Zwróć uwagę na stopniowe poszerzanie składu orkiestry – od skromniejszej obsady smyczkowo‑dętej u Haydna, przez bogatszą instrumentację Mozarta, aż po monumentalny aparat wykonawczy Beethovena z chórem i solistami. Przeanalizuj, które grupy instrumentów ulegają wzmocnieniu (np. dęte blaszane, kotły) oraz jakie nowe barwy pojawiają się w kolejnych symfoniach. Zastanów się również, jak zmiana wielkości i roli orkiestry wpływa na dramatyzm, strukturę i ekspresję dzieła symfonicznego.

Analiza 45 Symfonii fis‑moll „Pożegnalnej” Haydna, 40 Symfonii g‑moll KV 550 Mozarta oraz IX Symfonii d‑moll op. 125 Beethovena ukazuje wyraźny rozwój aparatu wykonawczego od wczesnego klasycyzmu po późne stadium tego stylu, zbliżające się już do romantyzmu. U Haydna orkiestra ma jeszcze kameralny charakter – dominują smyczki z ograniczonym użyciem dętych (głównie pary obojów i rogów), a sekcja perkusji jest minimalna lub nieobecna. U Mozarta aparat wykonawczy staje się bogatszy i bardziej zróżnicowany, z większą rolą instrumentów dętych drewnianych (flet, klarnety, oboje, fagoty) i wzmocnioną kolorystyką brzmieniową. W IX Symfonii Beethovena orkiestra osiąga już pełnię klasyczno‑romantycznego rozmachu, obejmując szeroko rozbudowaną sekcję dętą, zwiększone smyczki, rozbudowaną perkusję oraz – po raz pierwszy w historii symfonii – wprowadzenie chóru i solistów, co znacząco rozszerza możliwości wyrazowe i dramatyczne. Zestawienie tych trzech partytur pokazuje więc proces stopniowego wzbogacania instrumentarium, poszerzania rejestrów, dynamiki, barwy i siły brzmienia, a także przechodzenia od klasycznej przejrzystości ku monumentalności zapowiadającej epokę romantyzmu.