Zwróć uwagę na elementy ubioru Morsztyna. Przypomnij sobie, jakie pełnił funkcje.

Strój Morsztyna podkreśla, że jest on dworzaninem. Świadczy o tym modna w XVII wieku peruka, batystowa chusta na szyi, elementy zbroi.

Przypomnij sobie, o jakim uczuciu mówi podmiot liryczny. Zwróć uwagę na tytuł.

Utwór mówi o uczuciach, których doświadcza człowiek zakochany. 

Zwróć uwagę, do kogo odnosi się głód, w jaki sposób jest opisywany.

Głód odczuwany przez podmiot liryczny wynika z nieodwzajemnionej przez ukochaną miłości.

Przypomnij sobie, w jaki sposób została przedstawiona miłość, jakie ma cechy.

Miłość w wierszu Morsztyna została przedstawiona w sposób negatywny, jako siła destrukcyjna. Podmiot liryczny wylicza zmartwienia, jakie przynosi mu to uczucie. Wszystkie negatywne konsekwencje miłości łączą się ze sobą. Źródłem kłopotów jest rozmarzenie i zagubienie z powodu nieodwzajemnionej miłości. Uczucie to prowadzi zakochanego mężczyznę do szaleństwa. Paradoks miłości polega na tym, że podmiot liryczny ma ochotę na nowo rozpalić ogień miłości do swej wybranki, a tymczasem sam się w nim spala. Mężczyzna chce obudzić w niej pragnienie, ale to on zaczyna odczuwać głód. Ukochana jest niedostępna, dlatego zakochany pozostaje sam z uczuciem, które go niszczy.

Zwróć uwagę na sformułowania zawierające myśl wewnętrznie sprzeczną.

Przykłady paradoksów z wiersza:

Kto kiedy słyszał o takowej sprawie,
Że i z tym o głód cudzy się staraniem
Sam przy tej wszytkiej głód ponoszę strawę.

Karmię frasunkiem miłość i myśleniem.

Karmię frasunek płaczem i wzdychaniem,
Wzdychanie ogniem, ogień wiatrem prawie,
Wiatr zasię cieniem, a cień oszukaniem.

Paradoksy pokazują, że podmiot liryczny marzy o miłości, mimo że przynosi ona cierpienie. Jest on w stanie poświęcić swoje szczęście, gdyż uczucie jest dla niego najważniejszym celem w życiu.

Odszukaj w słowniku języka polskiego definicję wyrazu cud.

Tytułowe „cuda” to zmartwienia, jakie przynosi miłość podmiotowi lirycznemu. Mają więc negatywny wydźwięk.

Koncept to inaczej ciekawy pomysł, zastosowany, by zwrócić uwagę czytelnika i go zadziwić.

Koncept wiersza polega na wyliczeniu zjawisk niemożliwych, które są jednak bardziej prawdopodobne według podmiotu lirycznego niż stateczność kobiety.

Zwróć uwagę na wyraz „prędzej” rozpoczynający niemalże każdy wers.

Poeta użył w tym wierszu anafory, aby wprowadzić napięcie. Wyraz „prędzej”
to hiperbolizacja, która została wprowadzona jako podkreślenie niemożliwości przez kobietę pozostania stałą w swoich uczuciach i zachowaniu.

Antyteza polega na zestawieniu dwóch elementów znaczeniowo przeciwstawnych w jedną całość dla uzyskania większej ekspresji. Nagromadzenie antytez podkreśla paradoks.

Przykłady antytez: „niemy zaśpiewa”, „płacząc nad Etną łzami ją zaleje”, „zamknie w garść świat”, „w więzieniu będzie pokój”. Podmiot liryczny stwierdza, że prędzej zaleje łzami Etnę, niż znajdzie stałą kobietę w uczuciach. Jest w stanie uwierzyć,
że niemy zaśpiewa piosenkę, a nie wierzy w zmianę natury kobiety.

Określ, co jest tematem każdej z części.

Utwór Morsztyna można podzielić na dwie części: 1.-6. i 7.-16. wersu. Taki podział jest adekwatny, ponieważ w wersach od 1. do 6. poeta przedstawia irracjonalną wizję żywiołów, czego dokonuje poprzez ich personifikację. W wersach od 7. do 16. ukazuje ograniczenia i ułomności egzystencji ludzkiej.

Określ, kim jest podmiot liryczny.

Podmiot liryczny nie ujawnia się w wierszu. Wspomina o poetach, którzy zaprzestaną fantazjowania, co może być nawiązaniem do życia poety i elementem autocharakterystyki. Jest to mężczyzna, który przeżywa zawód miłosny. Jego rozgoryczenie wynika z niestałości kobiet.

Przypomnij sobie, czym charakteryzuje się puenta.

W ostatnich dwóch wersach pojawia się puenta, która mówi, że kobieta nigdy nie będzie stała w uczuciach, ponieważ jest to sprzeczne z jej naturą.

Zwróć uwagę na opis kobiety w czasie zgody i kłótni.

Kobieta jest piękna, gdy zgadza się z mężczyzną. W czasie kłótni wygląd kobiety zmienia się diametralnie na niekorzyść.

Zwróć uwagę na epitety charakteryzujące kobietę.

Kobieta w czasie zgody jest piękna, ponieważ ma złote włosy, perłowe zęby,  jasną cerę i koralowe usta. Rumieńce zabarwiają jej śliczną twarz, która zmienia się w czasie kłótni, staje się brzydka oraz blada. Z twarzy znikają czerwone wypieki, czoło wypełniają zmarszczki, pojawiające się pod wpływem złości. Oczy tracą swój dawny blask, zęby nie są już tak piękne, a włosy przypominają pajęczynę.

Zwróć uwagę na pierwszą część utworu skontrastowaną z drugą.

Kobieta jest piękna w czasie zgody, a brzydka podczas kłótni.

Przypomnij sobie, co ulega zmianie w kobiecie.

Tytułowy niestatek dotyczy bohaterki wiersza, kobiety, która ma zmienną urodę. Inaczej wygląda w czasie zgody z mężczyzną, a zupełnie inaczej podczas kłótni. Definicja słownikowa przywołuje niestateczność jako lekkomyślność i płochość, które są według podmiotu lirycznego cechami kobiety.

Zwróć uwagę, że wiersz wyraźnie dzieli się na dwie części.

Sprawdź, czy twoja odpowiedź wskazuje na to, że w pierwszej części wiersza jego adresatka przedstawiona jest jako piękna kobieta, w drugiej – jako straszna postać podobna do śmierci. Kontrast służy do ukazania emocji podmiotu lirycznego w dwóch różnych sytuacjach: gdy jest w zgodzie z kobietą, adresatką wiersza, i gdy się z nią pokłóci.

Przypomnij sobie, czym charakteryzuje się sonet; co jest tematem obu utworów.

Poeta posłużył się sonetem włoskim, ponieważ wiersz składa się z dwóch strof czterowersowych oraz dwóch strof trzywersowych napisanych jedenastozgłoskowcem. Tematem obydwu wierszy jest cierpienie nieszczęśliwie zakochanego mężczyzny.

Koncept to wyszukany pomysł, któremu podporządkowany jest fragment lub cały utwór.

W obu wierszach osoba zakochana, która została porównana do trupa i galerników, cierpi fizycznie i duchowo.

Zwróć uwagę, co łączy trupa i zakochanego, galerników i zakochanego, a co ich dzieli.

1. Zakochany porównuje siebie do trupa, którego zabiła strzała miłości. Mężczyzna zagłuszył swoje zmysły, odepchnął pragnienia, ponieważ jego miłość była niespełniona. Trup ma twarz ukrytą w suknie żałobnym. Zakochany jest zniewolony psychicznie, zaś trup ma związane ręce. Różnica polega na tym, że zakochany cierpi, gdyż czuje. Natomiast trup nie ma czucia. Miłość pali podmiot liryczny, lecz go nie spala na popiół. Nieboszczyk rozsypie się w proch.

2. Zakochany cierpi podobnie jak galernicy, którzy ciężko pracują. Galernicy są ciężko chłostani przez człowieka, a zakochany przez boga. Ludzie ci mają nadzieję, natomiast mężczyzna ją stracił. Zakochany jest trawiony przez jad, a galerników piecze słońce. Więźniowe cierpią z powodu bólu pleców, a zakochany cierpi z powodu bólu serca. Nogi galerników są skrępowane łańcuchami, a mężczyzna odnosi wrażenie, że ma na szyi łańcuch. Galernicy wykonują ciężką pracę z trudem, a mężczyzna ma wrażenie, że jego dusza mdleje. Galerników osłabia silny wiatr, zaś zakochanym targa silny ból. Więźniowie mogą liczyć na chwilę odpoczynku, zaś mężczyzna cierpi męczarnie. Galernicy cierpią na statku, na wodzie, a zakochany w płomieniu.

Przypomnij sobie właściwości gatunkowe utworów Francesco Petrarki oraz znaczenie wyrazu erotyka.

W wierszu są dwie części (narracyjno − opisowa i refleksyjna), występuje podział na strofy (dwie czterowersowe i dwie tercyny), czyli jak każdy sonet włoski składa się z dwóch zwrotek 4‑wersowych i dwóch 3‑wersowych.

Utwór ten można zaliczyć do erotyków, jego głównym tematem jest miłość fizyczna. Erotyki zawierają wyidealizowany obraz kochanki, piękna zewnętrznego, które wydobywa zastosowanie licznych epitetów i metafor.

Skorzystaj z informacji zgromadzonych przez ciebie na początku tej lekcji.

Środek stylistyczny: oksymoron
Definicja środka stylistycznego: zestawienie słów o przeciwstawnym znaczeniu 
Przykłady użycia: „Płomień czyli mróz”
Źródło (tytuł utworu): W kwartanie
Funkcja w utworze: podkreślenie cierpienia podmiotu lirycznego

Środek stylistyczny: paradoks
Definicja środka stylistycznego: twierdzenie prowadzące do sprzecznych lub zaskakujących wniosków 
Przykłady użycia: 
„Kto kiedy słyszał o takowej sprawie,
Że i z tym o głód cudzy się staraniem
Sam przy tej wszytkiej głód ponoszę strawę”.
Źródło (tytuł utworu): Cuda miłości
Funkcja w utworze: ukazanie rozdarcia podmiotu lirycznego

Środek stylistyczny: anafora
Definicja środka stylistycznego: celowe powtórzenie słowa lub wyrażenia na początku wersów wiersza
Przykłady użycia: „Prędzej”
Źródło (tytuł utworu): Niestatek
Funkcja w utworze: wprowadzenie napięcia

Środek stylistyczny: hiperbola
Definicja środka stylistycznego: zamierzona przesada w opisie zjawiska lub przedmiotu
Przykłady użycia: „Prędzej”
Źródło (tytuł utworu): Niestatek
Funkcja w utworze: ukazanie niemożności zmiany natury kobiecej

Środek stylistyczny: paralelizm
Definicja środka stylistycznego: podobieństwo w treści, kompozycji lub składni kilku wersów lub zdań w wierszu
Przykłady użycia: 
„Ty – strzałą śmierci, ja – strzałą miłości,
Ty krwie, ja w sobie nie mam rumianości,
Ty jawne świece, ja mam płomień skryty”.
Źródło (tytuł utworu): Do trupa
Funkcja w utworze: porównanie sytuacji człowieka zakochanego i trupa

Środek stylistyczny: antyteza
Definicja środka stylistycznego: zestawienie dwóch elementów przeciwstawnych znaczeniowo w jedną całość treściową
Przykłady użycia: 
„Prędzej kto wiatr w wór zamknie, prędzej i promieni
Słonecznych drobne kąski wżenie do kieszeni”.
Źródło (tytuł utworu): Niestatek
Funkcja w utworze: zobrazowanie niemożliwości zmiany kobiety