Ważne daty

Consecutio temporum – utrwalenie wiadomości

Treścią poprzedniej lekcji było stosowanie tzw. następstwa czasów w języku łacińskim. Zgodnie z poznanymi już zasadami, orzeczenie zdania podrzędnego występuje najczęściej w formie koniunktiwu. Wybór właściwej formy koniunktiwu zależy od tego, jaki czas znajduje się w zdaniu nadrzędnym (czas główny lub historyczny) oraz jaki jest stosunek czynności wyrażonej w zdaniu podrzędnym względem czynności zdania nadrzędnego (czynność równoczesna, wcześniejsza późniejsza).

Ponownie porównaj podane powyżej informacje z tabelą:

Przykładowe zastosowanie następstwa czasów:

Uwagi dodatkowe do zasad następstwa czasów

Należy pamiętać, że orzeczenie w zdaniu nadrzędnym nie musi występować jedynie w trybie oznajmiającym (indicātīvus), ale również w trybie rozkazującym lub koniunktiwie.

Coniūnctīvus perfectī użyty dla wyrażenia zakazu lub możliwości, traktowany jest jako czas teraźniejszy. Przykład stanowi znany wers z wiersza Horacego:

Formy īnfīnītīvus hīstoricus traktujemy jak czas przeszły. Na przykład u Cezara:

Formy praesēns historicum traktujemy jako czas teraźniejszy lub przeszły:

Quod cum vidēret, quaerit, quae causa sit (esset).
Gdy to zobaczył, (dosł.) pyta, jaka jest jest (była) przyczyna.

W niektórych sytuacjach czas koniunktiwu w zdaniach podrzędnych nie stosuje się do czasu orzeczenia zdania nadrzędnego, lecz do chwili mówienia. W takich sytuacjach zdanie podrzędne otrzymuje czas niezależny od zasady cōnsecūtiō temporum, czyli może to być coniūnctīvus praesentis lub perfectī, pomimo że orzeczenie zdania nadrzędnego stoi w czasie przeszłym. Taka sytuacja następuje często w zdaniach skutkowych, niekiedy w zdaniach pytających zależnych.

Do zasad cōnsecūtiō temporum nie stosuje się coniūnctīvus irreālis oraz coniuntīvus dubitātīvus dla przeszłości.

Athēniēnsēs dēcrētō cāverant, ut Megarēnsīs cīvīs, sī Athēnās vēnisset, morte pūnīrētur. Tum Euclīdēs Megarēnsis, quī ante id dēcrētum et Athēnīs esse et audīre Sōcratem cōnsuēverat, postquam id dēcrētum cognōvit, sub noctem, tunicā longā muliebrī vestītus et palliō versicolōre amictus Athēnās ad Sōcratem properābat, ut vel noctis aliquō tempore sermōnum eius fieret particeps, sub lūcem rūrsus mīlia passuum paulō amplius vīgintī, eādem veste tēctus, domum redībat.

O. Jurewicz, L. Winniczuk, J. Żuławska, Język łaciński. Podręcznik dla lektoratów szkół wyższych, Warszawa 1998, str. 178.

Tłumaczenie:m14e4f57171dde8c6_0000000000003Tłumaczenie:

Zadania

Słowniki

Galeria dzieł sztuki

RLQoJmgZvHNQQ1

Obraz autorstwa Lionela Royera pod tytułem „Wercyngetoryks i Juliusz Cezar” przedstawia spotkanie obu mężczyzn na polu bitwy. Wercyngetoryks pokazany jest jako mężczyzna w średnim wieku.. Ma on długie brązowe włosy oraz wąsy. Ubrany jest w zbroję, która ma kolor miedziany, a także długie spodnie i brązowe buty. Siedzi on na białym koniu, obok niego widoczni są jego żołnierze. Juliusz Cezar otoczony swoimi żołnierzami siedzi na tronie. Znajduje się on naprzeciw Wercyngetoryksa. Cezar został przedstawiony jako młody mężczyzna o krótkich ciemnych włosach, ubrany jest w srebrną zbroję, którą ma przykrytą czerwoną szatę. Obok obu mężczyzn leżą miecze, włócznie oraz klęczą jeńcy. W tle widoczne są drzewce z proporcami oraz mury miasta. W powietrzu unosi się szary dym po pożarach i wybuchach.

RBlAdKDzN35rd1

Obraz autorstwa Domenico Maroli pod tytułem „Euklides przebierający się za kobietę” prezentuje scenę tytułowego przebrania się Euklidesa za kobietę. Akcja obrazu dzieje się w pracowni, w której widoczne są liczne księgi, globus oraz materiały do zapisków. Z lewej strony znajdują się dwie osoby. Jedna z nich to Euklides, który siedzi na krześle i jest charakteryzowany za kobietę. Ma krótkie ale kręcone włosy, damską koszulę oraz spódnicę. Za nim znajduje się jego pracownik nieznany z imienia, który dokonuje ostatnich poprawek w nowym wyglądzie Euklidesa. W oddali widoczny jest zamek oraz podążający ścieżką człowiek.

R186F0ATGlILM

Obraz autorstwa Antonio Cifrondiego pod tytułem „Euklides” przedstawia portret tytułowego mężczyzny. Euklides został przedstawiony jako osoba w podeszłym wieku, pozuje na siedząco w ciemnym pomieszczeniu. Ma on długie ciemne włosy oraz bujny zarost sięgający do klatki piersiowej, na jego twarzy widoczne są liczne zmarszczki oraz zmęczenie. Ubrany jest w długie biało-pomarańczowe szaty. Euklides siedzi przy stole na którym leży książka i stoi kałamarz. Jego jedna dłoń spoczywa na stole, drugą ma uniesioną na wysokość klatki piersiowej i trzyma w niej zwój papierowy.

Bibliografia

Słownik łacińsko‑polski, pod red. M. Plezia, t. 1‑5, Warszawa 1959‑1979.

J.Wikarjak, Gramatyka opisowa języka łacińskiego, Warszawa 1999.

O. Jurewicz, L. Winniczuk, J. Żuławska, Język łaciński. Podręcznik dla lektoratów szkół wyższych, Warszawa 1998