Układ moczowy
Choroby układu moczowego
Zinterpretujesz przykładowy wynik badania moczu w profilaktyce chorób układu moczowego.
Podasz wskazania do przeprowadzenia tych badań.
Przedstawisz skuteczne sposoby profilaktyki chorób układu moczowego.
Scharakteryzujesz najczęściej występujące choroby układu moczowego.
Wyjaśnisz, czym jest dializa.
Ponieważ układ moczowy pełni niezwykle ważną funkcje w oczyszczaniu organizmu, jego dysfunkcje znacząco wpływają na ogólny stan zdrowia. Nawet niewielkie zaburzenia funkcjonowania nerek wynikające, np. z częstych infekcji czy zatrucia powodują nie tylko ból i dyskomfort, ale w dłuższej perspektywie mogą być przyczyną groźnych chorób krążeniowych, nowotworów i niewydolności wielonarządowej. Rozpoznanie i wczesne leczenie chorób układu moczowego są niezbędne, aby zapobiec poważniejszym powikłaniom. Równie ważna jest profilaktyka – to ona w dużej mierze decyduje o zmniejszeniu ryzyka chorób układu moczowego.
Metody diagnostyki chorób układu moczowego
Badanie laboratoryjne moczu
Analiza parametrów fizycznych, biochemicznych i składu osadu moczu jest jednym z podstawowych badań laboratoryjnych. Pozwala ona na rozpoznanie chorób nerek oraz innych narządów, których dysfunkcja wpływa na skład i cechy fizyczne moczu.
Mocz do badania należy przynosić w specjalnym, jałowym pojemniku. Próbkę pobiera się rano. Należy umyć okolice intymne, a następnie zebrać mocz z tzw. środkowego strumienia, żeby ograniczyć ryzyko zakażenia go bakteriami z powierzchni skóry.
Nieodpowiednia konserwacja próbki moczu może być przyczyną zmian parametrów moczu i błędnej diagnostyki.
Ocena właściwości fizycznych moczu obejmuje następujące parametry: barwę, przejrzystość, ciężar właściwy, odczyn oraz zapach.
W badaniu biochemicznym analizowane są zaś: glukoza, białko, barwniki żółciowe (bilirubina i urobilinogen), kreatynina, mocznik oraz kwas moczowy. Niektóre z nich powinny być niewykrywalne, a inne wykrywalne w ilości mieszczącej się w konkretnej normie. Na przykład glukoza nie powinna występować w moczu ostatecznym. W patologicznej sytuacji, w której dochodzi do przekroczenia progu nerkowegoprogu nerkowego dla danej substancji, mechanizm wchłaniania zwrotnego w kanalikach nerkowych przestaje być wydolny i pojawia się ona w moczu ostatecznym.
Osad jest oceniany mikroskopowo pod względem obecności w nim takich elementów, jak: erytrocyty, leukocyty, komórki nabłonkowe, kryształy oraz bakterie.
W poniższej tabeli zebrano parametry oceniane w ogólnym badaniu moczu, ich prawidłowe wartości oraz przykładowe stany patologiczne (zakres normy różni się w zależności od wieku i płci).
Parametr | Mocz prawidłowy | Odchylenia od normy - przykładowe stany patologiczne |
|---|---|---|
Barwa | słomkowa | barwa zielonkawa – zakażenie pałeczką ropy błękitnej, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie pęcherza moczowego lub nerek |
barwa czerwona – krwiomocz | ||
Przejrzystość | klarowny | mętny – zapalenie dróg moczowych |
Ciężar właściwy | 1023–1035 g/l od 1023 do 1035 gramów na litr | powyżej normy – odwodnienie organizmu, obecność w moczu glukozy lub białek |
poniżej normy – nadmierne nawodnienie organizmu, przewlekła niewydolność nerek | ||
Odczyn (pH) | 4,5–8,0 od 4,5 do 8,0 | niskie pH (odczyn kwaśny) – dieta bogatobiałkowa, gorączka |
wysokie pH (odczyn zasadowy) – dieta ubogobiałkowa, zaburzenia czynności cewek nerkowych | ||
Zapach | bezwonny/lekko kwaśny | woń amoniaku – infekcja dróg moczowych |
woń acetonu – kwasica ketonowakwasica ketonowa | ||
słodka woń – zbyt wysoki poziom cukru we krwi | ||
Glukoza | nie stwierdza się | obecna – cukrzyca |
