Choroby układu krążenia

Na pracę układu krążenia oddziałują różnego rodzaju czynniki środowiskowe, przyczyniając się do wielu stanów patologicznych. Choroby tego układu są najczęściej wskazywaną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Zalicza się je do tzw. chorób cywilizacyjnych, które stanowią poważny problem medyczny krajów rozwiniętych. Głównymi przyczynami coraz wyższej zapadalności na chorobu układu krążenia jest niezdrowy styl życia – brak aktywności fizycznej, nieprawidłowa oraz przewlekły stres. Ważnym zadaniem opieki zdrowotnej jest wprowadzenie odpowiedniej diagnostyki w celu szybkiej oceny stanu zdrowia i poprawy jakości leczenia pacjentów, dzięki czemu będą oni mieli szansę na dłuższe i bardziej komfortowe życie. 

Czynniki środowiskowe wpływające niekorzystnie na pracę układu krwionośnego

Na pracę układu krwionośnego mają wpływ czynniki wewnętrzne oraz zewnętrzne.

Dieta i aktywność fizyczna

Nieprawidłowa dieta prowadzi do zaburzenia proporcji pomiędzy stężeniem frakcji cholesterolu w organizmie. Spożywanie dużych ilości przetworzonych tłuszczów roślinnych, nazywanych tłuszczami trans, zmniejsza stężenie frakcji cholesterolu HDLcholesterol HDLHDL („dobrego cholesterolu) we krwi, a zwiększa stężenie frakcji LDLcholesterol LDLLDL („złego cholesterolu”) sprzyjając rozwojowi miażdżycymiażdżycamiażdżycy. 

Oprócz właściwej diety na korzystny stosunek cholesterolu LDL w stosunku do HDL wpływ ma regularna aktywność fizyczna.

RBmLsxCwCndY7

Fotografia przedstawia prostopadłościenną, metalową frytkownicę, wypełnioną wrzącym olejem. We frytkownicy zanurzony jest pojemnik z metalowej kratki z rączką, w którym znajdują się zarumienione frytki.

Palenie tytoniu i alkohol

Nikotyna zawarta w papierosach i nowatorskich wyrobach tytoniowych powoduje przyspieszenie akcji serca i wzrost ciśnienia tętniczego. Przewlekłe palenie tytoniu prowadzi do nadciśnienia tętniczegonadciśnienie tętniczenadciśnienia tętniczego, przyczyniając się do zwiększenia ryzyka rozwoju, m.in. miażdżycy, choroby niedokrwiennej serca, zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu.

Szkodliwy wpływ na układ krążenia wywiera też alkohol. Skutki jakie powoduje, są podobne do tych wywoływanych przez nikotynę. 

Inne czynniki wpływające na układ krążenia

Innym czynnikiem, który może wywierać szkodliwy wpływ na układ krążenia, jest stres emocjonalny – zarówno ostry, jak i przewlekły. Najczęstszym jego skutkiem stresu jest samoistne nadciśnienie tętnicze, które nieleczone może prowadzić do choroby niedokrwiennej serca, zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu.

Istnieje również związek pomiędzy pogorszeniem kondycji układu sercowo‑naczyniowego a zanieczyszczeniami powietrza atmosferycznego, który został potwierdzony obserwacjami epidemiologicznymi. Niekorzystny wpływ ma zwłaszcza emisja zanieczyszczeń przemysłowych.

Badania diagnostyczne w profilaktyce chorób układu krążenia

Badania diagnostyczce możemy podzielić na dwie główne grupy: 

• nieinwazyjne, czyli takie, które przeprowadzane są na zewnątrz organizmu, np. pomiar ciśnienia krwi, EKG, badanie Holtera, USG serca;

• inwazyjne, gdzie dochodzi do ingerencji w jego wnętrze, np. angiokardiografia.

REEPOA7CU4L6O

Zdjęcie przedstawia dwójkę dzieci oraz czarnoskórego żołnierza. Dziewczynka o jasnych włosach siedzi na podwyższeniu. Na ramieniu ma opaskę uciskową. Obok niej znajduje się jasnowłosy chłopiec ubrany w za duży na niego, błękitny fartuch ochronny. Korzysta on ze stetoskopu – przykłada on go do ręki dziewczynki poniżej opaski uciskowej.

Pomiar ciśnienia tętniczego

Pomiar ciśnienia tętniczego

W ramach podstawowych metod diagnostycznych chorób układu krążenia w gabinetach lekarskich często wykonuje się pomiar ciśnienia tętniczego. Badanie to przeprowadzić można również w warunkach domowych. Zasady profilaktyki chorób układu krążenia zalecają, aby każda zdrowa osoba przynajmniej raz w roku dokonała pomiaru ciśnienia tętniczego. Podstawowym urządzeniem często stosowanym do pomiaru jest aparat automatyczny. Mankiet urządzenia zakładany jest na rękę, a następnie pompowany powietrzem. W trakcie pomiaru kontroluje się również puls. Wynik badania odczytywany jest na skali, tarczy bądź ekranie urządzenia: jest to wartość ciśnienia, które wywiera krew na ścianę naczyń tętniczych w czasie skurczu i rozkurczu.
Optymalne ciśnienie u osoby dorosłej powinno wynosić odpowiednio <120 i <70 dla ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Prawidłowe ciśnienie skurczowe zawiera się w przedziale od 120 do 129 mmHg, natomiast rozkurczowe od 70 do 79 mmHg. Wartości wynoszące co najmniej 140 mmHg w przypadku ciśnienia skurczowego i 90 mmHg w przypadku ciśnienia rozkurczowego wskazują na nadciśnienie, przy czym jego stopień jest tym wyższy, im większe są te wartości.

R1DkAX6kHnYb1

Zdjęcie przedstawia pomiar ciśnienia tętniczego przy pomocy specjalnego urządzenia. Na wyprostowanym ramieniu pacjenta znajduje się opaska uciskowa, połączona z urządzeniem oraz gruszką, którą druga osoba trzyma zaciśniętą w dłoni.

Efekt białego fartucha to zjawisko, w którym sam fakt pomiaru ciśnienia w gabinecie lekarskim lub pielęgniarskim powoduje u pacjenta podwyższenie wartości ciśnienia tętniczego. Rozwiązaniem w takiej sytuacji jest pomiar ciśnienia w domu lub 24‑godzinny pomiar ciśnienia za pomocą Holtera ciśnieniowego. Urządzenie to w krótkich odstępach czasu rejestruje ciśnienie krwi, także podczas snu.

Elektrokardiografia (EKG)

Elektrokardiografia (EKG)

Elektrokardiografia (EKG) należy do bezinwazyjnych metod diagnostyki chorób układu krążenia. Badanie polega na umieszczeniu na ciele pacjenta elektrod, których zadaniem jest rejestrowanie zmian elektrycznych zachodzących w sercu podczas jego pracy. Wynikiem badania jest elektrokardiogram zapisany w postaci krzywej, której określone fragmenty odpowiadają kolejnym fazom pracy serca. Zleca się je przy podejrzeniu zaburzeń rytmu serca lub niedokrwienia mięśnia sercowego u pacjenta, a więc przy występowaniu takich objawów jak: kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, duszność czy omdlenia.

R1O4kiYBhonde

Grafika przedstawia pacjenta podczas badania EKG. Mężczyzna leży na plecach, a do jego nagiej klatki piersiowej w pewnych odstępach przyczepione są błękitne bańki połączone z kablami.

RkZF11uPg74xF

Grafika przedstawia zapis EKG. Jest on prawidłowy. W regularnych odstępach wykres unosi się oraz opada.

R1F4Qig8QkvDq

Grafika przedstawia zapis EKG. Ma on formę prostej, ciągłej linii.

