Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Najczęściej chorujemy wiosną i jesienią. Dzieje się tak, ponieważ w tym czasie dni ciepłe przeplatają się z zimnymi. Czasem wychodzimy z domu lekko ubrani, gdyż jest ciepło, po czym wieczorem wracamy zziębnięci, ponieważ zrobiło się chłodniej.

R3tBiOcz7AOkl1
Przeziębienie jest chorobą wirusową, dlatego stosowanie antybiotyków jest nieskuteczne.
Źródło: Brittany Colette, dostępny w internecie: unsplash.com, domena publiczna.
Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:
  • jak przeciwciała niszczą drobnoustroje chorobotwórcze;

  • w jaki sposób ruch i ćwiczenia fizyczne pomagają utrzymać zdrowie i sprawność;

  • jak na zdrowie wpływają odpoczynek i zdrowa żywność.

Twoje cele
  • Objaśnisz, czym są bakterie i wirusy oraz jakie powodują choroby.

  • Wyjaśnisz, jak zapobiegać chorobom i jak je leczyć.

  • Opiszesz pozytywne i negatywne znaczenie mikroorganizmów.

iQ9oEXDi3T_d5e166

1. Drobnoustroje

Co to jest choroba? Najprościej mówiąc, jest to taki stan, kiedy organizm nie jest zdrowy, czyli nie funkcjonuje prawidłowo. Przyczyn tego może być wiele, ale jedną z najczęstszych jest działanie szkodliwych drobnoustrojówdrobnoustrójdrobnoustrojów zwanych chorobotwórczymi. Nasz organizm może je zwalczyć. Jednak czasem, np. na skutek niezdrowego trybu życia, nie potrafi sobie z nimi poradzić. Wówczas chorujemy.

Czym są drobnoustroje? To bardzo różnorodne organizmy o małych rozmiarach, najczęściej zbudowane z jednej komórki. Można je zobaczyć tylko pod mikroskopem, dlatego nazywane są również mikroorganizmami. Zaliczamy do nich m.in. bakteriebakteriabakteriewirusywiruswirusy. Bakterie znajdują się wszędzie wokół nas: w ziemi, wodzie, a nawet w powietrzu. Często bywają pożyteczne – wiele z nich żyje w organizmach innych zwierząt (również w nas!), ułatwiając trawienie pokarmów i wytwarzając witaminy. Niektóre mogą natomiast powodować choroby, np. anginę, zwaną inaczej zapaleniem gardła. Inne, żyjące w ziemi, rozkładają martwe części roślin i zwierząt.

1

Innym czynnikiem chorobotwórczym są wirusy. Wiele z nich jest dla nas groźnych. Wirusy mają prostą budowę, dlatego ulegają częstym i szybkim zmianom. Ich zwalczanie jest więc bardzo trudne – czasami okazuje się, że lekarstwa skuteczne w jednym roku, w następnym już nie działają.
Do drobnoustrojów zaliczamy także niektóre grzyby. Wywołują one choroby zwane grzybicami. Najczęściej są to choroby skóry, ale część grzybów może też atakować płuca.

bg‑cyan

Koronawirus (SARS‑CoV‑2) i COVID‑19

RzjDuHUcjp8to1
Koronawirus (SARS-CoV-2), zdjęcie z mikroskopu elektronowego.
Źródło: NIAID, Flickr, licencja: CC BY 2.0.

Koronawirus (SARS‑CoV‑2) należy do grupy koronawirusów. Przenosi się drogą kropelkowądroga kropelkowadrogą kropelkową i wywołuje chorobę COVID‑19, która objawia się ostrą reakcją układu oddechowego. Najczęściej jest to m.in.: gorączka, suchy kaszel, duszności. W niektórych przypadkach prowadzi do zapalenia płuc. 11 marca 2020 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała rozprzestrzenianie się tego wirusa jako pandemiępandemiapandemię.

R2VN1WJvhWM9f1
Animacja przedstawiająca wnikanie wirusa do komórki. Niebieski wirus wnika do szarej komórki i otacza się błoną komórkową.
Ciekawostka

Wirusy nie są organizmami żywymi – znajdują się na pograniczu materii żywej i nieożywionej. Nie odżywiają się, nie oddychają – potrafią się jedynie namnażać, kiedy znajdą się wewnątrz ciała zwierzęcia lub rośliny. Wirusy wywołują m.in. grypę oraz groźne choroby występujące głównie w tropikach, takie jak gorączka krwotoczna Ebola.

RuqloFngWppr2
Wirus ebola ma charakterystyczny kształt przypominający znak zapytania. Można go zobaczyć w powiększeniu około 60 000 razy.
Źródło: CDC Global, Flickr, tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.
Ważne!

Niektóre choroby mogą być wywołane przez różne drobnoustroje. Na przykład zapalenie płuc może być wynikiem zakażenia pewnym rodzajem bakterii lub wirusami. Prawidłowe rozpoznanie przyczyn choroby jest bardzo ważne, ponieważ leczenie zależy od tego, czy musimy zwalczyć bakterie czy też wirusy. Tylko choroby bakteryjne leczymy antybiotykamiantybiotykantybiotykami! Wobec wirusów leki te są zupełnie nieskuteczne i prowadzą do niepotrzebnego osłabienia organizmu.

bg‑cyan

Przykłady chorób bakteryjnych i wirusowych

Choroby bakteryjne

Choroby wirusowe

Angina

Grypa

Błonica

COVID‑19

Cholera

Odra

Gruźlica

Ospa wietrzna

Kiła

Różyczka

Krztusiec

Świnka

Tężec

Wścieklizna

Zapalenie płuc wywołane pneumokokami

Wirusowe zapalenie wątroby typu B 

iQ9oEXDi3T_d5e230

2. Choroby wieku dziecięcego

Istnieją choroby, które większość z nas przechodzi w młodym wieku, nazywamy je chorobami wieku dziecięcego. Wywoływane są najczęściej przez wirusy i mają wspólną cechę: już po jednokrotnym zachorowaniu organizm jest odporny na nie aż do końca życia! Pomimo to szczepi się dzieci na niektóre z tych chorób, ponieważ po szczepieniuszczepienieszczepieniu objawy są łagodniejsze. Choroby wieku dziecięcego są uciążliwe, ale mało groźne dla ludzi w młodym wieku, gorzej jeśli przytrafią się dorosłemu.

RmYariBJJEO5I
Szczepienia pozwalają nabyć odporność na niektóre choroby nawet na całe życie. Nie są niczym przyjemnym, ale pamiętaj, że ukłucie trwa tylko chwilę, a zabieg ma długotrwałe i pożyteczne skutki
Źródło: Blake Patterson, Flickr, licencja: CC BY-SA 3.0.
Choroby wieku dziecięcego

Nazwa choroby

Objawy chorobyobjawy chorobyObjawy choroby

Uwagi

Wygląd choroby

odra

gorączka i męczący kaszel oraz wysypka w postaci zlewających się ze sobą krost

U osłabionych i niedożywionych dzieci może prowadzić do powstania zapalenia płuc i zapalenia serca.

RBclgRBAEreIF
Dziecko z wysypką w trakcie odry.
Źródło: CDC/NIP/Barbara Rice, Wikimedia Commons, domena publiczna.

ospa wietrzna

wysypka w postaci pojedynczych, swędzących krost oraz gorączka

Występują powikłania chorobypowikłania chorobypowikłania choroby, np. zaburzenia równowagi.

RK2IbB1mxDT16
Dziecko z charakterystycznymi krostkami podczas ospy wietrznej.
Źródło: Mad Max,, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

świnka

bolesna opuchlizna ślinianek oraz gorączka

Może wystąpić zapalenie opon mózgowych.