Białko | nie stwierdza się | obecne (białkomoczbiałkomocz) - choroby nerek lub stan po dużym wysiłku fizycznym |
Barwniki żółciowe | bilirubina – nie stwierdza się | obecna bilirubina – choroby wątroby |
urobilinogen – <1 mg/dl urobilinogen – mniej niż 1 miligram na decylitr | podwyższony poziom urobilinogenuurobilinogenu – stan zapalny wątroby | |
Erytrocyty | <3 wpw (w polu widzenia) mniej niż 3 w polu widzenia | więcej niż 3 (krwinkomoczkrwinkomocz) – uszkodzenie nerek lub dróg moczowych |
Leukocyty | <4 wpw mniej niż 4 w polu widzenia | więcej niż 5 (leukocyturialeukocyturia) – ostre i przewlekłe bakteryjne zakażenie układu moczowego, śródmiąższowe zapalenie nerek, intensywny wysiłek fizyczny, stany gorączkowe, odwodnienie |
Komórki nabłonkowe | maksymalnie 3‑5 wpw maksymalnie od 3 do 5 w polu widzenia | powyżej normy – podrażnienie (stan zapalny) dróg moczowych |
Kryształy | nie stwierdza się | obecne – kamica nerkowa (kryształy szczawianu wapnia) |
Bakterie | nieobecne | powyżej normy – bakteryjne zakażenie dróg moczowych lub zanieczyszczenie próbki moczu |
Badanie ogólne moczu jest niezwykle istotne dla kobiet w ciąży. Każda kobieta oczekująca dziecka powinna raz w miesiącu je wykonywać. Dzięki niemu w tani i nieinwazyjny sposób można wcześnie wykryć wiele schorzeń, które mogłyby zagrażać zarówno rozwijającemu się płodowi, jak i przyszłej matce.
Badania obrazowe
USG układu moczowego
USG (badanie ultrasonograficzne) układu moczowego jest podstawowym badaniem obrazowym, dzięki któremu można oceniać kształt, położenie, rozmiar i strukturę jego narządów. Nie dostarcza natomiast informacji o czynnościach tego układu.
Badanie to jest przydatne w ocenie drożności poszczególnych elementów układu moczowego, np. w diagnostyce zastoju moczu. Umożliwia także wykrycie torbieli, guzów, kamieni w pęcherzu i nerkach oraz - u mężczyzn - przerostu prostaty.
USG jest badaniem nieinwazyjnym i bezpiecznym (powikłania nie występują), więc nie ma do niego przeciwwskazań. Wskazania do badania ultrasonograficznego stanowią natomiast m.in.: bóle brzucha, nieprawidłowe wyniki ogólnego badania moczu, guz w jamie brzusznej, podejrzenie kamicy moczowej, zaburzenia czynności nerek i choroby gruczołu krokowego.
Aby prawidłowo przygotować się do USG układu moczowego, w dniu poprzedzającym badanie powinno się spożywać pokarmy lekkostrawne, a na kilka godzin przed wizytą nie spożywać posiłków. Najważniejszym elementem przygotowań jest przyjęcie przed badaniem dużej ilości płynów, tak aby pęcherz był mocno wypełniony (wskazane jest odczuwanie parcia na mocz).
W USG wykorzystywane są fale ultradźwiękowe generowane przez głowicę aparatu i wysyłane w głąb ciała. Fale te odbijają się od poszczególnych tkanek, a następnie wracają do głowicy. Tam przekształcane są na impuls elektryczny, na podstawie którego na monitorze powstaje obraz.
Urografia
Badanie to pozwala na zobrazowanie i zbadanie niektórych funkcji układu moczowego dzięki dożylnemu podaniu środka kontrastowego, a następnie monitorowaniu jego przepływu przez nerki, moczowody i pęcherz z wykorzystaniem promieni rentgenowskich lub rezonansu magnetycznego.
Wskazania do wykonania tego badania to podejrzenie niedrożności dróg moczowych (spowodowanej przez złogi, zwężenia lub przeszkody), albo zaburzeń ich budowy takich jak poszerzenie, wady wrodzone, uchyłki pęcherza czy urazy układu moczowego.
Przeciwwskazaniami do urografii jest uczulenie na środek kontrastowy oraz upośledzenie czynności nerek. Dlatego, aby ocenić ich wydolność, przed badaniem należy oznaczyć stężenie kreatyniny we krwi. Głównymi powikłaniami są wstrząs anafilaktycznywstrząs anafilaktyczny po podaniu kontrastu i ostre pokontrastowe uszkodzenie nerek.