Czasem zdarza się, że pacjent skarży się na dolegliwości, które nie występują w momencie wizyty u lekarza. Wykorzystuje się wtedy szczególny rodzaj EKG - badanie Holtera (Holter EKG). Wykonuje się je w przypadku podejrzenia napadowych nieprawidłowości pracy serca, takich pomiędzy którymi zapis EKG jest prawidłowy. Polega ono na wielogodzinnym monitorowaniu pracy serca. Pacjentowi zakłada się (najczęściej na 24 lub 48 godzin) specjalne urządzenie i przykleja do skóry klatki piersiowej elektrody rejestrujące zmiany elektryczne. W trakcie badania pacjent powinien prowadzić dziennik aktywności, w którym zapisuje sytuacje z życia, które mogłyby wpłynąć na jego wynik (np. sytuacje stresowe, wysiłek fizyczny, sen i odpoczynek). Następnie lekarz analizuje zapis EKG uzyskany dzięki urządzeniu z notatkami chorego i stawia diagnozę.

R1IMF6BhAyrts

Grafika przedstawia pacjenta z założonym Holterem EKG. Na smyczy założonej na jego szyje znajduje się prostokątne urządzenie elektroniczne z wyświetlaczem. Od niego odchodzi kilka kabelków połączonych z czujnikami, rozmieszczonymi w okolicach serca oraz obojczyków na nagiej klatce piersiowej mężczyzny.

Echokardiografia (USG serca)

Echokardiografia (USG serca)

Jest to odmiana badania ultrasonograficznego (USG) służąca do oceny pracy i budowy serca. Choroby układu krążenia, jakie mogą być diagnozowane z użyciem tej metody, to między innymi: wady wrodzone i nabyte serca (np. wady zastawek, komory, przegrody serca, układu naczyń wieńcowych), choroba wieńcowa, niewydolność serca i wszelkiego typu ostre stany, np. zawał.

R4OYnRH0vezaB

Grafika przedstawia osiem różnych zdjęć pochodzących z badania ultrasonograficznego, obok których znajdują się przekroje przez serce, określające miejsce którego dotyczy zdjęcie. Pierwsze zdjęcie w górnym rzędzie pokazuje obraz echokardiograficzny serca do góry nogami w przekroju poprzecznym w jego szerszej części– znajdują się na nim przedsionki i komory w przekroju. Na drugim zdjęciu widać ten sam przekrój w przybliżeniu. Trzecie zdjęcie w górnym rzędzie pokazuje obraz echokardiograficzny serca do góry nogami w przekroju poprzecznym w jego węższej części w przybliżeniu – znajdują się na nim przedsionki i komory w przekroju. Na czwartym obrazku widać ten sam przekrój w oddaleniu. Pierwsze zdjęcie w dolnym rzędzie pokazuje obraz echokardiograficzny serca ułożonego poziomo w przekroju poprzecznym w jego szerszej części– znajdują się na nim przedsionki i komory w przekroju. Na drugim zdjęciu w rzędzie widać ten sam przekrój w przybliżeniu. Trzecie zdjęcie w dolnym rzędzie pokazuje obraz echokardiograficzny serca od dołu w przekroju – znajdują się na nim dwie komory serca. . Na czwartym obrazku widać przedsionek serca w przekroju.

Angiokardiografia

Angiokardiografia

Jest to metoda obrazowania wnętrza naczyń układu krwionośnego: tętnic, żył oraz narządów, w tym serca. W metodzie tej stosuje się specjalny barwnik (kontrast) nieprzepuszczalny dla promieniowania rentgenowskiego (RTG), który po wprowadzeniu np. do tętnicy lub żyły wypełnia ją. Obraz naczynia widoczny jest na monitorze specjalnego aparatu RTG. Dzięki bieżącej obserwacji i możliwości utrwalenia zapisu lekarz jest w stanie ocenić, które z naczyń krwionośnych uległo zwężeniu, a które rozszerzeniu. Dzięki temu angiokardiografia jest przydatna w diagnostyce miażdżycy, tętniaków i zawału serca. 

