafit Możliwe odpowiedzi: 1. To alotropowa odmiana węgla, która jest substancją stałą. Jej twardość wynosi 1 w skali Mohsa. Ponadto nie rozpuszcza się w wodzie, dobrze przewodzi prąd elektryczny i łatwo ulega ścieraniu., 2. To alotropowa odmiana węgla, która jest substancją stałą. Jej twardość wynosi 10 w skali Mohsa, nie rozpuszcza się w wodzie, nie przewodzi prądu elektrycznego, ale jest dobrym przewodnikiem ciepła. Poza tym charakteryzuje się małą aktywnością chemiczną., 3. To alotropowa odmiana węgla, która przewodzi prąd elektryczny. Charakteryzuje się dużą wytrzymałością mechaniczną i termiczną.
2
Ćwiczenie 7
Ruj8tFlvYrdqo
zadanie interaktywne
Zadanie 4
Źródło: Anna Florek, Grażyna Makles, licencja: CC BY 3.0.
3
Ćwiczenie 8
RgEwgOjqlRdB5
Przeciągnij wzory sumaryczne substancji w odpowiednie miejsce na schemacie.
Źródło: epodręczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
RkH20IknGsMIr
Zaznacz prawidłowe odpowiedzi. Możliwe odpowiedzi: 1. Tlenek wapnia można uzyskać poprzez reakcję metalicznego wapnia z tlenem lub w wyniku prażenia węglanu wapnia., 2. Związek powstały po reakcji tlenku wapnia z wodą nazywamy wapnem palonym., 3. W reakcji węglanu wapnia z kwasem siarkowym(VI) powstaje sól oraz tlenek węgla(IV) i woda.
Chemia dnia codziennego - podsumowanie4370Brawo!Niestety, spróbuj jeszcze raz.1
Test

Chemia dnia codziennego - podsumowanie

Rozwiąż test

Liczba pytań:
4
Limit czasu:
3 min
Twój ostatni wynik:
-

Sprawdź swoją wiedzę, rozwiązując quiz.

Wybierz poprawne odpowiedzi.

RuSjN1Zbs7d4Y1
Ćwiczenie 9
Do produkcji: zaprawy murarskiej, cementu, wyrobów ceramicznych, produkcji szkła, szkła wodnego stosuje się: Możliwe odpowiedzi: 1. krzemień, 2. kwarc, 3. piasek, 4. glinokrzemiany
R1SgUNrBQ5YH31
Ćwiczenie 10
Kwasu fluorowodorowego nie można przechowywać w naczyniach: Możliwe odpowiedzi: 1. z tworzyw sztucznych, 2. ze szkła, 3. ze szkła i porcelany, 4. z porcelany
RHJrfseYaq6iw1
Ćwiczenie 11
Woda wapienna to: Możliwe odpowiedzi: 1. zawiesina węglanu wapnia w wodzie, 2. nasycony, właściwy roztwór wodorotlenku wapnia, 3. zawiesina wodorotlenku wapnia w wodzie, 4. wodny roztwór kalcytu
RdFhnNJZpgF0L1
Ćwiczenie 12
Zaznacz nazwę substancji uzależniającej, która znajduje się w herbacie, kawie oraz napojach typu Cola i energetyzujących. Możliwe odpowiedzi: 1. morfina, 2. kofeina, 3. nikotyna, 4. kokaina
RScktXGYVRP5N1
Ćwiczenie 13
Skałą wapienną dodawaną do białych farb i past do zębów jest: Możliwe odpowiedzi: 1. kreda, 2. gips, 3. wapień, 4. marmur
RoXTh9UM4hEv62
Ćwiczenie 14
Reakcja prażenia węglanu wapnia to reakcja: Możliwe odpowiedzi: 1. wymiany, 2. egzoenergetyczna, 3. syntezy, 4. endoenergetyczna
RIoubv6VdXo9q2
Ćwiczenie 15
Zaznacz zdanie fałszywe dotyczące szkła: Możliwe odpowiedzi: 1. Szkło źle przewodzi ciepło i nie przewodzi prądu., 2. Szkło nie jest odporne na działanie kwasów oprócz HF., 3. Szkło nie ma ściśle określonej temperatury topnienia., 4. Szkło produkuje się m.in. z krzemionki.
RjEJe5HeZ8WJj2
Ćwiczenie 16
Szklane opakowania są zaliczane do opakowań ekologicznych, ponieważ: Możliwe odpowiedzi: 1. w 100% można je poddać recyklingowi, 2. są bezpieczne dla zdrowia, nie zmieniają bowiem smaku produktów, 3. szklane opakowania produkuje się wyłącznie z surowców naturalnych
RN2wrWklRv4Ii2
Ćwiczenie 17
Hydrofilowy to „lubiący”: Możliwe odpowiedzi: 1. tłuszcz, 2. wodę, 3. kwas, 4. zasadę
Rc7ywPcCll9nu2
Ćwiczenie 18
Układ dyspersyjny dwóch niemieszających się ze sobą cieczy to: Możliwe odpowiedzi: 1. emulsja, 2. roztwór rzeczywisty, 3. zawiesina, 4. żel
Rs00rPDZR8As43
Ćwiczenie 19
Do wykonania m.in.: ścian działowych, szklanych drzwi, regałów, kabin prysznicowych, blatów stolików używa się: Możliwe odpowiedzi: 1. szkła refleksyjnego, 2. szkła weneckiego, 3. szkła okiennego, 4. szkła hartowanego
R1NjlgarWonIG3
Ćwiczenie 20
Wzór chemiczny anhydrytu to: Możliwe odpowiedzi: 1. CaSO4·2H2O, 2. (CaSO4)2·H2O, 3. 2CaSO4·H2O, 4. CaSO4
R12P77ErPYnrJ3
Ćwiczenie 21
Wskaż fałszywą informację na temat właściwości mydeł sodowych i potasowych. Możliwe odpowiedzi: 1. Są dobrze rozpuszczalne w wodzie., 2. Otrzymuje się je w procesie zmydlania tłuszczów., 3. Wykorzystuje się je do zagęszczania smarów., 4. Są głównymi składnikami mydeł toaletowych.
Rx2A4xgm3v92r3
Ćwiczenie 22
Związkiem powierzchniowo czynnym nie jest: Możliwe odpowiedzi: 1. woda, 2. mydło, 3. szampon, 4. płyn do zmywania naczyń
R1XrI641DKTAl3
Ćwiczenie 23
Wskaż, który z leków zawiera kwas acetylosalicylowy jako substancję czynną: Możliwe odpowiedzi: 1. aspiryna, 2. polopiryna, 3. paracetamol
iFYE7c8iwj_d5e1387

Bibliografia

Bielński A., Podstawy chemii nieorganicznej, t. 1‑2, Warszawa 2012, wyd. 6.

McMurry J., Chemia organiczna, Warszawa 2000.

Pazdro K. M., Chemia. Pierwiastki i związki nieorganiczne, Warszawa 2012.

bg‑gray3

Notatnik

R1DFmW59nEyvT
(Uzupełnij).
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida