Ćwiczenia
Tren XI„Fraszka cnota”, powiedział BrutusBrutus porażony.
Fraszka, kto sie przypatrzy, fraszka z każdej strony.
Kogo kiedy pobożność jego ratowała?
Kogo dobroć przypadku złegoprzypadku złego uchowała?
Nieznajomy wrógwróg jakiś miesza ludzkie rzeczy,
Nie mając ani dobrych, ani złych na pieczyna pieczy.
Kędy jego duch więniewięnie, żaden nie ulężeulęże:
Praw li, krzyw liPraw li, krzyw li, bez braku każdego dosiężedosięże.
A my rozumy swoje przedsięprzedsię udać chcemyudać chcemy,
HardziHardzi miedzy prostakimiedzy prostaki, że nic nie umiemy.
Wspinamy sie do nieba, Boże tajemnice
Upatrując, ale wzrok śmiertelnej źrzeniceźrzenice
Tępy na to; sny lekkielekkie, sny płochepłoche nas bawią,
Które sie nam podobno nigdy nie wyjawią.
Żałości, co mi czynisz? OwaOwa już oboje
Mam stracić – i pociechę, i baczeniebaczenie swoje?Źródło: Tren XI, [w:] Jan Kochanowski, Treny, Wrocław 2019, s. 51.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D2LV21CQO
Paweł Paprocki recytuje Tren XIJana Kochanowskiego.
Zaproponuj tytuł Trenu XI. Uzasadnij swój wybór.
Zaproponuj podział utworu na mniejsze części. Umotywuj swoją propozycję.
Określ, w jakim znaczeniu zastosowano w trenie wyraz fraszka.
Określ, w jakim znaczeniu Kochanowski użył słowa porażony.
'Tren XI' Jana KochanowskiegoKiedy w roku 1598 Bartosz Paprocki ogłosił w Pradze czeski przekład Fraszek Kochanowskiego [...] oddał 'fraszki' czeskim słowem marnost (pol.: marność). Jeśli przyjmiemy, że Kochanowski słowo 'fraszka' rozumiał podobnie [...], to trzykrotne powtórzenie słowa 'fraszka' na początku Trenu XI można uznać za pewne nawiązanie do wywodzącej się z biblijnej Księgi Eklezjastesa formuły: 'Marność nad marnościami i wszystko marność'.
Źródło: Jacek Sokolski, „Tren XI” Jana Kochanowskiego, [w:] Lekcje czytania. Eksplikacje literackie, red. Władysław Dynak, Aleksander Wit Labuda, Warszawa 1991, s. 221–228.
Określ, jaki sens nadaje utworowi zastosowanie przez Kochanowskiego dwóch pytań w początkowej części trenu.
Kim lub czym jest – według ciebie – 'nieznajomy wróg', który 'miesza ludzkie rzeczy'? Uzasadnij odpowiedź.
Wers: 'Kędy jego duch więnie, żaden nie ulęże' przypomina werset z Ewangelii św. Jana: Wiatr wieje tam, gdzie chce, i szum jego słyszysz, lecz nie wiesz, skąd przychodzi i dokąd podąża. Tak jest z każdym, który narodził się z Ducha. Bibliści traktują te słowa m.in. jako opis działania Ducha Świętego. Uwzględniając podany kontekst, ponownie wyjaśnij, kim lub czym może być wspomniany w trenie 'wróg'.
'Tren XI' Jana KochanowskiegoNajbardziej to chyba kontrowersyjny fragment całego utworu. Źródłem tych niejasności jest fakt, iż słowo wróg w XVI w. właściwie [...] nie było używane w dzisiejszym znaczeniu. Oznaczało ono wówczas albo los, albo wróżbę, albo też jakąś nieprzyjazną człowiekowi, demoniczną siłę. Ponieważ jednak cały ten fragment stanowi rozwinięcie przekazanej przez poetę [...] myśli Brutusa, należy raczej uznać, że ów 'nieznajomy wróg' to ludzki los, personifikowany zgodnie z tradycją klasyczną i przedstawiany jako bogini Fortuna.
Źródło: Jacek Sokolski, „Tren XI” Jana Kochanowskiego, [w:] Lekcje czytania. Eksplikacje literackie, red. Władysław Dynak, Aleksander Wit Labuda, Warszawa 1991, s. 221–228.
Wyjaśnij, na czym polega postępowanie ludzi opisane w tej części utworu.
Wyjaśnij, dlaczego trafne jest zestawienie działania ludzi ze 'snami lekkimi, snami płochymi'.
Określ, do kogo i w jakim celu zwraca się osoba mówiąca w ostatnich dwóch wersach Trenu XI.
Wyjaśnij, co grozi człowiekowi, który stracił 'pociechę i baczenie swoje'.
Czy ostatnie dwa wersy powodują, że wcześniejsze zdania zawarte w Trenie XI tracą swoje znaczenie? Uzasadnij odpowiedź.
utwór (lub jego fragment) odwołujący opinię zawartą w innym dziele (lub fragmencie utworu) tego samego autora, który wycofuje się z wcześniejszych poglądów, zarzutów, oszczerstw itp.