Wybrane choroby układu moczowego
Niewydolność nerek
Nieleczone infekcje układu moczowego, a także cukrzyca i nadciśnienie mogą prowadzić do niewydolności nerek, objawiającej się ograniczeniem ich wydajności. Skutkiem niewydolności nerek jest nagromadzenia toksycznych produktów przemiany materii i płynów w organizmie, a w konsekwencji: obrzęki, niewydolność serca, niedokrwistość, mocznica (zatrucie toksycznymi produktami przemiany materii) i w konsekwencji niewydolność wielonarządowa.
Diagnostyka niewydolności nerek
Parametrem, który określa wydolność nerek jest współczynnik przesączania kłębuszkowego (eGFR), który wskazuje na ilość krwi przefiltrowaną przez kłębuszki w jednostce czasu. eGFR wyznacza się na podstawie stężenia kreatyniny w krwi, a wynik podaje w przeliczeniu na uśrednioną powierzchnię ciała. Prawidłowa wartość eGFR wynosi powyżej 90 ml/min/1,73 mIndeks górny 22.Wartości niższe świadczą o niewydolności nerek, która może mieć charakter ostry lub przewlekły.
Leczenie niewydolności nerek
W leczeniu niewydolności nerek stosuje się:.
specjalną dietę z ograniczeniem soli i białka, a zwiększeniem ilości tłuszczy nienasyconych,
leki,
dializę.
Dializa (gr. dialysis, rozdzielenie) to leczenie nerkozastępcze – jego celem jest oczyszczenie krwi ze szkodliwych produktów przemiany materii, nadmiaru wody i innych niepożądanych substancji, których nie są w stanie usunąć nieprawidłowo pracujące nerki. Leczenie tego typu prowadzone jest przede wszystkim u osób ze schyłkową niewydolnością nerek oraz u pacjentów, u których stwierdzono ciężkie zatrucie niektórymi substancjami (np. alkoholem etylowym).
W leczeniu nerkozastępczym stosowane są powszechnie dwie formy dializoterapii:
Jest dominującą metodą oczyszczania zewnątrzustrojowego stosowaną w leczeniu niewydolności nerek. Polega na wielokrotnym przepuszczaniu krwi chorego przez specjalne urządzenie, tzw. dializator (sztuczna nerka), który pełni taką samą funkcję, jak zdrowa nerka. Dializator zbudowany jest z licznych bardzo cienkich rurek, wokół których przepływa płyn dializacyjnypłyn dializacyjny o specjalnym składzie. Zbędne substancje, których stężenie we krwi jest duże, przechodzą na zasadzie dyfuzji przez ściany rurek do płynu dializacyjnego i są wraz z nim usuwane. Nadmiar wody usuwany jest z krwi na drodze ultrafiltracjiultrafiltracji (woda przenika do płynu dializacyjnego dzięki podwyższonemu ciśnieniu panującemu wewnątrz rurek).
Dializy mogą być stosowane długotrwale, jednak u pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek tylko transplantacja nerek daje możliwość powrotu do pełni zdrowia.
Podsumowanie
Badanie laboratoryjne moczu
Prawidłowe wartości składników moczu | ||
|---|---|---|
Ilość | 1,5 l na dobę. | |
Skład | Woda, mocznik, barwniki moczowe będące produktami rozpadu hemoglobiny (np. urobilinogen), kwas moczowy, | |
Nieprawidłowości | Obecność białek i hemoglobiny wskazuje na stany zapalne nerek, obecność cukru i ciał ketonowych sugeruje cukrzycę, natomiast zbyt duża produkcja moczu świadczy o nieprawidłowościach w funkcjonowaniu hormonu ADH – wazopresyny. | |
USG układu moczowego - nieinwazyjne, bezpieczne badanie obrazowe. Umożliwia ocenę kształtu, położenia, rozmiaru nerek i pęcherza, wykrycie guzów, torbieli, kamieni, przerostu prostaty. Brak przeciwskazań.
Urografia - obrazowanie układu moczowego po podaniu kontrastu z użyciem promieni rentgenowskich lub rezonansu magnetycznego. Służy do wykrywania niedrożności dróg moczowych, wad budowy, urazów. Przeciwwskazania to uczulenie na kontrast, niewydolność nerek.
Niewydolność nerek może być spowodowana chorobami nerek, nadciśnieniem lub cukrzycą. Objawia się ograniczeniem wydajności pracy nerek.
Celem dializy (leczenia nerkozastępczego) jest oczyszczenie krwi z toksyn i nadmiaru wody przy niewydolności nerek. Wyróżnia się 2 typy:
- hemodializa – krew chorego jest filtrowana w urządzeniu (dializatorze).
- dializa otrzewnowa – oczyszczanie krwi przez błonę otrzewnową, płyn dializacyjny podawany i usuwany z jamy brzusznej.
Ćwiczenia utrwalające
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.