RDq1hxjtTuTGa

Zdjęcie przedstawia sale zabiegową w której znajduje się bardzo duże urządzenie. Nad stołem operacyjnym znajduje się osiem wielkich monitorów.

Morfologia krwi obwodowej

To podstawowe badanie krwi, które polega na ilościowej i jakościowej ocenie elementów morfotycznych krwi. W czasie tego badania określa się w jednostce objętości krwi liczbę erytrocytów, leukocytów, trombocytów, zawartość hemoglobiny oraz hematokryt (wyrażona w procentach zawartość czerwonych krwinek w stosunku do objętości krwi).

Podczas pobrania krwi może zostać również oceniona równowaga kwasowo‑zasadowa organizmu (czyli sprawność procesów odpowiedzialnych za utrzymanie warunków homeostazy). Badanie takie nazywamy gazometrią krwi. Sprawdza się w nim: pH, ciśnienie parcjalne tlenu i dwutlenku węgla oraz stężenie wodorowęglanów. Badanie krwi może być również z powodzeniem stosowane jako dodatkowa metoda diagnostyki innych schorzeń układu krążenia. Można ją zastosować do analizy markerów zawału serca – enzymów i białek, które pojawiają się we krwi na skutek martwicy tkanki mięśniowej.

Jak przygotować się do badania krwi?

Badanie krwi wykonuje się rano. Pacjent powinien być na czczo, co oznacza, że przez 8–12 godzin przed badaniem nie powinien spożywać żadnych posiłków, może jedynie pić wodę i przyjmować leki. Ponadto na dzień przed badaniem powinno unikać się spożywania alkoholu. Wskazane jest, aby przed badaniem ograniczyć intensywny wysiłek fizyczny, a tuż przed samym pobraniem krwi należy odpocząć ok. 15 minut.

Co oznaczają poszczególne parametry morfologii krwi?

Choroby układu krążenia

Podsumowanie

• Czynniki środowiskowe wpływające niekorzystnie na układ krążenia to m.in.: niezdrowe nawyki żywieniowe, brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu, picie alkoholu, przewlekły stres i zanieczyszczenia powietrza.

• Miażdżyca polega na odkładaniu się złogów tłuszczowych (blaszek miażdżycowych) w ścianach tętnic, co prowadzi do ich zwężenia, utraty elastyczności i zaburzeń przepływu krwi.

• Choroba wieńcowa to zwężenie tętnic wieńcowych, które zaopatrują serce w tlen i składniki odżywcze.

• Zawał mięśnia sercowego następuje, gdy przepływ krwi do części serca zostaje całkowicie zablokowany, co powoduje obumarcie fragmentu mięśnia sercowego.

• Nadciśnienie tętnicze to utrzymujące się podwyższone ciśnienie krwi, które obciąża serce i naczynia, zwiększając ryzyko udaru, choroby wieńcowej i zawał serca.

• Udar mózgu występuje, gdy dopływ krwi do części mózgu zostaje przerwany (udar niedokrwienny) lub gdy pęka naczynie krwionośne (udar krwotoczny); prowadzi do uszkodzeń tkanki nerwowej.

• Żylaki to trwałe poszerzenia żył, najczęściej kończyn dolnych, spowodowane niewydolnością zastawek żylnych i utrudnionym odpływem krwi.

• Diagnostyka i profilaktyka chorób układu krążenia obejmuje:
  - badanie krwi - np. poziomu cholesterolu, glukozy, markerów sercowych,
  - pomiar ciśnienia tętniczego – umożliwia wczesne wykrycie nadciśnienia,
  - elektrokardiografia (EKG) – pozwala wykryć zaburzenia rytmu i niedokrwienie serca,
  - echokardiografia (USG serca) - służy do oceny pracy i budowy serca, pozwala wykryć wady w budowie serca i jego choroby,
  - angiografia – to metoda obrazowania wnętrza naczyń układu krwionośnego i serca; stosowana do wykrywania miażdżycy i choroby wieńcowej.

Ćwiczenia utrwalające