RHep2Bjdy2gfp
Dziecko z obrzękiem ślinianek przyusznych.
Źródło: Heinrich Weingaertner, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

różyczka

lekka gorączka i niewielka wysypka

Nie jest groźna dla dzieci, ale gdy wirus przedostanie się do organizmu kobiety w ciąży, mogą wystąpić powikłania u płodu.

R1PGpUaW4w33m
Wysypka na skórze w tracie różyczki.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Ciekawostka

Szczepienia stosuje się też przeciwko chorobom takim jak grypa. Jednak skuteczność szczepień jest w tym wypadku znacznie niższa. Dzieje się tak, gdyż wirusy grypy ciągle ulegają zmianom i szczepionka skuteczna w jednym roku, w kolejnym może nie mieć żadnej wartości.

iQ9oEXDi3T_d5e274

Podsumowanie

  • Wiele chorób jest wywoływanych przez szkodliwe drobnoustroje (np. bakterie i wirusy).

  • Choroby wywołane przez bakterie leczymy za pomocą antybiotyków.

  • Niektóre bakterie są pożyteczne dla nas i środowiska.

  • Choroby przechodzone w młodym wieku nazywamy chorobami wieku dziecięcego.

Praca domowa

1
Ćwiczenie 1

Zapytaj rodziców, na jakie choroby cię zaszczepiono. Wypisz ich nazwy i znajdź informacje, jakie drobnoustroje wywołują te choroby: bakterie czy wirusy.

RLzwMFYWWQTtE
(Uzupełnij).

Zobacz także

Zdrowie i chorobaiinOFGTFywZdrowie i choroba
Co zrobić, aby się nie zarazić?iRCWCEqnz9Co zrobić, aby się nie zarazić?
Pierwsza pomociFd1IZBAo5Pierwsza pomoc

iQ9oEXDi3T_d5e344

Słowniczek

antybiotyk
antybiotyk

lek, którym leczy się infekcje wywołane przez bakterie; nieskuteczny w przypadku chorób wirusowych

bakteria
bakteria

najmniejszy żywy organizm jednokomórkowy; niektóre z bakterii mogą powodować choroby

drobnoustrój
drobnoustrój

mikroorganizm – organizm widoczny jedynie pod mikroskopem, najczęściej jednokomórkowy; niektóre z nich mogą być pożyteczne, a inne – chorobotwórcze

droga kropelkowa
droga kropelkowa

przeniesienie drobnoustrojów w wyniku kichania lub kaszlenia na inną osobę

objawy choroby
objawy choroby

oznaki, po których można rozpoznać rodzaj choroby, np. kaszel, katar gorączka, ból itp.

powikłania choroby
powikłania choroby

choroby lub dolegliwości, które powstają na skutek innych chorób lub na przykład operacji

pandemia
pandemia

rodzaj epidemii, czyli masowego występowania na określonym terenie zachorowań na daną chorobę. Obejmuje ona swym zasięgiem bardzo duże obszary np. kraje lub kontynenty

szczepienie
szczepienie

wprowadzenie do organizmu preparatu w celu sztucznego uodpornienia go na chorobę zakaźną

wirus
wirus

zbudowany z białek czynnik chorobotwórczy; wirusy nie są organizmami żywymi, ale mogą się namnażać w ciele roślin i zwierząt

iQ9oEXDi3T_d5e478

Zadania

1
Pokaż ćwiczenia:
11
Ćwiczenie 1
R1MJ3vrFsIDSp1
zadanie interaktywne
Źródło: Barbara Szydzik, licencja: CC BY 3.0.
2
Ćwiczenie 2
RnOyEzJnUe9Hq1
zadanie interaktywne
Źródło: Barbara Szydzik, licencja: CC BY 3.0.
3
Ćwiczenie 3
R1HG20IyE8YKh1
zadanie interaktywne
Źródło: Barbara Szydzik, licencja: CC BY 3.0.
bg‑azure

Notatnik

RdHeHTcyk8yz1
(Uzupełnij).
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida